Google This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct to make the world's books discoverablc onlinc. It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc publishcr to a library and fmally to you. Usage guidelines Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we liave taken stcps to prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing tcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. Wc also ask that you: + Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for personal, non-commercial purposes. + Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc translation, optical character recognition or other areas where access to a laigc amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc use of public domain materials for these purposes and may be able to help. + Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct andhclping thcm lind additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you arc doing is lcgal. Do not assumc that just bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offcr guidancc on whclhcr any speciflc usc of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite seveie. About Google Book Search Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb at|http : //books . qooqle . com/| PATRdLOGLE CURSUS COMPLETUS SED BtBLIOTHEGA IMYERSAL1S, INTE6RA, UNIFORMIS, COMHODA, (ECONOHIGA, OINIDM S8. P&TBDM, DOGTORDH SCmROHgDE ECOESUSTIOOIUIN. 8IYI ULTINORUM. SIVB ORiBGORUXt QDI AB JBVO APOSTOLICO AD TBMPORA ENNOCBNTIi iii (ANNO ltl6) PRO LATiNIS BT CONCILil PLORBNTINI (ANN. 1439) PRO GRjECiS PLORUBRUNT : RECUSIO CnRONOLOGIGA OMNIDM QUiB BXSTirBRB MONUMBNTORUM GATHOLIGA TRADITIONIS PBR QUINDBGIM PRIMA BGGLESIiB SJEGULA, JUZTA BDmONBS ▲CGXmATISSIlCAB, INTBR BB GUHQUB NONNULLIB CODICIBUB MANUBGRiniB C0LLATA8, PBRQUAK DIUOBN* TBR GABTIOATA; DI88BRTATI01flBU8, COMMBNTARIIB, YARU8QUB LBGTI0NIBU8 CONTINBNTBR ILLU8TRATA; OMNIBUB 0PBRIBU8 P08T AMPLI88IMA8 BD1TI0NB8 QUiV TRIBU8 N0YI88IMI8 BiVCUUB DBBBXTUR AB80LUTA8 0BTBCTI8, AUCTA; INDICIBU8 PARTICULARIBU8 ANALTTICI8, BINOULOB BIYB T0M08 8IYB AUCT0RB8 AUCUJU8 MOMBNTI 8UB8BQUBNTI- BU8,D0NATA; GAPITULI8 INTRA IP8UM TBXTUM RITB DI8P08ITI8, NBGNON BT TITUU8 BINOULARUM PAOINA* BUM MAROINBM 8UPBRI0RBM DI8TIN0UBNTIBU8 BUSaBCTAMQUB MATBRIAM BIONIPICANTIBUB, ADORNA* TA; 0PBRIBU8 CUM DUBII8, TUM AP0CRTPHI8, AUQUA YBRO AUCTORITATB IN ORDINB AD TRADITIONBM BGCLB8IA8TIGAM P0LLBNTIBU8, AMPUPIGATA ; DOGBNTIS BT AKPLIU8 LOCUPLBTATA INDICIBU8 AUCTORUM BICUT BT OPBRUM, ALPHABBTICI8, CHRONOLOGIGIS, 8TATI* MGI8, 8TNTHBTIGI8, ANALTTICIB, ANAL0GICI8, IN QUODQUB RBLIOIONI8 PUNCTUM, DOOMATICUM, MORALB, LITUR* OICUM, CANONIGUM, DI8CIPLINARB, HI8T0RIGUM, BT CUNGTA AUA 8INB ULLA BXGBPTIONB; 8BD PRiBBBRTIM DU0BU8 INDIGIBU8 IMMBN8I8 BT OBNBRAUBUS, ALTBRO 8CIL1CBT RERUM, QUO G0N8ULTO, QUIDQUIO NON 80LUM TAU8 TALI8YB PATBR, YBRUM BTIAM UNU8Qt7I8QUB PATRUM, NB UNO QUIDBM OHI8BO9 IN QUODLIBBT THBMA 8CRIPSBRIT, UNO INTUITU C0N8PIGIATUR ; ALTBRO SGRIPTURiG SAGRiG, BZ QUO LBCTORI COMPBRIRB 8IT ODYIUM QUINAM PATRB8 BT IN QUIBU8 OPBRUM 8U0RUM L0CI8 8IN0UL08 BINOULORUM UBRORUM 8. SCRIPTURiB YBRBU8, A PRIMO OBNB8B08 U8QUB AD N0Y188IMUM AP0CALTP8I8, COMMBNTATI BINT: BDinO AGCURATI88IMA, CJBTBRI8QUB 0MNIDU8 PACILB ANTBPONBNDA, 81 PBRPBNDANTUR GHARACTBRUM NITIDITAS» CHARTJB QUAUTA8, INTB0RITA8 TBXTU8, PBRPBGTIO C0RRBCT10NI8, OPBRUM RBCUBORUM TUM YARIBTA8, TUM NUMBRU8, PORMA YOLUMINUM PBRQUAM COMMODA 8IBIQUB IN TOTO PATROLOOIJB DBCUR8U C0N8TANTKR 8IMIUB, PRBTII BXI0UITA8, PRJB8BRTIMQUB I8TA COLLBCTIO, UNA, MBTHODICA BT CHR0NOIX>OIGA, BBXGBlfTORUM PRAOMBNTORUM 0PU8CUL0RUMQUB HACTBNU8 HIG ILLIG 8PAR80RUM, PRIMUM AUTBM IN N08TRA BIBUOTHBGA, BZ 0PBRIBU8 BT H88. AD 0MNR8 JBTATB8, L0G08, LIN0UA8 P0RMA8QUB PBRTINBNTIBU8, GOADUNATORUM. SERIES LATINA PRIOR, IN QUA PRODBUNT PATRBS, DOGTORBS SGRIPTORESQUB BGGLBSIiB LATINA A TERTULLIANO AD INNOGBNTIUM UI. AGGURANTE J.-P. MIGNE, ^ : . . Blbllotheen Clerl «■lYerM, filVS CURSUDM COMPLBTORUX IN SIN6UL0S SG1ENTL4B BGGLBSIASTICil RAX08 BDITOIkB. *%%%• PATROLOGIiE TOMUS CXXXIII. 8. ODO ABAS CLVNUGBNSIS; MARINUS II, AGAPBTUS II, JOANX«BS XII, PONT. ROM.; S. ODO BPI8G0PUS CAN- TUARIENSIS, RORICO LAUDUNBNSIS BPISGOPUS ; ARTHALDUS, ODALRICUS, RHBM. ARCHIBP. ; CAPPIDUS STA- VRIENSIS 8AGBRD., COSMAS JAPYGUS MATBRIBNSIS, JOANNBS ITALUS, LAURBNTIUS, GASSIN. MONAGR. ; SIGBHARDUS MONACH. S. MAXIMINI, FRIDBGODUS BENBD. MONAGH. fc • rf • TOMUS UNicys. « • • 4 PAkiSIIS APUO GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNB SUCCESSORES, IN VIA DICTAt AVSNUB DU MAINE, 189, OUM QUAUS8SB DU UAINB, 197. 1881 t5< i. 133 Ex tjpis goeieUtis dlet» Soeietu impressionis et librari» administrationnm Tiaramqae ferrataram PAULO DUPONT. — Parisiis, in via dicta Jean-Jaeqae»-Roasaeaa, 41. (Gl.) 114.9.80. • « » w » • • • • • • • •• • • • • :••• •-• •-• • • •. SifiGULUM X. SANCTI ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS SECUNDI OPERA OMNIA, JUXTA EDITIONEM D. MARRIER, GLUNIACENSIS ORDINI^ MONACHI, ET BIBLIOTHBGAM PATRUM AD PRELUM REVOCATA. SEQUUNTUR : MARINl II, AGAPETl II, JOANNIS XII, PONTIFICUM' ROMANORUM, EPISTOL^ ET PRIVILEGIA. innBwscBirroR SANCTI ODONIS EPISCOPI CANTUARIENSIS , RORICONIS LAUDUNENSIS EPISCOPI; ARTHALDI, ODALRICI, RHEMENSIUM AaCHIEPISCOPORUM ; CAPPWI STAVRIENSIS SACERDOTIS, COSMiE JAPYGI MATERIENSIS, JOANNIS ITALI, LAURENTH. CASSI- NENSIUM MONACHORUM, SIGEHARDI MONACHI S. BIAXIMINI, FRIDEGODI BENE- DICTINI MONACHI, SCRIPTA VEL SCRIPTORUM FRAGMENTA QVM EXSTANT. AGGURANTE J.-P. MIGNE, BlbUotlieeiB Clerl lulTerMD SIVB GUBSUUM GOMPLErORUII IN SlIfGULOS 8CIBNTLE EGCLBSUSTlGiE RAMOS BDITORB TOMUS UNICUS. '»■1 <* •^■^■«^^^Ai^^»— .»»»» » , « * • ~ "*• ~ t » • r i 1 • « APUD GARNIER FRATRES EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, IN VIA DICTA: AVBNUB DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSEB DU MAINB, 127. 1881 ELENCHUS AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CXXXIII CONTINENTUR. 879 S. ODO ABBAS CLUNIACENSIS. Elogiom historicam auctore Mabillonio 9 MoralesInJob. ^ 105 De B. Martino Anliphooas xu S13 Hymoiquataor 813 Collaliones . • 817 De Vita sancti Geraldi Auriliacensis comitis 639 Sermones quinque 709 Opuscula de Musica 781 CAPPIDUS STAVRIENSI8. De Vila sanetiOduIfipresbyteri,. . '. 888 MARINUS PAPA 11. Epislolae et privilegla 863 COSMAS JAPYGUS MATERIENSIS. Carmen ; . , JOANNES ITALUS CLUNIACENSIS MONACHUS. Prologus in Libruno suum de Miraculis « . 883 LAURENTIUS CASSINENSIS MONACHUS. Sermo in vigiliis S. Benedicti 888 AGAPETUS PAPA H. Epistolae et privilegia 889 S. ODO ARCHIEPISCOPUS CANTUARIENSIS. Epislola 948 Constiiutiones 94B Epistola synodalis 949 RORICO LAUDUNENSIS EPISCOPUS. Conslitutlo 981 ARTHALDUS RHEMENSIS ARCHIEPISCOPUS. Epistola ad synodum apud Ingelheim congregatam 988 ODALRICUS RHEMENSIS ARCHIEPISCOPUS. Sententia contra fures sacrilegos 968 SIGEHARDUS MONACHUS SANCTI MAXIMINI TREVIRENSIS. De miraculis sancti Maximini 968 FIUD£GQQUa££NEDICTU(lIS >bONACHUS. DeVitasancliWilfridi. //•::-:^j. ..:..:;: jA^^ 979 JOANNES PAPA XH. m m m ••• • •••••••_••• " EpiBtolseetpnviIegia:.: .:; :•%: . i.*: . v .:.:>^w .... •^ ••: ••• ••• :••••••• • • * v" V V . fc«*« •••••••• 1013 ANNO DOMIM DCCCCX.LII. SANCTUS ODO ABBAS CLUNIACENSIS. PROLEGOMENA. S. ODOMS ELOGHIM HISTORICll AICTORE MARILLOMO. (Acta Sanclorum ordinis S. Benedicti, s»c. V, pag. 124.) Cap. L — Vitx scriptores. cjusgue parentes A et patria. 4. Etsi res a sancto Odone gestas scripserint auctores duo, Joannes scilicet atque Nalgodus, ambo monachi Cluniacenses ; multa nihilominus ab ipsis preetermissa sunt, quae in commentarios referri merentur. Quapropter ne viri de re publica Benedictina quam optime meriti facta segniter ex- quisisse videamur, duobus illis scriptoribus elo- gium ejus historicum prsBmittere juvat, in quo res ab eis intactse, aut non satis explicatffi expo- nendffi sunt. Et primo quidem ordiri decet ab istis duobus auctoribus, quorum primus Joannes fortunam suam ipse commemoravit sparsim in tribus de Odone libellis, quos in duos contrahit codex com- B pendiensis. riii' h natione Italus, patria Romanus, professione canonicus, quem Odo Romam anno 939 profectus, seciun inde adduxit Ticinum usque, ibique monachum instituit, ex lib. i num. 2 et 4. Tum eum in peregrinationis socium assumens, dein priorem ordinavit, ut legitur non semel in lib. II, nempe num. 4, 7 et 10, Clnniaci, an Romsa ad S. Paulum, qu8B dubitatio oriri potest confe- renti num. iO et 21. Denique Joannes se Neapolim « monasterii sui cogente necessitate missum » fuisse testatur num. 21 . Biennium computat in lib. ui, num. 5, totum illud temporis spatium, quo Odonis socius fuit. Per istud intervallum quidquid in Odonis de ipso dictis quidquid in factis (sic enim fere preefatur) observare potuit, postea litte- ris mandavit, aiiis rebus omissis, quas tum ab Amulfo magistro suo, tum ab Hucberto Tiburtino episcopo, tum a Landrico monacho et Hildebranno prseposito suo de Odone resciverai. Nempe in suismet duntaxat oculis atque Odonis relatui fide- bat, utinam minus suspiciosus de filde aliena. Hanc jacturam utcunque sarcire conabimur. Cseterum opus suum Joannes dedicat Salernitanis mona- chis, nescio an coenobii sancti Petri Salernitaui « subtus et prope Fistulam, » quod a Petro epi- scopo ante annum 958 conditum fuisse Ughellus probat in tonio Vll Italiae sacree col. 503. In digres- siones aliquando exspatiatur Joannes, nec se- Patrol. CXXXIU riem temporumfactorumve ordinem satisobservat. 2. His incommodis occurrere voiens Nalgodus monachus, Joannis lucubrationem in compendium meUoremque ordinem redigere aggressus est, quod item praestitit de sancti Maioli vita. Nalgo- dum Odonis c* discipulum » appellat Petnis de Rivo in chronico Cluniacensi, eumque esse tradit qui « post decessum ipsius sancti Odonis vitam ejus et miracula luculenter descripsit. » Godefri- dus Henschenius in Maio id interpretatur de vita sancti Maioli, cujus discipulum fuisse Nalgodum opinatur. Verum annis post Odonem « fere ducen- tis, » post Maiolum paulo minus, vivebat Nalgo- dus, id quod ipse diserte asserit nuin. 29, nimirum Urbano secundo pontifice, aut ccrte post ipsum, ex num. 23. Auctoris istius scriptionem tribus Joannis libellis minutiori charactere subjicere statuimus propter nonnullas de morte et sepultura Odonis aliasque circumstantias, quae apud Joannem non leguntur. Odonis cum laud») memincrunt multi alii auctores, quorum indicem exhibct Chcsnius in no- tis ad bibliothecam Cluniacensem. In his fuse de sanctoOdoneagitPetrusEquilinusinhb. x, cap. 8. 3. Antequam de Odone Oimiacensi dicere inci- pio, non abre erit observare, duos alios prmter ipsum eodem aevo exstitisse illusti*es ejusdem no- minis abbates, unum Masciacensem, alterum sancti Maxentii apud Pictones. De Masciacensi apud Biturigas ccenobio revocanda sunt ea quse in elo- gio Bemonis abbatis superius diximus. Isti loco post Bernonem sufifectus Odo Climiacensis, proab- batem ibi constituit sibi cognominem, qui « apno 935 abbas ordinatus » memoratur in clironico Masciacensi apud Labbeumin tomo 11 Bibliothecee novae. De cujus secundi Odonis obitu ibidem etiam haec leguntur : « Anno 967, vui Idus Junii hic obiit Odo abbas bonfe memoriae . et Arduicus monachus Nonis Septembris. » Diem sequentem signat Xalendarium sanctorum ThuanoCoIberti- num num. 99 his verbis : < vii Idus Junii Odonis abbatis Masciacensis. » Alter Odo fuit al)bas apud sanctum Maxentium, nempe anno 963^ cui Ram- nulfus abbas successit anno 9G8. testante chrono- grapho Malleacensi apud eumdeiu Labbeum. 1 ^ 11 S. ODO ABBAS CLUNiACENSIS. 12 His prflemissis, venio ad Odonem seu Oddonem A famulis dignum noii deacgabit patrem. Quod sci- abbatem Cluniaoensem, cujus pairiam etparentes primum investigare necesse est. Palri nomeu fuisse Abboni, militari ordine prsedito, ex Joanne monacho aliisque constat, apud quos nuUa mentio de nomine Odonis matris. Abbonis eiogium Joau- nes ex Odone commemorat initio libri i. Utrum- que parentem filii monitis ad monaslicam vitam se recepisse Nalgodus habet cx Joanne, qui reci- tato miraculo de micis in margaritas conversis, hsec subdit in lib, i, num. 35 : « Ex illo jam tem- pore coepit infra seipsum {estuare propler genito- rum suorum ereptionem, quatenus eos posset ab hujus sseculi nexibus subtrahere. Undefaclum est, ut non multo post acceptahccntia adpatrem suuin licet sane considerautibus sole iucidius patet, dum vita et oonversio tloiimi Heymardi satis abunde experimentum prtehet. Hucusque siquidem de tanli virl laudanda nobiUtate brevi peroratum sufliciat, quateiius ex hoc intelligatur, quantopere oportet nos inhLerere illius scitis, quem pro merito nonambigimus inscrtum angelorumcuneis. » Hac- tenus vetus auctor, qui tcmpore Odilonis abl>atis, id est post anuos ab Odonis obitu centum, hoc elogium chartis sub Odone conditis praeinisit in chartario Oluniacensi. Cap. II. — Odonis pueritia et adolescentia, vita canonica^ studia. 5. Odo ahtus est puer partim apud Fulconem, abiret, eumque ad monasterium duceret, atque g ejusnominis secundum, An^higavensem comitem, monachum ordinaret : matrem vero indui fecil sa- cro velamine, cujus vitam, si licuissel scribere » (utinam verolibuisset), « magis historia videriHur esse quam schedula. » Tahbus itaque parentibus i^atus est Odo anno 879, siquidem anno Christi 939 sexagenarius erat, ex Joanne initio hbri i, num.4. 4. Natalem ci sedem fuisse apud Turonorum ur- bem colligere licet ex innata patris ejusque devo- tione erga sanclum Marlinum, cui ab ineunte adolescentla sese devovit, apud Joannemnum. 9- Conjecluram auget id quod idom auctor in lib. ii, num. 16; memorat de parvulo Odonis nepote rapto per Nortmannos, cum « Turoniae fiues » devasta- rint. Ergo in Turonia versabatur ejus nepos. Atla- qucm ob id collactaneum suum in epislola vocat; parlim <« intra domum Guillelmi ducis Aquitani*,» testeJoanne initio libri primi. Qui Cuillelmus, co- gnomento Pius, « eotemporc Aquitaniam, Guliam- que suo jure tenebat, » is qucm Cluniaceusis mo- nasterii fundamenla jecissc diximus in elogio Ber- nonis. Sane apud ipsum Guillelmum multae auc- toritatis erat Abbp Odouispater apudioanuem ibi- dem num. 5. Hic Odouem ablactalum « cuidam suo presbytero, qui in remoliori manebat loco, tra- didit educandum, et htterarum studiis imbuen- dum, M num.7. Sub hwc in aula Guillelmi « mililari- bus exercitiis » applicatus, ad sanctiorem mUitiam a Christo Domino vocatus est in Natali Domini, men in veteri chartario Cluniacensi Jegitur Odonis ^ <( instante sexto decimo cBLatis suee anno, » dolore elogium, quem auctor ex pago Cenomannico or- tum rticit. Eiogium hoc Odilonis abbatis tempore scriptum esl ab eo, qui ejus jussu charlas supc- riorum abbatum in ordinem redegit. Praecipua elogu haec summa : « Fuit igitur, ut veridica prio- rum relatione fertur, nobih prosapia satus, Cino- mannica regione exortus, arlium hberalium ap- prime regulis iirbutus, almi Martini Turonensis basilicoB aedituus, sermone clarus, etc. Delibutus proinde odore virtutum, quem id temporis Clunia- cen^is nimor (imo Balmensis) pretiosorum more aromatum,longelatequeprofuderat, menle promp- ta quod diu concupierat, tenebrosi rehquft rura^ lugente oive in patria, laetante Christo in gloria, di- vino jugo mitia supposuit colla. Tirocinio denique capitis per biennium in patriis teciibus afilictatus. 0. Postmodum sancto Martino semelipsum ex pa- tris voto addicens anno setatis nono decimo, qm Christi fei-e undenongenlesimus erat, clericus ibi- dem atque canonicus factus est in frequeuti ci- vium et magnatum ccetu. « Inter hos vero adfuit comes Fulco, qui eum nutrierat, » cique « iiiox cellam juxta B. Martini tribuit ecclesiam, et quoti- dianum victum ex eadem canonica acquisivit, ei- que concessit. » Fulconi , Bono cognomen erat, de quo midta praeclara in geslis consulum Andega- vensium in Spicilegn tomo X, pag. 402 et 434, ubi haec verba pag. 435 : « Boni ipsius mores domi et militiae colebantur : jus bonum, concordia maxi- ma, minima avaritia in ipsb erat. » Tum de Odone : suae conversionis non segniter peracto, precatione " c Iste nutrivit sanctum Odonem, et ei cellam juxta beati Martini tribuit ecclesiam, et quotidianum victum ex eadem camera, qili postmodum magis- ter scholw et praecentor ejusdem ecclesiee eodem consule adminiculante constitutus est. » 7. Joannes deinde anum. 12 narrat Odonis studia et virtutes, profectionem Parisios, ubi praeceptore Remigio Autissiodorensi monacho artes liberales, in his Augustini « dialecticam Adeodato fiUo missam,» didicit. Turonos reversus, moralia Gregorii Magni in Job in compendium redegit, quod compendium studio domni MartiniMarrerii, monachi apudsanc- tum Martinumde Campis,typisvulgalumestParisiis anno 16i7.Joannes ait id operis ab Odone susce- ptum fuisse rogatu fratrum, id est concanonicorum patris circumventus, cujus institutis fuerat manci- patus, volens nolensque, ut verius dictum sit, no- lens, totius fl^aternitatis ad regendum suscepit examen. Quanta denique acrimonia excelsos ani- mos sternere, qualive cautela virtutes inserere stu- duit, non ignorat Uaha, protestatur Burgundia,si- mulque refert GaUia. Prophelise denique gratiasuf- fusus e^lioc ccrtissime approbatur, dum suprema sorte praeventus, contatione fratrum requisitus, quis ex tanto coUegio c^eteris praeliceretur ; alto flami- ne alUatus sic ad eos respoudisse ferlur : Noslra in hac, o Ulii, vaciUaute censura, Christi Domini larga non deeril prudentia, quse ct domui sune sanctum providebit pastorcra, et vobis rogantibus (O 13 PROLEGOMEN\. — ELOGIUM S. ODONIS. U suorum ; eamque restitHiilem viso ad hoc anima- tum, tamelsi Odo in praBfatione sua duplici, pro- saica videiicet ac mctrica, nihil tale commemorat, forsan modesti» causa : scd istud quasi sua sponte se aggressuu fuisse inuuit his verhis : « Cum juxta capacitatem parvitatis mc mum deguit, Dominicis tantum diebus aut prseci- puis festivitatibus ad monasterium sancti Petri^ quod Cluniacum dicltur, quia duobus fere millibus prope est, assuevit dcscendere, sumpta videlicet modica farina, ez qua sibi panem conficere solet, et fabae paucis granis, mox aderemum revertitur. Vino nec aliquando utitur : adipe vero vel oleo ejus cibus non conditur. Patitur omni tempore frigus et calorem : calorem inter scapuias, frigus inter manus et brachia. » Prseclara omnino de Adhegrino quem in album sanctorum relatum esse Chesnius in notis testatur. Meritum non infi- cior : auctoritatem quaero. Nihil enim de Adhegrino in Martyrologiis aut Breviariis invenio, nullam de ejusfesto reliquiisve apud Cluniacenses nostros memoriam. Nescio an ejusdem in eremo socius fuerit Droco Floriacensis monachus piissimus^ qui in ccenobitica conversatione probatus, eremi singu- larem aggressus est pugnam eo in loco, « qui Balma dicitur,» teste Aimoino insuperioris tomi, pag. 361. i2. Odoni pro Adhegrino socium TeuUielonem adjungit chronicon Malleacense : (c Eodem tempore adhuc vivente Turpiope, Odo et Teuthelo canonici sancti Martini illustrissimi, adimplentes evangeli- cumprflBceptum, derelictis omnibus suispauperes pauperem Christum secuti sunt, et Cluniaco sancto habitu et vita induti sunt. Unde nutu Dei Odo abba prsefuit sanctissimus, sicut sequentibus dicemus : Teuthelo jubente abbate suo archiepiscopus invitus consecratur Turonis, » ctc. Verum id de Teutelone seu Teotolone falsum esseexsuperioribus intelligi- tur, atque amplius ex consequentibus apparebit. 13. Post aUquantum temporis Odonem sacerdotio dignum reputans Borno, « promovit eum ; etaccer- sito episcopo, sine suo veUe consecrare eum fecit sacerdotem. » Rem cxplici^tJoannes num. 37^ sed episcopo haud nominato. « Bisuntinensem archie- piscopum » suggerit Nalgodus, sed perperam. .Constat siquidem ex Joannis loco prsecitato, Odo- nem rogatu episcopi ordinatoris sui ac praecepto abbatis composuisse tres libellos de sacerdotibus « ex Jeremiee vaticinio, » id est, tres coUationum libros, qui Turpioni episcopo Lemovicensi inscripti sunt. Is ergo episcopus Odoni sacerdotium contu- Ut paulo ante abbatialem dignitatem. Cap. IV. — Abhaiialis dignitas, monastici ordinis statt4S. 14. Nam «per iUudtempus exitiaUlanguore coepit decumbere pater Bernus, » qui « mox vicinos epi- scopos accersivit, et ab omni ordine se deposuit. Bogabat inter haec verba fratres, ut sibi quem vel- lent, patrem eUgercnt. Tuncmanibus fratrum, »in- quit Joannesnum 37, « pater nostercaptus, et quasi yiolenter constrictus, ac proclamantibus omnibus ut ordinaretur, coram abbate suo vi est ductus : » et « superatus tandem episcoporum excommuni- catione, ordinatus est » abbas paulo ante obitum BernoAis» quem ineunte anno 927 contigisse dixi- A mus. Id factum, < instante anno 926 » scribitchro- nicon MdUeacense : at rationes a nobis adductae aUud suadent : quibus accedit Martyrologium Le- movicense a Chesnio relatum in notis ad bibUothe- cam Cluniacensem. Odoni commissa fuere tria mo- nasteria, < luniacense, Masciacense ac Dolense. Wi- doni Bemonis consainguineo quatuor, Qigniacense, Balmense, ifithicense, ac ceUa sancti Lauteni, ut fusius expositum est in elogio ipsius Bemonis. 15. Prseclara omnino ac multa sunt quae Odo ab- bas gessit. Cluniacensis monasterii perfectio, ejus- que dedic^lio, privUegia, ritus, et exacta disci- pUna, ad cujus normam erecta aut adjuncta aUa monasteria, ex quibus congregationis Cluniacensis corpus conUatum est ; Romana itinera Ecclesioe B bono suscepta, concordia principum, charitas in pauperes, aUaque id genus eximia facinora, Odo- nis famam ubique celebrem reddiderunt. Legendi his de rebus Joannes in lib. iix et Nalgodus : ex quibus queedam hoc loco iUustrare sufficiat, nem- pe Cluniacensis moQasterii ritus ac dignitatem, aliorum monasteriorum emendationem seu insti- tutionem, Romana itinera. Pnmum hic expedio : sed prius de monastici ordinis per id tempus in GalUa statu agendum est. 16. Postquam augusta illa capita, Carolus M. et Ludovicus Pius, de restituendo in melius ordine sancti Benedicti serio egissent, eorumque auctori- tate id efifecisset Benedictus abbas Anianensis, ut pleraque GalUae monasteria sub uno capite veluti una congregatio religiose viverent ; sperandum videbatur eam discipUnam diu substituram, ni exstincto Benedicto, qui ejus auctor ac praesidium erat, beUorum cum civiUum, tum exteraorum tempestates, et regno universo, et rei tam prsecla- ras vastitatem intuUssent. Nam cum de summa re- rum inter Ludovici Pu fiUos, nedum Ludovicum ipsum, atrocU)us dissidUs disceptaretur ; ex im- proviso Nortmanni ex Septentrione in GaUiam ir- rupere, qui rempubUcam, jam bellis domesticis violatam, per annos sexaginta misere labefacta- runt. Tunc quippe pagi in soUtudinem redacti, ur- bes expugnatie et incensfe, ecclesi» in preedam datffi, pessumdata monasteria, monachi partim ne- cati, partim fugati, qui coUectis sanctorum reU- quiis aUisque sarcinuUs, quo belU impetus verte- bat, inde se proripientes, ad tutiora, si quae occur- rissent; locadecUnabant, aut palabundi vitam mi- seramtraducere vix sinebantur. Sicubi vero eis tan- tisper respirare concessum erat^casas pro modulo ac tempore sarciebant, in quibus non tam normee regulari, quam vitae ac saluti prospicere cogeban- tur. Quibusdam in locis , ubi monastici ordinis in- colee deficiebant, paucuU sese coUegere clerici, qui veterem monachorum possessionem insederunt, eamque rebus etiam serenatis sibi retinuemnt. Hinc actum est, ut saeculo decimo ineunte, cum Odo de monastica vita cogitare ccepit, pauca superessent coenobia monachorum, atque in paucis ilUs sincera reUgio desideraretur, ut ex Joannis lib. i^ num.22, et ex prsefatione nostra compertimi est. D 17 PROLEGOMENA. — ELEGIUM S. ODONIS. t8 17. Inter naec, Odone priBsertim abbate. Jlunia- cum super omnia ccBnobia caput extulit famat reli- giouis, quam Odo post Bemonem ibidem instituit. Fervebat eo in loco yirtutum semulatio, studium in res sacras^ regulse accurata observatio, cha- ritas in pauperes, adeo ut « septemdecim millia pauperum in capite Quadragesimee uno anno apud Cluniacum eleemosynam habuerint, et du- centas quinquaginta pernas acceperint. » teste Udalrico in lib. m Consuetudinum Cluniacensium cap. ii. Quin etiam sedi apostolicae subsidium hfiec domus praebuit non semel, haud secus atque commune quoddam ecclesiffi aerarium : Petrus venerabilis auctor. Ritus plerique desumpti ab Euticio abbate : cffiteri a Bernone, Odone, aliisque additi sunt. Euticius non alius videtur quam Benedictus Anianensis, qui veterum mo- nachorum instituta coUegit, suisque imitan- da proposuit. £x his ritibus nonnuUos delibat Joannes in lib. i, num. 23, praesertim nura. 30 et sequentibus. Quidam ad officium divinum^ quidam ad regularem disciplinam et virtutes monasticas ; ceeteri ad educationem juvenum aliorumque ins- titutionem pertinebant. Omnes Udalricus mona- chus sanctus, post Bernardum ejusdem loci coe- nobitam, accurate describit tribus libris, qui ab Acherio nostro typis vulgati sunt in SpicUegii tomo IV. In libro primo agitur de psalmodia et missarum solemniis, deque variis anni celebritati- bus : in secundo de disciplina regulari : in tertio de officialibus. Duas missas solemnes in dies ce- lebrari mos erat: privatis sacris, nisi extra divinum officium et majorem missam, operarireligio. Quoti- die suas quisque hostias ex alterutro choro offere- bant : temetsi quinque tantum diebus Dominicis tres feriatis communicabant : csteri hostias benedictas in modum eulagiarum ante comunem cibum sume- bant. In missis defunctorum solemnibus atque in triduo Rogationum uterque chorus oblationem faciebat. In majoribus sacris diaconus semper com- municabat ex hostia sacerdotis : subdiaconus non- nisi ex aliis hostiis. Communio omnibus prffibeba- tur in triduo ante Pascha : qui Sabbato sancto ante majorem missam privatim celebrare volebat, «non utebatur candela, quia novus ignis nondum erat consecratus.» Sed in his nihil majis consideratione dignum, q^iam quod de confectione hostiarum le- gitur in lib. ui, cap. 13. Quippe frumentum « gra- natim eUgebatur, et lavabatur studiose per ipsos fratres. » Coliigebatur deinde in saculum « ad hoc solum reservatum » tum portatum ad molendium a famulo probato, qui molam lavabat utramque, operiebatque « sursum et deorsum cortinis, » ac seipsum albainduebat, amictu faciem prffitur oculos operiente. Badem religionecribratra farina; cribro diligenter abluto. Dein major ecclesiffi custos, si sacerdos erat aut diaconus, reliqua perfi- ciebat, duobus aliis ejusdem ordinis atque uno converso adhibitis : si non sacerdos aut diaconus, vicarium substituebat. Hi quator finitis Matutinis fiaciem manusque abluebant : A et ex his tres priores albis amicti, unus qui- dem fannam aqua nitidissima conspergebat, alii duo hostiain «ferramento characteralo » coque- bant. Tanta erit Cluniacensium monachorum in Eucharistiam pietas ac veneratio. 18. Jam vero in regularibus officiis non minor disciplina. Silentium juge intcrdiu, noctu adeo sacrum, ut illud ante Primam violari omnino ducerent nefas, mortemque ipsam potius appete- rent. Hinc locutio per signa, quffi tamen non om- nino probavit Guigo Chartusiffi prior quintus, quantumvis et ipse silentio addictus, « sufficere putans linguam solam, non etiam cffiteros artus reatibus implicare loquendi, » ut ipse in Statuto- torum cap. 31, loquitur. Ab Idibus Novembris B meditationi seniores post noctumos in ecclesia vacabant, dum pueri cantui operam navabant in Capitulo. Opus manuum cum psalmis fiebat, proclamatio culparum erat in usu. Post Comple- torium hospites non admittebantur, nec fratribus comedendi tribuebatur facultas. Insigne exem* plum Udalricus de cellerario refert, qui cum tota die in recipiendo vino fuissct occupatus, permis- sum post Completorium edendi impetrare ab ab- bate non potuit. Eadem in officiis divinis severitas* Iturus foras, et equum mox ascensurus, si officii signum insonuisset, ad illud properare tenebatur. De jejuniisid fere servabatur quodprfficipitsanctus Benedictus. Ab Idibus Septembris una tantum co- mestio, nisi in festis duodccim lectionum ; et in Q octavis Natalis Domini ot Epiphanie duplex. In iUis festis duodecim lectionum post prandium et lectionem in claustro, dicta Nona, ibatur in refec- torium ab bibendum : in diebus privatis, post Vespera lectio, inde pergebant in refectorium ad bibendum, postea itenun lectio, inde coUatio spi- ritaUs. Reliquiffi panis et vini ab eleemosynario in pedites peregrinos erogabantur. Prffiterea octo- decim pauperes quotidie apud Cluniacum aUti. Ea vero erat vini parcimonia, ut « octo carradffi vmi plusquam triginta fratribus per annum in mo- nasterio Charilatis suffecerint, apud Udalricum in Ub. 111, cap. 1 : Ad hffi.c ex sancti Odonis pr»- scripto, jejunium quatuor tcmporum mense Septem- bri, ubi dies exaltationis sanct» Crucis quarta sex- p. tave feria aut sabbato occurrebat, in ea septimana peragebatur, « ut crux a jojeunis adoraretur. » An autem Odo medicinffi usum firatribus indulserit, dubitare Ucet ex Joannis lib. ii. num. 14, imo et ex Petri VenerabiUs lib. vi, epistola 39. Car- thusienses, texte Guigone in cap. 39, « medicinis, excepto cauterio et sanguinis minutione, perraro utebantur.»Minuebantur porro in anno quinquies. Apud Cluniacenses procedente tempore sua quoque mense assignata erat minutioni dies ; quo ritu id fieret docet Udalricus in Ub. ii, cap. 21. Minu- tiora hffic mitto. Majoris momenti est id quod apud «umdem Udalricum legitur de educatione puero- rum : Quippe « difficUe fierr potest, ut uUus regis fiUus majore diUgentia nutriatur in palatio, quam puerquilibetminimus in Cluniaco.» Verba hfficsunt i9 t>. ODO ABBAS CI.UNIACENSIS. 20 ex lib. 111, cap. 8 Postremo disciplinae hujus ratio A saaxit ia hiec verba : Sacerdotes nostri, imo hcec administrabatm: sub abbate perpriorem majorcm, decanos, prioremoiaustralem, circatores, puerorum magistros, praecentorem et armaiuum, quibus lihros, maxime choro destiaatos,in aruiario asser- vabat, camerarium, cui vestimentorum cura, apocrisarium, cui ecclesise thesaurus cniniuontlatus erat, cellerarium, stabularium, cloeiuosynarium et iafirmarium. i9. Ad loci disciphuam item pertiuet libertatis prffirogativa, quam Cluaiaco rogatu Willokai con- ditoris sui primum, dein abbatum Roniani ponti- fices contulerunt. Caliistus papa II in htleris suis Pontio abbati inscriptis ait privilegium hoc Clu- nicBO fuisse concessum << ab ipso fundationis sum sancta synodus cognoscat, quod licet sint multa monasteria ad honorem Dci omnipotentis et beatae virginis utihtor et rehgiose fundata ; inter omnia quoddam ilUs in partibus Cluniacum est, et pro- prium B. Petro, ct huic eoclesiae speciali jure adbererc dignoscitur. Unde lionorem et tutelam hujus sanctffi et apostol:ci\3 scdis ad ipsis primordiis meruit obtinere... Et favente divina clementiasub religiosis et sanctis abbatibus ad id usque dignitatis el religionis pervenit, ut cneteris monasteriis, quamvis otidto antiquiorihus, quautnm ipse co- gnosoo, in Dei servitio et s])irituah fervore pra?- cellat, et nullum iha in terra (quod (;go sciam) huic omnino vaieat achequaii. Nullus onini abhas exordio ; » memoratque pontifices qui iliud contir- B unquam ibi fuit, qni sanctus non fuorit » Pi.o- maverunt, nempe Joannem XI, item Joannem XII, Agapitum II, Leonem IX, Gregorios VI ac YIl Alexandrum 11, Stephanum X, Victorem 111, Uil banum II, Paschalem II et GeJasium II. Unde Petrus venerabihs quibusdam objicientibus; quod Cluniacenses proprium non haberent episcopum, Romanum sibi proprium esse respondet. « Hunc unum, » inquit, « solum et maximum nos habere epiftcopum, gloriamur Hoc ipsius sanctffi sedis irrefragabilis saxuit auctoritas, nec unius tantum sed multorum decreta inde apud nostram matri- cem ecclesiam conservantur. Hsec ipsi ita condide- runt, non ut hanc, de qua loquimur, Cluniacen^ sem ecclesiam alteri episcopo prius eam possidenti clarnm sane elogium ex ore pontificis. 21. Hinc « Cluniacense monasterinin, rehgione, disciphna, severitate, fralrum numorositate, om- nique monastici ordinis observationo, toto pene orbe notissimum » ovasit, testo rctro Vonorahili in hb. 1 de miraculis, cnp. 9, a^leoqno « smp^nlare ac commune peccatornm refngium, per qnod multa iuferis damna illata, et regnis cfelestibus quam plurima loca collata snnt. ll>i inuumera' hominuin multitudinos, graves niuncH sarcinas uh humeris suis adjicientes, suavi Christi jugo colla submiserunt. Ibi omuium profcssionum, (hgnita- tum, et ordinum personiE fastum Inxninqne sccn- larem iu humilem et pauperem monachornm auferrent ; sed a fundatoribus, qui eam in proprio c ^^'^°^ commutaverunt. Ihi ipsarum ecclesiarura alodio construxerant, rogati in [tropriam retinue- runt, atque soli Romano pontifici eam in eaternum subjacere decernentes, pluribus hoc privilegiis eonfirmaverunt... Hoc non soU Cluniacenses obti- nent, ^ed et quam pluribus datum cernimus : et longe ante Cluniacum conditam multis aliis mona^. teriis ab eadem apostohca sede concessum vide- mus.» Ita Petrus abbas in iib. i, epistola 28. Pleraque ajusmodi privilegia videsis in Bullario Clmiiacensi, ex quibus septem simt Odini abbati concessa, unum seillicet Joannis X, duo Joannis undecimi^ unum Leonis VI, tria item Leonis VII, Joannis decimi priviiegium, quod undecimo perperam tri- buitur editum est in elogio Bemonis. In primo Joannis XI prffitcr alia Cluniaco jus confirmatur venerabilos Patres, etiam ecclesiastioornm negoho, rum onera fugientes, tutius quietiusque vivere- magisque subesse quam' praeesse elegerunt....- Hinc effusa spirituahum virtutum nardo, implota est tota mundi domus ex odore uuguenti, duni religionis monaslicie fervor, qui illo teiupore pene refriguerat, illorum virorum exemplo stuJioque recaluit. Gallia, (iermania, transmarina quoque Britannia hoc testatur : Hispania, Italia, totaque Europa fatetur, plena monasteriis ab eis aut novi- ter fuudatis, aut al3 antiquo senio reparalis.... Sed quid aiiquas mundi partes enumero? cum de nostro ultimo Occideute usque ad ipsnm Orientem fama baec pervouerit, noc aliquem Christiani orl)is angulum latuerit. » Ilncusque Petrus Veuerabihs, « monetse » Rodulfo Francorum rege concessum, cujus dicti veritatem probare esset in promptu, si additurque : u £t quia, sicut nimis compertum est, ]am pene cuncta monasteria a suo proposito prayaricantury concedimus, ut si quis mona- chus ex quohbet monasterio ad veslram conver- sationem solo dontaxat mehorandae vitae studio traium{grare yoluerit, cui videiicet suus abbas re- ^ularem sumptum ad depeUendam proprietatem habendi ministrare neglexerit; suscipere vobis liceaiy quousque monasterii sui conversatio emen- detur. Scriptiun io mense Martio, indictione iv,» id est anno 93i. De priYilegio Cluniacensis hbertatis iterum a^^emus ad Vitam sancti Odilonis abbalis, 20. Sed hoe loco pr^termittere non possum id quod Gregorius VII de Cluuiaco in synodo Romana non alio nos propositum vocaret. Sed tamen ne hoc argumentum, quod saue ad Clnniacensis ordi- nis, adeoque ejus auctoris Odonis laudeui maxime pertinet, penitus deseruisse videamur, hic de mo- nasteriis ab eo institutis aut restitutis ageudumest, idemque de ahis Cluniaci abbatibus suo quoque loco pr^standum. Cap. V. — Monasteria per Odonem refot^niata^ erectio congregationh Cluniacensis. 22.Hic opportune occurit quod Joannes de Odone scribit in hb. ii^ num. 23 : «Per illud namque tempus longe iateque patris nostri nomen, veiuti elarissi- mum sidus, ccBpil ellulgere. Factusest notusregi- bus, episcopis familiarissimus» magoatibus charus. 21 PROLEGOMENA. — EF.O(ilLM S. ODONfS. 22 Quaeque enim monasteria in eorum finibus cons- tructa erant, juri patris nostrl ea tradebant, ut nostro more corrigeret et ordinaret. »> Monasterio- rum ejusiuodi accuratam rationem inire difficile fuerit : obvia notare sufficiat. In Gallia Invenio apud Lemovices Aureliacense et Tutelense, Sarla- tense in pago Petrocoricensi, in Bituricensi Dolense et Masciacense, in Aurelianensi Floriaconse, apud Senonas S. Petri Vivi, apud Turonos S. Juliani, in pago Waldensi abbatiam Romanensem, in Matis- conensi Carilocensem cum aliis. In Italia legimus apud Joannem Ticinense sancti Augiistini, Roma- num sancti Pauli, Adventinum, Subpentonianum, et Salernitanum. De his omnibus qiupdam stric- tim observanda. Geraidus comes Aureliacensis {d^Aurillac) piissi- mus, « postquain divino cultui sese mancipavit per omnia^ utsua quoque Domino consccraret,Romam profectus est, et Aureliacum insigne prmdiumbea- to Petro apostolorum principi, facto solemniter testamento delegavit, cura tantis videlicct appen- diciis, quflB monachis, quos ibidem congregare dis- posuerat, ad omne stipendiuin suffioere possent. Censuui quoque delegavit, qui ad urnam beati Pe- tri annuatim redderetur, » nempe « decem solido- rum, )) ex Odone in lib. ir de ejus Vita cap. 4 et 17. Odo addit in cap. 6, magnopere anxium fuisse Ge- raldum de reperiundis monachis probatis, qui lo- cum incolerent ; et cum non reperisset, « nobiles quosdam pueros ad Vabrense coenobium {le Tno- nastere de Vabre) direxisse, » ubi « regularis ob- servanti(e fervor incalescebat, » ut « sub norma regulari,» ibidem imbuerentur ; sed re yersos, « quia magistri defuerunt, » mox « puellari mollitia reso- lutos, rigorem disciplinae neglexisse : » attamen unum eis ex necessitate prffifectum fuisse, qui ob la- xiores mores Geraldo magnum mnerorem attulit. Nescioanis erat Adalgerus, quem primum Aureliaci abbatem suggerit chronicon AureJiacense, editum in tomo II Anaiectorum : cui abbati sufPectus Joan- nes ex stirpe ipsius Geraldi, « Oddo venerabilis ab- bas terlius Aureliacensis et Cluniacensis, rogatus a Turpione Lemovicensi episcopo et ab Aimone Tutelensi abbate descripsit vitambeati Geraldi. Ha- buit coabbatem Arnulfum, » Ex Aureliacensi mo- nasterio arcessitus est Odo, teste Aimoino in lib. i de miraculis sancti Benedicti cap. 4, ad restituen- dam disciplinam In coenobio Floriacensi, procu- rante Eliziardo comite, postea monacho, ex Joan- ne infra in lib. iii, num. 8. Eodem tempore, id est regnante Ludovico Transmarino, Bernardus Petro coricensis comes sancti Salvatoris monasterium Sarlatense (de Sarlat), quod tandem in sedem e^As- copalem evasit, tradidit « domno Oddoni Clunia- censi abbati atque Adacio coabbati ejus. )> Litterse hac de re exslantin tomo IV Galliae Ohristianae^sed cum aliquot naevis. Utrique, Odoni scilicet Clunia- censi abbati atque Adacio ejus vices teneoti, etiam Tutelense monasterium (le monastere de TuUe), nunc sedes episcopalis, paruit Aimonem superius memoratum, qui ex sancti Savini ccenobio Picta A vensi iih Kbalo comite Tutelam adductus fuerat. Hujus voi diplorna a Rodulfo rege concessum ha- bes iu additione V. C. Stephani Baluzii Tutelensis ab Ub. VI. I do Concordia cap. 2Ii. Tunc vero mos erat, ut quia plurilius monasteriis unus haut suflBi- cere poterat abbas Cluniacensis ; iisdem ejus vice proabbates seu coabbates praeficerentur, quibus poslea solum prioris nomen relictum est, lllud pa- tet cx (lario in cbronico S. Petri Vivi apud Seno- nas, quo in loco Samsoni abbati « successit sanc- tus Odo, qui accersiens Willelmum arcliiepisco- puin, cuin con«iensu monachorum S. Petri preefe- cit eidem ccpnobio Arigaudum abbatem, religio- sum et timentem Deum^ monachum S. Benedicti supra Ligerim. » B 23. Idem ab Odonc prccslitum puto in Turonico sancli Juliani ctEnobio, quod tempore Gregoriiepi- scopi constructuin, scd a Nortmannis postea ever- sum, cum Teotolo archiepiscopus, Gersende ejus sorore suppetias ferente, instaurasset, « ecclesiam in honorein Dei gcnitricis sanctique Juiiani dedica- vit ; et coadunatis fralribus abbatem preeiicere ou- piens, Odonem abbatem, qui tunc apud sitnctum Henedictum morabatur, advocat. » Martjrologium sancti Juliani id factum refert « anno 943» regnante Ludovico rege anno 8. » Sedid tempus est donatio- nis a Teoloione et Gersende factae, non instituti apud sanctum Julianum Odonis, quemanno prsce- dente, id est anno 942. obiisse constat, Is vero in sancti Juliani ecclesia cum Teotolone sepultiiram Q obtinuit, ut postea dicemus. Legi ejuslociohronici, ante annos quingentos scripti, fragmentum, quod chronicon divisum erat in duos libellos : quorum ia primo « abbatifle prima institutio^ institutionis im- pia destructio^ destructionis pia restauratio » coa- tineb^tur : in secundo ejusdem status ab instau- ratione. Ex primi libelli laciniosis membranis in- telligimus multa sanctorum corpora in sancti Ju- liani ecclesia primitus reposita, Danorum tempore alte humi defossa fuisse : ex quibus quffidam tum restabant, nempe sanctorum Bleviiiguati episcopi Venetensis, Lauri abbatis, et Antonii monachi. De primo ait auctor, quod « pontifex Morvannus, » a Bleviligueto « septimus » Venetensis, quadam sibi retulerit miracula, quffi commemorat. « Blin- livetum » vocat, non sanptum Albertus de MoQte Relaxo, eumque statuit trigesiipum tertium epis- copum Venetensem : Morv^num vero quadrage- simum nonum. Subdit fragmenti sciiptor, Laurum, ex Britannia ortum, patriam parentesque d«8e- ruisse, sed pro ipsis invenisse « Judicaelem Britto- uum ducem optimum, » qui ejus in omnibus ad- jutor exstiterit. « Cujus adju^orio f&cte mowiterio, in omni sanctitate cum sul^eetis iloruiti %i tam verbo quam exemplo multum multifi profuiti ou- jus nobilis vita|in conspectu homiaum religiosis- sima^ et in conspectu Doaiini aiAtitit pretiosa : eu- jus etiam alta sanctitatis prsaoiiia cumulare non desinit miraculorum gloria. Nam per ejus saiioti- tatem tam in Yita, quam post morte&i relbrma- tur debilitas, et sanatur infirmitas, maxime loco D 23 S. ODO ABBAS Cr.UNIACENSIS. 24 illo, quo exiit e smculo : ubi per signa quee fiunt, A bii degentium : ea duntaxat ratione, lU ipsi muna- cineres ejus vivunt. » Forsan monasterium est sancti Joannis de Gaelo, quod Judicael instaura- vit. € Et quoniam vitam ejus docet liber vitte ejus, sufBciat commendasse summam saltem suae vitffi. Hunc librum excidisse putamus : neque quidquam (quod sciam) apud Albertum legitur de S. Lauro. Denique chronographus ille scribit Antonium vi- xisse apud Turonos. << Fertur in te, inquit, sanc- tum habitasse Antonium, quamvis nobis incertum sit, utrum vei ex te fuerit, vel aliunde venerit, qui solitarioe vitae dclectatus dulcedine, pro vita soli- toria mundi despexit quadra. Quem inhal^itavit locus pulcher et quietus, et undique silva cinctus : cujus in lapide sculpta fuit et est nunc capeila, chiy prout potuerint.ipsum monasterium per infei^- cessionem apostolorum,Ch7nstopropitiante, in prio- rem studeant reformare statum, Prxdictus vero ab- bas, dum advixerit, et ipsi monachi idem mondste- rium ita possideant, ut quamvis opostolicoe sedi, sicut et Ctuniacum, delegatum sit, semper tamen veiut una congregatio sub uno agant atque dispo- nantur abbate; in tantum, ut cum ipse discesserit, non illis aut istis liceat sine communi consensu ab- batem sibi prxficere, nec privatij quod absit, isti alinm nisi ipsum, quem illi habuerint, substituere pnesumanty quoniani valde injustum esset, si ilti quifortevelutfiiHRomanismonasteriosuca^everint, socialitatem Cluniacensium,qui velutipalres locum in ()ua duo altaria. Deo ibi Dei servus serviebat ^resuscitant,aliquandodisciderint.Saneinordinan' assiduus. Ad fontem qui in capella nulla accedit femina. » Visitur isle locus, qui prioratus est, Iri- bus a CflBsaroduno Turonum leucis versus Ceno- mannos. S. Antonius colitur iv Nonas Maii in Mar- tyrologio Gallicano. Unum ex sancti Mauri abbatis sodalibus fuisse quidam recentiores ferunt, abba- tem sancti Juliani dicit instrumentum Joannis Tu- ronensis archiepiscopi, anno i407 conditum, in quo agitur de reliquiis S. Antonii et sancti Lauri. Nobis ignorare liceat quod ignoravit antiquitas. De monasterio S. Juliani iterum infra. 24. Inter co&nobia quae Odosuo regimini adjecit, est Romanense, situm in comitatu Waldensi pagi Lausanensis,quod Rodulfus I Burgundiw rox Aleydi sorori suee concessit, litteris datis « iv Idus Junias, Rodulfi piissimi regis annoprimo, ab Incarnatione Domini 888, indictione 11,» apud Vabrevillam. Hae litterae, quarum integrum autographum penes nos est, editae sunt in notis ad bibliothecam Clunia- censem, sed cum vitio centenarii numeri, ubi pro anno 800 legitur 900. Postea Aleys seu Adeleys ipsa comitissa abbatiam illam liomanis dictam Odoni attribuit egregio diplomate, quod ineditum huc referre juvatad historae illuslrutionem : Cunctis sane considerantibus liquet, etc. Igitur omnibus in unitate fidei viventibus, Christique misericordiam prpestolantibus notum sit, quod er- go Adeleydis, dono Dei comitissa, res juris mei, qux mihi per prseceptum Domini Rodulfi regis, meividelicet dulcissimi atque dilectissimi germani, obvenerunt, hoc est monasterium quod Romanis vocatur, quod situm est in pago Watdense, cum omni abbatia et omnibus rebus et adjacentibus ad ipsam abbatiam pertinentibus dudum a san:tis Pa- tribus illic prseordmatis. Quod sane Romanis prm- fatum monaste^ium olim in honore apostolorum principis Petriscilicet et Paulisub monastica pro- fessione fuerat constructum : sed modo ab eorum habttatione privatum penitus. pro amore Domini nostri Jesu Chrtsti ac eorumdem apostolorum, de meojure et dominationetpsa egojam dicta Adeley- dis m dominium et providentiam monachorumper omnia transfundo, id est, Odonis venerabitis ac reve- rentisnmi abbatis, omniumque fratrum ac catervae monachorum sub ejus reqimine Ctuniacensis cceno- do abbate constitutio sancti Benedicti semper emi- neat : ddeo ui si vet iltius, vel istius congregationis minima pars saniori consilio metiorem personam eligere voluerit, castein juxta regulam eis comen- tiant. De fratribus vero vel hinc ittic, vel inde huc pro utilitate transmutandis, sive etiam de subsi- diis, quaeforteuni locoptusquam attein abundave- rint, vicissim ex altero in atterum transferendis in potestate abbatis sit. Et ut inter eos gei^manior so- cietasperseveret, i^sas quoquedivinx sei^vitutis aut eleemosynarum seu cujustibet boni operis sanctio- nes ita communitei' teneant, ut quod pro bonxme- morix Witletmo, vet certe aliis , aut vivis, aut de- functis apud Vtuniacum geritur, nobis atque nos- Q tratibus proficiat : et quod Romanis monasterio pro nobisjuxta votuntatem Domini gestum fuerit, ipsi adcpque participentur. Hanc crgo donationem pro Dei amore et sanctorum apostolorum in primis fa- cio, deinde pro anima gennani et dulcissimi mei domni Rodulfi regis, harum videlicet rerum largi- toHs; tum veropro requie domnimeipiw memorise pHncipisRichardi, ac pro Witla regina, dehincpt^ me et domno Rodutfo regefitio meo, etitem Rodutfo regenepote meo^pro atiis quoque fitiisjneis, Hugone, Bosone, et Ludovico nepote; sed ct pro cwte7*is con- saiiguineis nostris, atque his qui scrvitio nostro ad- hcerent; pro genitore etimn ac genitrice mea, et domno Hugone insigni abbate, seu cwteHs Jiostris utHusque sexus propinquis : postremo pro iltis qui adjutorium vet defensionem monachis ibi consisten- tibuspraistitennt;prostatu quoque totius religionis et pro ommbus catholicis vel vivis, vel defunctis. Monachivero inibiconsistentesmodum cnnversatio- nis istius, quw nunc ad informandumeosquifuluri sunt de Ctuniaco, transfertur, ita consei^vent, ut eumdem modum in victu atque vestitu, in abstinen- tia, in psatmodia, in sitentio in hospitatitate, in mu- tua ditectiujie el subj^ictione, atque bonoobedientice nullatenus imminuant.Ptacuit etiam huic testamen- to inseri,ut ab hac die nec nostro.nec parentum nos- trorum ,nec fastibusregiae magnitudinis,nec cujusti- bet terrenxpotestatisjugosubjiciantur iidem mona- chi ibi congregati: neque atiquis pnncipum sxcula- rium, non comes quisquam, nec episcopus quilibety non pontifex supi^adictae urbis Romanx.per Domi-- D 25 PROLEGOMENA. — num; et in Domino, omnes sanctos ejus» et tremendi jndicii diem confestor et deprecor,invadat res ipso- rum Dei sefworum^ non distrakat, non minuaty non procamiety non beneficiet alicui, non aliquem prxlaium super eos contra eorum voluntatem constituat. Et ut hoc nefas omnibus temerariis et improbis actius inhibeatur, adhuc idem inculcans subjungo, Obsecro vos;o sancti apostoli et gloriosi principes terrx, Petre et Paule,et te pontifex pon- tificum apostoltcx sedis^utper auctoritatem cano- nicam et apostolicam quam a Deo accepisti, alienes a consortio sanctx Dei Ecclesix et sempitemx vitae pnedones etinvasores atque distractores harumre- rum,quas supradictis servis Deihilari mente prom- ptaque voluntate dono: sitisque tutores ac defenso- resjamdicti loci Romanis^et servorum Dei ibicom- morantium ac commanentium, harum quoque om- fiium facultatum propter eleemosynam et clemen- tium ac misericordiam piissimi liedemptorui nostri, Si quid forte, quod absit, et quod per Dei miseri- cordiam et patrocinia apostolorum even ire non xsti- mOy ut ex propinquis aut extraneis, vel ex quali- bet conditione, sive potestate qualicunque callidi- tate contra hoc testamentum, quod pro amore Dei omnipotentis, ac veneratione pHncipum apostolo^ rum Petri et Pauli fieri sancivi, aliquam concus- sionem inferre tentaverit, piimum quidem iram Dei omnipotentis incurrat, auferatque Dominus patrem ejus de terra viventium^ et deleam nomen ejus de libro vitae, fiatque pars itlius cum his qui dixerunt Deo : Domine, recede a nobis, et cum Da- tan et Abiron, quos terra aperto ore deglutivit, et vivos infemus absorbuit, pei^ennem incurrat dam- nationem, sociusque Judce proditoris Dominieffe- ctus, ietemis cruciatibus retrusus teneatur. Et ne ei in praesenti saeculo humanis oculis impune vi- deatur^ inproprio quidem corpore futurae damna- tionis tormenta patiatury sortitus duplicem dire- ptionem cum Heliodoro et Antiocho, quorum alter diris verberibus coercitus vix semivivus evasit : al- ter vero nutu supetmo percussus, putrescentibus membris,et scatentibus vermibus miserrime interiit, ca^ierisque sacritegis qui cerariumdomus Dominite- 79ierare prmumpserunt, particeps existat: habeat, nisi resipuerit, archiclaoum totius monarchiae ec- clesiarum, juncto sibi sancto Pauto, obstitorem,et amceni paradist aditus contradiciorem quos sibi,si vetlet, habere poterat piissimos intercessores, Se- cundum vero mundialem legem his quibus intule- rit calumniam, centum auri libras cogente judi- ciaria potestate compulsus exsolvat, et congressio illius frusti*ata nultum omnino obtineat effectum: sed hujus firmitas testamentiomniauctoritate suf- fulta semper inviolata ac inconcussa permaneat cum stipulatione subnixa. S Adeteydis comitissae regiae matris et abbatissce hoc testamentum aucto- risantis fierique jubentis.S.Hildegangi indigni sa- cerdotis.S.Hulrici. S. Judittae filiae Rodulfi regis. S. Albradae. S. Widonis. S. Einrici. S. Ugonisin- clyti comitis atque fratris augusti Rodulfi regis, S. Gofredij S. Rodulfi filii Ludovici imperatoris. S. Stephani, Christiani, Gonfredi, Umberti, Boso- nis, Bavonis, Leodfrediy Wlitgerii, Rodulfi, Data ELOGIUM. S. ODONIS. 26 A VIII Kalend. Julii, Ego Hildebrannus sacerdos ad vicem canceliarii scripsi et subscripsi anno quinto, regnante Rodulfo glortosissimo rege, indirtione ii. Actum publice in villa Boiaco, 25. Hactemus diploina. De Romano monasterio haec habet liber prioratuum in bibliotl^eca Clunia- censi : « Prioratus Romani monasterii {Romans- monstier) Lausanensis dioecesis, ubi debent esse, priore computato, viginti duo monachi, licet anti- quitus fuerint plures, sicut reperitur, et debent ibidem celebrari tres missee cum nota, » etc. 26. Redeo ad pagum Matisconensem, cujus ab- batiam Carilocun) dictam (CAar/ieu), Joannes papa XI Odoni sive monasterio Cluniacensi, postulante Hugone Burgundiae rege seu duce, addixit « vu KaL Januarii, anno W pontificatus, indict. 5, » id est anno 932. Idem prsestitit Ludovicus Transmari- nus concessis litteris, quas habet bibliotheca Clu- niacensis col. 276. Abbatiam hanc rogatu Siraldi comitis Boso rex monachis restituerat, ut patet ex charta a Guichenone edita in historia Sebusiana pag. 375, ubi Cariloci monasterium dicatum dici- tur « in honore S. Stephani,» sitnmque « in comi- tatu Matiscensi super Suman fluvium. » Dipioma datum est « iii Non. Dec. indict. 12, anno primo Bosonis Cariloco monasterio, » id est anno 879. De Cariioco iterum in Aymardo, infra. 27. Denique prseter aUa, quorum monumentd nobis desunt, monasteria Gallicana Cluniacensibus ^ sub Odone coucessa ; qusodam item Italica in Clu- niaci potestatem tum venerunt, nempe Suppento- niense Adventinum, et sancti Pauli Romie, ut ex Joanne manifestum est, atque Salernitanum,cuju8 fratribus Joannes Odonis vitam dedicavit. Verisi- millimum est etiam Ticinense S. Petri ex eo nu- mero fuisse, cum Odo Roma revertens Joannem tum canonicum, postea monachum, ibi erudienduin reUquerit, ut ipse de se testatur in lib. i, num. 4. Istud est monasterium sancti Petri in Coelo-aureo nuncupatum,tum sancti Augustini ab ejus transla- tione corporis in eum locum, de qua diximus in seeculi tertii parte i. 28. De ecclesim S. Pauli prope Romam primor- diis varie scribunt auctores. Sunt qui primam ejus 0 originem ad Silvestrum papam et Constantinum imperatorem referunt. In ea sententia est Leo Al- latius in lib. i de consensione utriuscpie ecclesiae cap. 6 num. 26, ubi ait basilicam S. Pauli via Ostiensi forma oiiin eopyla, id est porta in orien- tem conversa, a Silvestro constructam fuisse : sed Valentinianum imperatorem, Siricii pontificis dis- positioue, ad eam quam hodie videmus structu- ram eotholam, *fronte ad orientem versa, redigi curavisse. Contra vero Petrus Damiani vatieanam sancti Petri basihcam Constantino auctori tribuit, Ostiensem sancti Pauli Theodosio seniori et Hono- rio ejus filio. Locus est in opusculo 4, responsione 4 regii defensoris. « Longe vero post Theodo- sius imperator beati Pauli basilicam ccepit : quo defuncto Rlius ejus Honorius earadem basili- cam ad calcem usque perduxit. » Idem lego in veterrimo codice ecolesiee Noviomagensis, ab an- n S. ODO ABBAS CLUNIACENSIS. 2t iii8 octingentia scripto^quilsidorietymologias com- plectitur; uhi h»c verha: « In basilica sancti Pauli apostoliRomse^ubisacrumejussepultumestcovpusi Teadosius cocpit, perfecit lionorius aulam, Doctoris mundi sacratam cerpore Pauli. » Eo spectat Prudentius,auctor 8Bqualis,in hymno m de Beatis Petro et Paulo. Parte alia titulum Pauli via servat Ostiensis, Qua itringit annis cespitf m siaistram Bcgia pompa loci est: princeps bonus lias sacravit arccs, Lusitque magnis amoitum talent sine dubio erat iste locus, ubi situm erat monaaterium Tarnatense, quod omne» oonfundere solent cum Agaunensi. At Ternatum istud situm est ad Rbodanum in con- finio pagi Lugdunensis et Viennensia, vulgo « Ter- nay, » ubi est modo prioratus erdinis tanoti Benedicti. Item Ludovicus Transmarinus anno regni sui tertio res Cluniacenses in Querceto apud Doniacmii sinrif diplomate, quod exstat in bi- hliotheca Chunacensi. Alias donationes minutio- re. mitto, quahs est ea, qua liugo comes unam ancillain iU\ viUa « Honianis » in pago Lugdunen- aDQoregni iO, indict. 3 (an 44), id est anno 031. Adqo sequenti, Berno MatiscenBis episcopus, ro- gante Arcbimboldo praelato, id est, preeposito Clu~ niaoensis ooenobii^ et Hildebrando^ s^dena » in con- sistorio » juxta ecclesiam S. Vincentii Matiscone u ad divina precepta more pra>cedentium Patrum dirimenda, » conccssit decimas terrae de Saluslria- oo, quam Rodulfub rex reis dederat. Sub eumdem annum, scilicet anno 10 Roduifi regis, idem Berno episcopus oonsecravit capellam in eadem villa Sa- lustriaco, quam joapellam « Cluniacensis parvula societas^ cui Odo mitis pater et abbas patroeina- bator, constrnxerat. » 34 . Biennio post Leotaldus comes MatiHoonensis, et Ermengardisejusuxor, Odoni abbati dantquid- H si tracht Chiniaceiifi monasterio et Oddoni abbati qoideorumfacultatis erat cin villa Darbaniacojn et quidem « anno sexto » Ludovici regis, post pago Lugdunensi, superfluviumSalliam, » utDeus quem annum donationes fiunt Aii^ardo abbati. animas parentum suorum Alberici et Escolanm, Omnes charta) sub Odone numero 188. Porro ex Manassis et Irmingardae, necnon Gerardi amici sni his omnibus chartis, ahisque quas in Aimardo re- liberare dignetur Subsqwi>jt: : {eregaui;.€bat fabricat^e quinque capsas li-^ gneas.argento et auro a parie inieriori decomtas, sperans hujusmodi reliquias et corpora in easdem facere collocaH. Morte tamen, sicut Domino pla- cuit, prxventus, nequivit per seipsum propositum negotium peragere.Desidenis autem ejus adhasren- tes t>enefabites et retigiosi fratres Roberlus mo- demns abbas, totusque conventus dicti monasterii, iUaque perficere peroptantes, fiobis devoie suppli- carunt^ quatenus retiquias et corpora pi^ceparata in locis ad id, ut prssdicitur, constructis reponere dignaremur. Notum igitur facimus^ quod nos pia voia quondam fratris Guittelmi abbatis memoratiy dictorum venerabilium abbatis et conventus mo^ demorum^ad gloriam et magnificentiam omntpo^ tentis Dei summis a/fectibus amplectentes, die datae prcBsentium, in conspectu Chritianissimae dominas domina Marim Francortm reginoe illustrissimas, et dominm Magdalen» filiae ejus inclytse, ac gene- rosorum principum dominorum Joannis dttcis Bor- bonii, et Jacobi comitis Marchise, aliorumque plu- rimorum baronum, militum, et nobilium persona- rum, necnon tyenerabilium et circumspectorum vi- rortm infrascriptorum, ipsa corpora et reiiquias a veteribtis sarcophagis in novas capsas, per nos prius secumium ntum Ecclesiee sanctificatas et be- ftedwtas, proprOs manibus transtulimus et recon- dimus secundum ordinem sequentem : videlicet in prima capsa versus dormitorium scepedicti mo- nasterii corpus sancti Pauli episcopi Leonensis; in secunda capsa corpus sancti Antonti abbatis dicti monasterii sanctiJuliani Turonensis : in tertiaau- tem et media et majori capsaparies-corporum. saneti Pantaleonis et sanctse Columbae, una cttm pluribus aliis reliquiis, quorum nomina apud nos incognita existtmt. In qtiarta capsa corptis sancti Odtmis, primo abbatis Ciuniacensis, et ekinde dicti monasterii sanctiJuUaniJn quinta et uitima capsa A corpussancti Lauri abbaiis,Quibus transiationibus sic factis capsas ipms cum ostiis seu ciat^suris ar^ genteis et auraiis a foris clausimus, et nostra bene-' dictione de divina misetncordia con/isiniunivimus, statuenles, et dictis reiigiosis suisqtie stAccessori'- bus injugenies, prouf per prwsentes statuimus et injungimus, ut tle cwtero annis singuiis hunc transiationis diem fesiive ceiebrent, acdivinis «er* viiiis debitis et opportunis soiemnizent, In qtiorum omnium et singuiorum fidem^ et testimonium pr€B^ missot*um bi^iAs nosti*as iitteras exinde fieri, et per notarios infrasctiptos signari, nostrique stgiili fe» cimus appensione communiri, quarum imam in majore capsa prxdicta tnciusimus, et aliam praj- fatis abbatiet convetituiin thesauro ecciesim repo- % nendatn concessimm, Datum in monasterio prm- dicio die vicesima secunda mensis Jamuirii, anno Domini miiiesimo quadringentesimo septimo, prse- seniibus et nobis assistentibus vonerabiiibus patri- bus frattibus Guidone Majoris-Monasterii prope Tumnes, Roberto sancti Juiianipt^dicti, et Petro de Cotmenaco nostrae disecesis dicti ordinis abba- iibus, ac drcutnspectis viris dominis Joanne Cam" pidenario, decretorum doctore, prceceptore gene- raii sancti Antonii de Thuin in Aimania,et oratore iiitistrissimi principis domini ducis Austria, Guii- iermo Le Picart thesaumrio, Joanne preseili ar^ chidtacono tmnstigerensi, Joanne Nuioti archidia- cono Turrmensi, Nicoiao Perturelli officiaii, Victore Hugneti, Guillermo Joubert canonico ec^ p ciesix nostrrn Turonensis, nec non Jacobo de Cor- meray priore ciaustraii et infitmario,JoantM prm- positi eieemosinario, Phiiippo praepositi camera* rio, Joanne Charretier sacrista, G^tiUermo Du Vieu hosteiiarico, Joanne Guibert cantore, Gui- done Auge sticcetiiore, Guiiiermo Boutet de Bovo, et Michaeie-Beiioneau de Gtierchia,Jacobo Atute- trotide Cubtro Regiaidi, Petro Audebert sanoH Antonii, Joanne Seiion de Bueii, lioberto Heianis de Atnbiik) prionbus, Guiiietmo de Linaye, Joatp- ne Fafeu, Petro Jouiaindiacono, Petro Sourdeau, Joanne Lenfant, Aimericode Londanier,Joanne de Fonte,Joanne Budet,Andrea deFrancia et Joantte de Turre,reiigiosis dicti monasterii sancti Juiiani, cum pivribus aiiis, Sic signatum ThotJtar et Magistfi. 44. Ab eo tempore nuUa de reliquiis S. Odonis " mentio relicta est in monumentiscoenobii sancti Ju- liani : ubi tamen os tibiss ejus asservatur. Fortasse inde asportatae sunt in insulam-Jordani prope Tolo- sam(cujuslocioanonioieas se habere gloriantur) in- gruente haeretioorum tempestate, qui Turonioa civi- tatis sacras exuvias profano incendio dissipanmt, non parcentes sancti Martini reliquiis,quas orbis uni- versus semper in honorehabuerat. Neque insuper habendum est,quod de corpore sancti Lauri abbatis, cujus supra meminimus, in pTsemisso instnimento iegitur,oum nuUa ejus mentio facta sit in Martyro- logioGallicano.Festum ej us apud sanctum Julianum nuper agebatur die prima Octobris :modo in seqnen- tem remissum est ob festum duplex S. Remigii. S. Pauli episoopi Leonensis corpiis Fk^riaoenses nostri sibi vindicant auctoritate Almoini, qui iilud a Mab- 3 bone episcopo in Floriacense coenobium fui«se translatum asserit in lib. ii de miraculis 8. Bc- ncdicti cap. i i . 45. Redeo ad sanctum Odonem, cujus oultus apud Cluniacenses receptus est jam Inde ab obitu ipsius, et quidem xiii Kal. Decembris, propter oclavam sancti Martini, in quam incidit ejus iiiorlis dies. Ob eam (ut puto) rationem ea die me- moratur in Martyrologiis Brivatcnsi ms. et quibus. dam aliis. Apud Udalricum in lib. i consuetudi- uum Cluniacensium cap. H, ubi diversw pcr annum solemnilates recensentur, « depositi») sancti Odonis » numeratur inter eas, qufe « in albis » coluntur. Honorifica ejus memoria habetur in Martyrologiis, Romano, Benedictino, et, ut alia omittam, in Gallicano, in quo ter de eo agitur, nemque xu et xiu Kal. Decemb. et in Stipplemen- to XIV easdem Kalendas : « Apud insula Jordanis prope Tolosam, veneratio sacratissimi corporis sancti Odonis abbatis Cluniacensis, eo cx gremio ecclesiw S. Juliani Turonensis, ubi solutus nexibus mortalis vitae sepulturam primum receperat, transJati. » Denique Odonem ut « sanctum » Her- nardus in apologia ad Guillelmum abhatem, et ante eum GregoriusVIIin concilio Romano, omncs ante se Cluniacenses abbates « sanctos » agnoscit. De S. Odone sermo habetur inter additamenta bibliothecae Cluniacensis, in ejus natali legendus, qui nihil aliud est quam sermo S. Maximi de B. Eusebio episcopo Vercellensi. Denique S. Odouem <» miraculis viTcre » testatur Petrus Equilinus. Cap. VIII. — Odonis scripta ei scitedicta te moHbus swculi sui, 46. Sed tempus est, ut ceeteris omissis ad ipsius Odonis opera oonvertamur, quorum alia canoni- cus, alia monachus, alia scripsit abbas. Etquidem canonicus Gregorii M. moralia in compendium redegil, de quo supra in capite 2 atque hymnos de S. Martino et antiphonas composuit, ex Joanne in lib. I, num. 10. Jam monachus tres libeilos « ex Jeremiffl vaticinio » de sacerdotio condidit, eosque Turpioni Lemovicensi episcopo nuncupavit, apud Joannem in lib. i, num. 37. Hos libros «occupatio- num » ejus nomine quidam afiiciunt, editi « colla. tiones » appellant. Abbas denique alia elucubra- vit, scilicetlibros quatuorde vita S. Oeraldi comitis Auriliacensis, Aimoni abbati caBnobii S. Martialis Lemovicensis (ut fert loci chronicon) insoriptos. Aimonem Tutelensem abbatem vooat chronicon Aureliacense. Forsan utrique Iocopr*fuit. Scripsit Odo abbas libellum de reversione corporis S. Mar- tini e Burgundia, rogatu Fulconis Boni comitis Andegavensis ; breve scriptum « de eo quod Mar- tinus par dicatur apostolis, )» variosque sermones, quorum in editis quartus et ultimus est de com- bustione basilicse B. Martini. Sermonem de S. Be- nedicto, in ejus translatione Floriaci habitum, laudat chronographus anonymus apud Chesnium in tomo 111, pag. 344. Heec omnia leguntur in bi- bUotheca Cluniacensi cum hymnis de sanctissimo Sacramento, et de Maria Magdalena. PROLEGOMENA. — ELOGIUM S. ODOiNIS. n A 47. Praster editos, vitam S. Martini oorrezit BoBMe apud S. Paulum, eamque glossulis explanavit teste Joanne in lib. ii, num. 22, Idem auotor in lib. ui, num. 11, mentionem facit libri de adventuS. Be- nedioti in pagum AurelianeQsem, quem librum excidisse dolemus. Libellus de vita Gregorii Tu- ronensis episcopi, qualis apud Surium editus e8t, « Odoni ahibati » tribuitur in nonnullis codicibus mss. Hmc vita sic inscribitur in codice L. Sergii Andegavensis : « Prologus in vitum sanoti Gregorii. Omniimi quidem sanotorum, » etc. et post prolo- gum : « Incipit vita S. Gregorii eplscopi Turonen- sis ab Odone edita. Gregorius Celtico Galliarum tractu^ » etc. Ut hunc libelium Odoni nostro tri- buam^ facit et Tnronum oivitas, et S. Juliani mo- B nasterium, quod Gregorio multum debuit, atque Odonem abbatem habuit. In membraneo codice Carmelitarum excaloeatorum apud Parisios, qul codex olim fuit « S. Juiiani Turonensig coBnobii » prolixum habetur opus motricum sub hoc titulo : « Incipit ocoupatlo domai Odonis abbatiB, » inci- piens ab his versibus : Prater amande nimis, te pius implet amor gaudeo : JustitijBque sitis, pectoris eet quod honor, «'st decus. Cor gemis csse flucns, qu Quod autem inferius exponens eorum sententiam, qui Dei miserationes « usque ad aiia impiorum tormen- ta protenduBt ; »id ita permittit, non confirmat, ut impii poenas « mitiores, quam merita sunt eorum, levioresque patiantur^ » non tamen habita suffra- giorum, sed misericordiee Dei ratione. iNeque vero idem sanctus doctor in Enchiridii c. iiO, sacrificia religione sanxerunt et observarunt, tam modica rehgio impenditur. Cap.IX,— Odonis praecipui quidam disctpuli. 53. Ad absolvendum Odonis elogium necessaria est notilia ejus discipulorum, ex quibus maxime pendet magistri existimatio. Sed illud hac in re incommodi est, quod vetera hac de re monumen- ta nos deficiunt; et si Joannes quosdam nobis Odo- nis discipulos exhibet, nuda fere eorum nomina iitteris consignavit. Hos inter commemorandi ve- niunt Arnulfus, et Landricus, ex quibus multa de Odone se accepisse Joannes refert in praefatione sua : quorum alterum magistrum ac praeceptorem suum, alterum confratrem vocat. His subjungi- sentit prodesse damnatis ad poenam aeternam, sed « tur : « Domnus Hildebrannus seu Hildebrandus, vir _.j A. : .. c~* »^:^ ^..:.].«^ ...:..»« .j: *^^ /..* :j -:i.\ zj: .i y-ii • • • •• ad temporariam. « Est enim quidam vivendi mo- dus, nec tam bonus, ut non requirat ista post, nec tam malus, ut ei non prosint ista post mortem : mortem. » Ad ordinem revertor. 51. Monachis etiam Odo congrua dat monita, condignamque censuram adhibet, preesertim con- tra proprietarios, carnium comedones, religiosi babitus atque regul% preevaricatores, quos « apos- tatas » vocat, adducto Gregorii testimonio ex ho- milia nona in Ezechielem. « Quia sicut apostata est qui de iide recedit a Deo : ita qui ad perversum opus post professam religionem redit, ab omnipo- tente Deo apostata absque ulla dubitatione depu- tatur, etiamsi fidem tenere videatur. An non est apostasia, « subdit Odo, « de habitu vel victu tra- ditiones Patrum contemnere, cum Deus terminos Patrum transgredi interdixerit : despectaque vic- tus qualitate vel quantitate per beatum Benedic- tum praefixa, sanguineas dapes eum filiis Israel desiderare ? An non est apostasia humilem vesti- tum spernere, et decorem vestimenti quserere ! et an ventrem colere non est apOr>tasia, cum flens Paulus protestetur, quod ligurgitones inimici sanct» crucis sunt, et ventrem pro Deo habeant ? Nobis inquam haec apostasiae verba conveniunt : quandoiquidem religionis habitumi per tot retro annorum curricula retentum, lascivientes quique inter nos et petulantes in hac nostra aetate mutare ausi sunt. » Hoec ille in lib. ui, cap. 47. Vide lib. u^ cap. 7 et ejusdem lib. lii, cap. 22. Ad haec Patrol. CXXXIIl. D (ut idem ait) veridicus, et Cluniaci coenobii praepo- situs, in regularibusque disciphnis ejus prsecep- tor, » qui in compluribus instrumentis Odone ab- bate conditis laudatur, et canceUarii vice subs- cripsit preemisso diplomati Adelaidis comitissaB. Idem Cluniaci prior erat anno 1 7 Ludovici Trans- marini, ex charta centesima sub Ai^mardo abbate. Alius ejusdem nominis prior Cluniaci exstitit sse- culo XI; is qui postea in sedem Romanam assump- tus, Gregorii VII nomen tulit. Preeter illos Joannes in secundo libro nominat Petrum presbyterum, Balduinum abbatem Casinensem et sancti Pauli, Firmum ejus germanum, domnum « Gothefre- dum, et duos venerabiles viros ex eadem congre- gatione, quorum unus Archembaldus vocabatur, » ipsique Joanni « bene notus : alter vero ignotus » dictus « Adalasius, viri nempe, » inquit, « opina- tissimi, » qui multorum monachorum « Patres nunc sunt eifecti. » Archembaldus « Cluniensis coenobii prmlatus, » id est praepositus, laudatur in charta Bernonis Matiscensis episcopi, data anno 10 Rodolfi regis ; idemque videtur, qui Odoni suf- fectus est in regimen coenobii Floriacensis, de quo Aimoinus in lib. i de Miraculis sancti Benedicti nuro. 13. Wlfaldus ejus successor, cujus mentio apud Joannem in libro tertio, ahbi a nobis lau- dandus in actis sancti Abbonis abbatis. His etiam annumerari potest Aligernus, ex prrcposito S. Pauh ad iu*bem abbas Casinensis, de quo hic ad annum 986. 2 43 S. QDO ABBAS CLUiNIACENSIS. 44 54. Adalasius, mox a Joanne memoratns, indu- A erat Aribertus ilie do quo h(e&narrat Odo ipse ia bie is est « Adacius, » cui sub Odone coabbati Sar* latensis ac Tutelensis monasteriorum regimen commissum est, ut superius diximus in cap. 5. Ei- dem (ut puto) Adacio Bernardus conies, « assen- tientibus beata ejus uxore, ct filiis Guillermo, Gausberto, seu Arnaldo et Bernardo pariter faven- tibu^, monaslerium sanctae Suris vocabulo Geri- dia, cum omni abbatia » tradit, <( et monachis, quibus regulariter vivere inibi sub ejusdem potes- tate placuerit, ut tam ccenobium quam omnem abbatiam teneant et possidc^aut sine ulla coutradic- tione ; et post obitum domni Adacii abbatis, qua- lem voluerint secundum regulam sancti Benedicti abbatem sibi eligant, » ita ut « sint ipsi monachi in subjectione regis ad locum salviim faciendum, non etiam ad aliquid persolvendum. » Omnes vero ad hiyus facti exsecutionem obtestatur per omnia sa- cra, « et per meritum beatae Suris, cuj.us corpus in prffifato loco requiescit. » Charta haec destituta est chronicis notis in chartario coBnobii de regula apud Novempopulanos, ex quo eruta est a nostro Stephanotio. 00. His omnibus Odonis discipulis Joannes accen- set etiam Adolfum, Nheodardum, et Eliziardum ex comite monachum. Forsan ex Bernonis discipulis lib u de vita sancti Geraldi» cap. t9. « Quadam vi- ce cum illud iter, » nempe Romanum, « excurre- ret, quemdam monachum, nomine Arihertum,du- cebat secum, magn^e scilicet abstinentiee virum.^.. Factum est ahquaiulo nt deesset pulmentarium, quo abstemius ille onni pane vesceretur. Senior vero studiose requirit, an consuetum illi cibum ministri paravissent. Respondentibus iUis, quod uihil prseter panem habcrent, anxiabatur illo di« cens: 0 quid nobis hodic contigit ! iNos omnes ple- nam refectionem habemus, etiste Dei servusiu at^ tenuatione erit. Erat autem dies abstinentiffi sohi- tus. Tempus abluendi manus jaai venerat, et Sa- muel quihoc prsesens narrat, ad atiereudam aquam cucurrit: cum forte reperit pisciculum in littore ex- positum et palpitantem, qui ipso videate de aqua exsiherat. » Gratias Deo egit Geraldus : « tum vero consedentibus ad mensam comedit ihe &l)Stemius usque satis » de pisce parato^ partem reUquam Ge- raldus manducavit, « et omnibus qui aderant particulas pro benedictione dedit. » Ubi obitcr ad- verte, pulmeutarii nomine etiam iVsrcuJum ex pisce significari. Heec de Ariberto, atque de Odonis eJo- gio satis : jam vitam ejus ex JcanDe primum, deinde ex Nalgodo audiamus. ITA SANCTl ODONI ABBATIS CLUNIACENSIS SECINDI Scripta a Joanne fnonatho, ejus discipulo, (Apud Mabill., Acta SS. ord. S. Bened., SaBC. V.) PROiX)GUS AUGTORIS. Johannes operis hortatores me^norat. 1. Dominis et in Christo fratribus baierniceusi- bus servus Christi Jesus frater ({) Joannes. Librum quem doctissimus vir Palladius de vita et virtutibus beatorum eremitarum Patrum tempo- ribusTheodosl imperatoris composuit,semel a voDis coactus scribere ;'2) non grave pertuli : sed mox subnixo corpore, flexisque articuiis scribere cura vi. vestrae utilitati com*moaius nihil me agere ahquia forecensui. Igitur coepti operis dum anhelanter ad iineili vellem percurrere, stomachico coepi dolore affiigi vehementer. Interea oontigit die quadam me- cum adesse viruin venerabilem domnum Adhelra- dum confratrem nostrum, unaque cum eo sacri Sa- lernitati palatii exactorem (3) Joannem, qui infir- mitatisme«e toleratiam providentes, coeperunt mihi sanctissimipatrisnostridomniOdonispiametvene- rabilem eximiamque inserere memoriam, scientes (1) Sic fratris nomen assumebant non solum mo- nachi, sedetiam abbates, cum dese ipsi loqueban- tur, ut S. Benedictus infra in hb. ni num. 8 : Ego sum sctas frater BenedictuSy etc, itidemgue apud Adrevaldum. Sic de se perpetuo in epistohs lo- guuntur Petrus Venerabilis, S. Bernardus, aliique imo ahauando episcopi ex monachis. (2) Viaes ut non solum indocti rudesjjue littera- rum, sed etiam litterati scribendis codicibus ope- ramdabant. Aha passim exempla obvia sunt apud C prse omnibus semper mihi pium esse atque dulce, vel aliis ahquid Je eo narrare, vel meie utiHtati quiddam conferre. Ast egj non immemor illius quod scriptum est : Sapientiam sanctorum nar- rant populi, et laudem eorum nuntiat Ecclesia: assumpto sermone ejus illis, ut percunctari sunt, coepi originem exponere. Quo audito indiderunt mihi, si eum (ut tunc profitebar) dih^erem ; prolata verb's sin<* dilatione, ut bonee heereditatis commoda posteris transcripta dimitlerem. Itaque corde volu- tans horum virorum v^hementer praBcepla aman- tium[a^., amans], prius {ut moris est monachorum) conticui ad modicum, veritus, ne temerario ore tanti viri vitam potius narrando dehonestarem, quam digne describerem ; et quod nec gramma- ticaa artis locutio mea decoraret verba, neque dig- nus videbar hujus sanctissimi viri narrare vitam, eUam si loquendi adesset facultas. veteres, Hieronymi, Bedie, Rabani, et aliorum. (3) Exactor sacri palatii forsan is erat, qui pu- blioee pecuniae praefectus. Paulo aUter Ansegisus abbas sub Eginnardo regalium operum exactor dicitur in chronico Fontellanensi. Exhoc etiamlo- co patet, sacri palatii nomen audiisse ante Frede- ricum i£nobar[>um. Quod jam antea demonstra- vimus coDtra Conringium in lib. n de Rediploma- tica^ cap 11 ^ num. 13. 4tt PROLEGOMENA. — VlTA S. ODONIS. 4« Tesics pr^evi auctcr) Visa et audtta narmt. Mui- torum nornina cur silet. 2. Assuiiipto itaque opere, cum medullatis la- crymis virginis Creatorem et Filium invocare cGepi, ejusque compareia sanctum S.tiritum tribu- torem linguarum, dislributoremque sermonum, qui aperit os mutorum, ct disertas facit linguas infantium : utqui me dudum voluit frigescerc sae^ ^^ulo, et in umorem tanti patris esse accensum ; omni destitutum litterarum auxilio facundum esse suo concedat afflalu. Quapropter dilectissimi,quia vestra exhortitione compulsus tantum opus au- dacler sumpsi, ut ad linem usque perducam, ve- stris oratiouibus mc adjuvare digncmini. Seil si quis fortn ba^c le^^erit, vel alio legoute audierit, m)secro ne horrescat» aut irrideat, vel ficta temera- rio ore dicere pn^sumat, et quasi derelicto a Deo mundo hactenns talem Ecclesiu non valeat edere virum, cui dudum inquicns promisit Christus : Ed^ce ego vobiscum sutn usqnc ad cunsummatiO' nem saeculi. Ego tamen Jesum testor, quia multa de eo mihi pr.^eter hsBc qu» narro, magister meus Arnulfus jurejurando solitus erat recitare, qui- A bus se testatus est interfuisse ; similiter Huebe^- tus (4), TiberinflB [al., TibertinBel Ecelesiae episco- pus, atque unus ex nostris fratrious, nomine Lan- drtcus : e quibus minime scribere curavi, et noii ob atiud, msi quia dum inhianter ejus non obse- quebantur viam, eorum nolui sumere testimonia, quae vitieiicet si vellem describere, suJBflcere arbi* tror posse in laudem cujuslibet antiqui patris et apostoiici viri. Ea nimirum scribere bene comp^- cuit, qu8s quasi de alio narrante ex ejus ore sum^ psi, et meae memorite commendavi. Deinde qua domnus Hildebrandus, vir nempe viridicus et Clu- niaci coenobii prnepositus, in regilaribusque dis- ciplinis praeceptor meus, mihi et multis aliis est professus. Interim deprecor o charissimi, ul a me progenitorum sitorum, caeterorumque GaHorum, cum quibus ipse adolevit, nomina non recjuiratis, quos neque vidi, neque facultas videndi aliquando sc mihi prsebuit : et qula regularibus disciplini^^ B tunc eram arctatus, saltem nec licuit percunctare, preecipueque cum me tellus italica eaidit, et intra septa Ecclesife nutrivit. LIBER PUIMIIS. Odonis summa ritx. 3. Odo igitiur vir beatissiinus, ex Francorum pro- sapia (5) exstitit oriundus, sed intra domum Guil- lelmi roDustissiuii ducisAquitanire est alitus.Nono deoimo retalis suee anno apud bteatum Martinum Turonis est tonsus. Ibiquc grammatic* artis libe- raliljus studiis educalus. heindc apud Parisium Dialectica musicaque aReuiifjio doctissimo viro est instructus, et tricesimo ortus sui anno Hurgundiam petiit ibique por quindecim anuos sub Bernone ahhate monastioam vitam duxit. Poijtmodum vero B abbas Onlinatu'^ Franciarura,Aquitauiarum,Hespe- riarumve partiuui.atquc urhis Romanfle cousisten- tiumca?nol)iorum pfTectus dux el paterdulciisimus. Aucloris fortuna. 4. Anno itaque Dominicje incarnatiouis nongen- tesimo (6) tricesimo nono, et ejus fletatis sexagesi- mo, in monastica rehgione tricesimo anno Romam veniens, rae miserum tc! renis irretitum nexibus reperit, miseransque suo rele piscatus est, atque coenobium sancti l^elri Ticini positus usque per- duxit. Parvo ibi tempore a!) Flugone rege detentus, praedicto viro domno Hildebranno rcguldrihus disciplinis metradiditeducandum.xNon post multo Romam veniens, me infelicem dignalus est sibi socium sumere ; et quem canonicum parenlibus abiens rapuit, rcdiens poslmodum monachum re- duxit. IUis prfelerea diebus dum iter carperemus, simui loquelis alternanlibus, postposito pudore, cl veluti monastico procul posito tramito, audacter c erupi in vocem, atque sui ortus et habitus vitam conversalionemve non veritus sum ab eo dihgen- ter inquirere, pariterque ut mihi dignaretur expo- nere proclivius ccepi rogare. IUe quippe, uti sem- per soHtus erat, paululum conticuit : deinde terso faciei rubore, alque ab intimo corde suspiria trahens, suam mihi originem ccepit exponere : sed tamen iliius verba lacrymis et gemitibus erant plena. Odo Joanni narrat patris sui religionem, et vitw sux pnmordia. 5. « Pater, inquit, meus Abboo est vocatus, sed (4) Hic deest in serie episcoporum Tiburtinorum apud Ugbellum in IjLalise tomo f, col. 216. (()) Auctor B\ter,exmilitari Francorum prosapia. Pater ejus Abho nomine. Joannes idem infra. Ma- tris nomen uterque silet. Natus est porro Odo anno 879 vel insequente, ex sequente num. 4. aiterius moris esse yidebatur et actibus, quam uunc homines praesentis temporis esse videntur. Veterum namgue historias, Justiniani Novellam memoriter retinebat. In suo nempe convivio evan- gehcus semper resonabat sermo. Yerum si quando lis quoquo modo inter partes fuisset orta,tanta in eumcensu 'fle excreverat veritas, ut undique omaes ad eum ob diffiniendi profiscerentur gratiam, quA de causa omnibus charus erat prceeipueque apurl Guillelmum (7) robustissimum comitem^ qui eo tempore Aquiianiam, Gutiamque [nt., Gothiam] suojure tenel)at. Multo quidem assueverat sane- torum pervigii celebrare vigilias. Noctem vero 11- lam, qua angelis et hominibus pax est reddita, et Christus Dominus mundum visitans a yirginall utero est egressus, tanquam sponsus de tbalamo summo, insilentiocumlacr^misetorationibustran*^ sigcbat.Dum ergo hasexubias diligentercelebraret, menti sute suggnstum est, ut Domino ob virginis partum condonari sibi tilium, taiique instantia pre- cum maternum denuojam emortuum meruit susci^ tare uterum.Sffipiusenim retulit pater meus, non- nullis talem fuisse ordinem mem nativitatis. 64 « Per illud namque infantia; mem tempus contigit illum ingredi septacubicuH, neque ibi su- per cunabulum sine custode reperit : huc illueque circumspiciens, cum neminem videret, suis me manibus elevavit, et corde sursum respiciens : Suscipe, ait, gemma sacerdotum, Martine, htme puerum, deponensque me super eumdem quo elevavit stratulum, abiens recessit ; sed quod ges- serat nemini prodere voluit. 7.U Posthsec ablactatum cuidam suo presbjtero, remotiori manenti loco, me tradidit educandum, ct litterarum studiis imbuendum. Fatebatur post- niodum ipse presbyter, quod his diebus talem vi- disset visionem. Yidebam, et ecce Eeclesiarum principes coeperunt mihi puerum petere etiam exacte. Cumque seiscitarar quid de eo fieri vellent, an ad domum patris reducere : non ita se in- quiunt venisse, sed ut in Orientis partibus eum ducerent. At vero presbyter cum eum dimittere (6) Ita in ms. codioe Silviniacensi, in aliis quoi- quot vidi omnibus mendose, octingentesimo, (7) Guillelmus is est, cognomento Pius, de quo ipse Odo in lib. ni de Yita S. Geraldi, cap. 32 et sequentibus. Nos de eo supra in elogio sancti Ber- nonis. 47 S. ODO ABBAS GLUNIACENSIS. 48 noUet, et eis resistere nequiret, et quid ampliu^A nempe ut cuitraditus fui nesciens, deposita capi- ageret nesciret ; terra prostratus convertit se ad preces, deprecans, ut prius in eum ultionem plec- tcrent [aL exercercntj, quam puerum toUerent. Nunc vmdictam patris se dicebat perpeti, nunc se a parentibus dicebat vocandum proditorem pueri. Aa hsec ferebatur respondisse unus 6orum : Ne forte yindicet se pater pueri in presbyterum, di- mittamus eum usque ad tempus. Hanc revelalio- nem ipse presbyter addiscens rcstituit me quidem meis parentibus. Hsec omnia qure a me requiris, o fili, ita ego a meo patre audivi. 8. « Factum est autem cum adolevissem ego, quem modo vetulum intuerisac turpem,strenuum prsedicabant et conspicdbilem juvenem: ccepitque pater meus per incrementa temporum me ab ec- clesiastico subtrahere ordine, el militaribus exer- citiis applicare ; qua de re intra domum Guillelmi me tradidit serviturum comiti. Relictis tandem 11 1- tis coma denuo illi si^rvirem, sciens quod itafac- tum est. lilcce habes, 6 filii ortum meae nativitatisy atque exordium conversationis : animadverte quia nihil boni cgi mea sponte. Tu tamen de meis parvis moribus, ut dignum videris, judica, dum tamen misericordiaui super me respicien- tem incessantcr benedicendo prsedices atque glo- rifices. » Odo S. Martino devotus, ejus hymnos componit. 10. Nam tantam postmodum devotionem in beato Martino visus est habere, ut prse caeteris san- ctis eum diligeret, suaeque protectioni semetipsum quotidie commendaret, illum nempe ubicunque adesset, corde retentans, ore prsedicans, operibus sequcns. Ecce enini sunt evoiuti haud plusquam sex anni, dum ante ejus corpus vigiliarum excu- hias divcrsus ordo ecclesise celebraret, contigit ut ipse ibidem interesset. Vei'um auia ejusdem officii terarum studiis, venatorum aucupumque coepi de- b antiphon», uti omnibus patet, brcves sunt, etejus servire officiis. Sed omnipotens Deus qui invitis salutem prestat, et vocat ea qiire non sunttanquam ea qu{e sunt, ccepit me in sumnis terrere,et vitam meam pronam ad malum ostendere ; sed insuper totam meam venationem vertebat in fatigationem. NiBm quanto amplius me ingerebam hujuscemodi lusibus, tanto rediebam mcerens ine omni effectu et faligatione confossus. 9. His vero diebus suAsit mibi pater meus cele- bres habere vigiharum excubias, quas ipse cele- brare consueverat. Rvolutis autem aliquot annis, Natalis Domini vigilias me cclebraturum praepa- ravi : et cum partem noctis duxissem pervigilem, subito menti meee complacuit obsccrare pro vita mea Domini Jesu Genitricem. Tunc siquidem orans coepi dicere : 0 domina, mater misericordise, tu nocte ista mundo edidisti salvatorem ; oratrix pro me dignanter existe. Ad tuum gloriosum et temporis longiores noctes : volentes oflicium ad lucem usque protcndere, unamquamque antipho- nam per singulos psalmorum versus repetendo canebant. P'iebat naraque eis labor improbus. De- nique venientes ad eum, quasi uno ore dicentes deprecabantur : Diu namque est quod tuum ad- ventum prrestolavimus, pater, quatenus nos a tanto labore sublevares. Nunc veroquia praesto es, aliasuobis antiphonas de vitabeati Martini domini tui precamur instltue, quarum prolixitas digne a nobis harum brevissiniarum fastidium tottat. Ille vero ccp.pit dicere, non solum has se facere non posse, verum etiam discendi sibi tempus aftas omne denegaret, si a quovis faclee fuissent ; coepit- que inter haec earum brcvitatem laudai*e,et earum quas petebant prolixitatem in nauscam habere. At illi e contra inferebant, si aliter faceret, Marti- num offenderet ; addentes quod talis excusatio smgularem confugio partum, piissima, et tu meis C palliatam superbiam significaret. His verbis pre- precibus aures tuie pietatis inchna. Vehementer expavesro ne vita mea tuo discipleat FiHo : et quia, domina, per te mundo se manirestavit ; propter te quceso absque dilatione misereatur mei. Inter has preces et matutinas laudes, missarumque solem- nia dies crastinus illuxerat : et ecce, ut solebat, canonicorum dealbatus chorus adftiit ; et dum in laudibus tantee solemnitatis diversarum fieret mo- dulatio vocum» velut impatiens juvenis in medio eorum prosiUvi^ una cum ipsis hatum regem mun- di laudare coepi. Sclo enim et confiteor me impro- be fecisse sed tamen Davidicum illud corde quod scriptum est retinens, nonimmeritohoc agere pree- sumpsi : Laudate Dominum omnes gentes, et col- lauaate eum omnes populi. Statim vero capitis me invasit nimius dolor, qui pauhsper me contrivit et recessit. Perlecta itaque lectione evangelica, denuo meinvasitpraedictusdolor capitis, et nisi extensa cibusque mistis pater noster Odo convictus, mox super tanti officium laboris annisu incubuit. Tres vero hyinnos(8) in ejus laude composuit,e cjuibus unius tantum exemplar *inserere huic operi adju- dicavi. Bex Christe, Martini decus; hir laus tua, tu illius ; tu nos in huuc te colere. quin ipsum in te tribue. Similiter duodccim antiphonas ternas per singnlas habentes differentias. quarum verba et vocum consonantia ad eo sioi invicem concor- dant, ut nihil in censum plus minusve, nihil in symphoniae modulationibus reperiri dulcius posse videatur. Retinentur hactenus Beneventi. Nunquam mane, nunquam vespere ejus memoria habebatur a suo pectore atque ore, illum corde retinens quera promebat ore : 0 Martine, o pie^ quam pium est gaudere de te, o Martine, et cfe- tera. Sed interim quia congi'ue locus se prsebuit deseriptfe narrationis, auxiliante Domino, cum brachia ad cancellos apphcuissem ecclesiee mox a d ejus vitam pleniter exponere coepero. tunc qu8B summostatu velutexanimisruerem.Intantumenim per eum beatus Martinus operari voluit enarrabo excruciabat me dolor ille, uteo veniente, necad '^- - - . .. momenti spatium illa spes vitse in me remaneret. Sexto instante et deciipo setatis meie hoc mihi con- tigit anno, et tribus annis sequentibus isto sum vomere sulcatus. Ob hoc et ad parentum reductus sum domum, et per biennium omne genus cura- tionis adhibuerunt mihi ; nam quanto ampliora et omnigena sumebam medicanima, toties eminus salutis a me remedia fugiebant. Illis in diebus cum gravi mcerore largoque suspirio pater meus prae- aictus meam hujuscemodi exponebat fuisse nati- vitatem, addens insuper: Ecce oeate Martine, quod grate obtuh exacte requiris. Vere ut decet exau- dibilis es in voto, sed charus in negotio. Despe- rato tandem salutis remedio, unum forte putavi solatium, si anhelanter confugerem ad eum : Nunc interun revertamur ad ea unde digressi sumus. Anno /9 (Btatis clericus, 1 \ . Igitur vir beatissimus Odo nono decimo aetatis suae anno confugiens apud beatum Martinura, cle- ricaius suscepit officium. Queenam ibi confluxerit turba magnatorum, et quanto cumapparatu nese- c[uenti paupertati, qua postmodum contentus fuit. injuriamfacerevidear^ malo silere, quam promere. Interhos vero adfuit comes Fuico, qui eum nu- trierat: cuimox cellamjuxta beati Martini tribuit ecclesiam et quotidianum victum ex eademcanonica acquisivit, eique concessit. Sed paupertatis amator vir beatissimus, contempta mundi g oria, soh Deo placere curabat. Diebus itaqiie continuatis lectioni (8) De his vide Udalricum in Ub. i Consuetudinum Cluniacensium cap. 23, et Ditmarum in Chronioo, pag. i07. 4^ PROLEGOMENA. — VITA S. ODONIS. 50 insudabat, et noctibus orattoni vacabat^ sciens esse A scriptum : Qui ignorat, ignorabitur (I Cor. xiv). Virgilio deditus terretur. 12. His prseterea diebus nauta noster peritissi- mus qui nos suo ductu docuit transmeare gur^i- tes istius mundi, immensum Prisciani transiit transnatando pelagus. Nam Virgilii cum voluisset legere carmina, ostensum fuit ei per visum vas quoddam^ deforis quidem pulcherrimum, intus vero plenum serpentibus^ a quibus se subito circumvallari conspioit, nec tamen morderi, etevi- gilans serpentes doctrinam poetarum, vas in quo latitabant, librum Virgilii ; viam vero per quam incedebat valde sitiens^ Christum intellexit. TJtteris sacris dat operam. i3. fnterea quanta in eum coepit postmodum emanare virtus patientiae^ succincte describam. Deinde relictis carminibus poetarum, alti edoctus spiritu consilii, ad evangeliorum prophetarumque ^ expositores se totum convertit. Coeperunt interea rabido latratu omnes pene canonici furere contra eum. Quid agere vehs, inquiunt? cur invadere quaeris opus aJienum ? hoc opus pretii perdidisti cum flore juventutis. Parce tim, etrelictishis inex- tricabiliter connexis iitteris, ad psalmos abi. Sed idem spiritus qni eum pridem docuerat a bonis silere, tunc docebat, eum a maUs conticescere. lUe vero curvato capite et obturatis auribus, defixis- gue in terram aspectibus, illud in corde versabat avidicnm : Dixi: Custodiam mas meas ut non deUnquam in lingua mea, Posui ori meo custo- diam [Psal. xxxviii). Nec tamen erat immemor Dominici promissi : In patientia vestra posside- bilis animas vestras (Luc. xxi>. Quae vero restant de ejus patientia, auxiliante Domino^ in sequenti- bus describam. Virtutibus clarus fit. S. Martini tumulum noctu visitat tabetlas gerens. Terretur a dasmonibus. c 14. Nunc transcurram ocius ad contemptus re- rum. Laudent ergo qui voiunt expulsores deemo- num^ curatores cadaverum, cffiterosque infamatos viros virtutibus. Ego inter omnes exiguus, Odonis mei priniam patientiae laudabo virtutem deinde contemptum rerum, post hsec antmarum lucrum, restaurationemen coenobiorum, vestimentum ci- bum(}ue monachorum, pacem Ecclesiarum, con- cordiam regum et principum, custodiam viarum omnium, instantiam mandatorum, perseverantiam vigiharum etorationum, respectus pauperum. cor- reptionem juvenum, honorem senum, emenaatio- nem morum, amorem virginum, consolationem continentium, misericordiam miserorum, inteme- ratam observantiam regularum, ad postremum speciem omninm virtutum. Conserebat in parvo locello tunc bonun Jesus ex diversis nemoribus mo- nachorum paradisuni, ex cujus irrigaret corda fidehum. Contentus denique parvula ceUuIa, su- D blatusaue ab ocuhs omnium soU Deo placere feslinabat. Distractis pauperibus universis quee ad usum temporalem secum attulerat, secundum evangelicum prseceptum de crastino nihil cogita- bat. Noctu vero ab aspectibus se privabat homi- num, et ad sepulcrum beati Martini orationis gratia solus ibat, quod videlicet ab eadem ceUuIa duo- hus ferme millibus distabat : non collegae fultus la- tere, non bacilli corroboratus muniminc, sed duas solum tabeUas manu bajulans, scribendi officio aptissimas, fabrUi opere ita connexas, ut possent Satefieri, non tamen iisjungi, quibus scholastici extro femore solentuti. Sed bonorum hostis talcs ei terrores inferre cnepit. Ex lateribus namque vifie undique egrediebantur vulpes, quae prius terga (9) Hinc sanctus Hieronymns cum leone pingi- tur. Sed historia heec eequivocatione nominis ad Hieronymum translata est a Gerasimo abbate ad Jordanem, de cujus leone asini custode mira le- iUlUs pei^sequentes observabant, deinde in ejus faciem se objiciebant. Sed cum ardentissimum a recto et proposito itinere vidisscnt se declinare non posse, gannitum dantes,^ et hianti ore super eum irruentes, minitabantur slrangulare. At lUe nec aufugit, nec destitit : sed compUcatis cruribus et contracto rigido coUo, humeris se tantum et brachiis tuebatur. Tradens denique eorum denti- bus totum corpus, gulae solum cavebat lethalem morsum : et ecce repente rapidissimo cursu inter- venit lupus, eumque ab eorum liberavit incursio- nibus, et deinceps iUi comes est effectus atque domesticus. Sed ne cui honestum vel grave esse videatur, legat vitam beati Pauli a beato Hieronymo descriptam ; etibi reperietejusdem viri sepulcrum a leonibus fuisse prH^paratum. £t si iUi hoc unum exemplum nec sic satisfacere videtur, transeat ad beati Ammonis vitam, et ejus reperietcellulam ob grsedones fuisse a duobus draconibus custoditam. einde revertamur ad eumdem pra^dictum Hiero- nymum^ et transeat ad nostrum Florentium Nur- sinum^ cujus vitam in dialogo ixxo beatus expo- suit papa Gregorius : ibi reperies Hieronymum, mermsse leonem (9) haberecustodemasinorum,et Florentium ferocem ursum ob custodiam peco- rum. Agebat autem extunc securior iter suum, et semper bone Jesu testimonia tua corde retinens tibique resultans, ore canebat dicens : Vere nam- que fidelis es, Domine, in verbis tuis, et sanctus in omnibus operibus tuis. Atlevas otnnes qui ruunt, et erigis omnes eiisos. Nam versa 7ice tuebatur lupus a comestione, quod aliquando comedere solet, et terrebat vulpes, a quo terreri solet. Quae ergo^ttanquam invisibililer diabolus contra eum sumpserit tentamenta, obsecro nuUus a me requi- rat. Ad fldem tamen probandae rei, quse potuisset per suggesUonem invisibUiter tolerando sustinere, aescriptum visibile beUum sufflcere ad creduUta- tem posse arbitror omnibus legentibus. Nocte vero cum orationis gratia egrederetur a prcedicta qua manebat cellula, non claudebat post se ejusdem ostiola : propterea quia nihU perdere metuebat, nempe gui super humum nudam matta solum et quibus mduebatur vestibus contentus erat. S. Benedicti Regulam lectitat. 15. Contigit interea dum diversorum Ubrorum legeret volumina, ad beati Benedicti pervenisse regulam : et cursim eam cum vellet transire, im- pegit in eumdem locum, in quo preeceptum. es- monachis, ut dormire debeant vestiti (Reg. S. Be- ned., cap. 22) ; nam plane non inteUigens eumdem sensum, per triennium jacuit vestitus, et necdum monachus, monachorum lene ferebat jugum. Istius sancti preecepta curabat obaudire, alterius vitam imitari cupienat. Jaciebat eoim tunc Domi- nus Jesus in rudi terra simplicia semina, ex qua providebat centupUcata recipere frumenta. S. Odo corpore vegetus. i6. Sed hoc mirabile est, quia candor ipsius corporis non est immutatus a nigredine in qua jacebat humi, et virtus sui animi non fuit exte- nuata a longa continuatione jejunii. Preeteritis namque his duobus annis, cum simul loca san- ctorum, quae sunt intra et extra urbem Romam orationis causa frequentaremus^ venerabilem ejus sexagenariam senectutem nostra non valebat ju- ventus non soium prwire, verum etiam nec se- qui : sed cum fatigati ut sibi nobisque parceret rogaremus dicebat : Certe videtis quia omnem virtutem perdidi. Longa enim senectus fecit me esse siUcernium. Sunt ecce triginta anni, quod taUs, qualem nunc me videtis, fui. Ipse vero ge- mens suam nobisimbeciUitatem taU modo proi^un guntur in Prato spirituaU cap. <07. Eamdem opi- nattonem secutus est. B. Ooilo sub finem vitae S. Maioli abbatis. m S. ODO ABBAS CLDNIACENSIS. ilal)at : rtos vero cum magno attenituejus miraba- A ftiu*» virtutem, et Aon immerito : ut qui a corru- ]MiOtt)d non passus- est vinci, a corruptela non de- Aebatuf prostBriii. Denique parvipendebat cjuid- er, dtemiqTie religione priEefulgens. Hignum namque ^Mlum esse Bnirabilem, qui tanlum meruil habi- ^ ffttorei!!» habere. Non enim martyr tantum aut con- fessor opimus, sed \u± stteuh et gemma sacerdo- B tem : ibique reges pi*opeFlant, diversarum gentium |yrin=cipes fbi t&ta iftuneribus et votis seepius fre- ^fu^entant. Ofnnibm dat monita. 17. Contigtt iftterea ut plurimi ex ipsis ad eum i!&troirent visitandi gtatia, cogniti ut notum revi- ^.rent, ignoti ut not-bm eum sibi facerent. At ille, tehit ftms redundans, desiderantrssima eunctis ^Abebat pocnla, et, c][!iasi ex aperta bibholheca, omnibus congrua ministrabat exempla : hnic ca- stitatem indicens, ilti sobrietatem imponens : hunc eontemnere munduto docet, aiterum ne alterius res ceneupiscat admonet. Unicuique enim qua»que erant necessaria affiuenter ministrabat ; fleli^t mi- serrimum hunc mundum, et ciio cum suis esse fafebatnr amatoribus ruiturum. Admonebat itaque oAmes vivere patrce, et male concupita non am- pkieti ; tentris penitns refrenare ingluviem^ in- cruieas : Qui ventrem farcit venerem nutrit. Libi- c aino&is pr8»;ipitium opponebat draconis, dicens : Heii ttflseros iilos, quia tertiam partem stellarum post se trahit draco. Ebrio&is et comestoribus di- €!0bfltt : ffabuzardan princeps coquorum destruxit muros iertlsalem. Mollibus et masculorum con- cubitoribus opponebat Herodis homicidium, et Serib^e erxsilium. Quanto, in(]^uit, melior est anima iKyrpore, tanCo qui talia agit pejor Herode. lUe corpora interfecit, animas in coelo misit : hic cor- pQTa a Deo separat^ animas eeterna morte truci- m\. SeHba vero qui probabat tirones, captivus HflctQS est in ilCgyptum : hic enim post mortem itieetidus est in mfemum. Dootor itaque fiebat pcecipitium, et dicebat : Aspice. Domine, qui lneta est desolata civiias plena divitiis ; et rur- stiin aiebat : Va? tibi Behemoth, nunquam desinis proh nefas, Aurum iibi stemis ut lutum, et j-adii solis sub te sunt (Job xu). Heec iUi audientes, alius terrebatur conscius delicti sui, alius Isetificabatur D iiisons ad ejus consolationis verba : et quasi ex lltio promptuario diversos sumebant cibos. Te- 9t0r «fesum, quia ex ore hominis nunquam audivi tAiitam duloedinem sermonis. Compleoatur in eo quod dicit Dominus in Evangelio : Simile est re- . gnum cselorum homini patrifamilias, qui proferi dethesaurosuonova et vetera (Matth, xui). Itaque o&mes divino sale conditi et ccBlesti feroulo sa- tiatii gratias agentes ad propria remeabant. Munera respuit. f 8. Multa denique illi dona offerebant etmunera : Ax qiiibus ille ninil recipere volebat, quippe qui iua largissimlt distribuerat, ignorabat, quo pacto recipere posset aliena. Victus ahquando a praBdi- Oto suo domino, veliet nolietve, centum ab eo mis- sos recepit solidos. Sed miles Christi nec momento passus est eos apud se moram pati, atque, ut prius, mox eos indigentibus eropravit. Coepit inte" rea alumnus cuneospr8ftirepr»ceptorum,etsubse- quentium fieri exemplum. ' Parisiis siudet. i9. His diebus^biit Parisius, ibique dialecticain. sancti Augustini Deodato filio suo missum perlegit, et Martianum in liberalibus artibus frequenter letiti- tavit : praeceptorem quippe in his omnibus habuit licmigium (10) ; quo peracto Turonicam remeavit. Gregorii MQralia contrahii, viso Gregorio ad fkjoc animatus. 20. Per illud namque tempus rogatus est a fra- tribus se diligentibus, ut moralia beati Gregorii papfe sub imo eis coarctaret volumine. iUe au- teiu professus cst se hiPC minime facere posse, addeus, etiamsi facultas agendi sibi adesset, ta- men non deheie hii^c agere, ne tanti viri laborem, tantique opeiis pretium aliter immutare, vel aJi- quid demere videretur. Econtra ilii opponebant antea succumln, quam tanto laijore sustineri, et satius esse judical>ant fuuditus cum deseuere et ad Scripturas reliquas transgredi, quam sub eo velut sul'> gravi mole inteiire. Quotidie namque apud eos de hac re non parva fiebat altercatio. Ego ta- men scio super hac re multos indignandos lore, et ad sedanaos eos hanc libuitorationeminserere. Non enim fiebat istud propter arroganliam, sed disponente Doir>iuo, ut supra niontem poneretur lucerna, qua^ sub mo nere, utrelicto mundo hoc tantum satagerct, aue- madmodum soli Deo placeret. IUe autem respon- dit : Mihi ista modo suadere non potcs. Habeo ta- men dilectissimum mihtem, Adbe^rinum nomine, iu armis strenuum, et in consilio providiim, qui si te audierit, mox tuee voluutati obaudieus erit ; B quod ita sequenti tempore factum est. Intra pau- cos vero dics, omni recuperatus virtute, domum 8uam reversus est. Confluentes. ad eum undique ejus sanitati congratulantes, assumpto sermone, quae et quanta pertulisset, illis circumstantibus ccBpit exponere, addens insuper quam citatam virtutem in verbis domni Odonis comperisset. Adhegrinum ad $e trahit, Balmam petit AdhegH- nuSi ubi Eutieii nojyna vigebat, 22. Unus autem ex assistentibus et auditor inter- nns erat prBBdictus Adhegrinus, qui mox corde compunctus, dispositis omnibus quae possidehat concite rediit ad eum. Deposita itaque capitis coma et smcnlari militia, ex tunc Christi factus est ago- nisla. Sumens igitur pater noster universa quae sibi ad temporalem usum tulerat, in sinibus pau- perum erogavit, ut pridem desnis fecerat. Manse- runt simul milites paiatani parvissimo tugurio con- ^ ter*ti. Videhtes denique mundum in maligno posi- ^ tum, et ejus amatores ruinosam et illecebris ple- nam tencre viam, quotidie ad mouastica festina- bant scandere fastigia. Interea non fuit locus in Franciae flnibus, ubi audierunt adfuisse monaste- rium, in quo aut per se non issent, aut suos per- lustratores non misissent, et non invenientes re- ligionis (11) locum inter eos in quo requiescere possent, ad prcedictum tugurium revertebantur cum magno dolore. Ob hanc causam placuit Ad- hegrino Romam pergere. Arrepto lendem itinere, devenit in finibus Burguudia?, pervenilque in quamdam villam, quse Balma dicitur ex nomine. In ea namque erat monasterium nuper a Bermone abbate constructum : devertique iliuc, et ab eo offlciosissime secundum beati Benedicti intra do- mum hospitum est susceptus : ibique more hospi- tis aliquo tempore commorari voluit, non tamen ut eorum aliquo indigeret, sed ut mores habitan* tium locique consuetudines posset cognoscere. " Fuerunt autem instiiutores ejusdem loci imitato- res cujusdam patris{12) Eutici : cujus vitae meri- tum conversationisve qualis fuerit, nuic operi In- serere nolui ; obitum vero qualem meruerit, ves- tra» memoriee commendare curavi. Quis Euticius Odo eodem se recipit ibique scholas prceficitur 23. Fuit isdem vir temporibus Ludovici magni imperatoris, charus videlicet regi, omnibus quia amabilis. Nam cum esset laicus, et peregrinis stu- diis eruditus, deserens ea unde superbire ^plet (II) Idem accidit Gerardo comiti Auriliacensi, qui buo iUucque perquisivit monachos, qui bene morati easent : sea cum repeinendi rafitas difficul- taiem intulisset anxiabatur^ etc. ia Vit® lib. ii , cap.6. il2) Eutioum seu Euticium hunc non alium esse (enedicto abbt^te Aoic^iansiostensumest supra. humana fragilitas, totum se dedit beatorum Pa- trum regulis et in»titutionibus ; ex quibus nempe auctoritatibus diversas consuetudmes sumpsit^ unoque voluminc colligavit. Deinde non multo post monachus est efifectus : et in tanto amore apud regem habitus, ut intra palatium illi cons- trueret monasterium. Decurso enim vitee preesentis stadio, circumstantibus undique fratibus subito emisit spiritum. Contigit interea dum discipulis pii patris pararentur exsequise, ecce rediit vivus qui fuerat inortuus. Illis vero aUonitis et admirantibus dixitpater Euticus [a/., Euticius] : Deo gratias, sciatis, quia in his quadraginta annis unum tan- tum diem non mcmini me cibum sumpsisse, nisi prius llevisacm. Hodio namque sublato mcerore consolatus est me Dominus. et inter choros ange- lorum tribuitmihi requietionislocum. Dicens hsec quievit perpetue. Ipse enim pater Euticus institu- tor fuit narum c«nsuetudinum, quae hactenus in nostris monastcriis habentur : quas vir venerabi* lis Adhegrinus intuens, quantocius patri nostro Odoni curavit nuntiare. At iliesumptis secum cen- tum voluminibus librorum,mox ad idem demi- gravit monasterium : factus est ilie qui antea fue- rat secutor, postea signcmus : Domnus vero Adhe- grinus in unam se coarctavit cellulaut : et permit- tente abbate Bernone. per triennium niansit in ea. Nam patri Odoni, quia eratvir scholasticus, labo- riosum schoI«e (13) imposuerunt magisterium. Erat autem aptate triccnarius. 24.Fateor, inquam, putavi vitam sanctissimi pa- tris nostri simphciter, cursimque transire : sedno- strum ingeniolum, veluti repugnator violentus, una cum ejus vita vult enarrare viros, quos intel- ligithabuisse hio socios. Quapropter obsecro, ut quemadmodum me non piget sub tanto desudare labore, nec vobis videatur ad recipiendum one- rosum vel grave. Justum namque et bene placi- tum coram Deo esse videtur, ut eorum exempla ad ornatum locutionis cum sua describantur vita, quos ab hac peregrinatione suo felici portu trans- vexitadpatriam. Adhegrini in eremo vita, 25. Venerabilisigitur Adhegrinus, cujus supe- rius memoriam fecimus, jsumpta postmodum li- centia eremum petiit (14|, ibique parva subarcta- tus est spelunca. Contigit ut die quadam nimiis constrictuB angustiis, cum nullus adesset^ qui et oonsolationis verba, aut alicujus patris conferret exempla, ut ait Sapientia : Va? soti, quia si ced'- deiit, non habet quiporHqat eimanum(Eccl,\\)\ more labcntis gurgitis paulo minus ac desperatio- nem usque descendit : et ecce subito astitit, ei aplendidissimus vir, quem blande, quid haberet interrogavit, aut cujus rei causa accidisset illi, quod quasi ad praecipitium se usque imraergeret. Bespondit dicens : Ex quo enim tempore Domino incessanter co^pi deservire, nuUam consolationem aliquo modo an eo merui accipere ; qua de re coangustor vehementer, quia nescio si mea ser^ vitus illi placet, an si pro tanto labore recipere merebor quandoque mercedem. Mox ille super collum eius irruit, eumqueosculans, crede, inquit, quia de bonis Domini unauam indignus non eris. Et oonsolatus eum iis vernis, abiens recessit. 26. Alio iterum tempore casus se praebuit, ut ex- tracellamin quammanebatreciperet eum tentator: moxque in eum irruit, et supraimmanissimae rupis prncipitiiun evexit, indeque eumomni cum annisu prseoipitare voluit. Sed quid ageret miles Christi, (13) Id est curam puerorum, qui schotx nomine designantur. Nalgoaum conferas, si lubet. (14) Erant et apud Cluniacenses reclusi, qualis erat Gislebertus ille, cui Petrus Venerabilis scribit libri I, epistolam 20. »5 S. ODO ABBAS GLUNIACENSIS. S6 qm recto gressii illic stare nequibat ? quomodo re- A fratres, quoriim vitam moresque reperietis in se- sistere posset prorsus ignorabat. Verum cum in summp mortis articulo esset positus, subito iili adfuitbeatus Martinus, apprehendensque manum ejus dixit ad eum : Quidnam est, ctquomodo huc advenisti ? At ille ait : Nescio, domine. Deinde Gonfortans euni restituit in locum suum. 27. Ante hoc fere quinquenniumdum pater Odo Romam pergeret, ut monasterium intra ecclesiam beatissimi Pauh apostoh, ut oHm f uerat, reaedifica- ret, cogente domno papa et universis ordinibus sacrsB sedis, placuit animo suo prius dictum virum revisere, eumque de hac re consulere, utfieret quod scriptum est : Oninia fac cum consUio, etpost faclum non pmnitebis (Eccli, xxxn). Interea fac- tum est dum de liac re secum quaererent, et multa de spiritualibus rebus diu sermocinarentur, crppit eum pater Odo deprecari, ut (juidquid sibi eo tempore divinitus revelatum fuisset, familiariter quenti narratione. Hi audientes quod domnus Odo conversationis gralia iUuc venisset, accedunt ad eum simulantes, et qua causa ibi advenisset lin- gunt se interrogare. Itaque cum ab eo de hoc quod sciscitabantur responsum accepissent, aiunl dicen- tes : Omnes nos qiuerimus hanc congregalionem fugere, ut possimus animas nostras salvas facere : et tu econtra tuam venis hic perdere ? Quibus cum respondisset cur hoc dicerent, rursum adji- ciunt : Nosti consuetudinem Bernonis abbatis ? At ille : Nusqiiam, inquit. Et illi : Heu, heu, si scire- tis quam dure scit ille mouachum tractare. Ck)r- reptionem vero suam sequuntur verbera, et rur- sum quos verberat compedibus ligat, domat car- cere, jejuniisaffligit : etiifficomniaperpessus, uec sic suam potest miser impetrare gratiam. Hsec au- diens domnus Odo, pedet' ntim titubare de ingres- su ccEpit. Quem preedictus intuens Adhegrinus, sibi conferret. Rocordatus denique domnus Adhe- B mox prosilieus in uiedium inquit ; Odo pater, noh gi*inus sodahtatis antiqucne, et mox inflammatus charitatis igne, responditdicens : lllo die, illa hora, psalmodiffi peracto cursu subitoadfuitmihibeatus Martinus, cujus preeclara facics, et quasi assueta famiharitas post benedictionem, mox mihi dedit facultatem : effatisque sermonibus aliquantuhs, deinde percunctari eum coppi quo pergeret, aut unde veniret. At ille responditdicens : Roma ve- nio, etproticiscor ad Franciam : ad te positus pe- nes iter, visitationis gr.itia deverti. Deinde gratias agens, coepi eum obsecrare, ut quia dignatus est peccatorem visitare, dignaretur sub ejus tugurium vel ad modicum requiescere. At ille : Hodie, in- quit, ordinatio (15) tit Ludovici Francorum regis, etad ejus unctionem accelero interesse :.etidcirco nullam patior moram habere. Ad hrec ego respon- di : Et si ita est ut abire vehs, oro ut prius me benedicere digneris. At ille ait : Non, inquam, ne- trepidare ; ista verba uon sunt fautis, sed admi- nistrantis. Animadverte, et quia per eorum ora diabolus loquitur vide. Mox iUi confusi retrorsum redeunt. Pater namque Odo cum Adhegrino col- lega suo ad suavissimum Ghristi jugum coUa sub- mittunt. Qua de re beatiis Benedictus, quia erat praesciusfuturorum, in regularibus disciplinis prm- cepit [Reg. cap. 53), ut cum hospile nemoloquatur, nisi cui a priore fuerit concessum. Quanti enim tali modo decepti abinitio sanctse conver.sationis retro suntreversi, atque a calore interni desiderii ad torporem reversi sunt pravae voluntatis ? et quam- vis Scriptura dicat : Probate spiritus si ex Deo sunt (Joan. iv), tamen probatio fidelium etquceren- tlum Dominum talis esse non debet, videUcet cum Dominusper prophetam iiis qui Spiritussancti ca- lore igniti sunt, inquiens praecipiat : Vos qui inaus- tro estiSy accurrile liis cum panibus quid ab aqui- cesse habes benedici a me. OUm quippe aui me C lo7ie veniunt. Sed miles Christi sicut blandimenta benedixit, simiUter et tibi. Cumque incessanter eum urgerem ut me benediceret, mox iUe quasi econtra subjunxit ut enm simUiter benedicerem, affirmans insuper nuUo modo se mihi acquiescere, nisi vicissitudinem benedictionis rependerem ;qua de re non parva inler nos amica contentio orta est. Ille vero quianolebat, ideo contradicebat : ego au- tem, quia non preesumebam. Undefactum est, ut, coUata prius in mvicem benecUctione, mox reces- siL abiens meque cum magno reliquit moerore. Ad probandam tamen hujus rei fidem adfuit pater Odo fideUssimus arbiter, qui diem iUum et horam annotari jussit, et ita postmodum omnia diUgen- ter requirens, facta reperit, ut ipse preedixit. 28. Sunt hactenus evoluti, nisi fallor, plus quam triginta anni, ex quo intra ipsam eremum deguit^ Dominicis tantum diebus aut preecipuis festivitati- bus ad monasterium sancti Petri, quod Cluniacum ^ dicitur, quiaduobus fere miUbus prope est, as- D fratre exltradormitorium pedem non auderet pro- non fuit amplexus, ita videUcet nec terroribus est concussus. De his autem talibus recte ita beatus Job loquitur : Maledicant eiqui maledicunt diei, qui paratisunt suscitare Leviathan [Job iii). Cluniacenses ntus praBstjHnguuntur, 30. Libet interea pairis nostri Odonis pauUsper seorsum ponere vitam, utin exponendo ejusdem loci consuetudines parum mihi aUquid Uceat im- morari, quatenus stiquens lectio possit esse Juci- dior. Mos enim eju^sdem loci fuerat, ut magister schohesolus cum solo puero nec quoquaui irct saltem, nec ad naturse digcstionem, sed nec »oKis puer secreUus illi loqui prfesumeret : sed et prop- ter bonum tesUmonium a^ium e pueris, aut unum ex fratribus in comitatu, vel looutione semper as- sumeret. Si auteni nox foret, etcasu accidente .se- cessum puer peleret, siue lucernm lumine et aUo suevit descendere : sumpta videlicet modica fa rina, ex qua sibi panem conficerem solet, et fabae paucis granis, mox ad eremum i*evertitur. Vino nec aUquando utebatur : adipe vero vei oleo ejus cibus non conditur. Patitur omni tempore frigus et calorem : ealorem inter scapulas, frigus inter manus et brachia. Sed nos vitam prosequentes viri isUus, quantocius ad propositura redeamus, aquolongedigressisumus. Sed rursum memini me promisisse vel prius patris Odonis patientiam exponere, quae est virtutum omnium fomes : dein- de temporis augmentatione reUquas ejus virtutes diUgenter enarrare Idcirco auxiUante Domino, pnoutviressuppetunt, meam poUicitatiouem fesU- nabo implere. Odonem tentant falsi fratres. 29. Erant in eodem ccenobio supradicto qnidam tendera. Tempore vero rcfectionis nunquam dc- eratlectio utrisque mcusis : micas vero qu rores, ut ejus spiritum orando protegerent, et cum pene illam prsBmortuam tenerent» subito voce qua poterat ccepit dicere : Adjuvateme, obsecro,levare. mterrogantesque eam cur haec diceret. Ecce, ait, beatissimum Paulum apostolum video venientem, et illivoio occurrere. Necdum verba compleverat, et extendens bracliia ut velocius surgeret, eadem verbarursusrepetebat. Ceeterae autem eam insanire putabant. Interea inquantum potuit, supra geaua se eievavit, et curvato capite benedictionemvenien- ti petiit his verbis : Benedicite, et moi quievitper- petue. Qua de re nuUi dubium fuit ab eo esse sus ceptam, a guo fuerat visitata. 37. Pnevidens itaque pater Bernus honestissi- mum virum fore futurum, promovit eum, et accer- sito episcopo sine suo velle consecrare eum fecit sacerdotem. De quo videlicet episcopo narrare so- letpater Odo, quia benedictum ab eo cibum nuUus B canis audebat romednre ; quod si casu contigis- set, mox canis moriebatur, veluti pro cibo aliquid Sustasset venenosum. Sed obsecro ut nullus me eroget pro eo quod dixerim, quia absque suo velle consecratus fuisset, ne forsitan qui lioc atten- taverit facere, videatui' ex iliis esse qui donum sancti Spiritus o.mere, autveudere non verentur. £a itaque nocte, quam su8b ordinationis secuta fuerat dies, cum post noctis soporem evigilasset, et nec sui consecraUonem memmisset, invenisset- que circa collum suum (siculi mos est) stolam ab episcopo sibi collatam, protinus se in lamentum dedit. velut magniei aliquid accidisset mali, atque per multuui postca tempus prae nimio pudore nesciebat qua fronte extra monasterium posset egredi. Unde factum est, ut ad eumdem episco- pum pater Beruus mitteret eum reperta occasione quadam. Cumque episcopus ille pro sua maxime consolatione in longum sermonem de colmine C sacerdotii traheret, contigit ut de statu ecclesiie sermo inter ilios adfuisset. Tunc pater Odo ex Je- remiae vaticinio tlcbilem illi de sacerdotibus coepit sermonem exponere : quo videlicet expleto^ ccepit ille episcopus rogare, ut eumdem sermonem ei describeret, et hbeUi more componeret Cui econtra Odo pater protulit regulam in qua continentur, quod absque licentia prioris ni* hil liceret monacho racere. At vero isdem episcopus ob hano causam perrexit ad mona- sterium. Et quia erat preedicti patris solidalis ami- cus, mox quod voluit obtinuit apud eum : deinde pr.i ccpto iilius tres iibellos composuit ex Jeremite vaticinio, quorum videiicet textus per diversas jam ecclesias est translatus. Odo abbas electus invite. 38. Per illud videlicet tempus exitiali languore ccepit decumbere pater Bernus. Mox vicinos epi- D scopos accersivit, et ab omni ordine se deposuit : insuper et flebili voce se reum indignumque tali ministerio proclamabat prsefuisse. Rogabat intcr hffic verba fratres, ut sibi quem vellent, patrem ehgerent. Tunc manibus fratrum pater noster ca- ptus, et quasi violenter constrictus, ac proclaman- tibus omnibus ut ordinaretur, coram abbate suo vi est ductus. £t cum nec sic vellet cedercj et lo- cum pastoris subire ; supuratus est tandem epi- scoporum excommunioatione. Ordinatus itaque iiie, intra modicum tempus pater Bernus migravit ad Dominum. matrem vero indui fecit sacro velamine : cuj us vitam quidem, si hcuisset scribere, magis historia vide- retur esse quam scheduia. Odo desponsatae virginitatem persuadet. 36. Factumest autem in iiiis diebus^ cum quadam die jamsero divertisset quiescendi gratia in domum nobihssimi viri cujusdam, absentibus dominis, erat ibi eorumfiUa uaa cum familiis virgojam adul- ta, qutE videhcet nimis curiose per totam vespe- ram ejus actus considerare sluauit atque vitam. Deinde compuncto corde latenter per quoddam Eosticium irruit ad eum, ejusque prostrata pedi- us, se ream cito nuptiis tradendam esse dicebat : addens ut propter Deum, cujus se fatebatur famu- /lum, in eadem nocte iiberareteam. Audiens haec Christi miies, cum ignoraret quid ageret, et quo- modo tantae virginis voluntati satisfaccret, infia semetipsum coepit veiiementer tpstuare Pietalem in Deum suo more, pietatem supra virginis lacry- mas habens, proponebat sibi judieium Dei ani- maeque ilhus interitum, rumoremque contrase pa- rentum et popuiorum, quare taUa prffisumpsisset monachus. Sed amore Dei, et virginis singultibus victus, tandera in ejus ei^eptione dedit assensum. Nocte vero ilia cum omnes famuli domus quiesce- rent, ille et frater qui cum eoerat, ascensis equis praecesserunt, jussu(}ue suo famuli qui eum comi- tabantur, sumpta virgine secuti sunt. Altera vero die apphcuerunt ad monasterium. Crat autem prope ipsum monasteriumoratoriumconstiuctum, ubi nobihssimae mulieres causa orationis (20) re- cipiebantur, ibique eam manere constituit, deinde ad monasterium perrexit. Sequenti vero die, ut mos est, patri monasterii omnia qum gesserat studuit iudicare. £tenim cum ea qua3 de virgine gesscrat audisset, turbato aspectu cur sine hccntia hflec agere praesumpsisset, graviter eum increpare ccepit. Mox ilie in terram proruit, ejusque pedibus provoiutus veniam precaoatur. Post hsec patris jussu a terra eievatus, post reiteratam interroga- tionem responditdicens : « Domine pater, exquo me miserum suscipere es dignatus, inquantum con- siderare valui,nunquamtibi aliudcurse fuit nisi de animabus lucrandis. Nam cfeteri abbates hoc stu- dent, qualiterrebuspossintabundare, ethominibus placere.Tu vero pietate, misericordiaque fretus, soli Deoplaceresatagjspropter lucrum snimarum, qua de reimitator tuus aesideravi esse, idcirco hanc vir- ginem voluilucrari ad laudem tu; nominis. Quamvis enimmeetiamtardevincerentipsius iacryma*, non sumtamenobhtustuamincrepationem, quam cer- tissime sciebam me non posse e vadere : sed maiui po- tiuspiipatris flageilo ctedi, quam reus pro anima ejusteneri. £tutinam omnesmulieres inhac provin- ciacommorantes, quae carnaii vinculo retinentur, potuissem lucrifacere, et tu me per singulas debuis- 8espiissimotuomoreflageilare.»Hisetsimilibusver^ bis patris commotionem delinivit, sed tamen talem obedientiam ei protinus injunxit : Vade, et quem- admodum scisti eam de seeculo eruere« ita scias quotidie alere, acsanctis monitis instruere, neah- quando poeniteat, et revertatur suadente diaboload sflBOulum. Ccepitque pater Odopostheecpersinguios dies cibum ei portare, et patrum praecedentium exemphs eam mstruere, donec intra paucos dies eam ad quoddam monasterium duceret, ac sacris virginibus sociaret. Verumtamen haec omnia propter bonum testimonium praesentia fratrumfiebant.Fa- ctum est nonmulto post utipsa dormitionem acci- (20) Hinc intelligitur^ muheres in principem mo- siminordine nostro quondam usitattun, ut saepius nachorum basihcamni nfuisse admissas quodpas- observavi. 6i PROLEGOMENA. — VITA S. ODONIS. LIBER SECLNDLS. S, Odo fratrum quorumdam turbas patitur, l. Multis calamitatibiis et crebris languoribus, pauca mihi licuit narrare de patrc Qostro Odone, et ea tantum quee gestit sub suo abbate : tamen vcstra indusU^ia per h^c facile comprehendere potest, a quanta ipse incceperit perfectione. Sed quii initium beat» vitse fert secum augustias et labores, iinis vero certamiuu gloriam et lau- dem ; idcirco per ejus beatam vitametquietam, quasi per directum tramitem, ad ejus obitum guantocius, festinabo transcurrerre. Igilur pater do eiectus et abba orthnatus, mox contra eum prtedicti veterani persecutores insurgunt. lile . autem malens locum dare et beate quiescere , quam contentiose vivere, derehcto eodem monas- terio, et quaequ^e ubi iuerant a domno Heruone parata atque ei paterno more trarJita, al)iit (2i) Cluniacum et cceptum pridem perfecit monaste- rium. Secuti sunt autem eum seuiores ioci iihus. S, Martinum adjutorem experitur, 2. Per illud namque tempus defocit ouinis sum- plus, C|uem secum detulerat in construonda mo- nasterii offlcina. Fiebant'antem htec omnia circa beali Martini natalitia. Est nutem consuetudo no- stra octo dierum circulo ceJcbrare eam. Fcracta itaqne diei octavi ceiebritate malntina, et necdum iliucessente aurora, omnes reversi simt ad propria strata rcauietionis potius quam dormitationis gra- tia : ferebatque pater noster cuidam vetula^ per- sontfi talem revelatam fuisse visionem. Aspiriei^at et ecce vir venerabilis canilie decoratus, stolaque splendida indutus, super quam pallio pluviaU utebatur, et episcoporum more ferulam uianu ferebal : qui proprius accedens . structuram ejus nionasterii circumcirca inspicere coepit. Quem cum interrogasset quis essel, aut cur iioc ipsum ajdificium circumspiceret, ait ille : Ego suni, de quo fralres celebrant soiemnitatem octavi (liei ; etenim visitare eos veni. Dicito illis ne deficiant. sed in increpto opere persistant.Ad h?ec subjunxit persona illa quia defecisset omnis sumptus quem secum detuierat. Ac iiie : Ne timeant, inquit. Ecce nunc a Roma venio et Turoniam (22) vado. Iter autem meum per Gutiam Aquitaniamque faciam et ex his partibus tantum eis pensum man(lai)o ut eis hoc tempore alDuenter abun- det, et longo post perseveret. Laeti ergo fratres» et de tanti viri promissione securi, omni cum hiia- ritate Ueo gratias ccBperuni agere. Cujus autcm hiBc persona fuerit, proiiteri non audeo quia pa- tris nostri mos fuit, ut deliberative suam perso- nam ^unquam ascriberet : sed si magni aiiquid vidisset voi parvi, taii modo quod viderat di- cebat. Unus ex nostris fratrii)us^ aut qumdam vetula persona hoc vidit, vel iliu(i. Nam quoties htec mihi retulit, toties mihi professus est, post hanc revelationem intra dies paucos ex iinibus GutisB plusquam, tria miiiia ii)i deialos fuisse solidoa. Tanta namque et talia sub tah specie mihi narrare sohtus erat, cjua) apud ccHnobium sancti Benedicti, quod dicitur Fioriacuui, gesta fuerunt , simiii modo et apud Cluniacum ; qum si auderem ad liquidum exarare, hbeih modus ultra dictatoris se racuitatulam extenderet. Sed ecce dum beati Martini fidelissimam promissionem enu- cleatius adimpletam narramus^ subito ad meutem recurrit ferarum bestiarum non perparvum ad- (2i) Joannes hoc loco insinuat, Odonem Balmae abbatem esse designatum : cum Wido BaimaB, Gi- gniaco, et cell» iCtliiGensi prtefectus sit, ex dlctis A miniculum. Quod fortassis descriptum quibuadam legentibus incutiet risum : sed quia spectaculum facti sumus angehs et hominibus, hi qui nos imita- ridedignantur, aut nequeunt, haljeant denobis sal- tim excusum, videntes nos prodcere a bonis in me- horibus: ac tandem relinquentes lugubrem vitam, omni cum exultatione sequantur in eeterna gaudia. Cluniacensis ecclesix dedicatio, 3. Igitur constructo monasterii oratorio eunt fratres, invitantqua episoopum, uti mos est, ad sacrandum eumdem Jocum. lile autem parvipen- dens monachorum paupertatem, constituto die venit stipatus ouneis, fultu«que ministris. Quo- rum adventu cognito fratres nimio confundeban- tur pudore; non habentes tam dignum appara- tum, quo eos possent honeste recipere. Mane autem ilio instaute crepusculo, ecce immannissi- miis aper de silva rgressus festinanter prope- g rabat ad monasterium. Quem videns ecclesife cuhtos, et quia erat foras monasterium, medi- tans de ornatu loci ilhus, iu ecclesiam fugiens ejusque fores contra eum obseravit. liie autem obmissa fentate , ut a£>rediendi aditum a auovis ccKicederetur, pr^^dictas regias diutius puisavit, atque oris sui spuma. quod adheerere potuit, iinivit. Revera cum nullus adesset qui ei ob timo- icm aperirct, tandiu ibi stetit, quousque episcopus cum suis veuit : quibus se sponte occidendum pree- buit impleta voce psalmographi qui dicit : Timen- tes Dominun non minueniur omni bono (P$aLn\)\ et iterum : Non confondentur in tempore malo^ et in diebus fajnis saturabuntur {Psal xxxvi). Odonis charitas in pauperes, 4. Vere enim aliquando pater Odo confessus est, quia semper habuit unde fratres susten- taret, et quod pauperibus largiretur. iNusquam Q enim a misericordise sum sinu pauper unquam rccessit vacuus. Quoties enim cum eo abii. sem* per unde sustentarentur pauperes si haberemus, diligcnter requisivit : deinde quia si omnia nobis forent necessaria, jam seciu^us processit niliil b^Bsitans, et quia se omnibus petentibus dabat, Uei nutu cuncta ei suppeditabant. lliud Tobiee pieceplum semper habebal in promptu : Vide ne avertas faciem tuam ab illo tempore^ et omni petenti te tribue [Tob. iv). Si ciuis vero attahsset ei aliquod munus,et pauper videretur haloitu, mox interrogabat eum quid vellet, aud si ahquid ab eo e^rerct. Si cnim quiddam peteret, statim aequa iance munus illud fiestimabat quantum valeret, at duplum ilh preecipiebat dare ; quod stapius in muitis rebus vidi eum facere. Fateor peccatum meum, quia frequenter in tahbus fui contristatus; et quia eram prior, quasi compatiens loci pauper^ iati, et praiviciens opportunitatibus fratrum, veiuti j) sul) prelextu inopite dicebam ei injustum esse sic omnia indiscrete tribuere Ego enim putabam scienter agere^ sed magis insipientioe oovolutus caligine a tenacitatis potius strangulabar mu- crone. Ille autem, quia erat peritissimus medicus anlmarum, quodammodo manu discretionis pul- sum mei tangcbat erroris, et hoc exemplo vuinus mefe curabat mentis. Aiebat ad haec mihi : Tace, malo tuo h,TC dicis. Fuit quidam juvenis et eral de- ditus litterarum studus qui nocte quadam hiemis tempore diim ad Matulinos agihter pergeret ut inter in elogio tum Bemonis, tum Odonis supra. (22) Id est in pagum Turonioum, la Touraine, Idem Yocabulumredit infra num. 10. 63 S. ODO ABBAS CLUNIACENSIS 64 condiscipulosmaturiusadesset, yiditinatrioipsius A lens cogebat nos psallere secum. Quod si ppo pu- ecclesiee pauperem sennnudum jacere, cujus com- passus penurias exuit se scapulam, qua superindu- tus erat, et usui pauperis eam transiens projecit. Considerans quod fecit, idcirco metum rigoris procul a se avertit. Finita itaque laude matutina, totus jam rigidus ad suain reversus est cellulam. Sed cum congelata membra voiuisset lectulo tra- dere ut calefacerent, libram auri super suum reperit stratulum, ac deinceps quod suo usui retineret, et guod aliis tribueret nabuit affluenter. Ego tamen ignoro de quo ista dicebat. His et similibus exem- plis cataplasmabat vulnus meae pravitatis. 5. Vellem ad alia transire : sed miserationes ejus multffi compellunt me scribere, et iterum de ejus largitate plenius sermonem facere. Attamen scio quia absque meo pudore hoc nequibo adim dore, autillius timore aliquis velletdescendere, pro- tinus imperabat illi, ut quo sedebat sederet, sciens eum pro ejus reverentia, non enim pro paupere id facere velle; nam ssepius vidi eum hoc facere. Odonis Romanum iter, 6. Illo enim tempore quo cum Geraldo Regien- sis ecclesiee (VEglise de Riez) episcopo Cotias transivimus Alpes, et Romam venimus pariter, memini eum de quadam muUere dflBmoniaca hoc fecisse, quse statim reddita est sanitati, et una nobiscum usque Senam [Sienne) venit, ibique dissenterico morbo inlirma remansit. Postea namque apud sanctum Paulum simul eam RomaB vidimus, cui mox signo denarium dari preecepit. Illa vero cum sedens verecundaretur , curvato , -„ ^- ..- xij- -. X- capite, defixis in terram luminibus, gu8B esset illa plere. Ego tamen scribam, et gladium mcrepatio- njulier interrogavi. Ille autem respondens : IUa est, nis in memet mhgam, ac dehinc culpas meas jnquit, talis ac talis. Signa mihi dicens, qualiter ommbus pandam, ut si ei modo, quia recessit, » eam possem faciUus recognoscere. In ipso namque h»c confiteri non valeo, saUem ^ vos apud eura .^i^J^ vetulus auidam et debiUs praedictas Alpes intercessores obtiuebo. In suo enim itinere quos que circa viam pueros reperiebat, cantare eos quiddan^ cogebat : et quasi eorum ludum remune- rans, aliquid eis de suis rebus prsecipiebat dari. Dignos eos esse dicebat reinuneratione non parva. lUe vero ut nos sua iocunditate Uetificaret, et iUos misericordise visceribus rcficeret, ista et his similia dicebat. Verba enim sua omni exsuItaUone erant plena ; locutio vero sua prae nimio gaudio ridere noscogebat. Sed iUe habensis moder-itionis manus tenens mox capitulum Regulae nobis opponebat dicens [Reg. S, Ben. cap. 4, 7) : Risum multum aut excussum non amare ; et iterum : Monachus non sit faciUs aut promptus in risu, quia scriptum est : Stultus in risu exaltat vocem suam {Eccli, xxi). Isto namque et simiU modo nos cohibehat a prfiedictas Alpe? nobiscum simuf transiebat. Erat autem oneratus sacculo pleno panibus et lUis, caepisque ae poris, quarum videlicet herbarum fetores ego mmime poteram ferre. Sed pius pater ilUco ut eum vidit, more suo super equum suum sedere fecit, sibique praedictum imposuit feUdissimum sacculum. Ego autem tantum fetorem non ferens, ab ejus quem comitabar latere retraho longius pedem. Peracto itaque eminenUoris Alpis arctissimo iUnere, ad declivum monUs incipientes descendere, conspexi eum eminus astantem, suumque cogente paupere equum superasccndere. Prsedictum namque sac- culum nec tunc pauperi reddidit. sed arUoni sel- lee appendit. Ego autem eos qui me praecesserant antecedebam, et ut appropinquarem Uli, ocius et verecundans iham. Et post pusiUum cum venissem nsu ; sed spintuaUs ejus hiralitas internum gau- ^d eum, dixit mihi : Accede, quoniam supersuat diumnostrocordnnserebat. Sedegomdignusquid C ^^„- -' .."***• » h _".»"* ^ f » de eo digne dicere potero, aut quid enarrare de Hi^rilH^l^nrj]!;^!^^^^ cantarel^Cuicumego res- pondissem, guod fetorem ilhus sacci ferre non possem, prohnus increpavit me dicens : Heu me, pauper illud quod tibi fetet, potest comedere tu, tanto godio ? Rqvera cum menti nostrse aliter ne- quibamus saUsfacere. vestimenta ejus osculabamur occulte sed qnid mirum de nobis qui indesinen- ter adhaerebamus Uli ? Enimvero quando ecclesiam sancti Petri intrabat, Dei famuU et qui iUuc oraturi ascendebant, hinc inde exeuntes post eum cursita- bant, et birum quo tegebatur more cappte, per extremitatem fimbrise apprehendentes osculaban- tur. Ule autem concito gressu ibat ceu fugiens, et ipsi eum sequebantur veluti persecutores. Erat enim velut lapis angularis quadrus, angeU- cus yidelicet et humanus, largus et gratus, ut quoUdie ab eo compleri videretur hoc quod in psalmo legitur ; Jucundus homo qui miseretur et commodat (Psal. ut), et caetera ; et rursum sicut ait apostolus Paulus : Hilarem enim datorem diligit Deus (11 Cor. ix. C»cos nempe et claudos ejus non potes ferre odorem ! Pauper enim potest portare, tu euin dicis te non posse videre ! Hoc au- tem dicebat de se, qui verus Christi pauper erat. His et simUibus verbis me increpavit, et odoratum meum ita curavit, ut ipsum fetorem denuo nun- quam sentirem. Aliud Odonis Romanum iter pro pace. Januario et Februano. 7. Sub idem tempus Italiam missi sumus a Leo- ne summo pontifice,ut pacis legatione fungeremur inter Hugonem LongODordorum regem, et Albe- ricum Romanse urbis principem. Post monulla vero discrimina venimus tandem Senam. Patiebatur autem famis penuriam ipsa civitas. AJQfuerunt au- paradisi asserebat futuros fore ostiarios ; ideo D tem nobis in profectu tanti periculosi itineris fere nullus deberet eos pellere a sua domo, ne paradisi eis portas ckuderent in futuro. Quod si fortassis aliquis e nostris famuUs n^n ferens eorum improbitatem, aliquid mutum (23) respon- deret eis aspere, aut mox iUis, assueta beneficia non conferret, sive eis accessum ostii nostri papi- lionis denegaret, statim comminando increpabat eum graviter : deinde UIo astante vocabat paupe- rem, eique precipiebat dicens : Cum venerit iste ad portam paradisi talionem retribue ei. Hoc autem dicebat ul eos terreret, ne similia ampUus facerint, €t charitatis afiFectu eos informaret. Si autem secus viam (ut seepius fien solet) anum reperisset aut de bUem, statim de suo equo descendebat, et eum de super sedere faciebat,impcrans eminus omnes prae- cedere, preecipiebatque adhmrere ei aliquem e fa- muUs qui eum contineret ne caderet. lUe vero inter nos equitantes incedebat pedester, ac semper psal- (23) .Alus, aliquod mutum, id est verbum, ni faUor, GaUce quelquemot. triginta soUdi argentei,ex quibusparsmaxima jam distributa erat. E^o enim recolens consuetudinem iUius, quia nihil sibi nostrove reservabat usui me- tuens ne nos et quique nostrifame deficeremus,si deesset ex quo omniiun emeretur cibus, sumpsi quod supererat de preedictis soUdis, et latenter ab eo discessi, atque eo iguorante civitatem transivi. lUo autem introeuntecivitatem,occurreruntegentes assuetabeneficiadeposcentes. AtUle, circumspectis omnibus, dum me non vidit, protinus quod gesse- ram intellexit. Sciebatenim^quanquamprsesto non essem, non tamen longius fore : idcirco innuit om- nibus manuut eum se(iuerentur;quodetfecerunt. Vidit igitur dumtransiret civitatis plateam tres vi- ros, sed quadam honestate comptos, quae eos ab improbitate egeudi aUenos reddebat : attamen et eidem penuriae dediti fuerant. Istisnamque et istam dedit occasionem, ut auffi benedictionis participen 65 PROLEGOMENA. — VITA S. ODONIS. 66 fierent. Erant ante ostia domus eorum positae sin- A die posse pervenire. Ex cujus nempe verbis com- gulae scutulsB lauri baccis plenfp. Statiiu uuum e^i eis interrogayit, prsedictas laun haccas quanti venderent pretii. At ille igaoro quid vilc dixit; cui pater noster respondit : Tace, noli dicere pve- tium quod dixisti, scddic tantos denarios. lile vero ita fecit : protinus vero mutuo tot acc pit dena- rios, et sic eos sub praetextu pretii sua l)enedic- tione muneravit. Interea dum ego ejus ol)servarem egressus, vidi illum venientem post pusii- lum a longe, ac quasi prsBcinctus miles ad beilum incedebat stipatus cuneis pauperum : sed tamen tanta repletus exsultatione, ut eo salulato more nostro, vix pos^et me rebeuedicere. Deiude finxi me interrogare^ qui essent qui eum .tmbiebant in- cedentes, vel quid quaererent. At ille : (sti sunt, inquit, domestici Oei et laboratores nostri. Ergo pertus sum, quod iUi t[ui apparuit, non fuisset homo purus, quia illud itineris spatium quod se sub una hora poliicitus est peracturuim, nos pene per totum diei spatium vix peregimus ; cujus rei lactum mihi terribili visione antecedenti nocte eo- dem ordine fait ostensum. Adeo enim sinus illius dilatatus est misericordiae, ut non solum fidelibus ista faceret, verum etiam persecutoribus suis ma- nus aperiret et palmas extenderet. Ue quo et istud vobis retexam exemplum cui rei interfuit frater Firmus, Domini Balduiai (24) abbatis germanus. Odonis soUicitudo pro pace ; charilas in rusticum sibi infestum. 9. Tempore praeterito dum Romuleam urbem ob inimicitiam Alberici jam fati principis praedictis ac6elera, et redde illis mercedem. Hoc peracto rur- ^"^'^ ^'^^ obsideret, ccepit iHe intra extraque dis- sum int^rrogavi eum, quid sibi opus essent tanUfi ^^T^' ^' P^^*' coacordiaeque naomta mler utros- lauri baccffi,*^ aut unde ?as tulisset^ llle autem c^- B 'I^^. dissemmare, quatenus posset furorem pr«dicti pit nobis tanta et talia verba dicere, quanta et ^??^' ^^'\''\^' ^* priedictam urbem tueri a tanta ob- iriiaiii» r».,ti«.,QT« n^Aiii IvTi r.^.. ^l^ r^tt tL^I!i sidionc. lutcrea quadam die dum juxta monaste- quaha nunquam _audivi ab meunte netate. nec v.„^ /o^^ KaoH a?».i..^«. ot.^«>«ij i.if «..«.i «.i .i; spero me ultra audire. Adeo enim omnes exhilara- vit, ut prse nimio gaudio ne quis ex nostris suas lacrymas posset continere, ut valeret alter alteri loqui. iNecdum fuerant tersie tanti lacrymse gaudii, conquiuiscens ejus paternitati ccepi cum rogare, utbaccarumillarumsarcinanos non oneraret, sed venditoribus eas remitteret. At iJle, non, inquit, faciam, quoniam vereor ne fortassis post nos pre- tium remittant. Yix tandem id obtinere potui, vi- delicet ostendendo illi sequestrationem loci et lon- ginquitatem itineris jam peracti. ipsa vero die preedixit mihi priorem fore futurum, et multa alia quae mihi postea acciderunt. Deinde coepit me ins- truere, quemadmodum inter c^eteras virtutes pa- rium (25) beati Andrefle apostoli iret, quod ad cU- vmn Scauri dicitur ex nomine, quidam rusticus voluit eum propter laf^unculam aausa occidere. Ete- nim, sicut Scritura dicit : Qui amoulat simpliciter^ ambulat conMmier {Prov. x, 9), more suo nuili nocens, nihilque suspicans curvato incedebat ca- pite. Intantum enim apud eum usus inoieverat. Re- gul8e [Regula S. Bened.. cap. 7), ut ubicunque es- set, sive stans, sive amoulans, aut sedens semper curvato capite, defixisque terram luminibus ince- deret ; qua de re a quibusdam conversationis suee tempore Fossorium ludendo vocatus est. Factum est autem dum praedictus rusticus ictu caput illius appeteret, omnes qui juxta viam aderant, emissis vocibus percutientis attraxerunt manus Tunc dul- Uentiam deberem obtinere ; atque a se ipso \"^!""=» F^» ^""«";« ^^"«^^^^^ exordium sumens coepit exponere, quanta et ^'^^'^}^^ pater:rSe faUar, ignoro quot denanos /T.iDii» /...HinQfi/rTrie ^.^^L^dK^^ 1 J,.i^f^^t^u..l ^ accepit mutuo, eique bonum pro malo reddidit, ^n.* uo iJ n T tempore a suis fratribus c gt fcederatum dimisit. Sed postquam ad praedict^ pertuhsset. Quod sane nunc non expedit scribere ^rincinis aures hoc nervenit amoutare manus nroDter sanctiss mam eorum Dostmodum conver- pnncipis aures noc pervenii, amputare manus propter sanctissimam eorum postmodum conver saUonem. 8. Necdum pefacto iUnere, et antea quam fundi- tus nostra defecisset pecunia, obvium habuimus fratrem nostrum Petrum presbyterum, qui tmic conversationis graUa Romam veniebat: ex cujus substanUa nostra ditata est inopia, quia ab eo sumpsimus exquoiter nostrum perfecimus. Fiebat autem istud duobus mensibus, Januario videlicet atcjue Februario. Fuit autem iter nostrum per Am- miates Alpes. Tanta namque inundatio nivis Uhs diebus emuxit, ut aguiUonem nobis oUm cogniti auferret itineris : et ita omnium replebat sinus, ut frigescentibus artubus etiam loquendi modulos perderemus. Cumque senilia ejus membra tabes- eere cernerem, feci ei agilem tunicam, quse ejus posset tueri et calefacere penetraUa. Peracta itaque legatione, a nostraUbus coacti sumus, ut per ma- o quam sUentium rumpere ; ritimas reverteremur fines. Factum est autem cum set, protinus fur equum di venissemus ad locum,qui vulgo Burrianum voca- tur,jam sole Oceanum tegente obvium habuimus seminudMm pauperem cujus ego speciem, sicut tunc considerare non potui, ita nec postea recolere valui. Hoc tamen reminiscor^ quia nudis planUs. nudaUsque lateribus immensitatem ipsius nivis calcabat intrepidus. Cui cum pater noster appro- pinquasset, gressum Uxit, et omnes se preecedere compulit, et mox se exspoliavit, et pauperem ope- ruit, mihique praecepit tantum ei pretium superim- pendere, unde possit iter suum implere. Tunc paulisper subsUU, et eum (juoiretinterrogavi, sciens in yastam soUtudinem d ivertendi locum non esse. At iUe inquit, ad pastor ale se castrum persistente ejus voluit. Quo audito domnus abbas Odo obni- xius ne fieret exoravit, et rusticum iUum incolumem atque indemnem absolvit. Item in furem. Silentii religio iO. Multorum sane et vesfcris auribus diffamatum est iUud, quod cuidam latroni pater noster du- dum Romam veniens fecerit ; quod magis libet mihi describere ne aboleatur, quam ut vestrae in- dustrife insinuetur. Persistente itaque iUo orationis gratia intra civitatem, visum fuit omnibus, ut fra- ^ter noster domnus Gothefredus super pastores equorum iret in campum. Factum est autem, ut in sequenti nocte, cum gravati somno pastores ob- dormissent, et ipse pervigil oraUoni insisteret, fut adfuit, raptumque equum ascendit, et fugam arri- puit. Prsedictus vero frater maluit equum perdere, *' '■ quod videlicet si fecis- mitteret. Hoc tamen fe- cit :~abut^ et tactu~unum e pastoribus suscitavit, eique quod contigerat signo ostendit. Peracta ita- que nocte et facto mane, viderunt furem eminus uno affixum loco super equum sedere. Quem ap- prehendentes, vinctum eum patri nostro miserunt, statimaue ei guinque argenteos soUdos dare pree- cepit, aicens injustum esse eum absque digna mer- cede dimittere, eo quod per totius noctis spaUum multum sustinuisset laborem. Sed enim postquam Deo trahente ad monasUcam perveni vitam, ac de- hinc per incrementa temporum prior a fratribus sum electus ; s»pe fratres nostri furem Ulum mihi annotarunt : et quia erat fiUus nostri molendina- (24) Is fuit abbas Romse ad S. Paulum, infra nu- mero 21, imo eticun Casinensis ex chronico Leonis Marsicani in lib. i. cap. 58, et quidem genere FrancuSj ex cap. 56. (25) Egregia ae eojnonasterio AJbenci principis rU, quoties pater ejus fratrum voluntati contra- charta exstat in tomo I ItaUee. col. 1099, ubi Bene- dictus abbas, religiosus presbyter et monachus, tunc preefuisse dicitur ; et Serg^ius Nepesinus epis- copus Alberici frater, aUique ejus frau*es ac soro- res laudantur. 61 S. ODO ABBJIS CLUNIACENSFS. 6S ibat> toties me pr»dictos solidos repetere coge- bant- ll.Quiade actu silentii sermo se intulit, sine quo videlicelducendaest pro nihiio vita monachi, restai ut reli*o redeamus, et per eum aliquantuium pervagemusv Vita enim monachi usgue adeo esi aliquid, donec sub silentio esse studoerit. Eo vero remoto, quidquid !>ene ve! honeste se apere puta- verit secundum institutionem Patrum nihil erit. Exemplum insigne. 42. Tempore igitur quo saevissima gens Nort- mannorumf Pictavorum atque Turonorum tines cruentis devastabat giadiis, contif^it ut duo vene- rabiles viriex eadem congregatione, nescioqua de causa, mitterentur Turoniam. Unus eorum Ar- chembalbus vocabatur) mihique bene notus : alter vero ignotus, et dicitur Adalasius ; viri nempe opi- natissimi, et muitorum monacliorum patrcs nunc suQt eifecti. Factum est igitur dum tantum iter carperent, et in quemdam locum requietionis gra- tia divertissent taiiter ab cisdem Xortumunis capti sunt eadem nocte. Erat autem quoddam oppidum secus locum, superquod noctu irruentes ceperunt, alia vero Nortmannorum pars quas ibat, cum pri- dem capta praeda deve at in eumdem locum in quo prffidicti fratres erant. Capere namque eos et hgare eorum manusi deinde minare potuerunt eorum silentium rumpere nequiverunt. Mane au- tem facto applicuerunt in assignatum locum, in 3U0 sibi congreganti posuerant constitutum. Prtie- icti vero fratres paululum se ab eis sequestrave- runt, et, sicut erant ligati, in terra se super facies suas dederunt, quatenus peracto psalmorum cursu silentio finem imponerent. Nondum enim oratione completa, venit pars reliqua capta multa prteda. lavenieus itaque dux eo. am praedictos fratres in terram jacere, interrogavit qui essent. At illi retu- lerunt ei omnia quse gesserant per ordinem, ad- dentes quod uullo modo potuissent eos loqui fa- cere, Ilie ilaque quia erat barbarica immanitate tur^idus. obnimiam eiationeui cumeodem inquo residebat phalerato equo inciinato veiut ad ferieo- dum conto, irruit super eos, metum mortis eis in- cutiens, volens eos probare ati timerent. C«terum vuigus undique quod confluxerat ad hoc spectacu- lum vociferantes barbarico ritu plausum dabant manibus^ At iiii ut erant animo constantes, ita et corpore permanserunt immobiles : et hoc non ali- qua flebatapud eos indelusione,sedJure observan- tiaque sanctee regulte, sub qua yidelicet cupiebant mori et vivere, nunquamque ab ea declinare. Sed Omnipotentis manus eorum exhiiaratum spectacu- lum protintis converlit in luctum. Mox ut ad eos barbarus appropinguavit, equus in quo residebat in obliquum, resjlivit, sessoremque suum in terram stravit atque coUisit. Quam collisionem statim fe- bris lethalis secuta est. (^onticuerunt omnes et versi in stuporem coeperunt qurerere inter se, quid ex iis facere deberent. Heperto tandem consilio, barbarico ritu dignum esse censuerunt. ut pro vita ducis sui unus ex eis ceederetur. Deincie cceperunt sorte quaerere, quem ex iliis deberent interimere. Sod Auper virtutum viror et sorti Christi connume- ratot uiabolica nuUo mode poterat cadere sors. OhHtupescebant itaque super eos et admirantes di- cobant, ultra homines esse, super quos sors eorum non potuisset cadere. Siquidem juxtahunc modum interemerant unum ex famulis eorum. Alter vero famulus qui supererat^ optime sciebat hostium linguam, qui eis omnia quae loquebantur latino eloquio clam indicabat. Et hunc credimus conso- latorem hominum salvasse ob eorum revelatio- nem. Tunc accedentes ad eos^ veiociter eorum manus dissoiverunt, atque pro vita ducis sui obni- xius eos per interpretem rogare c tis pondere plena erant ; quia vir sanctus repletus sancto flamme incassum loqui nesciebat. Joanni episcopatum pngdicit. \ 5. Prseteritis his diebus coram nostris fratribus et aliis qui aderant nobisoum, retulit domnus Joannes, Nolanee (27] Ecclesias episcopus, quod ante hoc triennium bis Romam isset^ et praedicti episcopatus benedictionem resistentibus mimicis nequivisset accipere. Interea domnus Odo oratio- nis gratia Garganum ibat. Cumque vidisset eum tristem, sciscitavit eum quid haberet. Cui ille cum omnia quas sibi aderant retulisset, et quia quasi spe desolatus accipiendi ordinem pontifieatus con* fundebatur tertio Homam reverti ; benedixit ei, et dixit : Perge iterum securus, et scias quia comple- vit Deus votum tuum : deinde dimisit eum. At ille accepta benedictione abiit, et infra spatium qmn- decim dierum, sicut pater noster praedixerat, illi advenit. Qua de re indubitanter proferimus^ vir ist/e prophetisB spiritum veraciter habuit, cujus verba tanta sunt auctoritate firmata. Nepoti tmptismum obtinet. i6. Meminisse vos volo, fratres, quod pu^terito anno ille peregrinus qui se de famdia patris no- stri esse fatebatur, et Jerosolymam ascendere fe- stinabaty coram vobis de patre nostro bis terque narravit. Aiebat enim, quod idem annis quibus Nortmannorum gens Turoniae devastabat fines, die quodam contigit ut nepotem domni Odonis, ne- cdum renatum fonte baptismatis, una cum nu- trice sua caperent prmdicti Nortmanni. Erat autem Turonis praedictus pater. Cumgue hoc ei ibi nun- tiatum fuisset^ mox ille orationi incubuit, et tandiu (26) Quae sequuntur ad num. 22, in editis locan- tur in libro iii. (27) Ex hoc loco augeri atque illustrari potest se- ries episcoporum ejus loci, in Italise sacrie tomo VI. (28) Conrer libri ii, num. 46, ubi Joannes anno altero» quam scriberet» id accidisse refert. A. Dominum oravit, quo usque liberatum puerum esse cognovit. Non enim potius de illo quam de Geeteris doiebat captivis^ sed pro ejus anima gra- vissime laborubat, timens ne aiiquo casu sine la*- vacro fontis-puer et ejus anima gehennte tradere- tur. Sed inter cretera non sunt praptereunda illa quie nutrix pueri narrabat. Locus,ait, illeadquem captivi ducti fuerant, ultra quoddam flumen erat, cujus tanta iuerat profunditas, ut nuUus illud aliter nisi navigio, aut natatu posset transire. Distabat autem a Turonia spatium itineris octo dierum. J^m veru revisendi puerum spes frustrabatur* Stante ita- que miriiere in ipsodiscrimine. subito inspirataest Dei flamine, ut arriperet puerum et abiret ; quod et fecit. Etenim tam secura per medium hostium transivit catervas, ut non soium ab aliquo fuisset retenta, verum etiam nec interrogata. Profundi- tatem vero tanti fluminis sicois oruribus transivit, et longmquitatem tanti itineris triduo peregit, doq B esuriens. neque sitiens, aut lassescens, donec Tu- ronis perveniret. Hoc vero factum cujus fuisset menti statim claruit, quia mox, ut puer patri no- stro delatuH fuiL, sacix) eum fecit baptismate tingt. Deinde elevatisin coelum oouhs ut moreretur ora- vit, atque dehinc post triduum ccelo reddidit spiri» tum. Patervero ejus factus est monachus. Quae vero sequuntur, ipse beatus pater exposuit, non tamen ut a se vel pro se facta fuissent, sed de qui- bus eum Dominus pcriculis liberasset narrabat. Naufragium evadit. i7. Quodam tempore dum Rhodani alveum na- vigio transiret, comitantibus illum optimatibus re- gionis iliius, contigit, ut dum unus equus ahum veUet oalce percutere, ictum ferientis navigii ta- bula excepit, illo videlicet loco, ex quo ramus fue* rat cum dolaretur excisus. Mox ut evulsus fuit vertex, tanta per idem foramen inundatio ingressa est aquae, ut subito repleretur navis usque ad su- C periiciem. Sic tamen plena Deo gubernante ad aliam pervenit ripam. Etenim usque adeo pater Odo intro stetit, quo (tmnes fuissent egressi, Ad postremum cum luissetiile egrcssus, navis abiit in profundum. Qua in re videlicet cujus meriti vir iste fuerit perspicue claret, qui hoc suis obtinere valuit precibus, quod prius meruerunt Petrus et Paulus, deinde pater noster Benedictus. Item praecipitium. 18. Sub eodem tempore competit illi Romam (28) orationis gratia venire : sed non multo post dum patriam reverteretur, inter Burdonum Aipes ob nivis immensitatem prfleoccupatum et septum est ejus iter, qua videhcet mons ille nullo unquam tempore potest carere. Secus autem k>cum ulum habitat quoddam genus hominum, qui Marrones (29) vocantur, et arbitror ex Marronea provincia illud nomen traxisse originem. Hi enim accepta mercede praebuerunt ei^ ducatum, sicut et aiiis D facere consueverunt, quia aliter hiemis tempore nemo quidem praedictos montes valet transire. Nam, antequam sol lucis terminum clauderet» illud quod supererat diei spatium versum est a multitudine nivis in caliginem. Sed illis proflcis- centibus ut praeterirent tetrum et penculosum lo- cum illum. subito equus auem sedebat pater no- ster, tetendit pedem m obliquum, et ambo simui mergebantur m preecipitium. Tunc pater Odo, re- hctis habenis, ambas manus dum caderet ad coe- lum erexit, et mox ramum arboris inter brachia sua reperit, atque in eo usque adeo se suspenJit^ donec ejus clamoribus qui praecesserant reversi (29) De iisdem S. Odo in hb. n de Vita S. Geraldi cap. 17. Ipsi quippe Marruci, rigentes yideUcet Alpium incotm^ nihil quxstuosius sestimabant, quam ut suppellectilem Geraldi per juga montium jovina transveherent. Vulgo Marranes appellantur. u S. ODO ABBAS CLUiNIACENSIS. tia^Sat : i^of$ vero oummagnoattenituejus miraha* A ibur virtutem, et Aon immerito : ut qui a corru- t^tioiie non pa«isu8 est vinci, a corruptela non de- ^batur prosterni. Denique parvipendebat q^uid- quid virtittSs in se videhat : illud mapnopere judi- ca^ieii, si quid in alio videre poterat. Sustentabatur Aer iilem mCantim suee tempus media panis libra et mhm pugirto, atque (quod est contra naturam Fran- corum) perparvo potu. Deposita itaque omni coi'- i»uptib*ih sarcina nudo pectore, niida miles Christi prcBcinctus fercbat arma. Videbatnr ab omnibus rudis triunculus sennm prfisire cuneos, etconfidens hi Chri«to gloriosam de hoste sata«rebat prapdam feducere. Heec autem omnia apud ecclcsiam beati Hartini Tnronis fiebant. Est locus ille omnibus vir- l^tbus fertilis, protiigiis mn^abilis, divitiis uber, Mmi^e religione prrefulgens. Dignum namque 6^ill(nm esse mirabilem, qui tantum meruit habi- fatorei!i> habere. Non enim martyr tantum ant con- fessov oj^imus, sed lu^ sceeuh et gemma sacerdo- B tbm : ibiqne reges properant, diversarum gentium pfincipes ibi mta tfiuneribus et votis saepius fre- Omnibus dat monita. #7. Contigk interea ut plurimi ex ipsis ad eum iVitroirent visitandi gratia, cogniti ut notum revi- serent, ignoti ut not^iim eum sibi facerent. At ille, velut fons redundans, desiderantissima cunctis fnr^beMt pocala, et, (^asi ex aperta bibliotheca, omnibus eongrua ministrabat exempla : huic ca- stitatem indicens, illi sobrietatem imponens : hunc eontemaere mundum docet, aherum ne alterius res ceneupiscat admonet. Ilnicuique enim quaeque erant necessarfa affluenter ministrabat; flel.i§tmi- slerrimnm hunc mundum, et cito cum suis esse fafebafnr amatoribus ruiturum. Admonebat itaque odQnes vivere parce, et male concupita non am- pfieeti ; venfris penitns refrenare inghiviem, in- quiens : Qui ventrem farcit venerem nutrit. Libi- c aioo^ prsecipitium opponebat draconis, dicetis : Heu llifiderOs iilos, quia tertiam partem stellarum post S6 trahit draco. Ebriosis et comestoribus di- 60bdt : F9abuzardan princeps coquorura destruxit muros iefasalem. Mollibus et masculorum con- cubitoribus opponebat Herodis homioidium, et Scribie crxslHum. Quanto, inc^uit, melior est anima tforpore, tanto qui taha agit pejor Herode. llle corpera interfecit, animas in cceio misit : hic cor- piOTa a Deo separat^ animas feterna morte truci- dat. ScHba vero qui probabat tirones, captivus itlotus est in ilCgyptum : hic enim post mortem duoendus est in' infemum. Dootor itaque liebat preecipitium, et dicebat : Aspice. Domine, qui mota est desoiata civiias plena divitiis ; et rur- 8um aiebat : Vsb tibi Behemoth, nunguam desinis proh nefas, Aurum tibi stemis ut lutum, et radii solis sub te sunt (Job xu). Heec illi audientes, ahus terrebatur conscius dehcti sui, alius laetificabatur D lilsons ftd ejuB consolationis verba : et quasi ex tltio promptuario diversos sumebant cix>os. Te- ttor Jesum, quia ex ore hominis nunquam audivi taiitam dulcedinem sermonis. Compleoatur in eo quod dicit Dominus in Evangeho : Simile est re- . ffnum caeiorum homini patrifamiiias, gui profert dethesaurosuonova et vetera (Matth, xui). Itaque ofnnes divino sale conditi et coBlesti feroulo sa- tiati^ gratias agentes ad propria remeabant. Munera respuit» 18. Multa denlque ilh dona ofTerebant etmunera : •t quibua iile ninil recipere volebat, quippe qui iua largisBima distribuerat, ignorabat, quo pacto recipere posset aliena. Victus ahquando a praBdi- 6to 8UO domino, vclletnolletve, centum ab eo mis- 80S recepit solidos. Sed miles Christi nec momento passus est eos apud se moram pati, atque^ ut prius, mox eos indigentibus eroiravil. Coepit inte" rea alummis cuneospr«irepra»ceptorum,etsubse- quentium fieri exemplum. ' Parisiis studet. iO. His diebus^biit Parisius, ibique dialecticam sancti Augustini Deodato lilio suo missum perlegit, et Martianum in liberalibus artibus freqiienter letUi- tavit : praBccptorem quippe in his omnibus habuit Hemigium (10) ; quo pcracto Turonicam remeavit. Gregorii Moralia contrahit, viso Gregorio ad Ivoc animatus. 20. Per illud namque tempus rogatus est a fra- tribns se dihgentibus, ut moralia beati Gregorii pap.e sub uno eis coarctaret volumine. lUe au- tcm professus est se htec minime facere posse, addeus, etiamsi facuiias agendi sibi adesset, ta- men non dobere luvc agere, ne tanti viri laborem, tantique opeiis pietium aliter immutare, vel ali- quid demere videretur. Econlra illi oppouebant anttni succumbi, quam tanto labore sustineri, et salius esse jndicabant funditus eum deserere etad Scripturas rcHquas transgredi, quam sub eo velut sui) gravi mole interire. Quotidie namque apud eos de hac re nou parva fiebal altercatio. Ego ta- men scio super hac re multos indi^^nandos tore, et ad sedandos eos hanc lilMiitorationeminserere. Non enim fiebat istud propter arroganliam, sed disponente Doniiuo, ut supra montem poneretur lucerna, quffi sub mo«iio erat occultata. In exem- plum tauien subjuucLum in camdem ecclesiam de- sccndere. Et piius beiiedixeruut Uominuni; deinde ordinatrm in subselliis sederunt atque post paulu- lum unus eorum prosiliens in meduim dixit : (Jtiidnam est quod hoc in loco immoramur ? C(b- teri veroGreporium papani exspectare se inquiunt. Hoc audiens pater noster Odo, velut avidus inda- gator, coppit huc ihucque circumspicere, quanam ex parte venientem eum posset videre. Deinde, elevatis oculis stlrsum, quasi e coelo missum videt beatum Gregorium, sed ultra omnes qui prceces- serant eum, vultu specieque et moribus persplen- didum atque ornatum, Mox vcniente illo omnes surgunt, et flexis cervicibus benethctionem ne- tunt. Ille vero non inter eos deorsum usque cle- scendit, sed super ambonem ecclesiee substitil, et beatum Odoncm tcrratenus prostratum vooavit inquiens ; Surp:^, frater Odo, noli timere. Qui cum surrexisset, vidil veluti more scriptoris super au- riculam ejus h;i*rentem pennam, et quasi docto- ris ma^isterio pioductim acuminatam, et in suni- mo fixam. Quaiii sumens beatus, eamque ilh tra- dens ait, Age erffo securus, et perfice opus tibi in- dicium. Quem vero composueris hbrum, non delebitur, meum autem stabit in eeternum. Et con- tinuo evigilans, inteUexit protinus quod viderat. Sumens dehmc volumen illud magnum, diligentei' perlegit, et saniorem pdrtem quam prwvidit sub uno volumino composuit, et sic quidem murmura- tionem compescuit. Fulconi comili saniiatem obtinet; eum ad con- temptum sxcuti hortatur. 2i. Factum est postmodum, ut preefatus comes Fulco de thesauris beati Martini, nescio quo pacto, tulerit duo vascula auri : sed chamo infrenatus ava- ritieB, dum ea reddere nollet, gravi plexus est ul- tione. Ad mortem vero usque perductus, ad beati Martini se jubet portari sepulcrum : ibigue quam- plurima promittens munera, sed nec sic sanitatis rccipiebat munera. Pmterea diutissime fatigatus (10) Is erat Remigius Antissiodorensismonachua. 63 PROLEGOMENA. -^ VITA S. ODONIS. B4 adeo usque est defectus, ut mortis exspectaret exi- A tium. Ad quem cum domnus Odo visitandi gratia introisset, dixit illi : Redde, miser, vascula beati Martini quse infeliciter abstulisti, et protinus sal- vaberis. llle autem et ilia reddere, et alia spondit couferre, si rei dictu iidem probaret. Mox patris nostri et obsequentium manibus eievatus, aa cor- pusbeati Martini perductus, terraque prostratus, nec morampati potuit subsidiumsibi promissura : sed qui venerat manibus, veluti latus vehiculo, recupertus artubus remeare ccepit suis gressibus. Siq;udem ita factum est, ut ille correptus de cmtero talia non comuiitteret, et quffi promiserat fideliter adimpleret. Ccepit interea pater Odo eum admo- nere, utreiicto muado lioc tantum satageret, oue- madmodum soli Ueo placeret. llle autem respon- dit : Mihi ista modo suadere non potcs. Hai)eo ta- meu dilectissimum militem, Adhe^rinum nomine, iu armis strenuum, et in consilio providum, qui si te audierit, mox tuee voluutati obaudieus erit ; B quod ita sequenti tempore factum est. Intra pau- cos vero dies, omni recuperatus virtute, domum suam reversus est. Coniluentes. ad eum undique ejus sanitati congratulantes, assumpto sermone, quae et quanta pertuiisset, illis circumstantibus ccepit exponere, addens insiiper quam citatam virtutem in verbis domni Odonis comperisset. Adhegrinum ad se trakit. Balmam petit Adhegji- nust ubi Eutieii nnj^a vigebat. 22. Unus autem ex assistentibus et auditor inter- nns erat prsBdictus Adhegrinus, qui mox corde compunctus, dispositis orauibus qua» possidehat concite rediit ad eum. Deposita itaque capitis coma et snecnlari militia, ex tunc Christi factus est ago- nista. Sumens igitur pater noster universa quee sibi ad temporalem usum tulerat, in sinibus pau- perura erogavit, ut pridem de suis fecerat. Manse- runt simul mililes palatani parvissimo tujfurio con- ^ teikti. Videhtes denique mundum in maligno posi- ^ tum, et ejus amatores ruinosam et illccebris ple- nam tencre viam, guotidie ad raonastica festma- hant scandcre fastigia. Interea non fuit locus in Francice finibus, ubi audierunt adfuisse monaste- rium, in quo aut per se non issent, aut suos per- lustratores non misissent, et non invenientes re- ligionis (11) locum inter eos in quo reauiescere possent, ad prsedictum tugurium revertebantur cum magno dolore. Ob hanc causam placuit Ad- hegrino Romam pergere. Arrepto tendem itinere, devenit in finibus Burgundifle, pervenilque in quamdam villam, quoe Balma dicitur ex nomine. In ea namque erat monasteriura nuper a Bermone abbate constructum : devertique illuc, et ab eo ofiBciosissime secundum beati Benedicti intra do- mum hospitum est susceptus : ibique more hospi- tis aliquo tempore commorari voluit, non tamen ut eorum aliquo indigeret, sed ut mores habitan- tium locique consuetudines posset cognoscere. " Fuerunt autem instiiutores ejusdem loci imitato- res cujusdam patris(I2) Eutici : cujus vitae raeri- tum conversationisve quaUs fuerit, nuic operi in- serere nolui ; obitum vero qualem merucrit, ves- Iree memoriee commendare curavi. Quis Euticius Odo eodem se recipit ibique scholas prceftcitur 23. Fuit isdem vir temporibus Ludovici magni imperatoris, charus videlicet regi, omnibus quia amabiiis. Nam cum esset laicus, et peregrinis stu- diis eruditus, deserens ea unde superbire ^olet (II) idem accidit Gerardo comiti Auriliacensi, qui huo illucque perquisivit monachos, gui bene morati essent : sed cum reperiendi raritas difficul- tatem intulisset anxiabatur, eto. ia Vitee lib. ii, cap.6. 412) Eutioum seu Euiicium hunc non alium esse ienedicto abbi^te Aoi^Qttasiostensumest supra. humana fragilitas, totum se dedit beatorum Pa- trum regulis et institutionibus ; ex quibus nempe auctoritatihus diversas consuetudmes sumpsit^ unoquc vohnninc coUigavit. Deinde non multo post monachus est effectus : et in tanto amore apud regem habitus, ut intra palatium illi cons- trueret monasterium. Decursoenim vitse preesentis stadio, circumstantibus undique fratibus subito eraisit spiritum. Contigit interea dum discipuJis pii ualris pararenlur exsequiee, ecce rediit vivus qui fuerat raortuus. lUis vero attonitis et admirantibus dixitpatcr Euticus [al., Eutieius] : Deo gratias, sciatis, quia in his quatiraginta annis unnm tan- tum diem non mcraini me cibum sumpsisse, nisi prius flevisaem. Ho(Uo namque sublato moerore consolatus est me Dominus, et inter choros ange- lorum tribuitmihi requietionis locum. Dicens hsec quievit perpetue. Ipse enim pater Euticus institu- tor fuit harura c«nsuetudinum, quflB hactenus in nostris monastcriis habentur : quas vir venerabr- hs Adhegrinus intuens, quantocius patri nostro Odoni curavit nuntiare. AtiUesumptis seoumcen- tum voluminibus librorura, raox ad idem demi- gi^avit monasterium : factus est ille qui antea fue- rat secutor, postea signanus : Domnus vero Adhe- grinuB in unam se coarctavit cellulaui : et permit- tente abbate Bernone. pertriennium mansit in ea. Nam patri Odoni, quia eratvir scholasticus^ labo- riosum schol» (13) imposuerunt magisterium. Erat autem setate triconarius. 24.Fateor, inquara, putavi vitam sanctissimi pa- tris nostri simphoiter, cursimque transire : sedno- fltrum ingeniolum, veluti repugnator violentus, una cum ejus vita vult enarrare viros, quos intel- ligithabuisse hio socios. Quapropter obsecro, ut quemadmodum me non piget suo tanto desudare labore, nec vobis videatur ad recipiendum one- rosum vel grave. Justum namque et bene placi- tum coram Deo esse videtur, ut eorum exempla ad ornatura locutionis cura sua describantur vita, quos ab hac peregrinatione suo felici portu trans- vexitadpatriam. Adhegrini in eremo vita. 25. Venerabilisigitur Adhegrinus, cujus supe- rius memoriam fecimus, jsumpta postmodum U- centia eremum petiit (14|, ibique parva subarcta- tus est spelunca. Contigit ut die quadam nimiis constrictus angustiis, cum nullus adesset^ qui et oonsolationis verba, aut aUcujus patris conferret exempla, ut ait Sapientia : Va? soti, quia si ceci" deintj non habet qui porriaat eimanum{Eccl,iY)] more labcntis gurgitis paulo minus ac desperatio- nem usque descendit : et ecce subito astitit, ei splendidissimus vir, quem blande, quid haberet interrogavit, aut cujus rei causa accidisset iUi, quod quasi ad praecipitium se usque imraergeret. Respondit dicens : Ex quo enim tempore Domino incessanter co^pi deservire, nuUam consolationem aHquo modo ab eo merui accipere ; qua de re coangustor vehementer, quia nescio si raea ser- vitus iUi placet, an si pro tanto labore recipere merebor quandoque mercedem. Mox ille super coUum eius irruit^ eumqueosculans, crede, inquit, quia de nonis Domini unquam indignus non eris. Et consolatus eum iis vernis, abiens recessit. 26. AUo iterum tempore casus se prmbuit, ut ex- traceUamin quammanebatreciperet eum tentator: moxque in eum irruit, et supraimmanissiraae rupis praBcipitium evexit, indeque euraomni cum annisu prsacipitare voluit. Sed quid ageret mUes Christi^ (43) Id est Guram puerorura, qui schotas nomine designantur. Nalgoclum conferas, si lubet. (14) Erant et apud Cluniacenses reclusi, qualis erat Gislebertus lUe, cui Petrus VenerabUis scribit libri I, epistolam 20. »5 S. ODO ABBAS GLUNIACENSIS. 56 qui recto gressii illic stare nequibat ? quomodore- A sistere posset prorsus ignorabat. Vernm ciim in summo mortis articulo esset positus, suhito illi adfuitbeatus Martinus, apprehenJensque manum ejus dixit ad eum : Quidnam est, ctquomodo huc advenisti ? At ille ait : Nescio, domine. Deinde confortans euui restituit in locum suum. 27. Ante hoc fere quinquenniumxlum pater Odo • Romam pergeret, ut monasterium intra ecclesiam beatissimi PauU apostoli, ut olim f uerat, reaedilica- ret, cogente domno papa et universis ordinibus sacrsB sedis, placuit animo suo prius dictum virum revisere, eumque de hac re consulere, utfieret quod scriptum est : Oninia fac eiim consilio, etpost factum non pceniiebis (Eccli, xxxu). Interea fac- tum est dum de hac re secum qusererent, et multa de spirituahbus rebus diu sermocinarentur, ccppit eum pater Odo deprecari, ut cjuidquid sihi eo tempore divinitus revelatum fuisset, famihariter sibi conferret. Rocordatus denique domnus Adhe- B grinus sodahtatis antiquw, et mox inflammatus charitatis igne, responditdicens : Hio die, illa hora, SsalmodioB peracto cursu subitoadfuitmihibeatus artinus, cujus praeclara facics, et quasi assueta famiharitas post benedictionem, mox mihi dedit facultatem : effatisque sermonibus aliquantuhs, deinde percunctari eum coepi quo pergeret, aut unde veniret. At iUe responditdicens : Roma ve- nio, etproticiscor ad Franciam : ad te positus pe- nes iter, visitationis gratia deverti. Deinde gratias agens; coepi eum obsecrare, ut quia dignatus est peccatorem visitare, dignaretur sub ejus tugurium vel ad modicum requiescere. At ille : Hodie, in- quit, ordinatio (t5J nt Ludovici Francorum regis, etad ejus unctionem accelero interesse :.etidcirco nullam patior moram habere. Ad hrec ego respon- di :.Et si ita est ut abire vehs, oro ut prius me benedicere digneris. At ille ait : Non, inquam, ne- cesse habes benedici a me. Ohm quippe qui me C benedixit, simihter et tibi. Cumque incessanter eum urgerem ut me benediceret, mox ille quasi econtra subjunxit ut eum simihter benedicerem, affirmans insupernullo modo se mihi acquiescere, nisi vicissitudinem benedictionis rependerem ;qua de re non parvainter nosamica contentio ortaest. IUe vero quia nolebat, ideo contradicebdt : ego au- tem, quia non preBsumebam. Undefactum est, ut, coUata prius in invicem benedictione, mox reces- sit, abiens meque cum magno reliquit moerore» Ad probandam tamen hujus rei fidem adfuit pater Odo fidelissinaus arbiter, qui diem illum et horam annotari jussit, et ita postmodum omnia diligen- ter requirens, facta reperit, ut ipse preedixit. 28. Sunt hactenus evoluti, nisi fallor, plus quam triginta anni, ex quo intra ipsam eremum deguit^ Dominicis tantum diebus aut preecipuis festivifcati- busadmonasterium sancti Petri, quod Gluniacum dicitur, quia duobus fere milibus prope est, as- D suevit descendere : sumpta videlicet modica fa- rina, ex qua sibi panem conficerem solet, et fabae paucis granis, mox ad eremum revertitur. Vino nec aliquando utebatur : adipe vero vel oleo ejus cibus non conditur. Patitur omni tempore frigus et calorem : ealorem inter scapulas, frigus uiter manus et brachia. Sed nos vitam prosequentes viri istius, quantocius ad propositum redeamus, a quo longe digressi sumus. Sed rursum memini me promisisse vel prius patris Odonis patientiam exponere, quae est virtutum omniumfomes : dein- de temporis augmentatione reliquas ejus virtutes dihgenter enarrare Idcirco auxihante Domino, pnoutviressuppetunt, meam pollicitatiouem festi- nabo implere. Odonem tentant falsi ft^atres. 29. Erant in eodem coenobio supradicto quidam (15) Transmarini scihcet, cujus rcductio ex Anglia fratres, quorum vitam moresque reperietis in se- qucnti narratione. Hi audientes quod domnus Odo conversationis gratia illuc venisset, accedunt • ad eum simulantes, et qua causa ibi advenisset lin- gunt se interrogare. Itaque cum ab eo de hoc quod sciscitabantur responsum accepissent, aiunt dicea- tes : Omnes nos qiuerimus hanc congregationem fugere, ut possimus animas nostras saJvas facere : et tu econtra tuam venis hic perdere ? Quibus cum respondisset cur hoc dicerent, rursum adji- ciunt : Nosti consuetudinem Bernonis abbatis ? At ille : Nusquam, inquit. Et iUi : Heu, heu, si scire- tis quam dure scit ille monachum tractare. Cor- reptionem vero suam sequuntur verbera, et rur- sum quos verberat compedibus ligat, domat car- cere, jejuniisaffligit : etncecomniaperpessus, nec sic suam potest miser impetrare gratiam. Hsec au- diens domnus Odo, pedet' ntim titubare de ingres- su coepit. Quem prflediclus intuens Adhegrinus, mox prosilieus in medium inquit : Odo pater, noli trepidare ; ista verba uon sunt fantis, sed admi- nistrantis. Animadverte, et quia per eorum ora diabolus loquitur vide. Mox ifli confusi retrorsum redeunt. Pater namc^ue Odo cum Adhegrino col- lega suo ad suavissimum Christi jugum colla sub- mittunt. Qua de re beatns Benedictus, quia erat praesciusfuturorum, in regularibus disciphnis prae- cepii (Reg. cap. 53), ut cum hospite nemoloquatur, nisi cui a priore fuerit concessum. Quanti enim tali modo decepti ab initio sanctse conversationis retro suntreversi, atque a calore interni desiderii ad torporem reversi sunt pravoe voluntatis ? et quaui- vis Scriptura dicat : Probate spiritus si ex Deo 8unt [Joan, iv), tamen probatio hdelium etqucerea- tium Dominum tahs esse non debet, videlicet cuoi Dominusper prophetam his qui Spiritussancti ca- lore igniti sunl, inquiens praecipiat : Vos qui inaus- tro estis, accurrite liis cum panibus quid ab aqui- lone veniunt, Sed miles Christi sicut blandimenta non fuit amplexus, ita videlicet nec terroribus est concussus. De his autem talibus recte ija beatus Job loquitur : Maledicant eiqui maledicunt diei, qui paratisunl suscitarc Leviathan [Job lu). Cluniacenses ntus prxstringuuntur. 30. Libet interea pairis nostri Odonis pauHsper seorsum ponere vitam, utin exponendo ejusdem loci consuetudines paium mihi aliquid liceat im- morari, quatenus scquens lectio possit esse Juci- dior. Mos enim eju^^dem loci fuerat, ut magister scholibsolus cum solo puero nec quoquam iret saltem, nec adnaturse digestionem, sed nec solus puer secretius illi loqui prcesumeret : sed et prop- ter bonum testimoniuni aium e pueris, aut unum ex fratribus in comitatu, vel looulione semper as- sumeret. Si autcm nox foret, etcasu accidente se- cessum puer peteret, siue lucerna} lumine et alio fratre extradormitorium pedem non auderet pro- tcndere. Tempore vcro refeetionis nunquam de- eratlectio utrisque mcnsis : micas vero qufe ex sectione panum fiebant, unusquisque ante se dili- genter recolligens, priusquam lectio flniretur, cum gratiarum actione sumebant. Finita itaquc lectio- ne, nec eas, nec cibum alium sumere ultra aliquis audebat. Has autem micas sacratiores -ahis cibis esse fatebantur. Talc naraque ferebant miracu- lum ex eis claruisse in eisdem annis.' 31. Frater quidam in eodeui raonasterio fuit valdeidoneus, etomnibus charus. Qui ad mortcm usqueperveniens,circumstantibusfratribusquiejus venerantorcindocommendare Domino spiritumsu- bitoemissavocc clamavitdiccns: Adjuvate,obseoro, domim, propter Deum ; modo inquit, sum raptusad judiciiT5i, ibique protuli accusatorhumani generis diabo! • • -^orcrame adtestimoniumde micispanum et cq;<>...xo.* .jTCidit iri annum 936, 57 PROLEGOMENA. — VITA S. ODONIS. plenum sacculum, quas comedere secundum con- suetudinem nolui, et de mensa ceciderunt. Atque post pusillum iteriim terribililer ciamare coepit et dicere : Ecce de quo dixi vobis adestdiabolus^de- ferens preedictum sacculum. Nam cum territi fra- tres mirarentur, adjecitrursum : Illo in loco adest, an non videtis eum ? Deinde signo crucis totum se munivit, et inter verba orationis spiritum red- didit. Ab ilio ergo die omni cum diligentia sunt collectse. 32. Est et alius inter eos taciturnitatis modus. Incompetentibus namque horis nemo intra claus- trum ejusdem monasterii audet loqui, nec se cum alio fratre juiigere. Quando vero duodecim cele- brantur lecliones (16), nulJus intra pr?edictum clau- strum, prae.ter adcapitulum, sequenti die loqui au- det. Octava enim Natalis Domini et ejus Resurrec- tionis summum silentium die noctuque iiebat in iliis. Brevissimum quippe jstud, iUud significare fatebantur £eternum siientium. Nam, quoties ne- cessarias ad exposcendum res instabant, toties di- versa m invicem fiebant ad perticiendum signa, quas puto grammatici digitorum (17) et oculorum notas vocare voluerunt. Adeo nempe inter eos ex- creverat ordo iste, ut puto si sine officio linguee essent, ad omnia necessaria significanda sufficere possent signa ipsa. At vero in quotidianis diebus et reliquis octavis sanctorum taLs discretio tene- batur. Etenim in quotidianis diebus, inter die' noc- tisque cursus, cxxxvni canebant psalmos : ex qui- bus XIV nos dempsimus propter pusilianimorum animos, exceptis peculiaribus orationibus quas no- stri freguentant fratres, quae videlicet modum psal- terii videntur excedere. Similiter duabus missis identidemque litaniis. Per singulas vero lioras ca- nonicasbis £l3ctebant.genua. In octavis quas dixi- mus, Lxxv tantum caneBTint inter prsedictos cursus, et semel flectebant genua, et bis reficiebant. Sunt namque alia quamplurima, qufe arbitror propter fasticuosos lectores huic operi non inserere. Odonis patientia prohata, 33. Igitur Odo dum scholae magisterium assume- rct: mox se tempus praebuit opportunum, quoejus patientia probaretur. Adfuit nox, et ecce quidam de pueris signo secessum naturaepeliit. Erat autem ille locus adeo dormitorio conjunctus, ut lucerna quee ibi auctoritate regulari ardebat, perlustraret eum totum. Surgens itaque paterOdo,unumsusci- tans e pueris, iUo tantum contentus lumine, cum eo abiit. Altera autem die, ut mos est, convenien- tes ad capitulum fratres, Martyrologio et versu fi- nito atque lectione Regulse, coeperunt Ulumgravi- ter(18)mcrepare, cur sine cereo transacta nocte post puerum isset. Yeram quia ante veniam nullus suam audet proferre causam, nec suam post ve- niam defendere sententiam ; iUico in terram cor- ruens veniam petiit, sufficere, inquiens, sibi posse dormitorii lucem. Sed tamen ab Ulis non solum est auditus, verum econtra sul> gravi culpa adju- dicatus. Vir denique beatissimus qui arrepto itine- re angusto sequi veneratillum, qui ciim patere- tur, non comminabatur^ non indi^nans, aiit mur- murans, nec obstantise oppoi\ens quHirelas, sed raomentaneosquaerens locos, tenvi prostratus ve- niam estdeprecatus. Abbasautem suus volenspro- bare patientiam ejus, Unxit se iratum, et protulit sententiam excommunicatione connexam, ut ea die ultra ei veniam non peteret. lUe autem Davi- dicum iUud in pectore volvens qui dicit : Ut ju- mentum factus sum apud te, et ero semper tecum (16) Lege Udalricum in Ub. ii de Oonsuetudini- bus, cap. 46 et 55. (17) De his signis vide Udalricum in lib . ii , cap. 4. (18) Proclaraatio vocatar, de qua item in lih. ir, num. 23, et apud Udalricum in lib. u, cap. 7. Vi- getetiam nunc ejus usus apud Cistercienses. A [Psal, Lxxn) ; et rursum : Posuisti trilmlationef m dorso nostro, imposuisti homines super capita nostra {Psal. lxv) ; abiens provolutus n^atrum pe- dibus, rogat ut eant, et vice sua eidem abbati ve- niam petant ; quod et fdctum est. Tandem admi- rans Bernus[al., Berno] abbas tantam in juvene paUenUam, mox eum convocat, et more regulie ipsam commoUoaem benedicUone sanat ; atque posthinc charior factus est iUi. 34. Erant autem frati*es in eadem congregatione mente et actione juvenes, quorum superius men- tionem fecimus. Hi verounde proUcerc debuerant, inde ad interitum ibant. Nam auoUesIocum occa- sionemve reperire potuissent, oiversas injurias et falsas increpaUones ei objiciebant. At vero vir pa- ciUcus Odo seorsum eos ducebat, et innocens quasi reus eorum pedibus se prosternebat veniam petens, non tamen metu humano, sed amore fra- terno, nimiruni ut patientia corrigeret quos vide- B bat divinam incurrere ultionem. Compescebantur tandem aUquando abejus paUentia : sed more la- bentis aquae protinus ad propria revertebantur vi- tia. lUum namque quem imitari debuerant, e con- tra insequebantur. Princeps autem pestis .hujus Guido dicebatur. Saepius enim cum insti^aret alter alium. ut ei convitiaretur : aiebat Ule qui mitteba- tiu* : Quid prodest quoUdie h«c agere, cum non possimus eum nec nigare, nec ad contumeliam provocare ? Tu enim nosU, quia doctior est nobis. Hactenus enim quod ab eo discere volui, gratan- ter insinuavit. Vereor, inquam, ne quandoque tan- tis injunis confractus incipiat retrahere postmo- dum invitus, quod nunc sponte largitur. At iUe : Non, ut asseris, ita est. TaUs enim frater Odo est, ut non tantum ista aut similia, verum et pejora Svistineat ; atque post haec quodvolueris gratanter impendat. Siouidem post modicum tempus divina ultione percuisi sunt justo Dei judicio, quia non G potuit eos compescere fraterna correptio. Defuncto namquo Bernone, qui erat tunc ipsius monasterii pater, mox deposito religionis haoitu ad seeculum reversi sunt, etteterrimum meruerunt postmodum obitum. Miraculum de micis. Parentum conversio. 35. Sane et hoc miraculum eo tempore inibi factum fuisse pater noster nanrare solet. Erat qui- dam in eadem congregatione frater tali usus coa- suetudine ; nam, cum sederet admensam, totam mentem suam lectione preeoccupabat. Die quadam conUgit, ut coUectisex more(19) micis, priusguam eas sumcrct, abbas pnefatus lectioni Unem impo- neret. Sed ille quid ageret prorsus ignorabat. Nam eas post linitam lectionem non audebat comedere, nec dimittere ne casu perirent. Clauso vero pugil- lo dignum essesensuit, ut cumpostversumessent regressi, reservandas fore patri monasterii. Fac- tumque est, ut ab oratorio regressi, mox se pedi- D bus prostravit patris. Qui cum interrogaretur cur veniam peteret. et ille quod factum fuerat patula manu veUet ostendere, omnes prsedictffi nncee in margaritarum species sunt conversae. Glorificantes i?itur Dominum, mirabUiter^stupefactisunt.Deinde prpecepto patrisinquoddam ornamentum ipsius ec- clesieesuntintextae. llleautem dese, quasi de alio, heec soletrecitare. Exillo jamtempore ccepitinfrase ipsumiPstuarej)ropter genitorum suorum ereptio- nem.qualenuseospossetab hujus sseculi nexibus snbtraliere. Undefactum est,utnon multo post ac- ceptalicentiaad patrem suum abireteumquead mo- nasterium duceret, atque monacbum ordinaret; (19) AUus mos de micis in Regula Magistri cap. 25, nempe ut quotidie de mensis mnndando levor tae in uno vase sei^ventur, dein ab hebdomadariis Sabbato mundentur : et patetla eonnde coacta, aut cumfarre aut cum ovis asincta, antp.qunm ulti- mum serce caldum bibant,in mensaponatur abba- tis. S. ODO ABBAS CLUNIAG£NSIS. 60 A peretinDomino. Cun que circumdedissent eam so- rores, ut ejus spiritum orando protegerent, et cum pene iliam prsBmortuam tenerent, subito voce qaa poterat ccepit dicere : Adjuvateme, obsecro,levare. mterrogantcsque eam cur heec diceret. Ecce, ait, beatissimum Paulum apostolum video venientem, et illivolo occurrere. Necdum verba compleverat, et extendens brachia ut vclocius surgeret, eadem verbarursusrepetebat. Caeterae autem eam insanire putabant. Interea inquantum potuit, supra genua se elevavit, et curvato capite benedictionemvenien- ti petiit his verbis : Benedicite, et mox quievitper- petue. Qua de re nulli dubium fuit ab eo esse sus ceptam, a guo fuerat visitata. 37. PriBvidens itaque pater Bernus honestissi- mum virum fore futurum, promovit eum, et accer- sito episcopo sine suo velle consecrare eum fecit sacerdotem. De quo videUcct episcopo narrare so- letpater Odo, quia bencdictum ab eo cibum nuUus B canis audebat comedHre ; quod si casu oontigis- set, mox canis moriebatur, veluti pro cibo ahquid Sustasset venenosum. Sed obsecro ut nullus me eroget pro eo quod dixerim, quia absque suo velle consecratus f uisset, ne forsitan qui hoc atten- taverit facere, videatur ex iihs esse qui donum sancti Spiritus omere, autvendere non verentur. Ea itaque noote, quam su8b ordinationis secuta fucrat dies, cum post noctis soporem evigilasset, et nec sui consecrationem memmisset, invenisset- que circa coilum suum (sicuti mos est) stolam ab episcopo sibi collatam, protinus se in lamentum dedit. velut magniei aliquid accidisset mali, atque per multuui postea tempus prae nimio pudore nesciebat quu fronte extra monasterium posset egredi. Unue factum est, ut ad eumdem episco- pum pater Bernus mitteret eum reperta occasione quadam. Cumquo episcopus ilie pro sua maxime consoiatione in longum sermonem de culmine C sacerdotii traheret, contigit ut de statu ecclesiffi sermo inter illos adfuisset. Tunc pater Odo ex Je- remice vaticinio ilcbilem ilh de sacerdotibus coepit sermonem exponere : quo videlicet expleto, coepit iUe cpisf^opus rogare, ut eumdem sermonem ei dcscriberet, et libeUi more oomponeret. Cui econtra Odo pater protuUt regulam in qua continentur, quod absque licentia prioris ni- hii hceret monacho facere. At vero isdem episcopus ob hano causam perrexit ad mona* sterium. Et quia erat prsedicti patris solidaUsami- cus, mox quod voluit obtinuit apud eum : deinde prd ccpto iilius ti*es iibeUos composuit ex Jeremice vaticinio, quorum videlicet textus per diversas jam ecclesias est translatus. Odo abbas electus tnvite, 38. Per Ulud videlicet tempus cxitiali languore coepit decumbere pater Bernus. Mox vicinos epi- D scopos accersivit, et ab omni ordine se deposuit : insuper et flebili voce se reum indignumque tali ministerio proclamabat prfiefuisse. Rogabat inter heec verbafratres, ut sibi quem vellent, patrem eUgerent. Tunc manibus fratrum pater noster ca- ptus, et quasi violenter constrictus, ac proclaman- tibus omnibus ut ordinaretur, coram abbate suo vi est ductus. Et cum nec sic veUet cedere, et lo- cum pastoris subire ; suporatus est tandem epi- scoporum excommunicatione. Ordinatus itaque iUe, intra modicum tempus pater Bernus mtgravit ad Dominum. matrem vero indui fecit sacro velamine : cuj us vitam quidem, si Ucuisset scribere, magis historia vide- retur esse quam schedula. Odo desponsatae virginitatem persuadet. 36. Factumest autem in iUis diebus, cum quadam die jam sero divertisset quiescendi gratia in domum nobiUssimi viri cujusdam, absentibus dominis^ eratibi eorumUiiauna cumfamiliis virgojam adul- ta, qucB videUcet nimis curiose per totam vespe- ram ejus actus considerare stuuuit atque vitam. Deinde compuncto corde latenter per quoddara Eosticium irruit ad eum, ejusque proslrata pedi- us, se ream cito nuptUs tradendam esse dicebat : addens ut propter Deum, cujus se tatebatur famu- /lum, iu eadem nocte liberareteam. Audiens haec Christi mUes, cum ignoraret quid ageret, et quo- modo tantae virginis voluntati satisfaceret, infra semetipsum coepit vehemenler tt^stuare Pietatem in Deum suo more, pietatem supra virginis lacry- mas habens, proponel)at sibi juiUeium Dei ani- maeque ilUus interitum, rumoremque contrase pa- rentum et popuiorum, quare taUa pnesumpsisset monachus. Sed amore Dei, et virginis singultibus victus, tandera in ejus ereptione dedit assensum. Nocte vero illa cum omnes famuli domus quiesce- rent, iUe et frater qui cum eoerat, ascensis equis praecesserunt, jussugue suo famuU qui eum comi- tabantur, sumpta virgine secuti sunt. Altera vero die appUcuerunt ad monasterium. Erat autem prope ipsum monasteriumoratoriumconstiuctum, ubi nobilissimae muUeres causa orationis (20) re- cipiebantur, ibique eam manere constituit, deinde ad monasterium perrexit. Sequenti vero die, ut mos est, patri monasterii omnia qute gesserat Btuduit iiidicare. Etenim cum ea qute de virgine gesscrat audisset, turbato aspectu cur sine Ucentia hflec af^ere praesumpsisset, graviter eum increpare coepit. Mox iile in terram proruit, ejusque pedibus provolutus veniam precaoatur. Post hsec patris jussu a terra elevatus, post reiteratam interroga- tionem responditdicens : « Domine pater, exquo me miserum susoipereesdi^natus, inquantumcon- siderare valui,nunquamtibi aliudcurie fuit nisi de animabus lucrandis. Nam caeteri abbates hoc stu- dent, qualiterrebuspossintabundare, elhominibus Blacere. Tu vero pietate, misericordiaque fretus, soU «o placere satagispropter lucrum animarum, qua de reimitator tuus aesideravi esse, idcirco hanc vu*- ginem voluilucrariadlaudem tu; nominis. Quamvis enim meetiamtardevincerent ipsius lacrymflp, non sumtamenoblitustuamincrepationem, quam cer- tissime sciebam me non posse e vadere : sed malui po- tiuspnpatris flagello cmdi, quam reus pro anima ejusteneri. Etutinam omnesmuUeres inhac provin- ciacommorantes, quae carnaU vinculo retinentur, potuissem lucrifacere, et tu me per singulas debuis- sespiissimo tuo moretlageUare.)) Hisetsimilibus vei'- bis patris commotionem delinivit,sed tamentalem obedientiam ei protinus injunxit : Vade, et quem- admodum scisti eam (ie seeculo eruere, ita scias quotidie alere, ac sanctis monitis instruere, neali- quando poeniteat, et revertatur suadente diaboload saBCulum. Crepitque pater Odoposthaecpersingulos dies cibum ei portare, et patrum praecedentium exeroplis eam mstruere, donec intra paucos dies eam ad quoddam monasterium duceret, ac sacris virginibus sociaret. Verumtamen haec omnia propter bonum testimonium proesentia fratrumUebant.Fa- ctum est nonmulto post utipsa dormitionem acci- (20) Hinc intelligitur^ muUeres in principem mo- simin ordine nostro quondam usitatum, ut saeplus nachorum basiUcamnc nfuisse admissas quodpas- observavi. 61 PROLEGOMENA. — VITA S. ODOMS. « LIBER SECUNDLS. S. Odo fratrum quorumdam turbas patitur, A miniculum. Quod fortassis descriptum quibusdam l. Multis calamitatibus et crebris lan|?uoribus, pauca mihi licuit narrare de patre nostro Odone, et ea taptum quae gestlt sub suo abbate : tamen vestra indusLi^ia per haec facile comprehendere potest, a quanta ipse incoBperit perfectione. Sed quii initium beatffi vitte fert secum auf?ustias et lahores, tinis vero certaminu gloriam et lau- dem ; idcirco per ejus beatam vitametquietam, quasi per directum tramitem, ad ejus obitum guanlocius, festinabo transcurrerre. ijus Gutiaa plusquam, tria miUia ibi delatos fuisse solidos. Tanta namque et talia sub tali specie mibi narrare sohtus erat, c[ua) apud ca^nonium sancti Benedicti, quod diicitur Floriacum, gesta fuerunt , simili modo et apud Cluniacum ; qu(B si auderem ad liquidum exarare, hbeUi roodus uitra dictatoris se facultatulam extenderet. Sed ecce dum beati Martini fidelissimam promissionem enu- cleatius adimpletam narramus, subito ad mentem recurrit ferarum bestiarum non perparvum ad- (2i) Joannes hoc loco insinuat, Odonem Balmffi abbatem esse designatum : cum Wido Balmae, Gi- gniaco, et celifie ^tbicensi preefectus sit, ex dictis A miniculum. Quod fortassis descrtptum quibusdam legentibus incutiet risum : sed quia spectaculum facti sumus angehs et hominibus, hi qui nos imita- ri dedignantur, aut nequeunt, habeant de nobis sal- tim excusum, videntes nos proficere a bonis in me- horibus: ac tandem relinquentes lugubrem vitam, omni cum exultatione sequantur in fleterna gaudia. Cluniacensi» ecclesiae dedicatio. 3. Igitur constructo monasterii oratorio eunt fratres, invitantqus episoopum. uti mos est, ad sacrandum eumdem iocum. Ilie autem parvipea- dens monacliorum paupertatem, constituto die venit stipatus cuneis, fultucque ministris. Quo- rum adventu cognito fratres nimio confundeban- tur pudore; non habentes tam dignum appara- tum, quo eos possent honeste recipere, Mane autem illo instante crepusculo, ecce immannissi- miis aper de silva rgressus festinanter prope- Q rabat ad monasterium. Quem videns ecclesiae cu»tos, et quia erat foras monasterium, medi- taus de ornatu loci illius, iu ecclesiam fugiens ejusque fores contra eum obseravit. Ille autem obmissa feritate , ut ai^rediendi aditum a quovis coiicederetur, prtedictas regias (hutius puisa\it, atque oris sui spuma. quod adheerere potuit, linivit. Revera cum nullus adesset qui ei ob timo- lem aperiret, tandiu ibi stetit, quousque episcopus cum suis venit : quibus se sponte occidendum prae- buit impleta voce psalmographi qui dicit : Timen- tes Dominun non minuentur omni bono {Psal. m); et iterum : Noti confondentur in tempore malo^ et tn diebus famis saturabuntur (Psal xxxvi). Odonis charitas in pauperes. 4. Vero enim aHquando pater Odo confessus est. quia semper habuit unde fratres susten- taret, et quod pauperibus Iai'giretur. Nusquam Q enim a misericordifie su&e sinu pauper unquam recessit vacuus. Quoties enim cum eo abii. sem- per unde sustentarentur pauperes si haberemus, dihgenter requisivit : deinde quia si omnia nobis forent necessaria, jam securus processit nihii haBsitans, et quia se omnibus petentibus dabat, Dei nutu cuncta ei suppeditabant. Illud Tobiee preceptum semper habebat in promptu : Vide ne arertas faciem tuam ab illo tempore, el omni petenli te tribue [Tob. iv). Si quis vero attahsset ei aliquod munus,et pauper videretur hai^itu, mox intcrrogabat eum quid vellet, aud si ahquid ab eo eirerot. Si enim quiddam peleret, statim sequa lance munus illud aBstimabat quantum valeret, at duplum ilh prascipiebat dare ; quod snpius in muitis rebus vidi eum facere. Fateor peccatum meum, quia frequenter in tahbus fui contristatus; et quia eram pnor, quasi compatiens loci pauper- lati, et prftividens opportunitatibus fratrum, veluti Q sub prelextu inopite dicebam ei injustum esse sic omnia indiscrete tribuere. Ego enim putabam scienter agere, sod magis insipientice obvolutus cahgine a tenacitatis potius strangulabar mu- crone. IUe autem, quia erat peritissimus medicus animarum, quodammodo manu discretionis pul- sum mei tangebat erroris, et hoc exemplo vuTnus meae curabat mentis. Aiebat ad heec mihi : Tace, maio tuo lia^c dicis. Fuit quidam juvenis et erat de- ditus litteratum studiis qui nocte quadam hiemis tempore dum ad Matutinos agihter pergeret ut inter in elogio tum Bernonis, tum Odonis supra. (22) Id est in pagum Turonicum, la Touraine. Idem vocabulumredit infra num. 10. 87 S. ODO ABBAS CLUNIACENSIS. 88 Sacerdoli committitur e7*udiendus. A Petro et A Paulo adoptatur, 4. Infantulus depulsus a lacte et nutrioris cunis exemptus cuidam sacerdoti longius commanenti traditur nutriendus. Susceptum puerum blande ac leniter^ sicut aetas infirmior exigebat, sacerdos ins- tituens, litteratoriis etiam rudimentis rudem ejus infantiam jubebat. Gemina circa puerum dili^en- tia presbyter utebatur^ dum ei et honestis viam suis colloquiis inculcaret et in ejus teneram et te- nacem memoriam scientiee fluenta transfunderet. Guius informationi dum omni studio subserviret, yidet in visione noctis Ecclesise principes Petrum et Paulum, qui ab eo puerum quasi violenta exao- tione poscebant. Attonitus presbyter, quemdam super expostulattone illa stuporis patiebatur ex- cessum. Sciscitabatur voce qua poterat, quid de puero sive in puerum acturi essent, an eum pater- nee domui restituere cogitarent. Quserenli ex com- pendio responsum dantes : Non, inquiunt, ad do- B mum patris, sed in orientis extrema puerum ad- ducemns. Sacerdos anxius, et suum spiritum fere non habens, ne sibi puerum commenaatum eripe- rent formidolosa constantia deprecalur, se in cau- sam ducendum^ se paternae gratiee reum futunmi, se apud aQines infantuli notandum infamia prodi- toris, si puer non compareat, profitetur. Advolvi- tur genibus beatorum, prec^^s Ingeminat, ut suse calamitatis miseriam temperare dignentur. Tan- dem piissimi exactores, misericoroia presbyteri suppheatione permoti, se dimissuros puerum, sed ad tempus in ^oce misencordiee spoponderunt. Evigilans presbyter post quietem, et quod viderat secum admirans, fihum reformat patri prwmissa, qua commonitus fucrat, visione. 0 discreta beni- gnitar circa eetatem etiam non discretam ! Puer necdum scientiam electionis habens, in sortem electionis Dei, exactione sanctorum spirituum tra- hebatur. Non esthaec visio sacerdotis consueta le* C ge somnii metienda. Pnemonstrabatur in hac si- militudine non spernenda futurae ipsius expressio veritatis, quibus videUcet actoribus, quorum du- catu et gratia in orientem sanctitatis et justitiffi puer iUe fuerat ducendus. Clerice vivens, ad miUtarem vitam a patre din- gitur, Deo repugnante, 5. Emenso pueritifle spatio cum inpleniorem ado- lescentiee gratiam formaretur, clericaiibus studiis futurus clericus serviebat. Erat in eo temperata totius corporis habitu statura solidior et in eam pulchrituainem forma proficiens qua inter collacta- neos et coenbs \f, coaevos] prcedicabilis haberetur. Carnalis pater ejus carnem in eo plus dUigens, de spiritu mmus curans, in carne juvenis quee carnis erant naturae ductus impetu contuetur. Advertit in filio corporis elegantiam, 8Ptatisacoessum,plenitu- dinem virium, firmamenta membrorum. Ad hsec recurrit animo, cogitatione reflectitur, et h®c om- D nia carnis usibus profutura non bene prsesagans simulatio patema blaDditur. Jam inipatiens animus quasi ex judicU^atioue deliberat mium juvenem lon^ alUs artibus imbuendum ; esse minus con- veniens, ut natura tam efficax virtus, itaet corpo* re redundans et animo clericalibus nugis et otio inserviret moUes et remissas manus enervens ani- mos et imbeUes Utteris admovendos ; adolescen- tem prsestantem fortitudine quam natura conunen- dabilem virtute et gratia, sacramentis miUtaribus AppUcandum. Quidquid in eo ocuUs adverti posset, expostulare mUitiam, et omnino renuere clerica- tum. Sequitur cogitationis suce judicium patema stultitia, et filium jam adultum a clerico revocat : WiUelmo ducidirigit serviturum, processu tempo- ris ab eodem ad miUtiam promovendum tirocjnu lege mutata Odo clericum exuit, ssbcuU vias ingre- ditur, et proposit® sibi mUitise actu et habitu se confortabat. Operamdare venatui, frequentU)us au- cupiis oecupari,chirotheoato pugno campros et ac- cipitres circumferre versum iUi fuerat in naturam. Sed manus Domini suum desertorem et transfugam aversata, singnUsque agenda tentaverat^ successus prosperos abnuebat. Terretur in somnis, urgetur visionibus, revelationibus admonetur, ut, spreta cui adhseserat vanitate, ad veram Dominicae serri- tutisredeat libertatem. Recenstamen juvenis ani- mus et informis, odore militise quo luerat semel imbutus evacuari non potuit. Visione revocatur. 6. Cursu temporis evoluto, solemnis pius inter- venerat Dominici NataUs dies ; patem») invitatio- nis occasio Odonis incuriam excitavit, ut virginei partus vigiUas suis ipse vigiUis honoraret. Profec- ti sunt ex consensu pater et filius, et humilitate qua decuit coelestibus excubUs incubabant. Susci- tata devotio cleriCorum Deo nato laudem et gra- tias personabat : cum bonae indolis adolescens ex animo se convertit ad Virginem cujus partus glo- ria noctem iUam divinis splendoribus lUustrabat. Effundit coram matre Domini cor suum, loquitur ad Ulam ^uasi prsesens ad ecdesiam ubi esset Re- velat in ejus facie vias suas, deUcta juventutis sa» et ignorantias confitetur. Apud misericordife ma- trem locum miserationis et veni» companctus ju- venis imprecatur. Magni consiUi Angelum natum ex ea medium adhU>et ; inserit advocatum ; orare se et desiderio sibi esse, ut ipse ad beneplacitum Buum ejus et instruat voluntatem, et dingeat ac- tionem. Coelestibus prseconiis nox exacta lucebat in diem, et mysteria lucis ex more devotio deri- calis exsolverat. Inter agendum solemnitas majoris missae cum voces modulantium Regi nato in ex- celsis jg^loriam frequentarentur, tactus alio spiritu juvenis. in medium jubilantis ecclesue prosiUvit, et in voce Ubertatis, primitias iaudis suae Fllio Virginis offerre coepit. Capitis dotore captus^ fit clericui 7 Temerarium pnesumptorem e vestigio divina est ultio subsecuta. Capitis dolore concussus exta- buit, et non esse speciosam in ore peccatoris et refugee laudem Dei, acriori pressus molestia testi- monium invitus dedit. Quievit tamen post modi- cum sedatus dolor, et data in praesumptorem in* vectio resedisse visa est ad momentum. EvangeU- ca lectione perlecta. simUi capitis dolore turbatus evaniut ; conciderat totus, et pene fuerat coUapsus in terram, nisi accurentium suffragio teneretur. Sustentantium manibus deductus domum, fere per triennium durissimo iUo doloris incommodo labo- rabat ; couducta pretio medicina nec raomenta' neie levitatis remedium indulgere poterat eegro- tanti. Dolor pene continuus urgebat infirmum, et desperandi proximum genus erat, afflictum reme* diari non posse. FaciUs fuerat tamen conjectura^ quo merito vel reatu tantispassionibus piecteretur. Apud iUos quibus fuit mens sanior verbum erat, Martinum id agere, id moliri, ut reciperet com^ mendatum, hanc esse causam totius dispendiif quia minus providus adolescens se Martini senri-' tio subduxisset. Martino jus proprium reformetur^ et aegroto non deerit gratia sospitatis. Tandem pa-' ter suis ipse coarctatus angustiis, et Martinum in fiUo sentiens indignatum, quo ultra evaderet non habebat. Super temeritate quam admiserai satis- fecit, et fiUum ad ecdesiam aUenis manibus ex- portatum Martino deinceps serviturum, tutelte ipsius gremio resignavit. Sensit infirmus ilUco. M$trtinum in gratia sibi adesse : et de molestia convalescens, clericalem indui habitum, et apud egregium prfficeptorem sortitur canonici dignita- tem. Pie vivit, Poetas et VirgiUum ta^ndem respuit, S.Promotus in canonicum praedicabiUs adolescens, in tantam animi svibUmit^temexcrevit; ut gloriam et superbianrvitffi hujus humiUtatis pede calcaret, paupertatem spiritus elegit sibi, et eam matrimonii 89 PROLEGOMENA. — S. ODONIS VITA ALTERA. 90 nive \f.^ fide] desponsavit amator factus formflB il- lius. Yictu et vestitu iuxta Apostolum contentus Odo et de C6eteris nihu affectans, ut Deo Tiveret, suumin Dominojactaveratcogitatum. Noctes ora- tionibus fere continuans, dierum spatia legendi studiis occupabat. Tanto seientiffi ducebatur amo- re, ut ad legendas neenias poetarum colorati ser- monis elegantia raperetur. Propositum illius fuit ut Yirgilii Maronis librum ex ordine lectitaret. In- secata noctc cum membra solveret in quietem, vi- dit in visu vas grande mira exterius piuchritudine venustatum^ sed interius innumeris serpentibus eestuantem, qui prosilientes ex vase ambiebant «um^licet minime nocuissent. Evigilans vtrbeatus, et prudenter considerans visionem, advertit in serpentibus figmenta poetica, librum Maronis in- telligens in vase iUo, quod exterius civili facundia coloratum, immundorum sensuum vanitate inte- rius sordeseebat, Abrenuntians deinceps Virgilio et pompis ejus, et suo cubiculo poetis exclusis, divi- narum Scripturarum pasci voluit veritate. Sancii Martini sepulcrtnn adit noctu. 9. Parvam celiulam longe a mundi strepitu sibi fecit, in qua solus solitariae quieti vacans solis coe- lestibus inhians, ad odorem spiritualium unguen- torum solo Gonditoris desiderio trahebatur. Oran- di virtutem assiduam. quam sibi summa amicitiae sanctitateconjunxerai, sunmia alacritate et studio sectabatur. Sepulcrum beati Martini, quod ab ejus cellula duobus fere millibus absistebat, noctumis orationibus frequentandum pro consuetudine visi- tabat. Aliquando vir beatus iUud orationis iter solus in nocte conficiens, venenatas veteris ser- pentis astutias in hunc modum expertus est. Yul- pecularum exercitus obvius gradiendi viro Dei in feciem ferebatur^ambiebant eum a latere et a ter- go, graviter insistebant, eumque ab itinere illo virtutis deflectere conabantur, cui*cum preevalere non possent, horrendum qoiddam etinsolitum gannientes, in ipsam ejus faciem miserabiliter ir- ruebant. Animadvertens Odo deceptrices dsmo- num versutias inducta vulpecularum specieadum- brari, insistentibus sibi signum crucis obvium in- tendebat. Lupus etiam qui ad suffragium laboran- tis accurrit, vulpes illasdato in eas impetu effuga- vit, et viro Dei usque ad locum orationis socialem solatii securitatem exhibuit. Yir autem Domini, cui etiam immites bestise serviebant spurcorum phan- tasmatum vanitates, immotus, eo quo coeperat animo pertransivit. Dure vitam agit. 10. Illecebrosos camis appetitus excludens, pre- tiosis vestibus id>dicatis, ea quse vix sufficeretfue- rat parcitate contentus. Matta superposita ad nu- dam humum, ambitiosos lectisternii eliminaverat apparatus. Triennio vestitus jacuit tempestivus monastictt religionis et ordinis imitator. JNihil ha- bens in cellula quod manus flemula furaretur, nuUo eam ferarum munimine tuebatur. Carnem suam amator iejunii tanta cibi rarilate curabat, ut dimidiapanis libra suam per dies singulos inediam sustentaret ; necessitatem sltis et faucum aridam siccitatem aqucesobria perceptione mulcebat. Cum circa se inhumanum, eum in se solum expayesce- res s«evientem. Quod miraculo proximum in illo erat nec animi crebrajejunia, nec in membris ejus candidam venustatem lectistemia dura solvebant : indeficiens sanctitas in viro Dei illflesa in eo et in- tegra membra servabat. Memigium auscultat. 14..Hi8 diebus honestus juvenis succensisamore discendi, Parisium adiit primam sedis regise civi- tatem. IbiRemigius Autisstodorensis, virpraedica- bilis, etthesauros scientise tunc temporis plures ha- bens, moderandis et regendis studiis insudabat. Florescebant sub eo stuaia^ quse obsoluerant jam A per tempus, quia tunc primum ex ejus mansterjo nascerentur. Huic adhaerens Odo, hunc habuit in liberahbus multo tempore prsceptorem : per hunc in dialectica et philosophiis, prfiecipue in Marciano valde proficiens, ad magnae scientiae cumulum evolavit. Algenti vestem dat. 42. Quadam die (sicut ipse sub persona alterius suo suppresso nomine reierebat) maturius surre^^ xit e lectulo, ut conscholarium suorum conventui non deesset. Inhorruerat hiemis tanta asperitas, ut densis etiam pellibus involuti frigoris duntiam tem- perare vix possent. Inatrio ecclesifle pauperem nu« dum etmiserabiliter algescentem invenit, compas- sus misero tabescenti, tunica sua latenter se ex- uens, Mgoreticum investivit. Ingressus est ad con- discipulos, sed frigoris inclementiam ultra non sustinens, redire dA lectulum algoris asperitate compulsus est. Jam cubiculi primas partes attige- B rat. cum in ejus medio se reponens, repositamau- ri libram incurrit. Intellexit coeleste donum, et oblati ponderis quantitatem Isetus excepit 0 vir- tus scnolaribus disciphnis hactenus mexpertal philosophus eremita Deum suum, quem ad Socra- tem et Platonem, inter aureos rationis et eloquen- tise fiores non invenerat, nudum in nudo paupere comprehendit. Gommodavit Domino ad usuram, et pro vili tunica magnum auri pretium reporta- vit. Ita consuevit liberalitas Dei nostri, ut amplius praeroget quam fuit erogatum. Solvit mutuumquod Sauper acceperat, et ex gratia tantum adjecit, un- e scholasticus et sibi consulere, et pauperum sub- sidiis adesse posset. Hoc in se factum vir Domini sub alterius persona s«epius iterabat, quia homi- num gloriam fo^ens, gloriae illius quae Dei est, ve- rus fuerat appetitor, suorum operum magnus op- pressor , alienomm magnificus prsedicator sua quoque aliis ascribebat, evitati favoris graliam ab C eo qui videt in abscondito recepturas. Cujus pro- fectum in scientia et hi)erahbus scire qui yolet, percurrat et relegat libros ejus, et magisterialem lUi apicem non negabit. Post studiarectius tnmt. 13. Regressus a studiishomo Dei scientiaB pleni- tudini adjecit virtutis altitudinem et profectum. Gratia visitandi vicinae ad illum muHiiuidlnes con- fluebant. Quibus suspensiset aspirantibus ad verba ejus, tantam coelestis doctrinae copiam instillabat, ut proponens singulaquse singulis convenirent, dul- ceohiem verbi Deiaffuienter expromptuariodivini pectons eractaret, Inerat abunaans gratia verbis ejns, qu» ad eedificationem auditoribus compara- ret eteos ad propria remitteret alacriores effectos. Mirabilem loquendi facundiam vitamirabilior com- mendabat, et melius vivens quam loquens, digni- tatem eloquii dignioribus studiis vivendi anteibat. Moralia in Joh abbreviat. D Eo tempore beatus Odo ut moraha in Job quas nimis in prolixam longitudinem fundebantur, ore- viore compendio coarctaret. concanonicorum suo- rum instantia cogebatur. Non esse suarum virium quod petebantetoperisegregii famosam inuninuere quantitatem sibinon licere respondit. Fratemae pe- titiunculam charitatis humilis, et ideo vera charitas excludebat. Piee importunitatis instantiam respon- sio benigna frangebat dum iUi indesinenter expe- terent, et iste petentibus semper abnueret. Contro- versia pietatis in hunc solutionis terminum se ex- cepit. Noctequadam dum apud beatum Martinum secretae orationisstudioteneretur, carnis eum lassi- tudocog^tin somnum,cujusexcessum visio subse- cutaesttinemimposituranegotio. Yidebat sanclo- . rum cuneos in eamdem ecclesiam descendentes or- dinatimper subselhaconsedisse, aliquantulum re- moratos unus ex eis quid prrcstoletur inquirit. Res- ponsumest, proximi domni Gregorii papseadven- tum suspensam multitudinem opperiri. Quod au- 91 6. 000 ABBAS CLUNIAGEmiS. n die&s venerabilis Odo, curiosos iu partes oculos circuinfiectity ut videre Gregorium mereatur. Secus adest loage cffiteris clariory et cultus elegantia, et Yuitus egregii dignitate. Assurgitur venienti, bene- dictio postulata suifunditur inclinatis. Superior aliis beatus papa, et loco editiore consistens, Odo- nem prostratum in terram alioquitur : Surge, in- quit, Trater Odo, ne timeas. Voxbenigna jubentis timorem excutitpavitanti, et liberius contemplandi coelestia ministrat audaciam. Odo se erigit et in vultum loquentis intendens, statum in illo pene an- geiicum admiratur. Papa detrahit pennam illam, 2u8e ipsius auricui» innserebat, et porrigens eam dom : Accipe, inquit, frater, hanc pennulam, et opus tibi afratribus injunctum aggredere. Liber quippe meus in suo honore et gloria semper erit, tuus auteni labor mercedis fructu et prfemio non ca- rebit. Qua certe visione commonitusbeatusOdo, h- brum Morahum infloravit, et intra compendium manuaiis exceptum ilhus prolixitatis indusit. Fulconi comiti obtinet sospitatem. i4. Non potuit iatere diutius sidus accensum, et sanctitas intra ceilfie parietes diu ooaciusa, apud ionge positos radiis meritorum emicuit. Comes Andega.vensis Fulco, effrense cupiditatis insania duetus in prasceps, ecclesiae beati Martini duo au- rea vasa subripuit, cujus audaciam divino verbere circumoinetus ad extrema deductus est. Ad sepul- erum beati Martini deportari se prtecepit ; seu in- dignus Martini remedio nequaquam convaluit. Coe- htus iilata molestia pene ultimam ilh horam infli- xerat, cnm ad eum vir Domini obtentu visitationis ingreditur. Languentem durius increpat, objurgat extremis passionibus flsstuantem, mmas promis- sione demulcet, promittens ei, si reddiderit vasa illa, quod statim a confinio mortis revocetur ad superos. Gratia defluens ex verbis ejus interspem et timorem miserum evagantem compulit ad re» deundum. Restituit sua vasa Martino, promittens, si pericuium iUud evaderet, multo maxima se da- turum. Ad imperium beati viri languens ante Mar- tini sepulcrum exponitur : ibi statim et cuipam satisfactio, et satisfactionem integra sospitas est secuta. Quippe ut claritas beati viri vel tenui ser- monis exoessu notabihs redderetur, adfuit Domi- nus sponsioni. E vestigio persoivitillud cui se obh- gaverat vir fidehs, ut dignitatem et gloriam servi sui Dominus servaret illfiesam. Comes autem re- versuB ad propria, de oollata in eum divmitus sa- nitate verbum faciens ad amicos, fatebatur se mi- ram in verbis Odonis efficaciam persensisse, qu6e et obstinatam mutaret in mehus voluntatem, et pressurae ipsius molestiam temperaret. In quo ni- mirum opere virtus, daruit utriusque, dum et Martini meritum in iUius salute resplenduit, et Odonis humilitatem qiianti fuerat apud Dominum Bromissionem ejus comitata ventas patefecit. trumque tamen, Martinum videlicet et Odonem, languenti misero cooperatos credimus in salutem. Adegrinus ei adjungitur. 15. Signum iUud sanctitatis quod acciderat in Pulcone, in aures fere omnium rumore pubhco fe- rebatur. Verbumpositum inoremultorumAdegri- num mihtem, qui mter consUiariosprtedicti comitis nobihssimus et magnus erat, iatere non potuit.Qui ita Gompunctus est in verbo ilio, ut rehcta pompa curieeprindpahs, ad Ghristi pauperiem seconferret. Abrenuntians omnibus quaemundierant, apud bea- tum Odonem sesefaciens tonsorari, mentemsimul, comam et habitum bona commutatione deposuit. induit sibivestemreligionis canonica^, et socius fu- turus mercedis in agone Christi mUiti coUaborat. iiabitabant simul, et sub eodem ceUuI» strictioris articulo tenebantur. Videres divini tirocinii pro- fessores, contra spirituaies nequitias pugnaturos, paupertatis et continentiflB arma sumpsisse. Qui h- cet necdum monaclii perfectione clarescerent, A summam tamen «emulationem consequendee per- fectionis monasticae jam habebant. Bahnam se recipiunt, 46. Non multum spatii fuerat inteijectum cum ambo majori ad coelestia desiderio sublevati, ad aggredienda majora devotiori rapiuntur ailectu. Vident mundum positum in maligno^ et exire de medio Babylonis etiam corpore decementes, ad tu- tiora refugia coenobiahs conversationis as|^irant. Quidam aJtius atquediviniusspeculabantur m ea; quod si affectuose et ex animo sequerentur remo- tiores mundo, viciniores angehs haberentur. Pro- cedunt pariter ex condieto per Galhas, domos re- ligionis drcumeunt, monasteria visitant : ut ubi amplior fuerit ordinis rigor, sui propositi metam figant. Non invento ubi requiesceret pes eorum, hujus negotii gratia Romam ire, si forte in via re- periant uS)i eorum desiderium finem sumat, pari alacritate consentiunt. Iter accelerant, maturant B negotium, et ad monasterium, quod vulgo Bal- ma dicitur, in Burgundia Lugdunensi perve- niunt. Berno abbas. 47. Prseerat Balmensi coenobio Berno abbas vir in omnibus honeste agens ; qui vigorem disciphnm, quem ab Euticio loci fundatore susceperat, suc- cessor virtutis Ulius egregie sequebatur. Erat ma- gni nominis locus ille : ubique ccenobialis ordinis et fervere censuram, et mutuam esse habitantium honeslatem, sententia communis erat. Suscepti more hospitum exploratores virtutum, qualitatem disciplinae et ordinis veritatem cum fidelibusocu- hs, cum veridicis assertionibus hauriebant. Quod palam quierere verecundise iUis fuit, famiUaribus scrutiniisextorquebant. Bona visa est et secreta loci positio. Sed honestas habitantium et censorius or- dinis rigor ipsa positione plus placuit. Utriusque deliberatio aata est in consensum, ut ubi perpetuo C mihtaturi, cffleste cingulum sibi assumant. S. Odo etAdegrinus a falsis fratribus frustra per- cussi. 18. Indoluit antiguus hostis, et eum invidens ?[Uod jam erant et futuram in ejus gloriam aegre erens, vires acuit, actus explicat, venena diffun- dit : et satalites {sic) iniquitatis suae guosdam ex monachis, ut neophytos lUos a proposito revocare nitantur, instigat. Secrete vocati hospites cautissi- me deducuntur in partem, et ut consihum saiutis suae patientius audiant simulatio venenata depos- cit. Prudentes viros rerum exitus debere metin, ne si aiiqua perversos exitus habituri tentavierint, ignommiosum et turpe sit incoepisse. DifficUIimum quod ambiunt, in terra aliena et silvestri. Sub ho- mine barbaro et immiti monachatum induere: quem cum eos poenituerit assumpsisse, deponere ipsi non possint. Ita esse inhumanam et crudam Bernonis Ulius barbariam, ut praedo, non mona- D chus ; tyrannus, non pater ; gladiatorius et carni- fex, non corrector aut nutritius haberetur. Probris verbera, plagas verberibus admovere, nec inten- dere proiectibus filiorum, sed poenis eorum et mortious sohtum satiari ; se in proximo discessu- ros, quia sub eo locum cpiietis et salutis invenire non possent. Auimadvertit iUico venerabihs Ade- grinus in verbis astutiae latentes dolos, et venena serpentis seductionum blanditiis paUiari. Mansue- tudinem sancti viri, simulatorum objectionibus as peratam, divinis rationibus ad constantiee revocat nrmitaiem : domum disciplinae et ordinis diu stare non posse, nisi in suis provisoribus et praelatis ri- gore censorio fuldatur. Si pastoir fuerit remissuset neghgens, animos subditorum torpore et incuria dissolvendos : illud in Bernone favore potius quam insania prosequendum, quoda vi^ore et proposito inflexibili frangi nonposset ; non ideo fu^iendum ejus jugum, nonimperiadeehnanda, sediirmopo- tms animo virissapientibusampleoteada.Itasatis- 99 PROLEGOMENA. — S. 0D0NI8 VrTA ALTERA. 94 ^actum est beato Tiro, et mantuetus spiritus in tempore verborum laesus restituitur sibi ipsi, ra* tiooum copia delinitus« Novitii ut s€ gerunt. i9. Ingressu precibus impetrato, ad societatem fratrum regulanter admittuntur, et initiali profes- sione preemissa in veram Christi plenitudinem transformantur. Videre erat labore jam emeritos qui pro tempore debuerant magistn esse, usque ad ipsadiscendee virtutis initia descendisse. Insti- tuebantur ab illis, quos meritorum privilegiis an- teibant, et virtutum itinera, qu8B stepius ipsi jam triverant^ velut inexperta precabantur sibi ab aliis designan.Vivebant alieno more qui hactenus vixe- rant more suo, et pJerumgue ab iJlis (juie bona et utiJia esse credebant, seniorum imperiis arceban- tur. Imposuerant hommes super capita sua, et ideo illis eatenus inconsueta fuerat lege [lex] W- vendi. Totum eis proficiebat ad meritum, totum cooperabatur ad gloriam, ut quibus rerum inopia virtutis comparaverat meritum, vera et perfecta humilitas gloriam ampliaret. 20. Suscepto habitu monachi beatus Odo, idem fere perseveravit (jui fuerat: cadem illi abstinen- tiffi parcitas, simihs vivendi modus, sed puritatis et sanctimoniee incomparabiUs fnerat appetitus. Patientia vero atque humihtas prmter modura ho- minis iili erat : obedientiae vigorem perpetuum inconcussa animi stabiJitate servahat. In hoe tnn- tum differre videbatur ab eo qui prius fuer.it, quod perfectionis arcem attingens. altiorem pro- fessionis gradum, quo dignius evaderet, non ha- bebat. Sanctus Odo sckolam regit. 2i. Quia vero pietate et munditia specialius emi- nebat, visum est abbati ejus puerilem schoiam Odonis providentiee posse committi. Injungitur ei officium, nec recusat et aetatis infirmfe difficilem curam suscipiens, puerorum invigilat disciplinis ; quorum unum cum nocte quadam sine proprio lumine ad naturalia deduxisset, credens sufficere commune lumen quo interiora dorroitorii comple- bantur, loci cousuetudinem visus est excessisse. Sequenti capitulo datur in medium, et communi judicio reus ordinis (47) condemnatur. Nam sicut monachis pene proprie esse solet ut rebns mini- mis insolescant, sublatis pariter vocibusacclamant homini, obruunt insontem verbis, conviciis lace- rant innocentem. Ipse abbas put)Iicos strepitus gravi indignatione prosequitur nec minus aliis in- vehitur in Odonem, ut virilis animi firmitas ex- cocta injuriis clarior appareret. Vir autem Domini, cujus mens in solido fundata erat, probra vocife- rantium tanta animi aequitate sustinuit, ut nec ad illatas injurias moveretur, et injuriantium motio*- nem sua humilitate sedavit. Advertit Berno abbas in Dei famulo praecJarum ^ quiddam patientim et vlrtutis, et praevidens eum in corpore Ecclesias prsecipuum membrorum futurum, aeinceps eum nabuit reverentifie et honori. Willelmus mentem suam aperit de condendo ccb- nobio CluniacL Privilegium datur. 22. Praesidebat tunc temporis regendte Aquitaniae dux Guillermus virtute conspicuus et potens ar- mis, in quo militiae splendor et fidei mira ^imilitu- dinis arce convenerant. Devotio quae in iJlo obse- derat virile pectus redundabat in pauperes. Con- silium fuitiJli monasterium construere monachis, quorum diligentia coUigendis et fovendis paupe- ribus inserviret. Desiderio et fervore pennata devotio ad effectiun erumpere gestiebat. Preefixus dies illuxerat, et Berno abbas ducis Jitteris invi- tatus preesentiam suam intulerat curise trium- phanti. Festivo coAventui sacerdotalis non deerat (47) Id est normae et observationis in con^ega- tione servari solitae. A mnltitudo : cum incertus numenis optimatiim ai procerum frequentaret pcdatii vastitatem in fad« omnium. Dux Guiliermus aperit consilii sut mo- dum, et jn auribus assistentium suae deliberat*oni8 exprimit qualitatem : Concepisse se animo nudam et simphcem voluntatem, quee si eligendi opere vestiatur, vitse praemiis non carebit : mysterium consihi sui esse, ut monasterium construat in fun- do suo, in quo monachi Domino senrienteB, aibi pro temporis hujus expensis subsidia mersentur eeterna. Dominum erga se apernisse diutius ma- num suam, et ex doUo benignitatis beneficiorum copiam instiUasse. Excepisse aUos saepenumero mala pro bonis ; se frequentius et pene semper de bonorum uberius parte sumpsisse. Fines suos, operante Domino, aistensos ad miraculum, dila- tatos terminos ad stuporem, et sibi prospera mo- Uenti prosperius succe^sisse. MuniUcentieeque tanta deilerat amtieoter, responsum operis amodo re- i ponendum. Bonum esse ordinem, ut post curam corporis rerum affluentia ministratam, sua quo- que animfie redemptio non negetur : t)onum esse ut non omnia caro msufficiens consumpsisset, sed ad solatium necessitaUs extremae sibi aUquid gau- deat reservasse. Favor episcoporum et totius ouriae assensio prosequitur et attoUit principalis consilu pietatem. Dux Guillermus Bernonem abbatem in oculis omnium advocat, et in manu ejus Clunia- cam vallem cum adjacenUis quae in territorio Ma- Usconensi alonne)civitatemdevenienslegatus pacis, multitudine pauperum qui panis premeban- «• S. ODO AB&A.S CLUNIAOENSIS. iOO tur mopia, undique oingebatur. OEconomus viri A Dei qui victuale marsupium susceperat in sua fide, cum auis sumptibus vix triginta soLidi superes- sent, quasi rei propisceret commendatte, civitatem exceden^ necessitate pauperum se subduxit. Egeni circumvenerant beatum virum, et ad ostium mise- rationis ejus sublatoclamore pulsantes, misericor- diffi ipsius visoera commovebant. Vocatus oecono- mus respondere non potuit qui non erat. Inteilexit illico vir beatu& imprudentem dispensatoris caute- lam,etemissa nianu pauperibus innuit ut pnevium se sequantur. Videns etiam tres viros personali praBditos honestate, qui et communi premebantur media, et mendicare non noverant prte pudore, scutulas baccis plenas, quae antepositfle iliis eraut, sub pretii SBstimatione suscepit, baccis non egens, sed hac arte cupiens subvenire mendicis. Consecuto oeconomo egemtibus stipem benedictionisindulsit, et ad viros quos supra tetigimus, baccas cum pre- tioretransmisit. Demum conquerentibus expensas R viotualium defecisse : Non defic iemus^ inquit, sed sufQciemus ad omnia. Presto est ei et quasi ad manum, de cujus facultatibus pusillanimes spiri- tu9 debent animari. Dixerat, et inantea gressum, tendens, Petrum habet obvium sacerdotem, cujus oblationem suscipiens, et fratrum tidem modicam roboravit et connciendo itineri iarga stipendia mi- nistravit. Vestes suas dat algenti. d3.Negotium injunctao legationis absolverat, et per fines maritimos reditum maturabat. Venerat ad locum qui Burianum dieitur, cum ei pauper obviat semivivus. Gravis inhorruerat hiems, et in- ter Alpes in immensos aggeres nivis excreverat multitudo. Pauper veste carens interhorrida mon- tium niviumaue discrimina quo se tueretur muni- piine non hanebat. Substitit vir beatissimus viso illo, et aoeiis viflB prsemissis exuit se tunica sua, et pauporem induens, nummorum pretium, unde C suae necessitati consuleret, benignus adjecit. Unus ex sociis qui tahum cautissimus discussor erat, reflexit peciem, et pauperem percunctatus, ubi ea nocte mansionem acciperet, cum nullus divertendi in BoUtudine locus esset, respondit ad castrum quod dicitur Pastoraie sub luce diei se facile per- venturum. Dies vero claudebatur in noctem, et spatium illud itineris quod pauper sub hora una se spoponderat exacturum, toto diei spatio vix ipsi confecerant. Habitudinem etvultum pauperis nec tunc ille de quo dicimus Joannes advertere, nec postea (ut ipse referebat) potuit meminisse. Unde illum qui apparuit quidam majus fuisse quam ho- minem, verisimillimum mihi constat. Bonum pro tnalo rependit. 34. Cum Langobardorum rex Romam obsidione vallasset, beatus Odo qui ad pacem evangelizan- dum inter duos tyrannos meaium se preebebat, juxta beati Andreae monasterium, quod dicitur ad D CUvum Scauri, transitum faciens, submisso capite incedebat. Rusticus jactu lapidis oppetierat virum Dei, sed clamore cicumstantium et obtentu, libra- tus in ejus verticem jactus evanuit. Vir autem Do- mini denariis acceptis, mutuo muneravit immeri- tum, ScriptureB consentiens, ut redderet bonum retribuentibus sibi mala. Idem prcestat in furem. Fratris religio. 35. Aliquando vir beatus Romee orationis gratia tenebatur. Visum est illi super equos suos qui in pratensi planitie pascebantur, aliquis ex fratribus ad custodiam poneretur. Nox erat,et equorum pro- visores se laxaverant in soporem. Fur advenit, et ascenso equo insistebat ut elaberetur in fugam,sed meritis Odonis detentus, procedere ultranonpotuit. Frater super equos invigilans orationi vacanat, et maluit equum amittere quam interrumpere pre- cem, vel silentium violare. Ubi terris dies iUuxe- rat,furinventus et comprehensus est super equum, abbatis judicio condemnandus : quem ad se d.e- ductum vir miserationis et graUee non solum exe- mit supplicio, sed etiam laboriosas ejus vigiiias quinque solidis muneravit. Medicina ab mgrisperpet^am extoria. 36. In Cluiiiacensi coenobio duo fratres adversa valetudine laborabant. Importunius insiatentes, cum a beato viro sumendi potionem UcenUam ex- torsisse.it : Ite, inquit, et scitote morbom vestFum nulla medicinflB rUione curandum. Ita faotum esl» ut et diuturna sibi apponerent medicandi remedia, et usque ad proximum vitse Unem incurabiles petr- manerent. Frater singularitati studens notatur. 37. Novitius quidam frater initiaU fervore »uo- census, studiis communibus abdicatis, compuac- tionis et lacrymis vacare deoreverat. Secreto ex- quiritur a viro Dei cur vitce communis desereret instituta. Aperit ei frater corsuum, et quibus sti- muUs urgeretur msinuat. Increpat eum senior, et hujus modi propositura vanitati potius quam justi- tiae vicinum affirmat. Non deserenda communia gropria pro privaUs, sed privata communibus de- ere supponi. Ita frater in momento iUo spiritum sure compuncUonis amisit, ut dcinceps gauderet pubUcis ecclesiee consuetudmibus occupari. Post dimid.um tamen annum ad precem sancti viri qui etiam in spiritualibus potens erat, jam dictus fra- ter amissum spiritum se recepisse confessus est. Joanni episcopo consecrationem prxdicit. 38. Nolana3 ecclesiie futurus episcopus Joannes bis Romam venerat gratia consecranoi, sed semu- lorum oppositis gravem bis fuerat repulsam pas- sus. Tandem confusus et apud se erubescens, con- tulit se ad virum Dei, replicans ei Romanam se- dem sese bis infecto negotio repujisse. Quem vir Domini pie consolans, ut Romam tertio repetat inhortatur, promittens ei consecrationis gratiam non negandaui. Factum est ad verbum ejus» et Joannes in episcopum subrogatustestimonium de- dit Odonem beatissimum prophetise spiritu cla- ruisse. Agonem suorum ccelitus discit. 39. Solemnis dies Assumptionis Dei Genitriois il- luxerat, et vir Domini orandi gratia monasterium Adventinum ingressus, ut missam celebrem pu- bUce celebraret, Balduini abbatis precibus urge- batur. Respondit spiritus prophetiee qui erat in eo, id agere non posse, quia duo ex fratribus ejus in extremo posiU vitae viaticum praestolarentur ab eo, nuntium praesto esse qui eum ad fraternas exse- quias invitaret. In hec verba nuntius adfuit ; our- ritur ad sanctum Paulum, viatioum datur agenti- bus in extremo. Praesentialiter alter ex duobus migrat ; alter, servatus ad vitam, octavo die sd- quenti quievit in Domino. Nepotem ex Nortmannis oratione liberat. 40. Njrtmannorum gens effera Turonorum vastabat provinciam. Regionem Turonicam ve- nerabUis Odo subierat, cum ei nepotulus suus, necdum renatus ex aqua et spiritu, cum nutrice sua raptus incursu ostmm nuntiatur. Indoluit ex animo, et innocentis animam sine baptismi reme- dio pereuntem eBqualiter pati non potuit. Accumbit precibus, insudat lacr^mis^ oratione Deum inter- pellat^ quietem suo spiritm non daturus^ donec ereptum reciperetinnocentem. Octo dierum spatio Turonis hostes abierant, transeuntes fluvium cum captivis, queui ipsius profundita» evadari sine navigio non sinebat. Nutrix infautuU spiritum concepit audacieB. Infdutem sustuUt, mediasir- rupit acies, fluvium sicco pene vestigio pertran- sivit,etin triduo iter dierum octo conficiens,beato viro adductum puenim reportavit ; quem susce- ptum regenerari fecit in Ghristo, et prece efiusa m PROLEGOMSNA. -^ S. ODONfS VITA ALTERA. Mtt ad DomiQum ut post triduom puemlus migraret A obtinuit. O miraculum multis m se noyitatibus admirandumi eadem unius orationis virtus tria pariteir obtinet, ereptionem eorpori, reg^nerationem spiritui, utrique simul salutis perpetuae libertatem. Naufragio subaucttur. 41. Vic« quadam beatus Odo Rhodanum fluvium, qui totus decurrit in prseceps. navigio transmeabat. Equus impatiens equum altonun pede tentavit, sea ictus elapsus in navim locum iUum attigit unde ramus erumpere -videbatur. Percussionis locum dum planius edolare contendunt, ramum funditns absciderunt. Avulso nodo fluvialis incoo- gruentia k>cum inveni^ et ita navis exundavit ad cumulum, ut eam enatare, nec submergi miraoulo proximum non negareA. Vir Domini stabat im- motus, et quod ejus meritis cymba staret, ipsius constantia testis erat. Delata est ad portum navis, et omnibus emissis ad terram, auctor salutis eorum Odo ultimus egressus. Navis destituta pr»sidio, B quo salva erat, virum Domini sensit abesse, ele- menti naturam seeuta disparuit, et submersa in momento intuentium oculis se subduxit. Sic enim ratio postulabat, ut cujus imperiis ceetera queeque favebant, oidem reverenti» debitum flumma non regarent. Item prxcipUio, 42. Per Appenninas Alpes beatus Odo aliquando iter agebat. Tantus ibi nivium cumulussuperexcre- verat, ut transire volentibus strata vi£e publicae non paterent. Vir Domini horrendum ingressus pericu- lum, cum post meridiem totus mons ille tetra cali- gine densaretur, in maaus Domini se commisit. Pneibant socii : solus ex more vir Domini seque- batur. Repente equus, cui insederat^ obliquavit, et continuo discerpendus in immane pnecipitium pedes dedit. Remisit habenas yir Dei, palmas erexit in coelum, et invocato nomine Domini, de coelo auxilium precabatur.Nec defuit coeleste adju- C torium supplicanti. Inter brachia viri Dei subito ramus apparuit, oui tandiu innixus est, don«c prooedentes eum vocibus revooati, ipsum ex bor- rore illo periculi incolumem sustulerunt. Disparuit iUieo ramus ille qui prius apparuerat, et equus ille cui insederat nusquam inventus est. LeUrones convertit. 43. Dtv^rsis ex causis varios labares itineris sub- iens vir beatus, huc et illuc urgentibu6Bfat» histori» flagrans, quam toto nisu memoriter ut intelleotam retinere valeam, laborans, hunc ope- ris parvi contraxi hbellum. In quo opere nempe nuUum meo^ ut reor, sensu fuscatum sermonem permiscui, sed ejuadem venerabilia viri diota per- histrans, eas duntaxat diversorum librorum pro- lixo sermone expositas, quas supra taxavi, hn- quens sententias, non abjiciens ut pravas, quas segregatim habeo ut utilea, aensttm non meis, D aed jam saepe prafati viri vorbis expoeitum, bre- viter attraxi> ut potui ; atque leotionis causffi com- pendio» unicuique aententifi& mysticum moralem- que aieut reperi; subjeoi sensum, ne vagans animas dum huc iihioque quaereret sensum, ut ssepe assolet, amitteret inteUectum. Libui etiam primas hiatori» litteras discretionia causa minio serib«re, ut dum historia agnoseitur, expositio hialoriaB utilius carpatur, ne forte dum a rudibusigno- ratur sensus patenter expressus, obscurius impll- oetur. Ergo teneo aibi illa quibus eat fooultas nu- meroaa aggregare volumina, quibiis aensiis in- tellectusque viget^ quibus suppetit non tantum i09 EPITOME MORALiUM S. GHEG. IN JOB. — LIB. I. 110 enudeata, yeriim etiam in aenigmate prolata co- A cedant hunc operis exigui penuriaB cansa coeptam gnoscere, dmn saltem mihi meique similibus con- meditari libellum. EJLSDEM PR/EFATIO METRICA. Gregorii sancti nitidos percurrere campos Ut coepi, micuere quidem ceu sidera cceli Verba salutifera, nostros componere mores, Quae norunt, nimium et duras moUescere mentes, Lumine praclaro et tenebras depellere tetras : Cuj UB ab ore fluens fluvius per compita mundi, Pronesiae [Phronesis] pariterque sophiae clare re- Lucidior auro, vitro quoque clarior omni, [fulget, Mellifluo gustu cuncta redolentia vincens. 0 mens flenda nimis^ se quae subtraxerit istis Mellifluis undis, coeio venientia linquens, Et peritura sequens, nulli quee profuit unquam. 0 si milie forent doctse mihi millia lingu», Mille meumque sonos posset depromere guttur. iErea voxque mihi posset dare ferrea verba, Hac in laude viri, totus quem concinit orbis, Ut digna fleri possent quee pauca relatu. PraesuHs in tanti nitor componere carmen, Qui meruit cunctos hominum cognoscere sensus, Et potuit verbis pravos ostendere mores, Qui docuit resecare malos de corpore motus. Et monuit placidos mente recondere mores, Virtutum reserans fontem et pariter vitiorum, Hic modice reflexit iter percurrere sacram Historiam Jobab, cujus per compita mundi Laus veneranda nitet, claro quem climate tensa Ecclesia reboans laudat, hunc arbiter ipse Ore suo laudans^ monuit veuerari per orbem. Ex qua miiiflce ter bina volumina condens Tradidit Ecclesise plures distiucta Ubellos, B Qui seu prata virent diverso gramine fulta Floribus aspersa redolent pulcherrima visu : Hinc etenim violae rutilanty hinc lilia candent, Emicat hmc rosa, narcissus seu nardus, amomuiiiy Cum variis fragrant unguentis balsama juncta. Hos ego florigeros cupiens percurrere oampos, Multigenasque mihi perpes decerpere flores, Extensis manibus nitebar carpere, jamque, Cum subiio stupuere me» ceu marmora plantflo, Obriguere manus^ coapit pallesoere vultus, Sensus et extimuit* crebra suspiria jactans Vocibus et magnis quasi sub pondere olamans ; Quis, aii^ hos hominum poterit percurrere camposy Aut quis hos poterit flores dec^rpere cunctos ? Ut stipatus eat, alacerque quiescat ia «vum. H«c mea nec vis est, tantum neo pectoris exstat Robur, ut eximias valeam oomprendare gazas Pauper et exiguus, misero de germine cretus. Magniloqui studeant ista qui grandia poscunt, Est quibus et sensus fortis, quibus exstat anhelus. Sufficiant dum parva mihi quas vascuia possiml Exigua retinere mea, ne grandia poseens Amittam modica. Quapropter grandia Unquens Hoc opus exiguum ccepi non corde cothumo, Arbiter haec novit superus, qui sidera sentit. Non ergo hoc spemant modid, nec iUa sapremi. Hoc teneant hebetes, teneant sed et illa sagaees : Illa sciant juvenes, discant hoc denique noti, IUa quidem norunt magnos, Imbc pascere parvos : Ilia dapes tribuunt, novit hoc porrigere laelen. I i# LIBER PRIMUS. CAPUT PRIMUM. Vers. 1. \ir erat in terra Husy nomine Job : — Ideirco sanctus vir ubi habitaverit dicitur, ut ejus meritum virtutiis exprimatur. Hus namquequis nesciat quod sit terra gentilium ? GentiUtas autem eo obligata vitils exstitit, quo cognitionem sui con- ditoris ignoravit. Neque cnim valde laudabile est bonum esse cum bonis, sedbonumessecumma- lis. Hinc isdem sibimet attestatur dicens : Frater fui draconuniy et socius struthionum, Haecperhis- toriam facta credimus, sed per allegoriam jam quahter sint impleta videamus. Job namque inter- pretatur dolenSj Hus vero consiliator. Quem vero alium beatus Job suo nomine exprimit, nisi eum de quo propheta loquitur dicens : » Dolores nos- D tros ipse portavit ? « (Isa im^ 4 ) Qui Hus terraa» inhabitat^ quia in corde populi consiltatoris regnat. Pauiusquippe « Christum Dei virtutem, etDeiSa- pientiam » dicit (/. Cor. i,24). Atquehaec ipsa Sa- pientia per Salomonem dicit : « Ego sapientia ha- bito in consiliis, et emditis intersum eogitatioitt* bus (Prov^ vui, 12). » Tropiee autem « Job dokns, et Hus conailiator diciiur, ncm immento per ntra* que nomina doctus qnisque figuratur> qui niini* rum GonsiUatorem animum inhabitat, qui dc^ens dc praBsentibus ad fietema festinat. Cum ergo vi« det quam sit leternnm qnod perdidit, salnbr* consilium temporale hoo despicere quod petrcw rit. Unde bene per Salomoaem dieitur : «r Qni ap- ponit scientiam, apponit et dolorem {Eccle, i , 18). » ^'■\ S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II 112 Sequitur. ^kn^lex et rectus. Nonnulli namque ita A sunt simplioefi, ut rectum quid sit ignorent. Sed eo verae simplicitatis innocentiam deserunt, quo ad virtutem rectitudinis non assurgunt. Qui dum cauti esse per rectitudinem nesciunt, nequaquam innocentes persistere per simplicitatem possunt. Hinc est quod Paulus discipulos admonet dicens : « Volo Yos sapientes esse in bono^ simplices autem in malo {Rom, xvi, 19), » Hinc Veritas ait : » Esto- te prudentes sicut serpentes, et simplices sicut co- lombffi (Matth. x, IS). » Sed quoniam in rectitudi- ne justitia, in simplicitate autem mansuetudo de- signatur^ incamatus Dominus simplicitatem cum rectitudiae tenuit, quia nec in mansuetudine dis- trictioncm justitiaB, nec rursum in districtione jus- titisB virtutem mansuetudinis amisit. Unde ei per B Prophetam dicitur : « Tntende, prospere procede et regna. Dilexisti justitiam (Ps. xliv, 5, 8). » Tro- pice namque qpjiisquis eetemam patriam appetit, simplex procul dubio et rectus vivit. Simplex vi- delicet opere, rectus fide. Sed qnisquis in bonis qu» agit, non retributionem interius, sed favorem exterius quffirit, simplex nonest. Unde perquem- dam sapientem dicitur : ~< Vse peccatori terram, ingeedienti duabus viis {Eccli. ii, 14). » Sequitur. Timens Deum et recedens a malo. — Deum timere est, nulla qu8B facienda sunt bona prseterire. Unde per Salomonem dicitur : « Qui Deum timet, nibil negligit (J^cc/e. vii, i9). » Sed quia nonnulli sic bona faciunt, ut tamen a quibusdam malis non recedant, bene postqiiam Timens Deum dicitur, q recedens qaoque amato csse perhibetur. Scriptum quippe eat .* « Declina a malo et fac bonum {Ps. xxxvi, 27). » Et Jacobus : « Quicunque, inquit, to- tam legem servaverit, offendat autem in uno, fac- tus est omnium reus (Jao. n, 16). » Sed bene hoc ex Redemptoris nostri voce dicitur. Juxta huma- nitatis enim naturam Deum timuit, quia ut super- bum bominem redimeret, mentem pro illo humilem sumpsit. Scriptum namque deillo est : « Et replebit eum spiritus timoris Domini (Isai. xi^ 3). » Reces- sit autem a malo, non quod faciendo contigit, sed quod inveniendo reprobavit. Sancta etiam electo- rum Ecclesia, simplicitatis suse et rectitudinis vias a timore inchoat. Cui tunc est funditus a malo re- cedere, cum ex amore Dei coeperit jam nolle pec- care. Qui vero timore bona agit, a malo penitus non recessit, quia eo ipso peccat quo peccare vellet, si multffi [si multum] peccare potuisset. Sequitur : Vers. 2. Natique sunt ei septem Aliiettres fiUaB. — Seepe ad avaritiam cor parenMs ducit fecundi- tas prolis. Ut ergo beati Job quam sancta mens fuerit, ostendatar et justus dicitur, et muItaB pro- Us pater fuisse perhibetur. Mystice. Quid in septe- nario, nisi summa perfectionis accipitur ? A septe- nario quippe numero, in duodenarium surgitur. Sienim quatuor per tria, vel tria per quatuor du- cantur, septem in duodecim vertunt. In septem er- go flliis ordo preedicantium. Unde sancti apostoli, qui Trinitatem in quatuor partibus mundi prsedi- care mittebantur, duodecim sunt electi. In tribus vero fihabus, multitudo signatur auditorum. Quse si et per perfeetionem operis nequaquam forti vir- tute permanent, fidem tamen Trinitatis cogni- tam constanter tenent. Possunt etiam per tres fi- lias tres ordines fideUum designari, Pastorum vide- licet, continenlium atque conjugatorum. Unde et Ezechiel propheta tres liberatos viros audisse se asserit. Noe scilicet, Danielem, et Job. Septem quippe etiam nobis filii nascuntur, cum per con- ceptionem bonas operationis sancti Spiritus, sep- tem in nobis virtutes oriuntur. De quibus propheta dicit : « Requiescet super eum Spiritus Domini, Spiritus sapientiffi et intellectus, » et reliqua (/sa. XI, 2). Nascuntur et tres sorores. Quia quidquid virile hi virtutum sensus faciunt, iidei, spei chari- tatique conjungunt. Neque enim ad donarii perfec- tionem septem filii perveniunt^ nisi in fide, spe et charitate fuerit omne quod agunt. Sequitur : Vers. 3. Et fuit possessis ejus, septem millia ovium, et tria millia camelorum^ quingenta guo^ quejuga boum, et quingentae asinas, ac familia multa nimis. — Scimus quia ad majorem dolorem mentem commovent damna majora. Ut igitur os- tendatur quantee virtutis exstitit, multum fuisse di- citur quod pariter amisit. Nunquam quippe sine dolore amittitur, nisi quod sine amore possidetur. Quid enim mystyce in septem millibus ovibus, nisi Hebrseos a pascuis legis innocenter ad fidem ve- nientes, accipimus ? Quid vero in tribus miUibus camelorum, nisi ad plenitudinem fidei veniens to- ta gentilium vitiositas, onusta idolorum cultibus designatur ? Potest namque per camelos quia commune sunt animal, Samaritanorum vita si^na- ri. Quiquasi ruminant, ut camelus, quia ex parte verba legis recipiunt, et quasi ungulam non fin- dunt ut camelus, quia eam pro parte contemnunt. Qui etiam grave onus portant, quia sine spe resur- rectionis laborant. Sed quia incarnatus Dominus. et Hebrffiorum populum et Samaritanorum quos- dam ad fidem perduxit, septem millia ovium, et tria millia camelomm possedit. In Scriptura sacra cameU nomine aliquando ipse Deus exprimitur, ut illud : « Liquantesculicem,etcamelumglutientes. {Matth. xxui, 24). » AUquando autem populus gen- tilis. Unde et Rebecca ad Isaac veniens, typum Ecclesiffi prffiferens, dorso cameU deducitur. Mo- RALiTER. Oves ctiam nos possidemus, cum cogita- tiones innoxias possidemus. Camelos quippe pos- sidemus; si quod altum sapimus, humiUter depo- nimus, cum cogitationes nostras ad infirmitatis fraternffi compassionem flectimus. Quod quidem sine cognitione fidei Trinitatis agere non vale- mus. Possunt autem per camelos, terrenarum rerum bonffi dispensationes intelUgi. Quia igitur non se penitus anima ab omni terreno opere disjungit, ungulam non findit, sed tamen ru- minat, quia bene dispensando temporaUa coeles- tia sperat. Quas dum nos Trinitati conunittimus, camelos possidemus. Sequitur : Quingenta quoque juga boum, et reliqua. — In Scriptura autem sa- cra boum nomine, aUquandobene operantium vita ii3 EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LIB. I. ii4 signatur, ut illud : Non alligabis os boTi trituranti (Deut. XXV, 4; / Cor, ix, 9 ; 1 Tim. v, i8). » Ali- quando hebetudo fatuorum, ut illud Salomonis : « Statimque eam sequitur quasi bos ductus ad vi- ctimam {Prov, vii, 22). » Asinorum quoque no- mine, aliquando stultorum pigritia designatiu*, ut illud Moysi : « Non arabis in bove simul et asino (Deut. xzu, iO). » Aliquando immoderata petu- lantium luzuria^ ut illud propbetm : Quorumcar- nes sunt ut cames asinorum (Ezech, xxm, 20). » Aliquando gentilium simplicitas : unde Jerusalem tendens Dominus, asellum sedisse perhibetur. Quid enim bos, nisi Judaicus populus exstitit, cujus cervicem jugum legis attrivit ? Et quid asi- nus nisi gentilitas fuit ? Quam quilibet seductor re- petit, qaasi brutum animal quo voluit errore substravit ? Quid vero per quingentesimum nume- rum qui a quinquagenario, qui septem bebdoma- dibus ac monade addita, adimpletur, nisi requies signatur? Quid per denarium, nisi summa per- fectionis exprimitur? Quia ergo ad aetemam re- quiem pro electorum parte Judaea gentilitasque coUigitur, recte quingenta jugaboum, quingentae- que asinae haberi perhibentur. Moralitbr. Juga etiam boum in usum nostras possessionis sunt, cum concordes virtutes exarant duritiam mentis. Asinas possidemus, cum lascivientes motus res- tringimus, vel cum cogitationes intra nos simpli- ces regimus. Dum enim de hoc quod prudenter sapimus, vel quod humiliter ignoramus seternsB pacis requiem quaerimus, quasi intra jubelei [jubi- Iffii] numerum tenemus. Sequitur : Ac familia multa nimis, — Quia enim ad cognitionem fidei prius stulta mundi collecta sunt, ut post ejus etiam astuta vocarentur, animalium prius multi- tudo et familia in extremo memoratur. Paulo at- testante, qui ait : « Non multi sapientes secundum oamem, non multi potentes^ non multi nobiles ; tod qn«e stulta sunt mundi elegit Deus, ut confun- dat fortia (/ Cor. I, 26). » Moraliter. Multam ni- mis familiam possidemus, cum cogitationes innu- meras sub mentis dominatione restringimus. Si- cut enim absente domina anciliarum linguae per- strepunt, operis officia negligunt, repente domina veniente, linguae perstrepentes reticent, ad opus revertuntur ; sic igitur si domina mentis ratio di- scedat, cogitationum se clamor multipHcat ; ut au- tem ratio rcdierit, cogitationum se tumultuosa turba compescit : Sequitur : Eratque vir ille ma- gnus inter omnes Orientales, — Orientales viros esse prfledivites^ qiiis ignorat ? Magnus ergo inter Orientales exstitit, quia et divitibus ditior fuit Mystice. Oriens Redemptor noster dicitur, ut illud prophetae : « Ecce vir^ Oriens nomen ejus (Zach, VI, i2). » Omnes ergo qui in hunc Orientem fide consistunt, recte Orientales vocantur. Sed quia onmes homines tantummodo homines, ipse autem Oriens, Deus et homo, recte dicitur : Erat magnus inter omnes Orientales. Moraliter. Inter omnes Orientales magni efflcimur, cum eis spiritibus qui orienti luci inherent, pressa camalis corruptionis |A nebula, discretionis nostrae radiis, in quantum pos- sibilitas suppetit, sociamur. Ut Paulus ait : « Nostra conversatio in coehs est (Phil, iii, 30). » Sequitur : yers, i.Et ibant filii ejuSf et faciebant convi- vium per domos, — 0 in»stimabilem pateraae in- stitutionis laudem ? Et pater dives dicitur, et lilii concordes. Mystice. Filii per domos convivia fa- cturi ibant, cum pr»dicatores apostoU in diversis mundi regionibus, virtutum epuJas audientibus quasi edentibus ministrabant. Unde et eisdem flliis esurientibus plebibus dicitur : « Date illis vosman- ducare (Matth. xiv, iO). » Si enim ignorantiae ob- souritas sine dubitatione nox est cordis, inteUectus non immerito dies vocatur, ut Paulus ait : « Alius judicat diem inter diem. Alius judicat omnem Q diem (Bom, xiv^ 5). » Unusquisque ergo filius in die suo convivium exhibet, quia sanctus quisque praedicator juxta mensuram illuminatae intelligen- tiae mentes audientium epulis veritatis pascit. Sic quippe Paulus faciebat, cum dicebat : « Beatiores erunt si sic permanserint, secundum meum consi- lium (J Cor. vu, 40). » Sorores filii ad convivium vocant, quia infirmis auditoribus sancti apostoli refectionis superase gaudia prffidicant, eorumque mentes pabulo veritatis jejimas divini eloquiiepu- lis pascunt. Scriptura enim sacra aliquando cibus est, ut illud prophetae : « Parvuli petierant panem, et non erat qui:.frangeret eis (Thren. iv, 4). » Ali- quando potus, ut iliud prophetse : « Omnes si- tientes venite ad aquas. (Isa, lv, i). » Et in Evan- P gelio : Si quis sitit veniat, et bibat (Joan, vii, 37).» MoRALiTER. Fihi per domos convivium faciunt, dum virtutes singulffi juxta donum proprium men- tem pascunt. In die suo, — Dies uniuscujusque filii est illuminatio uniuscujusque virtutis. Sapien- tia in die suo convivium facit, quia mentem de ffiteraorum spe et certitudine replet. Intellectus, cum audita penetrat, et cordis tenebras illustrat. Consihum, convivium facit, cum esse pr»cipi- tem prohibet. Fortitudo, cumadversa non metuit, et cibos cenfidentiffi apponit. Scientia convivium facit, quia ignorantiffi jejunium superat. Pietas, cum cordis viscera misericordiffi operibus replet. Timor in die suo convivium parat, dum premit mentem ne de prffisentibus superbiat, de futiiris iUam spei cibo confortat. Sorores etiam filii ad convivium vocant, cum virtutes nostrffi in onme quod agunt, spem, fidem et charitatem adsci- cunt, ut fides, spes et charitas gaudeant in opus bonum, quod unaquffique virtus administrat. Se- quitur : Vers. 5. Cumque in orbem transissent dies con^ vivii, et reliqua. — Cumdicit, mittebat etsanctifi^ cabat illos, aperte monstratur quid districtionis erga illos prffisens ageret^ quibus abs^s soUioitu^ dine non deesset. Yir quippe sanctus noverat quia celebrari convivia sine culpa vixpossent. Namdum corpus in refectionis delectatione resolvitur, cor ad inane gaudium relaxatur. Unde scriptum est : « Se- dit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere (Exod. xxxii, 6). » Quod vero octavo die HB S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II. 116 beatus Job sacrifioium offert, mysterium surrectio- A Ais Mystice. Deo benedicere, est, id cst maledicere, de ejus munere sibi gloriam prae- bere. Unde apostolis redeuntibus a pr»dicatione Dominus pedeslavit, quia plerumque in bono opere pulvis praveB cogitationis sumitur. Quod dioit, nt fortet nostram ignorantiam suscipit, ut illud : « Fl- lius hominis veniens^ putas inveniet fidem super terram ? » {Luc. xvui, 8.) Moralitbr. Filii in eordi- bus Deo maledicuBt. cum recta nostra opera non rectis cogitationibus prodeunt, cum se mentes no- str<£ de se sestimant habere quod sunt, cum de bonis operibus propriam laudem qusBrunt. Sequi- tur : Sic faciebat Job cunctis diebus, ~ Scriptum quippe est: « Qui perseveraverit usque in flnem^ hic salvus erit {Matth. x, 22). >» In sacrifioio Bancta actio, in cunctis diebus constantia sanctie aotionis exprimitur. MrsTicE. Sine intermissione holocau- stum Redemptor no&ter immolat, quia sine ceftsa- tione Patri suam pro nobis incamationem demon- strat, quffi nostrse oblationis emundatio est. Mora- LiTEB. Incassum bonum agitur, si ante tempus vit^e deseratur. Hinc reprobis dicitur : « \m his qui perdideruntsustinentiam {Eccti» u, 16). » Hinoele- ctis Veritas dicit : « Vos estis qui permansistie me- cum in tentationibus meis (Luc. xxn, 28). » LIBER SECUNDUS. Vms. 6. Quadam die cum venissent fiUi Dei ut G (umterent coram Domino, adfuit tnter eos etiam Saian. — Divina enim Scriptura qualitates re- rum exprimit terminosque causarum. Aliquando a positione looi^ ut Israel verba Dei in monte au- dire non potuit, postea non crediturus {Exod, %x, 19). Aliquando a positione corporis, ut Ste- pbanus Jeeum stantem vidit {Act. vui, 55). Stare enim pugnantis est. Aliquando ab aeris qualitate, ut in Evangelio : Hiems erat (Joan. x, 22), > nul- lum oredere docens. Ahquando a qualitate tem- poriS; ut ad tradendum Dominum noote Judas Qiiit. Quia ergo beati Job tentatio ad viotoriam ducitur, a die coepi perhibetur. Dei fihi electi an- gttli vocantur, qui ad nos spirituali prffisentia fo- ras exeunt et tamen se internffi contemplationis j) gaudiis non privant. Vcniunt ergo, unde Paulus ail : « Nonne omnes sunt administratorii spuritus, in ministerium misai propter eos qui hffireditatem oapiunt salutis? » {Meb, i, 14.) A Deo autem non reeedunty ut Deus ait ; « Angeli eorum semper vi- dtnt faciem Patna {Matth, xvm, iO). » Satan quippe inter eos a quibus per superbiam reces- serat venit, quia etsi beatitudinem perdidit, na- tnram tamen eis similem non amisit. Eo enim in- tuitu[quo cunota Deus spiritalia conspicit, eum etiam vidit, ut illud : « Oculi Domini contemplan- tur bonos et malos (Prov, xv, 3). >» Visus est, sed non vidit, ut cacus a radiis soUs perfunditur, cum lumen ejus ipse non videat. Gui dicitur : Unde venis ? Nescire Dei reprobare est, ut illud : « Nescio vos {Matth. xxv) 12). » Allegorige. Qua- dam die venisse Satan dicitur, non quod apud Deum cursus temporis mutatione diei noctisque varietur, sed sacra Scriptura temporahter editis loquens, temporalibus utitur verbis. Ea quq^pe vi justitiffi immundus spiritus penetratur, quia vide- hcet mundorum spirituum oorda replentur. In die enim Dominus Satanam vidit, quia vias ejus insa- pientiffi suffi incamatione corripuit Unate venis f dicere est occulti hostis insidias detegere. Filii Dei electi sunt omnes, qui ad ffiterme patriffi Yocatic>> nem Deo collecti sunt^ qui divinitatis prffisentia intrinsecus assistebant. Mohaliteb. Inter fihos Dei etiam adest, quia plerumque bonis nostris oogita- tionibus, qu» in corde nostro adventu sancti Spt- htus operatione seminantur^ antiqnus ille oallide se subjungit inimicus^ ut bene cogitata perturbat. Unde venis ei dicere est ejus nobis insi^JUas deda* rare. Sequitur : VcRS. 7. Circuivi terram et percmbutavi eam, — Satan ergo laborans terram cireuit, quia quietas Ii7 EPITOMB MORALIUM S. GRE6. IN JOB. -* UB. II. in cetuf . Cui similis in terr^ noi) ^st, et si i^lopiiv^s qui^ue tiliiu^ ^^d per<4piendam dlvi- ^tatein progciai , neqi^quam tameo^ ut Deus naturah^ esset accepit, qui servus dicitur, secun- dum quod apostolus ait : u Semetipsiun exinanivit forman^ servi accipiens, et reliqua (PbiL u 7.) » Mmwi PWSH^ ^W ^omines piecUator I)ei et 118 A hominum^ homo Christus Jesus, ad pr8ii>endum exemplum vitse hominibus, simplex ; ad non parcendum malignis spihtibus, rectus ; ad del>eilandam superbiam, timens Deum ; ad deier- . gendam vero in electis suis vita immunditiamy recedens a malo, De ipso enim per Isaiam dicitur: « £t replebit eum spihtus timohs Domini {Isa. ii, 3). » Et Petrus : « Qui peccaium non feoit, nec dolus inventus est in ore ejus (I Petr, i, 22), » Dei autem ad Satan per figuram dicere esi : Nunquid considerasti servum meum Job ? unigenitum Filium contra eum in forma servi admirabihter demonstrai. Tropice. Nunquid considerasti servum meum Job ? quem divina inspiratio oontra hostem roborat : hunc quasi in Saianas auribus Deus 9 laudat Laudare quippe ejus est, et phus bona concedere, et post concessa custodire. Vers. 10. Nunquid frustra Job timet Deum ? Nonne tu vallasti eum^acdomum ejus^universam- que mhstantiam per circmtum? operibus manuum ejus benedixisti et possessio ^us crevii m terra ? — Ac si paienter dicat : Qui tot bona in terra recipit, quid mirum est si pro eis sese innocenter gerit ? Innocens vere esset, si bonus inter adversa cxisteret. ALLEGoaicE. Quia igitur antiquus hosiis redemptorem passibilem vidii, non Deum natumy sed Dei gratia custoditum credidii, unde dicit : Nunquid frustra Job timet Deum ? Eum quippe ac domum ejus a Deo vallatam dicii , quia tentando ejus conscieniiam penetrare non potuit ; Q substantiam ejus vallatam , quia eleotos ejus invadere non prsBsumii. Operibus manuum ejus benedixisse Deum et possessionem ejus excrescere in ierra queritur , quia fides ejus innnoceniiam hominum prffidicantibus apostolis muliiphcatur. Possessio quippe excrescere dicitur , dum , labo- raniibus prffidicatoribus , fldelium quotidie nu- merus augeiur. Hibc iiaque diabolo dixisse est de bis tabescendo doluisse. Tropice. Nunquid frustra Job timet Deum ? Ac si diceret, cur laudas, quem protegendo roboras ? Despecto enim me dignus iuis laudibus homo esset, si suis contra viribus staret. Sequitur : Vbrs. 11. Sed extende paululum manum tuam, et tange cuncta qum possidet , ei reliqua. — ^ Cum sanctum virum Satan ientare appetii , et tamen Domino ui manum suam exiendere debeai dicit^ notandum esi quia sibi vires fehendi non iribuit. Hinc esi quod in evangelio legio dicebat : « Si ejicia nos, mitte nos in porcos {Marc, v, 12). » Paululum manum posiulat exiendi, cum exie- riora appetii conteri , quia fiacere multum non se putai, nisi cum animam sauciat , nt ferieodo eam a celesti patha revocaret. Dei faeies respectus ejus grati» mtelligiiur. Nisi in fadem benedixerit tibi. Ae si dieat : Ea qusd dedisti subirahei» nam si aceepta perdiderit respecium tu» graiia» sublaiis temporaliba? non reqtdrii. Si eojm ea in quibus deleoiaiur non haboeht, ftt- vorem tuum etiam maledicendo^eontemnit.AxtEGo- B^CB, Redemptorem nostrump quem tranquiliitatis. H9 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSiS 0. ilM tempore Dei gratia custoditum credidit, peccare A posse per passionem putavit. Ac si dicat : Interrogatus afflictionibus, homo et peccator agnoscitur, qui in miraculis Deus putatur. Trdpi- CE. Plerumque enim dum virlutum fructus fecun- dereddimus, dum continua prosperitate pollemus, aliquantulum mens erigitur, ut a semetipsa sibi existere bona quse habet, arbitretur. Qucb nimi- rum bona hostis attrectare appetit^ sed Deus nonnisi benigne concedit: fitque miradispensatione pietatis ut unde malignus hostis cor tentet ut interimat, unde misericors Conditor erudiat ut vivat ; quatenus imbecillitate sua cognita y in spe divini adjutorii robustius solident. Sequitur : Vers. 42. Ecce universa quse habet in manu iua suntf et reliqua. — Consideranda est dispensatio Dei B pietatis quomodo hostem nostrum permittit et re- tinet, relaxat et refrenat. Substantiam prodit^ sed corpus protegit post persecutori traditurum. Non simul ad oninia relaxat hostem, ne undique feriens frangat civem. Hinc Paulus ait : « Fidelis Deus qui non patietur vos tentari supra id quod potestis sed faciet cum tentatione etiam exitum ut possitis sustinere (/ Cor, x, 13). » Intelligi et aliter potest, pugnatori suo Dominus dividere certamina voluit, ut hostis prius victus denuo veniret,tuncque ei aliud iterum vincendo, concederet ut eo famulus mira- bilis victor existeret, quo contra eum victus hostis se adbellare pararet. Allegorice. Manus Satanae non potestas, sed tentatio accipitur. Redemptor igitur noster qui Judmam, quae prius substantia q ejus fuerat, amisit per infidelitatem^ et post ejus caro patibulo crucis est affixa, quasi prius habita perdidit, et postmodum in semetipso adversarii nequitiam pertulit. Tropicjs. Ac si dicat : Electi uniuscujusque bona sic tentanda exterius tribuo, ut tamen ipse noveris quia perseveranter mihi' illum in mentis radice conservo sequitur : Etfressus- que est Satan a facie Domini, — Quo exitur ab eo qui ubique est ? Hinc namque ait : « Coelum et terram ego impleo {Jer. xxm, 14. » Sed quandiu Satan, pressus majestatis potentia, appetitum suas malitiaB exercere noa valuit, quasi ante faciem Domini stetit. A facie autem Domini exiit, quia relaxatus divinitus ab iaternflB retentionis angustia ad sui desiderii effectum venit. Mystice. Sicut superius a facie exiit Domini, quia ad desiderii ^ sua vota pervenit. Moraliter. A facie Domini exiit, quia per hoc quod usque ad effectum cordis pre- valere nequaquam permittitur, exclusus ab intimis exterius vaeat, quia etiam si vires mentis plerum- que turbat, eo ipso foris est^ quo assistente Deo usque ad interitum bonorum corda non vulnerat. Sequitur : Vers. 13. Cum autem quadam dte filii filiae ejus comederent et biberent, et reliqua. — Tunc quippe diabolus tentandi opus elegit quando bea- tu8 Job filios in convivio invenit. Quod videlicet nobis Deo dispensante proditur, quia prfienuntiat tribulationem I»titia societatis. Boves arantes nuatiat, ut videlicet memorato fructu operis causa crescat doloris. Aucta est etiam mensura gemi- tuum particula nuntiorum. Typice. Beati Job fllios ac fihas vel apostolorum ordinem, vel cunctoram tidelium diximus multitudinem designasse. Quis autem major Domini filius nisi Judaicus accipi populus debet, qui ei dudum datse legis fuerat doctrina generatus ? Minor autem gentilis populus qui in mundi extremitate collectus est. In domo fratris primogeniti convivantur filii, quia videlicet adhuc sancti apostoh^ quibus dictum fuerat, m In viam gentium ne abieritis (Math, x, 5), » sacree Scripturse epuhs in sohus Judaici populi collectione vescebantur. Ut illud : « Non jejunabunt fiUi sponsi^ quandiu cum illis est sponsus, et reliqua [Matth. IX, 15). » Vers. 14. Boves arabant et asinae pascebantur, — Quid bovesy quam bene operantes ? quid aliud asinas,quam quosdam simpliciter viventes aceipi- mu8?Qufie bene juxtaboves pascuntur,quiapruden- tibus conjuncti tardiores, eorum inteUigentia alua>' tur, du^i eis bona sua fraterna charitate credunt. Sabsdi autem captivantes interpretantur. Capti- vantium autem nomine immundi spiritus designan- tur,qui eos quos sibi subjiciunt,infideliter captivos ducunt. Qui et pueros gladio feriunt, quia tentatio* nis suas jaculis eos vulnerant, quos nondum juve^ nilis constantia liberos vel robustos servat. Puer qui nuntiat evadens, sermo est propheticus, qui dum fiunt mala omnia qusB pr»dixit| quasi sanus ad Dominum redit. Tropice. In eIectorum« corde prior bonorum sequeutium quasi primo- genita proles sapientia nasoitur que profecto nostra estfides, ut propheta ait : « Misicredideritis, non intelligetis {Isa. vii, 9). » In domo ergo fratris primogeniti filii convivantur, dum virtutes nostriB in habitaculo fidei sacri eloquii cibo satiantur. Quid arantes boves, nisi graviores nostras cogitationefl accipimus ? Quid pascentes intelligimus asinas, nisi simplices motus cordis ? Sed plerumquehostis callidu& gf aves cogitationes voluptatis delectatione corrumpit, et motus simplices cordis laude subtili- tatis etsi non interimit, subrepens tamen nocet. Ahter. Arantes boves, eogitationes sunt charitatis^ quibus praedicando prodesse aliis ccmamur. Per asinas vero patientia et mansuetudo signari potest. Sed malignus arantes boves subtrahiti cum nos in torporem mergit, ut aliis prodesse non libeati etiam cum a propriis vacamus et dum tolerantiam cogitationis vel ad momentum turbat quasi absta" lisse se ab agro cordis asinas exulat. Aliis ergo pereuntibus , unus ad domum redit , dum turbatis in tentatione motibus, discretio ad con- scientiam recurrit , ut quod repentinis incur- sibus preoccupata mente perdidisse se pensat, hoc compunctionis studio afflicta recipiat. Sequitur : Yers. 16. Cumque adhuc ille loquereturi venit alius et dixit : Ignis Dei cecidit e ccelo ^et tactas ot;es,etc.— Intuendum quippe estquam callide dici- tur ignis Dei. Ac si diceretur: IUius anima animadver- sionem sustines, quem tot hostiis placare yoluisti, ejus iram t^.ei^as, cui quotidie serviens insuda-^ »>'. iil EPIT01f£ MORALIUM S. OREG. IN JOB. — LIB. II. m bas. Ttpice. Goelum hoc in loco sacerdotes vel PharisflBOs, yel legis doctores non inconTenienter accipimns, ut Moyses ait : « Attende, coelum, et loquar. » Qui per c<»leste officium superlucere videbantor. Sed quia ipsi summopere in Redemp^ toris nostri adversitate commoti sunt quasi ignis de coelo cecidit, dum ad decipiendum imperitum popuium ab hisetiam quivera docere putabantur, Hamma invidiie exarsit. Quid autem in ovibus atque pueris, nisi innocentes quosque, si tamen adhuc infirmos accipimus ? qui dum adversitatem Pharisttorum ac principum tolerare timuerunt, infidelitatis concrematione consumpti sunt. A prsBpositcmim ovium cordibus flamma invidis comiit, et quidquid boni in plebibus oriebatur, incendit. Unus fugit, quia dum impletur prsedicta causa malitiffi, fallacifie intehtum evadit sermo propheticus qui ait:uEt nunc ignis adversarios consumit {Joan, zix, 6). MoRAUTER.Quid per oves, nisi cogitationis innocentia, vel bonorum cordium munditia designatur ? Et qoia ab aeris potesta- tibus qui ccelum dicitur, contra cogitationum nostrarum munditiam flanmia hvoris imut, de ccelo ignis venit, qui ignis Dei dicitur, quia etsi non faciente Deo, tamen permittente Deo genera- tur. Sed unus fugit cum perturbatis cogitationi- bus diBcretio non succumbit, ut damna sua animo renuntiet, et quasi dominum ad lamentum vocet. Sequitur : Vers. 17. Chaldei fecerunt tres turmas. — Ecce iterum ne quid minus de humana adversitate doluisset» Chaldfieorum turmas irruisse denuntiat. Typice. GhcddaBi interimtantur feroces, quo no« mine designantur persecutionis Domini auctores, quidioebant: cCrucifige, crucifige (Luc. xxiii, 2i).» Tres tunnfiB Pharisffii^ Herodiani, et Sadducfisi sunt, Camelos rapiunt, dum Samaritanos et quos- dam ez Judsa, vel tortuosas mentes infirmantium persuadendo ad interitum trahunt. Pueros etiam gladio feriunt, quia et si qui in popule uti jam ratione potuerant,eis ipsis non virtute rationis, sed potestatis ratione eontraibant A quibus evadens puer qui nuntiat, fugit ; quia illis iniqua patran^ tibus, eos nimirum deserens^ sermo propheticus convalescit, qui ait : « £t tenentes legem, nescie- runt me (Jer. ii, 8).» Tropologice, Per camelos qui mundum aliquid dum ruminant, immundum dum nequaquam ungulam findunt habent^ supra dixi- mus bonas rerum temporalium dispensationes intelligi. In quibus quo est cura distentior, eo nobis multiplicius insidiatur inimicus. Omnis enim terrenis rebus dispensandis praesidens, occulti hostis jaculis latius patet. Quasi enim tres turmas contra camelos facere, est terrenarum rerum dis- pensationum studia, modo illicito opere, modo superflua locutione, modo inordinata cogitatione vastare. Unus autem fugiens redit, quia discretio- nis ratio mentis nostrae oculis occurrit, et sollicita sibimet anima, quod subito impulsu tentationis intrinsecus amittit, inteUigit. Sequitur : Yfjis. 18. Loquebatur ille, et ecce alius intravit et A dixit: fitiis tuis et fUialms vescentilna, et tnbenti" btis vinumj et reliqua. — Latenter infert Satan quod ipse contra illum elementa moverit, qui moveri permisit. Quamvis et ipse semel accepia a Domino potestate ad usum suae nequitiie etiam elementa concutere praevalet. Et notandum quia in extremo filiorum mortem intulit, ne vilia pater rei familiaris damna duceret, si illa jam orbatur audiret. Quanquam enim convivia peragi sine culpa vix possint, absit ut tanti viri filios per con- viviorum studia ingurgitando ventri vacasse sua» picemur. In die ergo primi fratris, filios obruit, quia antiquus hostis in minorum morte subver- sionis aditum per negligentiam majorum qunrit. Mystice. Filii etfiliae pnedicantes apostoh ac plebes ^ designantur, qui in domo fratris primogeniti con- vivari referantur, quia in habitatione adhuc Judaici popuh sacrse prfledicationis deliciis vescebantur* Regio deserti, cor infidelium est^ quod dum Creator deserit, nullus inhabitator cotit. VentuB vehemens a regione deserti irruit, quia in passione Redemptoris nostri contra fideles ejus fortis ten** tatio a cordibus Judaeorum venit. Vel certe regio deserti immundorum spirituum est multitudo, qui corda persecutorum commoverunt Domus est synagoga. Quatuor anguli, quatuor ordines regen- tium, sacerdotum scihcet et Scribarum, et senio^ rum popuh, atque Pharisfleorum. Ab immundi» spiritibus quippe ventus, ib est tentatio, irrnit : et mentes quatuor ordinum mahtia persecutionis ^ excitavit. Domus liberos oppressit, quia dum Judaea incredulitate Dominicae persecutioniscadit, aposto- lorum fidem desperationis formidine obruit. Unus evadit, quia convaluisse sermo propheticus qui haec nuntiaverat ostenditur, dicens; << Dilectus meus in domo mea fecit scelera molta (Jerem. XI, 15); » et illud : « Percutiam pastorem, et dis- pergentur oves gregis (Matth, xxvi, 31).» Moraliter. Domus, nostra conscientia est. Quatuor anguli, quatuor sunt virtutes, scilicet: Prudentia, Fortitu- do, Temperantia, et Justitia. Regio desertiimmun* di sunt spiritus, qui a Deo sunt derelicti. Ventus ergo vehemens quatuor angulos domus concutit, quia fortis tontatio occultis motibus qua- tuor victutes quatit : quassatis angulis domus ruit, dum pulsatis virtutibus conscientia turbatur. Intra hos autem quatuor angulos domus filii convivaUf- tur, quia intra arcana mentis cor principaliter his quatuor virtutibus ad summae rectitudinis culmen erigitur, et virtutes caeterse, quasi qusedam cordis soboles, se invicem pascunt. Eversa igitur domo, mcMriuntur filii, quia turbata in tentatione con- scientia, obruuntur genitae in corde virtutes. r.um quibus etiam et tres sorores occumbunt, quia in corde nonnunquam per flagella tur- batur charitas, per ^ormidinem concutitur spes, per queestiones pulsatur fides. Unus evadit, quia mentis discretio etiam in tentamenta incolumis permanet, ut dolens animus vires, quas quasi amittere coeperat poenitendo conservet. Sequitur : Vers. 20. Tunc surt*exit Job, et scidit vestimenta 113 S. ODONiS ABB41iS CLDNIAGfiN^SlH. i24 ^uBf ei tense eapiie eerruem tn terram adoravU. A -^ Nmnuii magiM& Gonstanti» philosophiam pu- taat, si diacipliafiB asperitate correcti* ictus verbe- nim dolofesque non seuiiaai. NonDuUi vero tam BJmia parcussiouum flagella seatiuuty ut immo* derato dolore commoiiy etiam in excessu lingusB dilabantur. De illia quippe dicitur per prophetam : « Percussisti eos, nec doluerunt. Attrivisti eos, et renuerunt accipere disciplinam (Jer» v, 3). » De ^sti» Psaknista ait : « In miseriis non subsistent {PsaL cxsajXy li). » Beatus itaque Job quia veree philosoi^iiad regulam tanuit, contra utraque mira se arte servabat Quod vestimenta scidit flagelh dolorem sensit. Quod vero adoravit, contra tla- gellatis judicium non excessit. Duo enim sunt pr»cepta eharitatis ; amor videlicet Dei et proxi- g mi. Ut dileetionem proximi exolveret, impendit luctum ; ut Dei non desereret, explevit inter ge- mitas orationem. Mos veterum fuit ut quisquis eapillos nutriendo servaret, eos tempore atllictio- nia abeGinderet: et qui tpanquiUitatis tempore ca- piUos abscinderet, eos in afflietione enutriret. Beatus iiaque Job iranqttiilitatis tempore capillos servasae oatenditur, eum ad dolorem caput ioton- diase memoraiur. Mybtice. Surgere Domini est pec- eatores^ qua diathcto >udieto ne derelinquat osten- deTO. Surrexii quia quando judieio persecutores auoa deaereret, monatrayit. Quid enim veatimen- tum Domiiiiy nisi Synagoga exstitit? Sicui enim hia nune veatiiiir, a quibus dihgiiury ut Paulus aii: M Ut eshiberei aibi glorioaaiii Ecolesiam, non q habeniem mgam ant maenlam {Ephes. v, 27), » ita enm incamandum eum prophetia praBdieantibua Judaea eoredidii^ adhmendo nihilominua vestia fnit. 8ed vestem aeidit^ dum in Judiea ahos ab iaflddliiaie auatuhi^ ahoa in infidehiate dereliquit Sciasa anim veatis erat, de qua Evangelista ait : quendo peocare, et de beato Job diotum est A $km peecaviit oonstat quod miurmui atiaiiM vitittm a oogitatione restrinxit. Et cum dicit. HtuUum to- cutus non est, patet quia culpam alingua compes- eit. Nec pecGavit ergo^ neo stulte locutue eflt, quia neo per consoientiam taoitus tumuiti iiec hnguam in contumaciam relaxavit. Allbqohigs. Quod nec peccasse, nec stultum aiiquid oontraDeumlooutuB sit Dominus, Petrus attestatur dicens : « Qui pec- catum non fecit, neo dolus inventus est in ore^us (/ Petr. 1. 32). » Morauter. Solerti enim eura eu- stodire animus dolens debet, ne cum se intus ten- tatio stimulat, in verbis forte illicitaB looutionis erumpat. Ne de probatione murmuret, ne ignisqui bone velut aurum concremat, per excessum ser- monis ilUciti in paleae favilla vertat. Nil vero obs- B tat, si hoc quod de virtutibus dizimus, de his quie in ostensione virtutis dantur donis Spiritus sancti sentiamus « Alii namque prophetiaB, alii genera linguarum, alii virtutes curationum » donantur (/ Cor, XII, 10). Sed quia hflBc ipsa dona non sem- per in mente eodemmodo sint, liquido ostenditur. Quod ne se mens in praesumptione elevet, ali- quando utiliter subtrahuntur. AllflB namque sunt donationes sancti Spiritus, sine quibus ad vitam nequaquam pertingitur : ut est mansuetudo, hu- militas, fides, spes, charitas; alitt quibusvitaB sanctitas pro aliorum utilitate declaratur : ut est prophetia, virtus curationum, genera linguarum. llla ergo sine periculo amitti non possunt ; ista . plerumque sine dispendio subtrahuntur. Sed cnm Q subtrahuntur dicamus : Dominus dedU, Dominus abstulit, Sitnomen Domini benedictum. mm LIBER TERTIUS^ CAPUT 11. Vehs. 4-3. Factum est cum quadam die venissent filii Deij et assisterent coram Domino, venisset quoque Satan inter eos, et staret in conspectu ^'uSy ut diceret Dominus ad Satan : Unde venis ? Qui respondens aU, Circuivi terram et perambu^ lavi eam. Bt dixit Dominus ad Satan : Nunquid considerasti seruum meum Job, quod non sU ei si» milisin terra, vir simplex et rectus, ac timens Deum et recedens a malo ? — H«ec quia latius su- perius disseruimus, melius est ut silendo prsete* reamus. Quamvis quod ei dicitur unde venis ? non ut prius dicatur, ac si enim Dei vox dicat : Ecce ab uno, et in infirmacarne posito vinceris^ qui te eontra me auctorem omnium erigere conaris. Un- de mox Dominus cum beati Job bona, sicut prius, diceret ; hflec cum victoriae triumphis enumerans adjungit : Adhuc retinens innocentiam suam. Ac si aperte dicat : Tu quidem malitiam exercuisti, sed ille innocentiam non amisit. Sequitur : Tu au- temcommovistime adversus eam, ut affligerem eum frustra. — QusBramus ergo qnomodo frustra. quomodo non frustra. Quia enim justus est Deus, afOigere frustra non potest. Scd rursum quia ve- rax est^ aliternon potuit dixisse quam fecit. Necesse quippe erat, ut sanctus vir soli Deo sibique notus, quanta virtute polleret^ ad imitandum cunctis in- notesceret. Aperta namque aliis virtutis exempla D non daret, si ipse sine tentatione remaneret. Frus- traergo percussus est, cui culpa nulia reeiditur, et non fhistra, cui virtus ad meritnm oumulatur. Quid est quod dicit : Commovisti me? Nunquid Satanee verbis veritas in subditorum suorum cru- ciatibUs aocenditur ? Absit. Sed quia nos ferire ni- si commoti nescimus ipsa divina pereussio com^ motio dicitur, et ad nostra verba, divina voce des- cenditur, ut ejus factum utcunque capiatur. Sed quia haec jam allegoricesupra discussimus, repll- care vitamu^. Hinc ergo initium sumimus. Ita- que ait : Commovisti me frustra. Cum Job Re- demptoris nostri speciem teneat, eique una sit cum Patre substantia, unaque potestas, quomodo per Satan motum se adversus eum asserit t Satan Itaque adhi^us afOictionem Dominum tunc commo- 127 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II. 128 vit, quando inparadisumprimum hominem a cul- mine, justitiae, inobedientiaB culpa, prostravit. Nisi enim Adam primus per voluntarium vitium in ani- ma mortem traxisset^ Adam secimdus sine vitioin camis mortem non veniret voluntariam. De quo et bene additur frustra, Frustra quippe afiOictus est, quiy et culpee uitione pressus est, et culpse con- tagio inquinatus non est. Hinc estquod Patri qui- dam sapiens dicit : « Gum sis justus, juste dispo- nis omnia {Sap. xii, 15)^ » eum quoque qui non debet puniri condemnas. Sequitur : Vers. 4. Pellem pro pelUy et cuncta quce habet homoy dabitpro anima sim, — Ssepeenim dum ve- nire ictum contra faciem cernimus, manum palpe- bris opponimus, ut ab ictu oculos defendamus, et corpus vulneri objicimus, ne in corpore teneriori vulneremur. Satan ergo haec consuere sciens fieri, dicit : Pellem pro pelle. Ac si aperte dicat : Idcir- GO Job tot extra se fiagella aequanimiter patitur, quia pavet ne ipse feriatur. Sequitur : Vers. 5. Mitte manum tuam^ et tange os ejus et camem, et reliqua. — Superius dixit. Tange cunc- ta quae possidet, nunc quasi prioris propositlonis oblituSy fractus de aliis, alia postulat. Mystice. Ma- lignus spiritus Hedemptorem nostrum miraculis coruscare conspiciens, elamat : « Scimus quia sis Sanctus Dei {Marc. i, 24), » Qui haec dicens, co- gnoscendo Dei Filium pertimescit. Sed tamen vim supernfie pietatisignorans, nonnunquam dum pas- sibilem considerat, hominem purum putat. Multos autem substantialis specie in pastoralipositosloco didieerat, quia a visceribus charitatis alieni^ valde pro minimo aUena damna pensabant. Hunc ergo quasi ex illis colligens, quia subtractis multis su- perari non vidit, usque ad ejus camem per tactum passionis exarsit, velut diceret : Pellem pro pelle, et reliqua Ac si aperte dicat : Moveri de his quse extra se sunt, negUgunt ; sed tunc veraciter qui sit agnoscitur, siin seipso quod doleat experitur. Hffic per se Satan cum fieri appetit, non verbis, sed desideriis, dixit. Haec per membra sua et verbis et desideriis intulit. Ipse quippe loquitur, cum juxta prophetae vocem ejussequacesdicunt : « Mittamus lignum inpanem ejus (Jerem. xi, 19). » Sequitiu^ : Vers. 6. Ecce inmanu tuaest^ verumtamen ani- mam ejus serva. — Manui itaque adversarii sanctus vir traditur, sed tamen in intimis adjutoris sui manu retinetur. De illis quippe ovibus erat, de qui- bus Veritas dicit : << Non rapiet eas quisquam de manu mea {ioan. x, 28). » Et tamen expetenti ho- sti dicitur : Ecce inmanu tua est. Isdem ergo in manu Dei, isdem in manu diaboh. Pius enim adju- tor ; quia tenuit quem concessit, et dando non de- dit, quem adversarii sui jaculis ejectis abscondit. Servare autem animam Satan dicitur, irrumpere non audere, sicut Patri dicimus . : « Et ne nos in- ducas in tentationem (Matth. vi. 18). » Mystice. Membrum diaboh Pilatus, corpus ejus sacerdotum prinoipes exstiterunt. Cum ergo se pro nostra re« demptione Dominus membrorum Satan» manibus A tradidit, quid aliud quam ejusdem Satanse manum in se sffivire permisit ? Si igitur potestas Sataoae, ejus accipitur manus, ejus manus juxta camem pertuUt ; cujus potestatem corporis usque ad spu- ta, colaphos^ fiagella, crucem, lanceamque tolera- vit. Unde et Pilato dixit ; « Non haberes in me po- testatem^ nisi tibi datum esset desuper. Animam vero ejus serva (Joan. xix. 11). » Non quohanc tentare prohibetur^ sed quo hanc tentare non posse convincitur. Neque enim sicut nos tentatione con* cutimur, ita Redemptoris nostri anima tentationis est necessitate turbata. Etenim si tentationem exte- rius est dignatus suscipere, mens tamen ejusexte- rius divinitatis suee inhaerens, inconcussa perma- nebat. Potest etiam ejus anima electorum vita si- B gnari, et cum Satan ad feriendam Redemptoris carnem permittitur, ab animaseparatur.Quia cum corpus ejus ad passionem accipit, electos ejus a jure suae potestatis amittit. Cumque ilius caro per crucem moritur, horum mens contra testamenta solidatur. Sequitur : Vers. 7. Egressus Satan a facie Domini. — Sae- pius^ hsBc sunt superius dicta. Percussit Jobulcere pessimo a pLanta perdis usque ad verticem ejus, — Seepe enim multa fiagella ex quaUtate, si vide- Ucet cum multa sunt, non sint gravia, et sape gra* via ex quantitate, sinon sint multa, levigantur. Ad- versarius vero in sanctum virum non solum per nequitiam^ quaUtatis ut iUud : Percussit Job ulce- re pessimo ; sed etiam per pondus quantitatis exar- P sit, ut iUud : A planta pedis usque ad verticem Qus. Mystice. Corpus Domini omnes sunt electi. Ab ipso itaque mundi exordio Redemptoris nostri corpus expugnare conatus est. A planta ergo pe- dis usque ad verticem vulnus intuUt qui a puris hominibus inchoans, usque ad ipsum caput Eccle- siae seeviendo pervenit. NuUus itaque electorum in hac vita venit qui non hujus hostis adversa susti- nuit. Morauter. Sic nos quippe divina pietas de- serit, ut deserendo custodiat. Sic custodit, uttamen permisso tentationis articulo, statum nobis nostrse infirmitatis ostendat. A planta nos pedis usque ad verticem hostis vulnerat, quianimirum cumUcen- tiam percipit,a minimis incipiens, usqueadmajo- ra pervenit. Qui corpus lacerat, sed ad animam non pervenit, cum cunctis cogitationibus interior, inter ipsa vulnera delectationum quse suscipit^ ar- cani propositi intentio resistit^ ut quamvis delecta- tio mentem mordeat, deliberatione tamen sanct» rectitudinis usque ad consensum moIUter non in- flectat. Sequitur : Vers. 8. Qui testa saniemradebaty sedens inster- quilinio. — Quid testa, nisi lutum ?quidsanies, nisi lutiun ? Luto ergo tergebatlutum. Pensabatquippe vir sanctus unde sumptum f uerat quod gestabat, et corpus quod sibi sanum subdiderat, percussum fragmento fictiU curavit. In sterquiUnio ponebat corpus, ut ex terra sumptum quse esset earnissub- stantia^ beneprofioiens perpenderetanimus. Intueri libetquare omnipotens Deus in hoc sseculo sic vehe- menter despicit, quos sic sublimiter ante saecula i29 EPITOHE MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LIB. III. 130 elegit. Idcirco quippe nos sic premit in infimis, A rerum, victusque ad subtilia tentandi argumenta quia videt quomodo remuneret in summis. Hinc ergo unusquisque colligat, qiiid illic sint passuri quos reprobat, si hic sic cruciai quos amat ? Ty- picE. Quid aliud in manu Domini est testa, nisi caro ex nostrae substantisB luto sumpta ? Etenim testa igne solidatur^ etcaro Dominiperpassionem robustior exstitit, ut illud Prophetfie : « Aruit velut testa virtus mea (PsaZ. xxi, 16). » Sanies itaque putredo est sanguinis, et peccata carnis, ex longa vetustate pejor sanies est. Vulnus itaque in saniem vertitur, cum neglecta culpa usu deterius grava- tur. Redemptor itaque noster corpus suum in ma* nibus persequentium tradens, saniem testa rasit, quia peccata nostra carne sua delevit. Venit, ut convertitur. Cor igitur mulieris tenuit, etquasisca- lam qua ad cor viri ascendere potuisset, invenit, sed nihil hoc arte praevaluit. Cum enim cor nos- trum antiquus hostissua persuasione non subruit, ad hoc nimirum per linguas adhffirentium subre- pit. Hinc enim scriptum est. «< A filiis tuis cave» et a domesticis tuis attende (Eccli, xxjui. 26). » Et rursum : € Inimici hominis domestici ejus {Matih, X, 36j. » Mystice. Cujus speciem male persuadens muher renuit, nisi quorumhbet camalium in Ec- clesiae sinu positorum ? Qui quo verbis professaB fidei intus sunt, eo bonos incorrectis suis moribus pejus premunt. Suadent namque nos aliquando verbis, aliquandoexemplisilliciunt. Sed hoc ipsum scriptum est, « in simiiitudinem camis peccati B aliquando metu, aliquando vero audacia agere (Bom, VI, 5), » ut de peccato damnaret peccatum. Testa ergo sanies raditur, cum carne culpa supe- ratur. Qui non in foro ubi lex perstrepit, sed in sterquilinio residet ; quia attestante Paulo : « In- firma mundi elegit, ut confunderet fortia (/ Cor. i, 17). » Ecce dolens in sterquilinio sedet, quia post perpetratas culpas libenter corda pfienitentium possidet. Qui dum mala sua flendo considerant, quasi ante se stercora sese abjiciendo coacervant. Unde per prophetam dieitur : « Ad quem respi- ciam, nisi ad humilem et quietum ? » {Isa. lxvi, 2). Quotidie etiam nunc usque perversa tolerat, cum a reprobis ejus electi lacerantur. Pravis enim moribus in Ecclesia Redemptoris vitam multi inse- quuntur, non gladiis, sed malis actibus. Qui non q solum pravffi actioni seipsos inferunt, sed etiam justorum rectitudinem inflectere ad perversa mo- liuntur. Moraliter. Quid per testam nisi vigor dis- trictionis, quid per saniem nisi fluctus illicitfle co- gitationis accipitur? Percussi ergo testa saniem radimus, cum post pollutionem cogitationisiUicitffi nosmetipsos aspere dimicando mundamus. Aliter ^ Per testam fragilitas mortalitatis intelligitur. Testa ergo saniem mundare est mortalitatis cursum fragilitatemque pensare. Cum ergo prava se cogi- tatio menti influit, quasi ex vulnere sanies decur- rit. Sed citius sanies tergitur, si in consideratione nostra fragihtas quasi in manu testa teneatur. Sa- nies itaque tergitur, cum culpa non solum ab moliuntur. Quorum Petrus et Sarvise filius spe- ciem tenuerunt. Ille videlicet passione Dominum prohibendo, hic vero maledicentem regi exstin-* guere cupiens. Sed valde deteriores sunt, qui huic culpse non formidine sed elatione succumbunt MoRALiTER. Uxor uamque male suadens, est car- nalis cogitatio mentem lacescens. Ssepe enim et foris flageUis atterimur,et intus camali suggestione fatigamur. Hinc Jeremias ait : < Foris interficit gladius, et domi mors similis est {Thren, i, 20). » Sed hffic aliter aguntur a reprobis, aliter ab electis. Dlorum namque corda ita tentantur ut consentiant ; istorum non tentationes quidem suscipiunt, sed repugnant. Sequitur : Vers. 10. Respondens autem Joh dixit : Quasi una de stultis muUiribus locuta es. — Bcce ubi- que hostis frangitur, ubique superatur, quia enim sensus pravse mulieris, non autem sexus in vitio est, nequaquam ait : locuta es quasi una ex mu- Ueribusj sed ex ineptis mulieribus, ut videlicet os- tendatur, quia quod pravum sapit, accedentisstul- titiae, non autem conditse sit naturse. Sequitur. Si bona suscepimus de manu Domini, mala quare non sustineamus ? — Bona, scihcet dona Dei, vel temporalia vel eeterna ; mala autem flagella prse- sentia appellans. De quibus Dominus per prophe- tam dicit : « Ego Dominus et non est alter, formans lucem et creanstenebras, faciens pacem et creans malum (Isa. xli, 7). » Magna quippe consolatio opere, sed etiam a cogitatione resecatur. Hinc Do* d tribulationis est, si cum adversa patimur, auctoris mmus : « Dico, inquit, vobis, quod si quis viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moecha- tus est eam in corde suo {Matth, v, 28). » In ster- quilinio sedet, qui infirmitatem suam sollicitus respicit, et se de bonis quae per gratiam percipit^ non extoUit. In sterqmlinio nobis sedere est, ad ea quffi iUicite gessimus, mentis ocuios poenitendo reducere. Sequitur : Vers. 9. Dixitautem itliuxor sua. Adhuc tuper- manes in simplicitate tua. Benedic DeOy morere. — Antiquus hostis humanum genus duobus modis tentare consuevit. Ut videUcet corda stantium aut tribulationibus frangat, aut persuasionibus mol- Uat. In utrisque ergo contra beatum Job se vehe- menter exercuit. Nam patrifamUias intuUt damna nostri ad memoriam dona revocemus, nec frangit quod ex doiore obviat, si menti citius hoc quod ex munere sublevat, occurrat. Hinc namque scriptum est : « In die bonomm, ne inmiemor sis malorum, et in die malorum ne immemor sis bonorum {Eccli. XI, 17). » Mybtice. Sancti viri tribulationum beUo deprehensi, cum uno eodemque tempore aUos ferientes, aUos suadentes sentiunt^ iUis op- ponunt scutum patientiae, istis jacula intorquent doctrinse. Hos docentes corrigunt, Ulos toierantes premunt. Insurgentes namque hostes patiendo despiciunt ; infirmantes vero cives, compatiendo ad salutem educunt. Quia enim electis dicitur :« Viri- liter agite, et confortetur cor vestrum {Psal. xvi, 4); » mentescarnaUum quaeinfluxa Deo intentione 134 S. ODONIS ABBA7YB OLUNIAGBNSIS II i» deseryitmt, non immerito mulieres yocantur. Ac si A oonantur. Bene autem loca de quibus veniumt, dicatur : 8i ad bona aeterna tendimus, quid mi- mm si temporalia mala sufferamus ? Hinc Paulus ait : «Non sunt condigncepassioneshujustempo- ris ad futuram gloriam, quae revclabitur in nobis [Rtm, vm, 48). » MoRALiTER. Quisquis^subigere vitia appetit, et ab »tema intentione retributionis cul- mina veraB intentionis gressibus tendit, quo magis vallari se vitiorum bello undique conspicit, eo se virtutum armis robustius acoingit, et tanto minus jacula metuit, quanto contra heec jacula venientia fortiter pectus munit. Sequitur : In omnibus his, non peccttvit Job labiis suis, — Duobus modis la- biis delinquimus^ cum aut injusta dicimus, aut justa reticemus. Nam et si aliquando reticere cul- congrua hsereticorum actibus describuntur. Dicitur enim Themanites, austes [auster] Suites, loquens ; Naamatites,(3feeor.Priu8 enim hsereticos inordina- tus caloraccendit,nitordeiade loquacitatis erigit, et tunc demum decoros hominibus h^rpocrisis offendit. Sequitur : Condixerant enim ut pariter venientes visitarent eum et consolarentur. Gondi* cunt sibi heeretici, quando prava quaedam contra Ecclesiam concorditer sentiunt, et in quibus & veritate discrepant, sibi in falsitate concordant. Hseretici autem qui sanctam Ecclesiam sua docere desiderant, ad eam quasi consolantes appropin- quant. Nec mirum si amici nominantur, oum et ipsi traditori dicitur : « Amice, ad quid venisti ? » pa non esset, prophela non diceret : « Vse mihi, b [Matth, xxvi, 30.) Moraliter. Amici consoiari vc- quia tacui [Isa. vi, 5). » Beatus Job in cunctis qu« egit, in labiis suis minime peccavit, quia nec con- tra ferientem superba dixit, nec contra suadentem reticuit. Mtstice. Sancti viri cum persecutionem foris intusque patiuntur, non solum in Dei inju- riis minime excedunt, sed neque contra ipsos ad- versarios contumeliosa verba jaculantur. Hinc Pe- trus ait : « Nemo vestrum patiatur quasi homi- cida, aut fur, aut maledicus (/ Petr. iv, i5). » Madedicus enim patitur, qui passionis suse in tem- pore sui saltem injuria persecutoris effrenatur. Sequitur : Vers. H. Igitur audientes tres amici Job omne malum quod accidisset ei^ et rehqua. — Qui ex niunt, sed in contumelias erumpnnt, qui vitia in- sidiantia, virtutum faciem sumunt, sed hostili m- vectione nos feriunt. Ssepe immoderata ira, jus- titia, dissoluta remissio, misericordia, saspe incautus timor humiiitas vtdt videri. Bene autem dicitur. Condixerant enim sibi, Vicina namque est superbia irse^ remissio timori. Condicendo enim veniunt, quse contra nos sibi ex quadam pravitatis cogitatione sociantur. Sequitur : Vers. 12. Cumque elevassent oculos procul, non eognoverunt eum. — Ordo quippe consolationis est, ut cum volumus afiOictum quemplam a mo&- rore suspendere, studeamus prius mcerendo ejus luctui concordare. Dolentem namque non potest condicto ad afflicti consolationem veniunt, et inter q consolari, qui non concordat dolori. Sed inter se et erga percussum quantse charitatis fuerint demonstrantur. Quamvis et per hoc quod Scrip- tura hos tanti viri amicos fuisse testatur, quia boni studii et rectse fuerint intentionis ostenditur, sed tamen hsec ipsa illorum intentio eis ad verba prorumpentibus ante districti judicis oculos su- borta indiscretione fuscavit. Mystice. Amici beati Job^ et si bona intentione ad eum conveniunt, hsereticorum tamen idcirco speciem tenent^ quia ad culpam indiscrete loquendo dilabuntur. Sancta itaque Ecclesia cum vulnera sustinet, cnm mem- brorum suorum lapsus dolet, insuper ahos sub GhriBti nomine tolerat hostes Christi. Ad aug- mentum namque doloris ejus, etiam hsBretici in heec sciendum est^ quia his qui afiBUctum conso- lari desiderat, mensuram necesse est dolori quem suscipit ponat ; ne non solum dolentem non mul- ceat, sed intemperate dolens, afi^icti animum ad pondus desperationis premat. Amici vero beati Job plusquam necesse fuerat in consolatione do- luerunt, qui dum percussionem cernunt, sed per- cussi mentem nesciunt, ita in immensum luctum versi sunt, ac si percussus vir tantae fortitudinis in plagam corporis, etiam corde cecidisset. Mys- TiCE. Hseretici quique cum sanctse Ecclesiae facta considerant, oculos levant, quia ipsi videlicet in imis sunt. Sancta quippe Ecclesia appetit hic ma- la recipere, ut possit ad eeternae remunerationis contentione conveniunt, eamque, quasi quibus- pr&emium purgata pervenire. Haeretici igitur quia dam jaculis, irrationabilitus verbis figunt. Sequi- tur : Convenetnnt de loco suo. Haereticorum quip- pe locus ipsa estsuperbia, sicut e contra humilitas locus bonorum, ut illud Salomonis. < Si ascende- rit super te spiritus potestatem habens, locum tuum ne dimiseris [Eccle. x, 4). » Hseretici igitur de loco suo veniunt, quia contra sanctam Eccle- siam ex superbia moventur. Eliphas interpretatur Dei contemptus. Baldad autem velustas sola. Dum novee vitae conversionem haeretici negligunt, et ex tola vetustate est quod intendunt ; Sophar dissi- patio speculx, vel speculatorem dissipans. Montes namque iidelium ad contemplanda superna se eri- gunt, sed dum heereticorum verba pervertere rec- ta eontemplantes appetunt, speculam dissipare pro magnu praesentia appetunt, eam in vulneribus positam non cognoscunt. Hic namque quod in illa cernunt,in suorum cordium cognitione non relin- quunt. Sequitur : Scissisque vestibus sparsei^nt pulverem super caput suum in ccelum. — Sicut vestimenta Ecclesise cunctos fideles accipimus, ut illud prophetae : u Omnibus his velutornamento ve- stieris {Isa. xlix, 18), » ita haereticorum sunt om- nes qui eis concordant, inhserentes illorum errori- bus involvuntur. Qui dum ad deteriora quotidie ruunt, et sentiendo pejora in multis se partibus scindunt. Sicque fit, ut scissis sequacibus malitia eorum cogitationis aperiatur, ut discordiam dolus patefaciat, quos spiritus gravis concordiee culpa claudebat. Per pulverem, terrenamintelligentiam, m EPITOHE MORABIUM S. per caput mentem, per eoelum preeccptum super- nsB locutionis accipimus. Pulverem ergo super ca- put in ccelo spargere est, seculari intellectu men- tem corrumpere^ et de verbis coelestibus terrena sentire. Super capita igitur pulverem spargunt, quia in prsBceptis Dei per terrenam intelligentiam ultra suarnm mentium vires nituntur. Moraliter. Afflietos enim nos vitia minime cognoscunt, qoia triste cor mox ut pulsaverint reprobata resiliunt, ct qu8B nos Isetos quasi noverant, qui penetrabant, mcerentes cognoscere nequeunt, quia ipso nostro rigore franguntur. Qui exclamantes ploraverunt. Signatur enim pietas per ploratum, discretio per scissionem vestium, affectus operum per pulverum capitum. Sequitur : Vers. 13. Sederunt cum eo in terra septem die- bus et septetn noctibus, et reliqua. — Utrum conti- nuis septem diebus et septem noctibus cum afflic- to Job sederint, an certe diebus et noctibus toti- dem instantia ei crebrae visitationis adhseserint^ ignoramus. Saepe tamen Scriptura totum pro par- te, etprototo partemponere consuevit. Intuendum videlicet est, quia sunt nonnuUi qui et loqui prae- cipitanter incipiunt^ et effrenate caepta effrenatius exsequuntur. Bt sunt nonnulli qui tafde quidem loqui inchoant, sed semel inchoantes habere mo- dum locutionis ignorant. Amici igitur beati Job do- lorem videntes, diu tacuerunt^ sed tarde inchoan- tes indiscrete locuti sunt, quia parcere dolenti no- luerunt. Unde necesse est ut non solum intueamur quid agimus^ sed etiam cum quanta discretione peragamus. Mystice. In die quae videmus agnosci- mus, in nocte autem aut ceecitate nil cernimus, aut dubietate caligamus. Perdiem itaque inteUi- gentia^ per noctem vero ignorantia designatur. Septenario autem numero summa universitatis exprimitur. Septem enim diebus omne hoc tempus consumitur. Quid est ergo in terra septem die- bus et noctibus sedere, nisi quod haeretici, vel his in quibus verum lumen inteUigunt, vel in his in quibus ignorantiae tenebras patiuntur, quasi eREG. !N JOB. — LIB. IV. IS4 k infirmitati sanctee Ecclesiae se condescendere s!« mulant, et sub blandimentorum specie dolos de- ceptionis parant. In terra ergo oonsedere est, ali- quid de imagine humiUtatis ostendere, ut, dum hmniHa exliibent, persuadent superba quie do- cent. Potest etiam per terram ipsa Mediatoris in- camatio designari. Unde ad Israel dicitor : « Altare de terra facietis mihi (Bxod, xx, 54, 48, J6). » In terra ergo sedere est vel in hoc quod aUquid de plenitudine veritatis inteUigunt, vel in hoc quod SU8B stultitise tenebris excsecantur hseretici, incar- natJonis mysterium negare non posse, veramque Redemptoris camem cum sancta Ecclesia cre- dere. Moraliter. Cum afflictis nobis vitia sedent in terra^ cum imaginem humiUtatis ostentant, ut B affectum utUitatis subtrahant, ut dum se unus- quisque indignum considerat, res in quibus pro- desse proximis poterat, ministrare pertimescat. Sequitur : Et nemo loquebatur ei verbum, — Ta- centes enim adversarios habemus, si vere fiUos fidei prsedicando generare negUgimus. Si autem loqui recte incipimus, graves mox contumeUas ex eorum responsione sentimus. Nonnunquam tamen hceretici cum torpore inertieB jQdeUum corda considerant, erroris semen aspergere loquendo non cessant. Cum vero mentes bonorum vident alta sapere, de aerumna hujus exsiUi strenue do- lere, circumspectione soIUcita Unguam Arenant. Quia vident quod contra corda dolentium in cas- sum loquentes citius obmutescunt. Unde mox n subditur : Videbant enim dolorem esse vehemen- tem. — MoRALiTER. Si enim oor veraciter dolet Un- guam contra nos vitia non habent. Nam cum plene vita rectitudinis quseritur, supervacua sug- gestio pravitatis obduratur. Saspe autem si nos fortiter stringimus, ^tia ad usum virtutis immu- tamus. Sed dum iram rationi subjicimus, in sancti zeU ministeriiun vertimus, si cum superbia eri- git, hanc ad defensionem justitiae immutamus : si cum fortitudo carnis iUecebrat, pietatis lucra mercemur. LIBER QUARTUS. CAPUT III. Qui textum oonsiderat, et sensom sacre lectio* nis ignorat, non tam se eraditione ingtmit, quam amittgaitate confundit Ecce enim beatns Job ma- ledizisse diei sao describitor, dicens : Vbiis. 3. Pereat dies in qua natttssum. — Quis atttem nesciat dies qua natus est nequaqnam tunc Bkare potaisse ? Our ergo vir tantus malediceretrei qoam nequaquam subsistere non ignoraret? Si enim subsistenti rei maledixit» perniciose egit. Si non subsistenti rei maledixit, otiose. Ideoque sic otiosa velut etiam pemiciosa formidanda sunt. Hinc enim scriptum est : « Qnme verbum otiosum, quod loonti fuerint homines^ reddent de eo ratio- nem (Matth. nu, 36). Sequitur : Vers. 4. Dies ille vertatur in tenebras, non re- quirat eum Deus desuper et non lustreiur lumine, — Dies qui lapsus cursu temporis scitur, cur verti in tenebras dicitur, et qui non subsistit, quomodo umbra volvit ? Aut quamnoctem tenebrosus turbo possidet, quam nuUus status tenet ? Aut quomodo optatur soUtaria fieri^ quee transeundo jam fuerat nuUa? Aut lucem quomodo exspectat» quae sensu caret ? Sequitur : Quare noninvulvamortuuiSMtnf egrenmexuiero nonstatimperii?Quareexcefitusffembut,efiir laciiih iusuberibus? Nuneenim dormienssilerem/tt $omm meorequiesceremVms, 11-13.— Nunqnidaiegressus 6}^ utero stetim penisset, retributiQnis merituBS «i bac ipsa perditione perdperet? Nunqnid mtarom 135 S. ODONIS ABf^ATIS GLUNIAGENGIS 11 136 preemiaabortiviperfrauntur? Quodvero apudnos valetbaptismus^hocegit apud veteres,vel pro parvu- lis sola fides ; vel pro majoribus virtus sacrificii, vel mysteria circumcisionis.Scriptum est : € Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et reliqua(Psa^.-L, 7). » Verilas autem dicit : i Nisi quis renatus fuerit ezaqua et Spiritu sancto non habet vitamseternam {Joan. ui, 5). » Quid est quod quiescere se asserit, si a reatu originaUs culpaB nequaquam divina eimi sacramentaliberassent?Sequitur : Cum regibus et consulibus terrae, — Quis ignoret quod reges et consules a solitudine procul sint, vel quam diffi- cile ad requiem tendant? Ut illud : « Judicium du- rissjmum in his qui prtesunt fiet (Sap. vi, 6). » Et iUud : « Cui multum donatum est, multum quse- retur ab eo (Luc. xu, 48). » Sequitur : Aut cum principibus quipossident aurum. — Rarum valde est ut qui aurum possident ad requiem tendant. Gum Yeritas dicat : « Difficile qui pecunias habent intrabunt in regnum coelorum (Mattk, xv, 23; Marc. X, 25). • Quia igitiu» verba hcec in superficie a ratione discordans, ipsa jam littera indicat. Sed quid est quod David, qui retribuentibus mala non reddidit (Psal. vn, 5). Gelboetamen montibusma- ledixit? (IIReg. i, 21). Quidmoriente Saulmontes Gelboe peccaverunt? Hac ergo et aliis sacree Scri- pturae maledictionibus discimus, quid apud bea- tum J.ob in voce maledictionis inquiramus. Ne quem Deus post verbera remunerat ; lector redar- guere non intelligens praesiunat. Sed sciendum est quod Scriptura duobus modis maledictum memo- rat. AUud videlicet quod approbat, aliud quod damnat. Aliter profertur judicio justitise, ahter h- vore vindictse. Hinc scriptum est : « Benedicite, et nolite maledicere (Rom. x.u, 14) ; i et : « Neque ma- ledici regnum Dei possidebunt (/ Cor. vi, 10). » U- linc : «Maledictaterra in opere tuo (Gen. iii, 17). » Hinc pensandum est, quia cum sancti viri male- dictionis sententiam proferunt, non ad hanc ex voto ultionisy sed ex justitia examinis erumpunt, ut Petrus Simoni, ut Elias quinquagenariis. Sed nec illud praetereundum est cur dicit, post haec, post illa, videlicet quee ei acciderunt. Nimis itaque m- congruum est, ut suspicemur eum nullo instigante nuUo pulsante, ex impatientia ad vocem maledic- tionis erumpere, quem nimirum novimus inter tot verbera magna Greatoris praeconio humiU mente reddidisse. Allegorice. Pereat dies in qua natus sum. Per diem nativitatis, omne hoc tempus nos- traemortahtatisintelligi potest. Quisquis igitur jam diem seternitatis videt, aegre diem mortalitatis suse [sustinet] videt. Et notandum quia non ait : Pereat dies in qua conditus, sed in qua natus sum. In die quippe justitisB homo est conditus, sed jam in tem- pore culpse natus. Ac si aperte dicat : Dies muta- bilitatis pereat, et lumen eeternitatis erumpat. Sed quia duobus modis perire dicimus, vel cum opta- mus aliquid ut non sit, vel cum optamus ut male sit, liquido hic ostenditur, quia dies iste non ita ut non sit, sed perire optatur, ut male sit, unde et paulo inferius dicitur : Obscuret eum caiigo, et in- A volvatur amaritudine. Hoc autem tempus mutabi- litatis non transitiirum est ut male sit, sed ut pe- nitus non sit. Ut illud angeli : « Per viventem in saecula, quia tempus jam non erit (Apoc. x, 6-7). » Humana enim anima seu angelicus siHritus et immortaUter mortaUs est, et mortaUter immorlaUs, Nam beate vivere sive per vitium, seu per suppli- cium perdit. EssentiaUter autem vivere, neqjieper vitium, neque per suppUciiun amittit. Igitur diei nomine^ vir sanctus apostatamspiritum exprimere voluit, qui in vivendi essentia, etiam moriendo subsistit. Antiquus autem hostis dies est per na- turam bene conditus, sed nox est per meritum ad tenebras delapsus. Dies est cum bona promittit, sed nox est cum mentes consentium [consentien- B tiumjerroristenebris obscurat. De iUo enim Pau- lus ait : «Gum sit angelus tenebrarum, transfigurat se in angelum lucis (// Cor. xi, 14). » Ac si ergo diceret : Pereat antiquus hostis, qui lucem pro- missionis ostendit, ct peccati tenebras contuUt. Pereat, id est, Ucentiam tentandi amittat. Morali- TER. Quasi dies quaedam est nobis, cum mundi hujus prosperitas arridet, quse in nocte desi- nit^ quia seepe ad tribulationis tenebras perducit. Hinc propheta ait : c Diem hominis non deside- ravi^ tu scis [Jer. xvii, 16). » Hinc Dominus per Prophetam dicit : « Usque ad noctem increpue- runt me renes mei (Psal. xv, 7). i Potest autem per diem peccati delectatio^ per noctem vero ceecitas intelUgi. Optat igitur perire diem, ut om- p ne quod blandire culpa cernitur, vigore justitiae interveniente^ destruatur. Optat etiam perire noc- tem, ut csecata mens etiam per consensum per- petrat, animadversione poemtentifle exstinguat. Sed quaerendum nobis est cur in die homo natus di- citur, in nocte autem conceptus. Scriptura sacra tribus modis hominem appeUat^ sciUcet aUquando per naturam, ut iUud : « Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram (Gen. i, 26). » AUquando per culpam, ut iUud : « Vos autem sicut homines moriemini (Psal. lxxxi, 7). » Et Paulus ait : « Gum sit inter vos zelus et conten- tio, nonne homines estis ? > (/ Cor. iii, 3). AU- quando per inUrmitatem, ut iUud : < Maledictus qui spem suam ponit in homine (Jer. xvii, 5). « Homo ergo in die nascitur^ sed in nocte concipi- tur, quia requaquam a delectatione peccati ra- pitur, nisi prius per voluntarias mentis tenebras infirmetiir. Pereat ergo delectatio, quae in culpa hominem rapuit. Pereat incauta mentis infirmitas, quae usque ad tenebras pravi consensus excee- cavit. Sequitur : Dies illa vertatur in tenebras. In tenebras dies vertitur^ cum malignus hostis qualis est ex merito seeviens, taUs perspicitur in blandimentis latens. Quasi enim lucet dies iste, cum pravitatis ejus persuasio prospera credi- tur. Sed/ cum iniquitas UUus sicut est, agnos- citur ; dies falsae promissionis tenebris obscu- ratur. Dies in tenebras vertitur, cuin culpa ipso delectationis exordio, ad^quem perditionis finem rapiat, videtur. lu/ tenebras* diem vertimus 137 EPITOHe MORALIUM S. GIIEG. IN JOB. — LIB. IV. 138 cum nosmetip30s districte punientes, ipsa delecta- A tionis pravn blandimenta per districta pcenitentiffi lamenta cruciamus, cum flendo insequimur quid- quid in corde taciti ex delectatione peccavimus. Sequitur : Non requirai eam Deus desuper et non ilhiiiret lumine. — Duas omnipotens Deus ad se intelligendum creaturas fecerat^ angelicam vide- licet et huuianam. Utramque vero superbia per- cutit. Sed ram redimere dcbuit misertus, quam in perpetratione culpfie ex infirmitate aliquid constat habuisse. Hinc enim Propheta ait : « Recordatus estquia caro sunt (PsaL lxxvii,39). » Eteo altius angelum apostatam repeliere debuit, quo nil in- iirmum ex carne gestavit. Est adhuc aliud quo et perditus homo reparari debuit, et superbiens spi- ritus reparari non possit, Quia nimirum angelus 3 sua malitia cecidit, hominem vero aliena prostra- vit. Ac si de eo dicatur. Quia ipse tenebras intulit, toleret sine iine quod fecit, nec unquam pristini luminis status reciptat, quia hoc etiamnon suasus amisit. MoRiiLiTER. Requirit quae judicando discutit, non requirit quse ignoscendo in suo jam judicio impunita dereliquit. Hic itaque dies, id est, hsec peccati delectatio a Domino non requireiur, si ani- madversione spontanea punitur, Paulo attestante qui ait : « Si nosipsos dijudicaremus, non utique a Domino judicaremur (/ Cor, 11^ 31). » In judicio namque Dominus apparens, omne quod tunc re- darguit lumine illustrat. Quasi enim sub quadam obscuritate tegitur, quidquid tunc in memoriam non revocatur judicis. Scriptumquippe est : « Om- ^ nia autem quae arguuntur^ alumine manifestantur (Epkes. V, 13). » Quiaergo omne quod tegitur ve- lut in tenebris occultatur, in die extremi judicii non illustratur lumine, quod non discutitur ultio- ne. Scriptum est enim : « Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata (Psal. XXXI, i). » Sequitur : Vers. 5. Obscurent eum tenebrx, ei umbra mor- iit. — Per umbram mortis oblivio debet intelligi, quia sicutmors interimit vitam, ita oblivio exstin- guit memoriam. Quia ergo apostata angelus eeter- nse oblivioni traditur, umbra mortis obscuratur. Ac si dicat : Sic enim eum erroris sui c»ci(as obruat, ut nequaquam ulterius ad lucem pceniten- tise per divini respectus memoriam resurgat. Mo- RAUTER. Diem tenebrse obscurant quando delecta- tionem menUs inilicta poenitentiee lamenta trans- verberant Possunt etiam per tenebras occulta ju- dicia designari. Occulta enim judicia quasi quae- dam ante nostros oculos tenebr» sunt, quia pers- crutari nequaquam possunt. Unde de Domino scriptum est : « Posuit tenebras latibulum suum (Psal. xvu, 12), » Diem igitur tenebrae obscurant, cum flendo nostr® delectationis gaudium ab iUo justse animadversionis radio inscrutabilia ejus ju- dicia misericorditer occultant. In Scriptura enim sacra umbra mortis aliquando obhvio mortis ac- cipitur, ut iUud : « lUuminare his qui in tenebris et umbra mortis sedent (Luc. i, 79). » Aliquando imitatio diaboli. De iUo quippe dicitur : t Nonne Pairol. CXXXUL iUi mors (Apoc. vi, 8). » Hinc utique scriptum est : « Sedentibus in tenebns et umbra mortis, lux orta esteis (Matth. iv, 16). » AUquando mors carnis, ut iUud : « Humiliasti nos in loco afflictionis, ope- ruit nos umbra mortis (Psal xlui, 20). » Vera enim mors est cum anima separatur a Deo. Quia eigo Redemptor solam pro nobis mortem carnis acce- pit, umbram mortis pertuUt, et ante oculos cul- pam quam fecimus abscondit. Ac si ergo diceret : lUe veniat qui ut a morte carnis et spiritus debi- tores eripiat^ mortem camis non debens solvat. Se- quitur : Occupet eum caligo, el involvatur amari- iudine. — Quia enim antiquus hostis a luce intimi ordinis cecidit, nunc semetipsum intrinsecus er- roris caligine confundit. Sed posthoc amaritudine involvitur, quia ex meritospontaneae caliginis »ter- no gehenn» tormentocruciatur. Quia enimin oaU- gine oculus confunditur, ipsa per pcenitentiam mentis nostrae confusio caligo nominatur. Nam si- cut caligo nebulosa congerie obscurat diem, ita confusio perturbatis cogitationibus subnubilat mentem. Hinc scriptum est : € £t confusio addu- cens gloriam (Eccli. iv, 15). » Hsbc caUgo eorum mentem ^presserat, quibus Paulus dicebat : « Quem enim fructum habuistis tunc in iUis, in quibus nunc erubescitis (Bom.viy 21) ? » Dies enim amaritudine involvitur, cum ad cogitationem men- te redeunte, peccati blandimenta cruciatus pceni- tentiae sequuntur. Quidquid enim involvitur ex la- tere omnis partis operitur. Diem ergo amaritudine involvimus, cum pravse delectationis gaudium quod suppUcia sequantur ex omni parte aspici- mus, etasperishocfietibus circumdamus. Sequitur : Vers. 6. Noctem itlam tenebrosus turbo possi- i/ea^~Scriptum quippe est : « Ignis in conspeclu ejus ardescet, et in circuituejus tempestas vaUda. 1 Tenebrosus ergo turbo hanc noctem possidet, quia apostatam spiritum a conspectu districti judicis ad seterna illa supplicia pavenda iUa tempestas rapit. Turbine nox ista possidetur, qui^ superba ejus ceecitas districta animadversione percutitur. MoRAxiTER. Quasi enim quidam tiirbo tempestatis est^ concitatus spiritus moeroris. Nam dum pacca- tum quisque,quod fecit, inteUigit, moerore mentem obnubUat, et quasi concusso seren» leetit» aere, omnem in se tranquiUitatemcordis pGenitentifie tur- bine devastat. Hincenim scriptum est : « In spiritu vehementiconteres naves Tharsis (PsaL tl\u, 8).» Tharsis interpretatur exptoraiio gaudii, id est, per- petrationem culp» non blandimenta securae quie- tis foveant, sed pise des»viens amaritudo poeni- tentiee irrumpat. Sequitur : Non compuietur in die- bus anni, nec numeretur in mensibus anni. — An- num prsadicationem supernse gratiae non inconve- nienter accipimus. Quia sicut in anno congestis diebus tempus perficitur, itain superna gratiavir- tutum multiplex vita completur. Potest per annum etiam muUitudo inteUigi redemptorum, quia sicut ex dierum multitudine annus dicitur^ ita ex coUe- ctione bonorum omnium Ula electorum innumerabi- Us universitas expletur. Hinc Isaias ait : « Spiritus 139 S. ODOMS ABBATIS CLUNIAGEiNSIS H 140 Domini per me (Isa. lxi, 4). » Etpost paululum in- A care quidem non dehuimus, sed utiuaiu non un- fert : « Ut praBdicarem annum placabilem Domino {Ibid.f ii). M Quid vero per dies, nisi singulse quffi- que electorum mentes? Quid per menses, nisi mul- tiplicatae eorum Ecclesise, quae unam catholicam faciunt^ designantur ? Illa ergo nox non computa- tur in diebus anni, quia antiquus liostis superbiae suee tenebris pressus, adventum quidem Redemp- toris conspicit^ sed nequaquam ad veniam cum electis redit. Hinc enim scriptum est : « Nusquam enim angelos apprehendit, sed semen Abrahfe ap- prehendit {ffeb. ii, 16). » Possunt dici hi, qui inter- na luce permanent, angelici spiritus ; menses au- tem, eorum ordines et dignitates intelhgi. Singuli quique enim spiritus, quia lucent, dies sunt. Sed quia certis quibusdam dignitatibus distinguuntur, B utaliiThroni, alii Dominationes sint, menses vo- cantur. Sed quia antiquus hostis nequaquam ad meritum lucis, nequaquam ad ordinem supemo- rum agminum reducitur, nec in diebus anni, nec in mensibusnumeraturMoRALiTEn. lUuminationis nos- trse annus tunc periicitur^ quando apparente aeter- no judice sanctm Ecclesiee, peregrinationis suse vi- ta completur. Tunc laboris sui remunerationem recipiet, cum expleto hoc belli tempore, ad patriam redit, ut illud Prophetse : « Benedices coronam anni benignitatis tu&e (Psal. lxiv, 12). » Dies vero anni hujus suntsingulee quaeque virtutes, menses au- tem multiplicia facta virtutum. Ac si ergo distric- tum judicem exoret dicens : Gum completo sanctae EccIesisB tempore, extremo te examine manifestas, q sic dona quae contulisti remunera, ut mala qu« commtsimus, non requiras. Si enim nox illa com- putatur, omne quod egimus ex pravitatis nostrae sestimatione confunditur ; etdies virtutum jam non lucent, si hos in conspectu tuo annumerata nostrse noctis tenebrosa confu?io obscuret. Sequitur : Vers. 7. Sit nox iUasolitaria.—^ox illa soIitaFia efficitur, quia districtione perpetua a frequentia su- pernse patrise separatur, AHter. Ad perditionem quippe socium hominem fecerat sibi^ quem Re- demptoris sublatis eis qui electi sunt, solus anti- quus hostis cum suo corpore 8eternis ignibus ge- hennsB mancipatur. Sequitur: Nec laude digna.— Cum enimhumanum genus erroris tenebris pres- guentes vel ea quae focimus sola «leseramus. S Leoiqthan. — Leviathan quippe addita- mentum eorum interpretatur, hominum sciUcet, quia poslquam primum culpam mala suggostione intulit, hanc quotidie augere gravioribus persua- sionibus non desistit. Vel cerle per exprobraUo- nem additamentijun hominum dicitur. Eos namque in paradiso immortales reperit, sed divinita- tem promittendo, immortaUtatem qaUiditate sub- traxit. Electi' enim spiritus superbui^ ^.posta- tam, comprimw^t, quia humUes bunc sequi no- luerunt, ipsisque admiziistrantibus disponitur, ut ad internecion^m apti certaminis destruendus sum, deosIapidescrcderet,quidaliud quamnoc--. *" mi«xat;oiPu^:m apu ueiittmims uesuueuuus tis tenebras laudavit ? Hinc Paulus ah : « Scimus^^^*"^ quandoque revocetur. Horawter. Om.- nes qui e^ qujB mundi sunt mente calcant, et ea qu8B Deisunt pl^ua intentione desiderant, Levia- than contra se suscitant, quia ejus malitiam insti- quia idolum nihil est (/ Cor. vni, k). » Sed quae immolant gentes dtemoniis immolant. Sed ecce am cernimus, quia nox iUa non esse digna laude cognoscitur, cum a redempto humano genere^ idolorum veneratio reprobatur, et soiitaria nox re- linquitur, quia cum damnato apostata spiritu ad tormenta non it. Moraliteb. Sunt nonnulH quinon solum nequaquam deflent quod faciunt^ sed etiara laudare et defendere non desistunt. Et nimirum cum defenditur culpa, geminatuj^. Contra quod recte dicitur : « Peccasti ? ne adjicias iterum {Eccli. XXII, 1). » Ac si ergo dicat : Culpa quam fecimus sola remaneat. neclaudaturet defenditur, in con- speclu nos judicis' muIUpUcius adstringat Pec- gaUone suse conversationis inUanmiaiit. iNam qui ejus vduntati subjecti sunt, quasi quieto ab illo jure possid^ntur. Et quasi dormit, dum sopitus in eorum pravo corde quiescit. Scd excitatur in provocatione certaminis,cujcnjus amiseritperversas dominaUonis. Ui ergo contra peccatum forU ju- dicio disti-icUonis se erigunt, qui in suis tentaUo- nibus excitare anUquum adversarium non formi- dant. Sequitur : Vers. 9. Obtenebrentur caligine steUse ejm,—ln Scriptura sacra aUquando saHctorum justitia desi- Ui KPn OMfc: MORAIJDM S. GREG. Ii^ JOB. — LIB. IV. 142 f^nalur, ut Paulus apostohis ait : k In inedio natio- A tando, snstiniiit ; sed vententem minime cogoovit. nis pravffi et perversffi, inter quos lucetis sicut lu- minaria in mundo {PhiLn,i:\},*i Aliqnando hy- pocritartmi iiclio demonstratnr, ut ilhid : « Misit draco cauJam» et traxit f)arlem stellarum (^kpoc. XII, 4). » Ac st ergo dicat : Contra eos quante ( Videiur phrasis cwrupia) humanos ociilos, qua- si bouis operibiis spkndent, maiitia autiqui ho6- tis ol>seura prtpvaleat, et ho«> qnod ante humana judicia sumpserant, himen laudis deponanl. Mo« RAUTCR. stelhe quippe noctts cahgtne tenehrantur^ quando et hi qui maguis. jam \irtutihus sptendeat, udhuc de o)>scuritate cu]p.e aiiqiiid retinentes au»- tiuent, ut etiaui magna elaritaleliie«ant, ut tamen adhuc noctis re)i(fua nolefites traliaQt. Unde et ia terra vepromissfcoais in medio RphFftiiii trtloiui ca- g fiortcmt mej nec abstuiii mala ob ocifiis meis. QuBB et surgrentis auror» ortum non vidit, quia in^ iirma illa sanctce Ecclesiee primordia venerari coq- tempsit. MoRAUTER. Quantalibet intentione adhoe t>eregrina mens satagat, videre lncem sicot est» non valet, quia hanc ei damnationis su€e ca»eitas ahscondit. Ortus vero est anrora^ illa nova nativi^ tas resorrectionis Ecclesi». Hinc Dominus ait : » In regeneratione cum sederit filias hominis in sede majestatis sue (Matth. \\\, %%). » Sed quantalibet virtttte eiecti nunc fulgeant, penetrare nequeniil qiue erit ilia nov£e nativitatis gloria, qna tune car- ne ad eontemplandum selernitatis lomen absoon* doBt. Seqnitur. V£RS. 10. Quia non condusi osOa ventris qui ncntes tribu, talarins reJinquitur. Aiiter. ^iox esi conseusus ad'etil]>am, (fu^t^ aii bo£^ prLitti paren- lis est excessu propugata. Moaquc jaai post pce- nam ad hanc vitam ilamnati, cum mortis merita venimus. Muiti tamen in tenebri<% vit» prtesefitis (liim superiora de se exempia exhi)>eQt, astro- riiin more nobis desupcr lucent. Qui tamen quan- toiibet se igne compunctionis accencJant, dum cor- ruptibih adhuc canie gravati sunt, u^ternum iu- men, sicut est, viderenoo possunt. Dicat er^o : Obte- nebrentur slellw calitjine ejus. Id est eHam ilii in contempiatioae suaautiqum uoctis udiiuc tetieijras sentiant^ de quibus nimiruni constat quod humano geueri inhujus vitse caligiue virlutum suarum ra- Quod uDieaiqne hoouai venter est matris, hoe universo humano generi cxstitit ilki summa per»» disi. Ex ipsa iiamque humanum genus velnt ex ventre (Mrodiit Sed hujus ventris ostia serpens aperuit,. eum persuasione calhda in eorde homt- nis mandatum coBleste dissolvit. Nee moveai quod non conclusisse quseritur, quem aperuisse paradisi januam detestator. iNon oonchisit eniu dicit, aperuit, et mala non abstulit, irrogavit. Quasi enim aufcrret, si quiesceret, et quaat eiaii* derei si ab imiptioiie cessaret Morauter. Ostia quippe ventris ^unt desideria eonetipiscmti» carnali»» de quibus per prophetam dicitor : «c 1a- tra in cubicula tua., et claude ostia tua (/ns. zxvv dio& expandant. Sequitur : Exspectet lucem, etnon ^ 20). » Nox vero est eolpa peceatl, qnm osita vea- videat, — l^ux DomiaascsL Ipse quip^MS ait : «< E^o tris aperuit, quia concepto a peccato homini de- sideria concupiscentitB reseravit, non conclustt, tit supra aperuit, et non abstuht, irrogavit. Seqm- Ipse quip[)e ait : » Ego sum liix mundi [Joan.) vni, 12). » iNox vero (ene- brosus hostis, cum lucmbris suis est, quse lucem cxspectatetnou videt. Quia vel hi qui tidem sine operibus retiuent cum pro eadem lide in extremo judicio salvare se. pos^ couiidunt, spes illcN^um frustrakiitur, ut hi qui pro humana iaude in bona aclioue se exliibent, in cassum advenientem judicem retributionem bonorum operum sperant^ Veritate altestante, qim ait : Amen dico vobis, receperu&t mercedem suam (Malth. vii, 2). >» Sequitur : Nec ortum surgentis auroraS' — Am*o- ra quippe Ecclesia dicitui:, qu» a peccatorum suorum tenebris, ad lucem justitia; permutatur. De qua dicitur : « Qu» esi ista quse progi>editur^ quaai aurora consurgens ? » (Cani. yi, 9.) In illa igilur luce, qu« in districti judicis adventu mons- trahitur^ corpus damnah hostis ortum surgenhs auror» non videt, quia iniquus quisque suorum ealigine meritorum pressus, quanta claritatesancta Ecclesia in internum cordis lumen surgat, ignorat. Quie etiam Bcclesia in judicio adhuc aurora erit^ sed in regno dies. Ortus itaque auroras est exor- diiim clarescentis Ecelesiffi, quem videre reprobi neqtteunty quia in conspectu districti judicis maio- pum snorum pondere pressi ad ten^bras pertrahun- tur. De quibus propheta ait : « Tollatur impius ne videa^ioriam justi (Isa, xxvi, 10). >» Ahter : Judeea hieem eAspeotavit, et non vidit, quia humani ge- neqi» Medlbmptofem veaturum, quod est prophe- n tur: Vers. i). Quare non w vulva mortuus sumf ek reliqua. — Quatuor qu^pe modis peccatmn per^ pelratur in corde, quatuor consummatur in epe>- re : In corde namque suggestione, delectatimie, consensu et defeusionis audacia perpetnUur. lisdem etiam quatuor modis peeeatum eonmim^ matur, in opere : Prius namque ledeas ei^^ agit, postmodum etiam ahte oculos homiaum sin^ confusione reatus aperitur, ac liinc in consjietu* dinem dicitur^ ad extremum quoque aut falm> spei seductionibus vel obshnatione miser» despe^ rationis enutritur. Beatus igitur Yir humanii neris lapsus aspteiat, et dicat : Quare neit vuiva mortuus sum ? Id est, in ipsa oeculta per- petratione peccati. cur a carnis vita mortificare uie nolui ? Sequitiu : Egressus ex utero, non postquam ad apertam iniqui- tatem exii, cur me tunc saltem perditum non co- gnovi ? Periisset quippe in suo |:Udicio, si se per- ditum cognovisset. Sequitur : Vers.. 12. Quare exceptus genibus ? — Id est, pest apertamculpam,curmeadhucui ilia etiam oensue^ tudo suscepit, ut valentiorem ad nequitias redderet^ et pravismotibus sustineus foveret? Sequttur : Cttit lactatusuberibm? — Idest^postquamiuculpiecoa suetudinem veai,cur me ad atrociorem ne. 143 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II. 144 yel fals8B spei fiduciaj vel lacte miseree desperatio- nis eautrivi ? Augetur etiam culpa favoribus enu- trita.Hinc Salomon ait : « Fili mi, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas (Prov. i, 10). » Sciendum quoque quod tres illli motus peccantium, juxtadis- cessus sui ordinem facilius corriguntur, quartus vero iste difficilius emendatur. Unde et Redemptor noster puellam in domo, juvencm extra portam, Lazarum de sepulcro, quartum vero non suscitat mortuum. Aliter: Quare non in vulva morttms sum ? Id est, cum serpentis suggeslio me concipe- ret, tunc utinam quae me mors sequeretur, agnovissem^ ne usque ad delectationem suggestio raperet,et mortiarctius ligaret. Sequitur: Egressus ex uterOt non statim perii ? Ac si dicat : Utinam ad exteriorem delectationem exiens, quo interiore lumine privabar, agnovissem, et salteminipsa de- lectatione occumberem, ne per consensum mors acrius puniret I Sequitur : Cur exceptus genibus ! Ac si dicat : Utinam minime me consensus sub- jectis pravis sensibus excepisset, nec ipsa consen- tio me audaciam deterius raperet ! Sequitur : Cur lactatus uberibus ? Id est, utinam blandiri mihi saltim post mala perpetrata voluissem, ne tanto me nequius astringerem^ quanto moUius in illa mc foverem ! Sequitur : Yers. 13. Nunc enim dormiens silerem^ et sommo meo requiescerem. — Adhoc homo in p^iradiso po- situs fuerat, ut si se Conditori stio astringeret, ad cceiestem angelorum patriam quandoque sine car- nis morte transiret, in qua vel peceare, vel mori non posset. Hoc quietis silentium liomo habuit, cum con tra hostem suum iiberum voluntalis arbitrium accepit, cui quia sua spontc succiibuit, mox de se quod contra se perstreperet invenit. Hinc Paulus ait: (( Video aUam legem in membris meis (Rom. VII, 23). » Ipsa enim carnis suggcstio, quasi quidam clamor est contra quietem mentis, quam ante transgressioncm homo non sensit. Sequitur : Vers. 14. Cum regibus et consulibus terrw. — Reges non immerito angeloi^um spiritus accipi- mus qui quo auctori omnium famiharius serviunt, eo subjecta potius regunt. Qui bene consules Yocantur, quia dum ipsis nuntiantibus volunta- tem Conditoris agnoscimus, in eis procul .'lubio consultum ab angustia nostraB tribulationis inve- nimus. Cum quibus homo dormiret, quia nimirum cum eis quiesceret, si persuasoris linguam sequi noluisset AHtcr : Rcg:es sunt sancti preedicatores Ecclesiie, qui et commissos sibi recte disponere, et sua bene regerc corpora sciunt. Qui dum desid&- riorum in se motus temperant, super subjectis cogitationibus lege virtutis regnant. Qui bene etiam consules terne vocantur, quia exstinctis peccatoribus vitie consultun^ prspbent. Qui et terrenas mentes per exhortationis suae consilium ad ccelestia pertrahunt. Co^isul enim erat qui dicc- bat : « Dc virginibus autem prseceptum Domini non habeo, consilium autem do (/ Cor. vii, 25). » Sequitur : Qui sedificant sibi solitudines. — Om- nes enim qui vel illicita appetunt, vel in hoc mundo A videri aUquid voIunt,densis cogitationum tumulti- bus,in corde comprimuntur.Dumque desidcriornui turbas intra se excitant, prostratam mentem pede miserifie frequentationis calcant. At contra sancti viri,quia nihil hujus mi;ndi appetunt, nullis procul dubio in cordeeogitationumtumultibuspremuntur. Solitudines ergo eedificare est a secreto cordis terre- norum desideriorum tumultus expcllere, et una in- tentione »tern8e patriee, in amorem intimn quieUs anhelare. An non cunctos a se cogitationum tumul- tus expulerat qui dicebat ? « Unani pctii a Domi- no, hanc requiram ut inhabitem in domo Domini [Psal. XXVI, 4) » Et : « Ecce elongavi fugiens, et mansi in solitudine [Psal. liv, 8). » Et iare- miasait: «A facie manus tufle solus sedebam, B quoniam comminatione replesti me (Jer. xv, 17).» Sequitur : Vers. 15. Cum principibus quipossident aurum, et replent domos suas argento. — Quos alios prin- cipes, nisi sancUe Ecclesi^e rectores vocat ? Quos indesinenter in loco prsecedentium prtedicatorum divina dispensatio subrogat. De quibus eidcm Ec- clcsife Psalmista ait : « Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, » et reliqua (Psat. xuv, 17). Quid vcro auruin nisi sapiculiam appellat? Ut illud Saiomo- nis : « Thesaurus desiderahilis rcquiescit iu ore sapienlis (Prov. \xi, 20). » Quid autcin per domos nisi conscienUie designantur ? Unde sanato cui- dum dicitur : « Vadc iu domum tuam (Matth. ix, 6.) » Quid per argcntum, nisi eloquia divina figu- Q rantur ? De quii^us pcr Psalmistam dicitur : « EIo- quia Domini, eloquia casta, argentum igne exami- natum (Psal. xi, 7). » Si enim parentem pri- mum nulla peccali putredo corrumperet, ne- quaquam ex se filios gehennce generaret. Sed hi qui nunc per redemptionem salvandi sunt, soli ab illo electi nasccrenlur. Eosdem ergo electos aspicit vir sanctus, atque quomodo cum eis quiescere po- tuisset, intendit. Sequitur : Vers. 16. Aut sicut abortivum absconditum non subsisterem. — Abortivum dicitur, quod ante plenum tempus oritur, exstinctum protinus oc- cultatur. Abortivos enim cum quibus quiescere potuissetomu68Tocat,quiab ipso primordio mundi ante redemptionis tempus exorti sunt, et tamen huic mundo mortiiicare semetipsos curaverunt. Quiconscriptffilegistabulas non habentes,quasi ab utero mortui sunt, quia Auctorem suum naturali lege timuerunt. Tempus itaque illud, quod juxta mundi initium mortuos huic sfleculo Patres nostros protulit, quasi abortivus uterus fuit. |bi namque Abel; Enochet Noe, ibi Abraham,Isa!ac et Jacob f ucrunt. Quia ergo a mundi primordio edita multi- tudo bonorum ex magna parte nostrae notitiee sub- trahitur,aborti vum hoc abscondi tum vocatur.Neque enim tot solummodo justos, usqueadacceptam le- gcmexstitisse credendumest,quotMoyses brevissi- ma descriptione perstrinxit,quodnon substitisse di- citur,quia enumeratis paucis eorum frequentianullo apud nos memorisa scripto retineatur. Sequitur : Vet quiconcepti non viderunt lucem, — Hinamque D fiS EPITOME MORALIUM S. 6REG. IN JOB. ^ LIB. V. U6 qui post acceptam legem in hoc mundo nati sunt, Auctori suo ejusdem legis sunt admonitione con- cepti. Sed tamen conceptilucemminime viderunt, quiaadadventum Dominicse incarnationis, quam- vis hanc fideliter apertis prophetarum vocibus excitati crederent, pervenire nequiverunt. Incama- tus quippe Dominus dicit : « Ego sum lux mundi {Jaan, vm, 12). » Atque ipse, Lux ipsa ait : « Multi prophetffi et justi desideraverunt videre quaB vi- detis, et non viderunt IMalth. Jiii, i7). » Se- quitur : Vers. il.Ibiimpiicessaverunt a tumultu. — Cor- da pe^.cantium per hoc quod strepitus desiderio- rum possidet, gravis cogitationum instigantium tumultus premit. Sed in hac luce a tumultu impii cessaverunt, quia nimirum Mediatoris adventum ad vitffi suffi requiem populi gentiles invenerunt, Pauio attestante qui ait : « Quod queerebat Israel ho€ non est consecutus, elcctio autem consecuta est (Rom. \i, 7). » In hac luce impii cessant, dum perversorum mentes veritate cognita laboriosa mundi desideria fugiunt, et tranquillitati intimi moris acquiescunt. Hinc, ipsa Lux ait : « Yenite ad me omnes qui laboratis et onerali estis, et ego reficiam vos. ToUite jugum meum super vos^ et discite a me, quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris {Matth, xi, 28,29). » Sequitur : Jbi requieverunt fessi robore, — Omnes enim qui in hoc mundo fortes sunt, quasi robore fortes sunt^ non robore defessi. Qui vero in Auctoris sui amore roborantur, quo magis in concupita Deifortitudine convalescunt, eo a pro- pria virtute deficiunt. Hinc Psalmista ait : « Defecit in salutare luum anima mea (Psal, cxviii, 81).» Et rursum : « Concupivit anima mea, et defecit in atria Domini {Psal, lxxxui, 3). » Ac si aperte di- cat : lUic requies lucis remunerat, quos hicinterius recreans provectus fatigat. Notandum quia non ait in hac luce, sed ibi. OtiAUi enim continere electos conspicit, quasi locum nostrum hanc esse depre- hendit. Hinc Fsalmista ait : » Tu autem idem ipse es, et anni tui non deticient. FiUi scrvorum tuorum habitabunt (Psal, ci, 28, 29). » Seqiiitur : Vers. 18. Et quondam oincti pariler sine moies' k tia — Justos eniin qnamvis nuUus desideriorum carnalium possideat tumultus, duris tamen vincu- hs eosinhac vita positos sure corruptionis mole- stia Hgat. Scriptum quippe est : « Corpus quod corrumpitur, agirravat animam, et deprimit ter- rena inhabitatio sensum multa cogitantem {Sap. IX, 15). » Aliud namque de mente, aliud de cor- pore tolerant, et contra semetipsos quotidie in in- temo certamine exsudant. Jure ergo vincti dici- mur, quia adhuc incessum nostri desiderii ad Deum liberum iion habemus. Hinc Paulus ait : « Cupio dissoIvL et esse cum Christo {PhiiMf 23).» Hnec- autem vincula in resurrectione rumpenda conspexerat, qui dicebat gaudens : « Dirupisti vin- cula mea, » etreliqua {Psal, cxv, 17). Bene autem B dicitur, quondam mncti ; quia dum illa semper praesens Isetitia cernitur, omne quod erit et defluit, quasi jam prseteritum videtur. Dum enim rerum tinis attenditur, omne quod prceterit quasi fuisse pensatur. Sequitur : Non exaudierunt vocem exa- ctons sui, — Exactor ille importunus est persua« sor, qui humano generi semel nummumdeceptio- nis contulit, et ob hoc quotidie expetere mortis debitum non desistit. De hoc Veritas dicit : « Et judex tradet te exactori {Luc. xii, 58). » Hujus vox csttentatio miseroe suggestionis. Hujus vocem au- dimus cum tentatione pulsamur, sed non exaudi- mus cum tentanti resistimus. Cujus vocem justi non exaudierunt, quinimo suggestionem ejus, etsi audiunt cum tentantur, non tamen exaudiunt, Q quid consentire contemnunt. Sequitur : Vers. 19. Parvus et magnus ibi sunt, et servus liber a domino suo. — Quia in hac vita nobis est discretio opcrum, erit in illa procul dubio discre- tio dignitatum : ut quo hic aiius alium merito su- perat, illic alius alium retributione transcendat. Hinc Veritas ait : « In domo Patris mei mansiones multffi sunt (Joan. xiv, 2). » Hinc Psalmista ait : « Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in li- bro tuo scribuntur {Psai, cxxxvm, 46). » Tanta enim vis in illa pace nos sociat, ut quod in se quisque non acceperit, se accepisso in alio exsultet. LIBER QUINTUS. Vers. 20. Beatus etenim Job cum supemam re- D qiiieiii contemplatus diceret, Parvus et tnagnus ibi suntf et serous liber a Domino suo. lllico adjun- git : Quare dala est misero iux ? — In Scriptura sacra nonnunquam lucis appellatione prosperitas, noctis autem nomine adversitas designatur. Unde et per Psalmistam dicitur : « Sicut tenebrie ejus^ ita etlumenejus (Psal. cxxxviii, 12). » Lux cnim miseris datur, quando hi qui sublimia contemplan- tes esse se in hac peregrinatione miseros agno- scunt, claritatem transitoriae prosperitatis non ac- cipiunt, et cum valde defleant, quia tarde ad pa* triam redeunt, tolerare insuper honoris onera com- pelluntur. Sequitur : Et vita his quiin amaritudine animaesunt ? — In amaritudine quippe animee sunt omnes electi, quia punire flendo non desinunt, qufls deliquerunt, vel gravi se moerore afflciunt, quia longe huc a facie Conditoris projecti, adhuo in fletemse patriie gaudiis non sunt. De quorum oorde bene per Salomonem dicitur : « Cor quod novit amaritudinem animffi susb, in gaudio illius non mis- cebitur extraneus (Prov. xiv, iO). » Sequitur : U7 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II. 148 Vers.SI. Qui exsperlant mortem et non venit,— A Uesjdcrant quippe sancli mortilicare se fimditus, alque ali omni vita gloriae temporalis exstinguere, sed occuUis Dei scppe judiciis, vel prfleesse in regi- mine, vel occupari injunctis honoribus compellun- tur. Desideriorum suoruni detrimenta tolerat, ut majora lucra conversis aliis reportent. Sequitur : Qiiasi effodientes thesaurum, — Qui thesaurum efibdiunt, iUi, appropinquantes in effossione, enixius laborant ; sic quippe qui mortificationem suam plene appetunt, quasi effodientes thesaurum queerunt, et eo in opere delectabihus exsudant, quo jam velut thesaurum preemia propinquiora «onsiderant. Unde Paulus ait : « Non deserentes collectionem nostram sicut est consuetudinis qui- busdam, sed consolantes tanto magis, quanto vi- g derilis appropinquantem diem (Hebr, x, 25]. » Ali- ter : Mundo morimur, si relictis visibilibus, in invi- sibilibus abscondamur.Thesaurum effodimus cum sapientiam perqmrimus, de qua Salomon ait : « Si qusesieris illam quasi pecuniam, et sicut the- sauros effodies eam (Proi;. u, 4).» Quam facile invenit, qui molem a se terrense cogitationis repel- lit. Sequiiur : Vers. '^2. Gaudentque vehementer cum invenerint sepulcimm. — Sicul enim in sepulcro absconditur jcorpus, ita in divina contemplatione absconditur anima. Mundo adhuc vivimus cum mente foris vagamur ; sed morlui in sepulcro absconditur cum mortificati exterius, in secreto interno) contempla- tionis celamur. Uiuc Paulus ait : « Mortui enim ^ estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo {CoL lu, 3). » Ahter thesaurum in sepulcro gaudentes quaerimus, cum sacree Scripturae pagi- nas sapientiamperquirentes voluimus^ cum exem- pla praecedentium perscrutamur, quasi ex sepul- cro gaudium sumimus, quia menlis divitias apud mortuos invenimus. Sequitur : Yers. 23. Viro cui abscondita est via, et circum- dedit eum Deus tenebris ? — Via enim sua viro absecndita est, quiu et si jam in qua sit vitie qua- litate considerat, adhuc tamen, ad quem linem tendat, ignorat. £t si jam superna appetit, etsi plenis haac desideriis quo^rit, adhuc si in eisdem de^ideriis permaneat, nescit. Est autem et aha vitre nostrse absconsio,quia nonnunquamet adTpsaqude recte nos agere credimus, an in dislricti judicis ^ examine recta sitignoramus, Salomone attestante, qui ait : » Est via qu» videtur hominibus recta, novissima autem ejus deducunt ad mortem {Prov. xiY, 12). » Sequitur : Et circumdedit eum Deus ienebfit. — Tenebris namque homo ciroumda- tor, quia quamvis ceelesti desiderio ferveat, quid de semetipso sit dispositum intrinsecus ignorat. Sequitur : Vers. 24. Antequam comedam suspiro, — Come- dere est naioque animfie, stipemffilucis contempla- tioiiibus pasci. Suspirat ergo antequam coraedat, quia gemitu tribuiationis afficitur, et postmodum eontemplationis refectione satiatur. Sequitur : Et quasi inundantes aquae, sic rugitusmeus, — Aquse, cum inundant, cum impotu veniunl, et crescenti- bus muitiphciter volnminibus intuinescunt. Electi verodum mentis su» oculi diviua judicia oppo- nunt, dum de occulta i;e se sententia trepidant, dum pneteritorum suorum recolunt quae deflent, dumque sibi adhuc futura quie nesciunt pertime- scunl, quasi qusedam in eis aquarum more volu- mina colhguntur, quce in mceroris rugitUB, quasi in subjecla httora defluunt. Scquitur : Vers. 25. Quia timor quem timebam venit ntihi. — Jiisli igitiir (lctlent et pavent, et magnis se la- nientis cruciant, quia dnseri formidant. Et quam- vis (le correctione gaudeant, eorum trepidam men- teui correctio ipsa perturbat, ne malum quod to- ierant, non pia i^ercussio disciplinm stt, sed ani- madversio justee viudictfB. Ut iilud PsalmisUe : c< Quis novit polestatera ir.e tu»? » [Psal, lx5l\i\, W,) Sequitur : Vi:ns. 20. Nonne (ffswnulaoi?nonne silui? nonne quievi? et venil super me indignatio. — Quamvis quolil^et in loco posiii, co^itando, affcado, )oquendo pecceuuis, tunc tauien per Iria hwc animus ettre- natius rapilur, cum niuudi hujus prosperitate su- blevatur. Nam cum auctoritate vocis a nnllo res- tringitur lingua, iicenlius per abrupta diffrenatur. Scd sancti viri cum uiundi luijuspotes.atefulciun* tiu*, cor ad considerandam suam gloriam repri- niunt, linguaiu ab immoderr.ta locutione restrin- gunt, opus ab inquietudinis vagatione custodiunt. Potestas quippe, cum hai^etur, et cogilanda est ad utilitatem et dissimulauda propter tumorem. Ali- ter : Silere est uienlein a terrenorura desiderio- rum voce restringere. Uuiescunt qui terrenarum actionum strepitus pro divino amore postponunt. Sciunt enim quia nequaquam mens ad superna at- tollitur, si curarum tumultibus continue in inli- mis occupatur. Quid enim de Deo occupata obti- neat, qaee de iilo apprehendere aiiquid etiam va- canslaborat? Bene autem in Psalmis diciturw Va- cate et videte, qnoniani ego sum Deus {Psal, xlv, 11). » Ouia Viican: Oeo uegligit, suo sihijudicioiu- menejus visionis abscondit. Sequitur : Et venit super me indignatio. — Magna quippe arte do- ctriuffi dicturus, verbera pnetuht recte facta, ut unusquisque hinc consideret, qutfi peccantibus postmodum supphcia maneant. si etiam justos tam vaiida hic ilagelia castigant. llinc Petrus ait : i< Gt si justus vix salvatjitur, iuipius et peccator ubi parebunt? » {[ Petr, iv, 18.) Sequitur : CAPUT iV. VERS.i,2. Respondens Eiiphaz Themanites dixit: Si cceperimu^ titqui tibi, forsitan moleste *iccipies,— Elipbaz namquc Latina lingua dicitiir Domini con- temptus, Et quid ahud haeretici faciunt, niai quod dum falsa de Deo sentiunt, euin superbiendo con- temnunt? Loqui namque molhter ^phaz inehoat, qui haereticorum speciem tenet, qui etprimus ami- corum loquitur, qui dum loquendi custodiam negli- git, usque ad afflicti contumehas excedit dicens : « Tigris periit, eo quod non haberet prsedam {Job. IV, li). » Exasperarequippehffireticiauditores suos H9 EPITOME MORALIUM S. GRiG. IN JOB. — LIB. V. m in exoi-dio locutionis meiuunt, ut vigilanter au- «liantur, et pene semper blanda siml quae propo- nunt, se(i aspera qnee prosequemlo subinferunt. Sequitur : Vkrs. 3. Sed conceptum $ei*monem quis tenet^e posset? — Tria genera sunt hominum qui a se dis- sidunt : Sunt qui ad loquendum prava concipiunt, et nuUa silentii gravitate refrenantur ; et sunl qui cum prava concipiunt, magni silenti» se \igore restringunt ; et simt qui virtutum usu roborati, usque ad eam celsitudinem provehuntur, ut ad loquendum in conlo (juidenc perversa concipiant quae silendo compescant. Eliphaz itaque ex quo sit ordine ostenditur, cum ait: Sed ronceptum ser- numem tenere quis poierit ? Qui eliim loquendo se offensurum novit. Pravi igitur sicul in sensu leves sunt, ita in locutione pnecipites. Hinc Salo- mon ait : « Qui emittit aquam. caput est jurgiorum (Prov. xvii, 14). » Sequitur. Vers. V. Ecce docuisti pturimos^ et reliqua. Magnee celsitudinis iste vir fiiit, qui inter curam domus, et multiplicium rerum custodiam, affectus pignorum studiaquo laboriim. erufliendis cjeteris sc impendit. Temporalia regenda disposuit,8eterna praedicando nunliavit. Sed seu hfieretici, seu per- versi quiUbet, cum bona justorum referunt, ca ad argumcntum criminis floctunt. Nam sequitur : Vers. 5. Nunc autem venit supev te plagn et de- fecisti, — Ab iniquis vero modo bonorum locuto, aut ejusdem linguie suse adjudicata testimonio in crimiue vita succumbal. Qui etiam bona de ju- stis aliis cognita loquuntur. sed h^c ipsa protinus ad cumulura objurgationis pertrahunt. Sequitur: Vers. 6. Ubi esttimor tnus/ortitudo tua.paiien- tia tua et perfectio viarum tuarum'/ — Quae cuncta superiori conjungit sententitp. Sed intuendum valde est, quia quamvis inconvenicnter inchoas- set, congruenter tamen ordines rerum narrat. Quatuor qutppe modis vilam beati Job virtutibus enumerando distinxit, dum et timori fortitudinem, et fortitudini patientiam, et patienti^e perfectio- nem junxit.In via namque i)ei timor gignit fortitu- dinem, ut Salomon ait : « In timore Dei, ftducia forlitudinis [Prov, xiv, 26). » Quia dum mens no- stra recto metu (londitori omnium jungitur, pote- state quadam supra omnia suhlevatur, fortitudo autem nonnisi in advei^sitate ostenditur. Lfnde mox patientia subrogatur, et statim post paticntiam viarum perfectio subinfertur. tlle enim perfectus estqui erga imperfectionem proximi impatiens non est. Sequitur. Vers. 7. Recordare^ obsecro te, quis unquam m- nocens periit^ et reliqaa. S«epe enim hic et inno- centes pereunt, sed ad seternam gloriam pe- reundo servantur. Quia hic innocens perit, pro. pbeta ajfirmat : « Justus perit et nemo est qui re- cogitet (Fsa. lvu, i). » De rectis Sapientia dicit: « Raptus est ne maJitia mutaret inteilectum ejus {Sap. IV, 11). » Sequitur: Verb. 8, 9. Quin potius vide eos qui opefanturini- quitatem,et seminant dolores^et metunt eos,fiante A Deo perisse. — Dolores seminare et fraudulentiam dicere eos, et metere est dicendo praeval^re. Vel certe dolores seminant qui perversa agunt,metunt cum de eadem perversitate puniuntur. Fructus quippe doloris est retributio damnationis. Seminant ergo, inquit, dolores et metunt, quia iniqua sunt qucB faciunt, et in ipsa iniquitate prosperantur, sicut Psalmista ait : « Polluuntur vioe ejus in omni tempore [Psal. ix, 25). » Flare Dei, vindicta retri- butionis dicilur.Beno itaque quidolores seminant, tlante Deo, pereunt, quia unde foris perversa fa- ciunt, inde ab intimis recte feriuntur. Flare iras- cendo dicitur, quia is qui in se tranquiilus est pe- reuntibus turbulentus videtur.Sequitur : Vers. 10. Rugitfts teonis et vox leaenae, et dentes B catulorum teonum contriti sunt. — Quid enim m- gitus leouis appellat, nisi, ut paulo ant^i preBmisi- mus, severitatem viri ? quid vocem ieeenea, nisi loquacitatem conjugis? Quid dentes catulorum leonum, nisi edacitatem prolis ? Quia enim filii convivantes exiincti sunt, dentium expressione si- gnantur. Quee cimcta dum contrita Eliphaz ezaul- tat [exaltat]. quasi jure damnata denuntiat. Cujus adhuc duritiam increpationis ingeminat, cum subjungit : Vers. \i. Tigtis periit, eo qnod non haberet prxdamj et catuli leonis dissipati suni. — Quem enim nomine tigris nisi beatus Job nota varietatis signa ? vel aspersum maculis simulationis ? Sed nimirum omnis hjpocrita tigris est, quia dum (j mundus color dissimulatione dicitur, vitioram ni- gredine interrumpente variatur. S(epe dum de castitatis munditia extollitur, sorde avaritiee fceda* tur. Quffi vidclicet tigris rapit prfedam, quia hu- manis sibi favoribus usurpat gloriam. Quia enim rapta laude extoUitur, quasi preeda satiatur. Tran- siatio autem Septuaginta Interpretum non habet tigfis, sed, mirmicoleon periit. Mirmicoleon qiiippe parvum vedde est animal formicis adversum ? Di- citur autem Latine formicarum leo, vei certe for- mica et leo. Quid in micoleontis nomine Eliphaz in beato Job nisi pavorem et audaciam reprehen- dit ? Ac si aperte dicat :]Non injuste percussus es ; contra erectos timidus, contra subditos audax fuisti. Ttpicb. Leo, propter virtutem, Dokninum ; j^ propter saevitiam diabolum, designat. De Domino: (c Vicit leo de tribu Juda {Apoc. v. 5)> >> Dc dia- bolo : (c Adversarius vester diabolus, sicut leo rugiens (f Petr. v, 8). » Leeenee autem nomine ali- quando sancta Ecclesia designatur, quia audax est in adversis, ut isdem Job ait : < Non pertmnsi- vit per eam lesBna {Job. xxvni, 8). » Aiiquaiido Ba- bylonia propter imfhanitatem. Catuli atiteoi leo- niim sunt quilibet reprobi^ ad iniquam Vit^m ma- lignorum spirituum errbre generati. Saneti etenim viri soUicite custodiunt semetipsos, kit^ leo idem antiquus hostis eo^ sub ailqiid ima^ne vir- tutis occidat, ne ImenaB vox auribus perstrepat, idem ne Babylonis gloria ceusuni ab amm^e ccele- stis patriee avertat, ne catulorum dentfes mor- deant,id est ne reprol>orum Isuasio in corde conva- ^51 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS H. ^52 lescat. Sed hceretici jam quasi de sanctitate securi A Et Joannes : « Videbimus eum sicuti est {Joan. ni, sunt, quia suae vitee meritis cuncta se superasse 2). » Sequitur : suspicantur. In tigris etiam nomine propler multi- formis astutise varietatem non incongrue eum si- gnavit, quem superius per leonem. Satan quippe modo stultorum mentes blande persuadet, modo ad culpam terrendo pertrahit. Item per mirmicoleon designatur, quia carnallbus leo est, spiritualibus autem formica. Sequitur : VEB8.12.Porro ad me dictum est vo^bum abscon- ditum, Verbum ahsconditum heBretici audire se simulant, ut auditorum mentibus qnadam prfledi- cationis suee reverentiam obducant. Quis scilicet, utmira ostendere valeant, nova semper exqui- runt, ut Salomon ait : « Aqufle furtiv» dulciores Vers. 13. /n honore visionis noctumx, quando solet sopor occupare komines. — In nocturna quippe visione,diibie cemitur. Rimas ergo susurri in pavore nocturnae visionis se percepisse haeretici asserunt,quia ut eaqure docentalta alii ostendant, vix ea se capere posse denuntiant. Sed hinc coUi- gendum est, quomodo audientibus certa esse po- terunt qute ipsi dubie viderunt. Typice. Horror nocturnae visionis est pavor occultee conlemplatio- nis: Humana etenim mens,quo altius elevata quae sint aeterna considerat eo de factis temporalibus gi^avius tremefacta formidat. Sequitur: Quando so- let sopor occupare homines. — Ac si dicant hcere- sunt, >» et reliqua [Prov. ix, 17). Typice. Verbum b tici. Cum homines interius [inferius] dormiunt, absconditum invisibilis Filius vocatur, de quo Joannes ait : « In principio erat Verbum, » ct reli^ qua(i/oan. I, i). Sed hoc verbum abscondilum electorum mentibus dicitur,cum potestas unigeniti Filii credentibus manifestatur. Potest etiam absr conditiim allocutio intimae aspirationis intelligi,de qua Joaniies ait : « Unctio ejus docet nos de om- nibus (IJoan. ii, 7). » Quse nimium aspiratio hu- manam mentem tangendo sublevat, et ex deside- rii internis infiammat. Absconditum ergo verbum audire est locutionem sancti Spiritus corde perci- pere. Quae profecto sciri non potest, nisi a qua haberi potest. Verbum hoc absconditum dicitur, quia illad a quibusdam procul dubio in corde per- nos ad percipienda superna vigilamus. Figurale autem trlbuo modis somnus accipitur : aliquando enim mors carnis accipitur, ut Paulus ait : « Nolo vos ignorare, fratres, de dormientibus, » et pauio post : « Ita et Deus eos, qui dormierunt, per Jesum adducet cum eo (/ Thess. iv, 13, 14). » Aliquando torpor negligentisB, utillud: « Hora estjam nos desomno surgere [Rom. xni, H) ; » Et: « Evigi- late, justi (/ Cor. xv, 3t). » Aliquando verocalca- tis desideriis terrenis, quies vitffi accipitur et illud : « Ego dormio, et cor meum vigllat {Cant. v, 2^. » Quisquis enim ea quee mundi sunt agere appetit, quasi vigilat ; quisquis vero internam requiem queerens, hujus mundi strepitum fugit, velut oh- cipitur, quod a maxima parte hominum nescitur. ^ dormiscit. Quia igilur nequaquam notiUa interna concipitur, nisi ab externa implicatione cessetur, recte nunc dicitur : Quando sopor solet occupare homines, ut Dominus ait : « Nemo potest duobus dominis servire {Matth. vi, 24). » Sequitur : Vers. 14. Pavor tenuit me, et tremor, et omnia ossa mea pertejTita sunt. — Quiaenim haeretici, de doctrince suae altitudine miri videri appetunt, quasi perlim^scunt quod dicunt. Figcrate. Quid per ossa nisi forliu acta accipimus? De quibus Propheta ait : « Dominus custodit omnia ossa eo- rum {Ps. xxxiu, 21). » Ac si diceretur : Subtilitatis intimfiB arcana percipiens, unde me apud me fore credidi, ante conspectum judicis inde titubavi. Districtionem quippejustiticecontemplantes, etiam tio aspirationis Internue. Venee autem susurri di- ^ d« ipsis operibus jusle pertimescimus, quee nos Vel oerte afElatio sancti Spiritus, absconditum ver- bum est, quia sentiri potesl, strepitu locutionis exprimi non potest. Sequitur : Et quasi fio^tive suscepit auris mea venas susurn ejus. — Venas itaque susurri divini suscepit furtive, qui ad perci- piendam virtutis ejus notitiam, deserto publicfe praedicationis ostlo, pravie intelligentiae rimas quaerit, de quibus Dominus dicit : « Qui non intrat per ostiumin ovile ovium,hic fur est et latro {Joan, x, 1). » Typice. Venias superni susurri auris cordis furtive suscipit, quia subtilitatem locutionis in- timffi afflata mens raptim et occulte cognoscit,quia et subtracta a visibilibus invisibilia conspicit, et repleta invisibilibus visibilia perfecte contemnit. Susurrum quippe occulti verbi est, heec ipsa locu euntur causarum origines, quibus haec ipsa aspi- ratio ad montem duoitur. Quasi enim venam su- surri sui aperit, cum nobis latenter insinuat qui- bus modis ad nostrae intelligentiee aurem venit. Aliquando enim amore, aliquando terrori com- pungit Aliter : Qui enim susurrat, occulte loqui- tur, etvocem non exprimit,scd imitatur.Cum ergo Omnipotens se nobis per rimas contemplationis indicat, nequaquam nobis loquitur, sed susurrat, quia et se plene non intimat ; quiddam tamen de se humanae menti manifestat. Tunc autem nequa- quam jam susurrat, sed loquitur cum ejus nobis certa speciet revelatur. Hinc Dominus ait : « Pa- lam de Patre annuptiabo vobis (Joan. xvi, 25). » fortia egisse putabamus. Sequitur : Vers. 15. Et cum spiritus^ me prxsente, tran- siret, inhof^uerunt pili carnis mex. — Ut incomprehensibilia se cognovisse judicent, non stetisse, sed transisse coram se spiritum nai*rat. Mystice autem nobis preesentibus tran- sit spiritus, quando invisibilia cognoscimus, et tamen haec non solide, sed raptim videbimus. Non ergo stat spiritus, sed transit, qaia in suavi- tate contemplationis intimee diu mens iixa non permanet, quoe mox ad semetipsum ipse immensi- tate luminis reverberata revocatur. Pili camis sunt quaslibet fuperflua humanoe corruptionis, vel vitae veteris cogitationes. Transeunte ergo spiritu^ 153 EPITOME MORALIUII S. pili carnis inliorruermit, quia ante compunctionis Tim cogitationes superfluaB fugiunt, ut nil fluxum libeaty quia afflatam mentem etiam contra seme- tipsam visitationis intimsd severitas inflammat. Sequitur : Veks. i6. Stetit qmdem cujus non agnoseebam vultum. — Yultum se vidisse incognitum bedre- tici simulant, ut esse se ei coguitos, qui ab hu- mana mente cognosci non valet, ostendant. Ty- piCE. Quidam namque non dicimus, nisi de eo utique quem exprimere aut nolumus, aut non vo- lumus. Sed qua mente hoc loco dicitur quidam, exponitur cum protinus subiafertur : Cujus non cognoscebam vultum. Gum enim animus postpo- nens omnia imaginem rerura, phantasmata, subs- tantiamquesemper ut estidem est et ubique pree- sens est, cogitat, conspicit hanc. Quam si necduin quid sit apprehendit, agnovit eerte quid non sit. Bene autem dictum est : Stetit. Omnis quippe creatura, quia ex nihilo facta esl, et per semetip- sam ad nihilum tendit. Stare ergo solius Creatoris est, per quem cuncta transeuntem trauseunt^ et in quo ahquo aliqua ne transeant retinentur. Se- quitur : Imago eorum ocuUs meis. — Smpe hfiere- tici Deum sibi imaginaliter flngunt, quem intueri spiritaliter nequeunt, ejuaque vocem quasi aurae levis audire se perhibent, qui ad secreta illius co- gnoscenda quasi esse se familiariores caBteris gau- dent. Non enim ea docent quffi pubhce Deus lo- quitur, sedquae eorum auri quasi latenter aspirat. Mystice. Imago Patris FUius est, sicut Moyses de formatione hominis ait : « Ad imaginem suam fe- cit illum {Gen i, 27). » Et Apostolus. « Qui cum sit spendor glorieB et figura substantise ejus {Hebr. 1, 3), » Cum ergo fleternitas cernitur, proutinfirmi- tatis nostr«e possibilitas admittit, imago ejus mentis nostrce oculis antefertur. Quia vero cum in Patre intendimus, hunc quantum accepimus per suam imagmem, id est per Filium, videmus, ut ipise Dominus ait : « Nemo venit ad Patrem nisi per me (Joan. xiy, 6). Sequiliir. Et vocefn gua- si aurw levis audivi. — Quid enim per vocem aurae levis, nisi cognitio Spiritus sancti ? Qui de Patre pro<^ens, et de eo quod est Filii aocipiens, nostrae tenuiter notitiee iniirmitatis infunditur. Quia igitur hnmana mens, quantalibet virtute te- tenderit, vix de intimis extrema cognoscit, recte nunc dicitur : Et vocem quasi levis audivi. *— Se- quitur : Vers. 17. Nunquid homo Dei comparatione jus- tificabitur ? — Humana justitia divinae justili» comparata injustiUa est. Quia et lucerna in tene- bris fulgere cernitur, sed in solis radio posita te- nebratur. Bene autem subditur : Aut Factore sno purior erit vir ? — Muriorem autem se vir Factori suo aestimat, si contra flagellum querelam parat^ eumque sibiproculdubio postponit,cujus judicium de siia afilictione redarguit. Qui enim mire homi- nem ex nihilo fecit factum impie non affligit. Qua- propter male serectum putat,quireguiamsummfle rectitudinis ignorat. Sequitur : GREG. IN JOB. - LIB. V. 454 A Vers. iS. Ecce qui serviunt ei non sunt stabiles. ~ Natura quippe angelica etsi contemplatione Auctori inhaerendo in statu suo iounutabiliter per- manet, eo ipso tamen quo factura est, in semetipsa vicissitudinem mutabilitatis habet. Mutari autem ex aho ad aliud ire est, et in semetipsa stabilem non esse. Sola autem natura incomprehensibiiis nescit moveri, quse ab eo quod semper idem est, nescit immutari. Hanc autem in angefls mutabili- tatem dicit, quamvis immutabiies sint per hoc quod ei qui semper idemest, vincuhs ligantur. Sequitur : Et in angelis suis reperit pravitatem. — Hoc de apostatis spiritibus infertur. Mire autem Deus om-> nipotens naturam summorum spirituum bonam, sed mutabilem condidit, ut et qui manere noUent, B ruerent, et qui in conditione persisterent, tanto in eajamdignius, quantoex arbitriostarent. Sequilur : Vers. i9. Quanto magis qui habitant domos lu- teas. — Luteas quippe domos habitamus, qui in corpora terr^a subsistimus, ut Paulus ait : « Ha- l>emus thesaurum istumin vasis fictilibus (IlCor. IV, 7). » Et rursum : « Scimus quia si terrestris domus nostra dissolvatur, » et reliqua (H Cor. v, 5). Sequitur: Quiterrenum habent fundamentum. — Terrenumfundamentum est snbstantia oamalis, ut Psalmista ait : « Non est occuitatum os meom a te quod fecisti in occulto, et substantia mea in inferioribus terras (Psal. cxxxviii, 15). » Sequitur : Consumentur velut a tinea. — Tinca de veste nas^ citur^ et eamdem vestem de qua oritur, oriendo G corrumpit. Quasi quaedam vero vestis animae caro est. Ex qua nimirum carnalis tentatio velut tinea nascitur, ac per hanc ad interitum lacerata per- venit. Ac si dicatur : Si illi spiritus immutabiles esse nequeunt, qui nuUa camis infirmitate depri- muntur, qua temeritate se homines in bonis per« manere constanter «stimant ? Possuntquoque per angelos sanctidoctores intelligi, ut illud prophetae : « Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia augelus Domini exer- cituum est [Mnl. u, 7). »» Qui esse omnino sine culpa nequeunt, cum prmsentis vitse iter gradiun- tur, quantalibet virtute fulgeant, quia eorum gres- sus tangitur, aut luto illiciti eperis, aut pulverese cogitationis. Domus luteas habitant^ qui de iliece- 0 brosa hac vita carnis exsultant. Hanc Paulus des- pexerat habitare dicens : « Nostra conversatio in coelis est (Phil. lu, 20). » Qui enim serviunt «', non sunt stabiles quia cum mens ad alta nititurcamis suie cogitatione dissipatur. Pravitas ergo in ange- lis reperitur, dum ipsos quoque qui veritatem nuntiant, nonnunquam subreptio vit» fallacis gra- vat. Ac si dicat : Si electi mundi hujus iniquitate feriimtur, quihus ictibus penetrantur reprobi ? Ti- nea quippe damnum et non solutum facit. Ita ini- quorum mentes,qtiiadamnasua considerare negli- gunt, integritatem quasi nes<'.ientes pcrdunt. Amii- tunt namque a corde innocentiam , ab ore veri- tatem, a carne continentiam, et pcr accessum temporis fetatem vitae. Sed hcec nequaquam cons- piciunt. Sequitur : 185 S. ODONIS ABBA^^CS €LUNIACENSIS H i56 Vbrs. ?0. De mane usque ad vesperam snrciden- iur, — Oe mane usque ad vesperam peccalor suc- ciditur, dum a vitaB su« exordio nsqtie sd termi- aum, iniquitatis perpetratione vulneratur, ut Psalmista ait : « Viri sanguinum non dimidiabunt dies suos (Psal. liv, 24). » Sequitur : Et quia nul- lusintelligity in setemum peribunt. — NuUus intel- ligit vel eorum qui pereunt, vel eorum qui pcrditos pereuntium mores imitantur. Ut iilud : « Justus periit, «t nemo est qui recogitot (Tsa. Lvn, {). » Po- test etiam per mane prosperitas, vespere hujus mundi advereitas designari. I)e manf» orero nsqiie ad vesperam reprobi succidunfurs quia cl per prospera lasfcivientes tlepereunt, et per adversa impatientes ad insaniam exsnrernnt.Onosdoinane usque ad vesperam culpa ncq:ia((nain suocidci'ct, si vel prospera fomentum crederent, vel adversa sectionem sui vulneris aestimarent. Seqnitur : Vers. "li, Qui autem reliqui fuerint auferentur ex eis. — Reliquos autem hujus mundi despectos dicit, quos preesens saeculum ad nuUius giorim usum eligit, sed quasi minimos indignosque dere- linquit. Sed hos Dominus eligere nou dedignatur. Paulo «itiestante, qui ait : < Quse stultamundi sunt eJetgit Deus, ut eontimdatsapientes ; >> et : (< inlirma mundieligit, utconfundatfontia (fCor. i, 27). » Se- quitur : Morientur et non in sapientia. — Hoc loco Eliphas cum de electis diceret, qui rehqui fue- riat auferenturet eis, illico adjnngens : Morientur et non in sapientia, ad illud protinus recurrit, quod sapientius de reprobis protuiit dicens : El quia nullus intelligit. et reliqua. — Mortem quidem et sapientiam paritfT reprobi fugiunt, sed sapietltiam penitus deserunt, mortis autem iaqueos non eva- dunt. Et qui quando morituri vivere moriendo po- tuerant^ dum mortem quae procul dubio ventura est metuuat,el vitam simul,et sapientiam perdunt. Sequitur : CAPUT V. Vers. i. Voca ergo si est qui tibi respondeat. — Omuipotens Deus seepe ejus precem in pertur- batione deserit, qui prflBCopta ejus in tranquilli- tate contemnit. Unde scriptum est : « Qui avcrtit aurem suam ne audiat legem, oratio ejus erit ex- secrabilis (Prov. xxviii, 9). » Vocare nostrum cst humih Deum prece deposcere. Respondere Dei est eiTectum precibus pr^ebere. Ac si dicat : Quantnra- hbel afflictus clames, Deum respondentein non babes, quia vox in tribulatione non invenit quem mens in tranquilhlate contempsit. Sequitur : Et ad A aliquem sanctorum convertere. — Ac si dendens dicat : JSanctos quoque invenire in afflictione ad- jutores non vales, quos habere socios in hilaritate noluisti. Sequitur : Vers. 2. Virum stultum interficit iracwndia. — Heec nimirum sententia vera csset, si illata contra tanti viri patientiam non fuisset. Scriptum qnippe est : « Tu autem cura tranquillitate judicas (Sap. xn, t8). » Sciendum veix) quia quoties turbulentos motus dnimee sub mansuetudinis virtute pestrin- gimus, redire ad similitudinem Conditoris cona- mur. Quam nimirum similitudinem, cum tran- quilHtatem mentis ira perturbat, amittit. Per ivam sapicntia perdilur, ut illud : u Ira in sinu stulti requiescit (Eccle. vn, 40). • Per iram justitia i\ rehnquitur, sicut scriptum est : « Ira viri jtistitiam Dei non operatur (Jac. i, 20). » Per iram lux veri- tatis amittitur, ut illud : « Sol non occidat super iracundiam vestram (Epkes, iv, 25). » Duobus vero raodis iracundia vincitur : Primus est, ut omues sibi quasi pati potest contumeiias pro|)o- nat. Secundus modus est^ ut cum ahenos ercessus aspicimus, nostra quibus in aiiis excessimus, de- hcta cogitemus. Sciendum vero e»t, quod aiia est ira, quam impatientia excitat, aha quam zelus format. Hla ex vitio, ista ex virtute generatur. De hac Psalmista ait : « Irascimini et nolite peccare {Psal. IV, 5). « De hac Salomon ait : « Metior est ira risu {Eccles. vn, 4). » De illa : « Virum stultum interhcit iracundia (Job. v, 2). » Ac si dicat : Ira Q per zelum sapientes turbat. Ira vero per vitium stultum trucidat. Sequitur : Et parvulum occidit invidia. — Invidere enim non possumus, nisi eis quos in ahquo nobis mehores putamus. Parvu- lus ergo est qui livore occiditur^ quia ipse sibi testimonium perhibel, quod eo minor sit, cujus invidia torquetur. Quia nisi ipse inferior existeret, de bono aitenus non doleret. Hinc scriptum est : « Invidia diaboli mors introivit in orbem terrarum (Sap. u, 24). » Invidia enim cum mentem tabefe- cerit. cuncta quas invenerit bene gesta consumit, ut iilud Salomonis : < Vita carnium sanitas cordis putredo ossium invidia (Prov. xiv, 30). » Qui ergo livoris peste plene carere desiderat^ iilam heeredi- tatem diligat, quam cohmredum numerus non angustat. Imminutio ergo livoris est affectus ur- gens intornae dulcedinis, et plena mors ejus est perfectus amoreeternitalis. Quia cum nulla terrena desiderat, nihil estquodejus erga proximum cha- ritate contradicat. D LIBER SEXTUS. Vers. 3.Ego vidistultum firma radice,et maledixi pulchritudini ejusstatim. — Stultus quippe Judijeo- rum populus exstitit,quiipsamincarnationem£ster- nsd Sapientisesprevit. Quiquasi lirmaradice conva- Iuit,quiaciectoremVitamtemporaIiterexstinguendo superavit. SedhuncEhphas maledicendo despicit, quianimirum omnes haeretici quorum tenere spe- ciem amicos beati Job diximus, cum de nomine 187 EPITOME M0R4UUM S. GRBQ. IN lOB. -- LIB. VI. 4S8 Christi gloriantur, Jndieorum perfidiam ex auctori> tate reprehendunt. MoRmTEft. Quasi iirma ra^^iice stultusinterra iigitur, quia totis desideriisin (erreno amore solidatur. Cujus enim fortes gloriam aspi^ oiunt, protinus post gloriam quaa poena sequatur, attendunt,et tacitaintus cogitatione despiciunt.Pul- chritudinem quippe stulti maledicere, cst ejus glo- riam ex considerata damnatione judicare. Statim ac si diceret : Contra stulti pulchritudinem moram in maledictione non habui, quia cum hasc cemerem, simui etiam paenam sequentem vidi. Nemini statim maledicerem, si qua me iilms giori» delectatio te- nuisset. Sequitur : Vbrs. 4. L(mge fiant filii ejus a salute, — Fitii ejus stulti sunt omnes qui perfidine illius prspdica- tione generantur. Qui scilicet a saiute longe sunt, qui etsi temporaliter vitam sine afflictione perci- piunt, mterna gravius ultione feriuntur. Sicut de eisdem fiiiis illius dicitur : n Vee vohis, Scriij» et Pharisiei hypocrite^ qui circuitis mare et aridam, utfaciatis unum proselytum, et cum fuerit factus, facitiseum fiiium gehennasdupio quam vos {Matth, xxin, 15). » MoRALiTER. Filii quippc stuiti sunt qui in ambitione hujus ssecuh, exejus imitatione pas- cuntur, qui profecto a salute longius iiunt, quanto impetratione [in perpetrationej nequitisB nuLia in- firmitate feriuntur. Sequitur : Et cmtereniur in portay et non erit qui eripiat. — Quis portee no- mine, nisi Mediator De: et hominum debet intelii- gi ? Quiait : » Ego sum ostium. Per me si quisin- troierit, salvabitur {Joan. x, 9). » Filii igitur liujus stulti extra portam projiciuntur, inportaconteren- tur, quia pravs Judeeorumsobolesante Mediatoris adventum in legis observatione floruerunt, s( d in ipsa Redemptoris nostri praesenlia adivinitatis ob- sequio perfidiae suae meritis repulsi ceoiderunt. Quos nimirum non est qui eripiat. Quia sciUcet dum ipsum Redemptorem exstinguere persequen- do conati sunt, oblatfle sibi remedium ereptionis absconderunt. Moralitrr. Sicut urbis aditus porta dicitur, ita est dies judicii porta regni, et per eum ab electis omnibus ad coelestis patri^ gioriam in- tratur. Hinc Salomon ait : « Nobilis in porta vir ejus, quando se viderit cum senatoribus terrte [Pf*ov. XXXI, 23). » Et rursum : « Date ei de fructu manuum suarum, et laudent eum in portis opera ejus {Prov. xxxi, 31). » Filii igitur hujus stultiante portum electi sunt, sed in porta conterentur, quia hujus saeouli amatores inprsesenti vita superbiunt, sed in ipso regni aditu eetema animadversione feriuntnr. Illos quippe Veritas «bterna adversi- tate eripit, quos in temporalibus prosperis per disciplinam premit. Qui ergo nunc renuit premi, tunononvalet eripi. Sequitur ; Vbrs. 5. Ct4ju8 messem famelicus comedat. — Hujus stulti messiB fuerat sacrae legis eioquia. Qnam stuitus comedet. Quia nimirum gentilis populus verba legis intelligendo edidit, ad quam plebs Judaica sine intcllectu laboravit. Hinc Veritas ait : aBeati qui esuriunt et si- tiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntar (Mattk. k V, 6). »MoRALiTER. Habct ctiam famelicusmessem, quando iniquus quisque donum inteUigentiffi rectse accipit. Quam nimirum comedit famelicus, quiais qui ad Deum sanctis desidehis anhelat, diseit quod audit^ agit quod didicerit, et dum dootores pravi recta prffidicatione reficiuntur, quid aiiud quam stulti fruge satiant.ir ? Sequitur : Et ipsum rapiel armatus. — Antiquus hostis Judaicum populum armatus rapuit, quia in eo vitam fidei frauduienta suggestione quasi jacuhs exstinxit. Moraliter. An^ tiquus namque hostis quasi inermis vincitur, oum mala aperta sni^firerens, humanee menti bona om- nia simul destruere conatur. Sed armatus venit, quando bona aha intacta deserens, latenter aUa corrumpit. Se^juitur : Et bibuni sitienies divitias g ejus. — Hujus stulti divlL-as sitientes bibunt, quia fluentis sacrse locutionis, quee Judaicuspopulus in superbiu; ostentatione possidet, conversce gentilium mentes irrigantur. Unde pt eis pcr prophetam di- citur : « Omnes sitientes, venite ad aquas, » et re- liqua {Isa.hYy)). Morauter. Soepe stultus habet interni liquoris fontem, sed non bibit, quia inge- nium quidem accipit intelhgentia?, sed tamen ve- ritatis sententias cognoscere loquendo contemnit. Divitiie quoque mentis sunt verba sacrae locutio- nis ; sed has divitias stultus oculis aspicit, et in ore mentis sufe usum minimc assumit. Ad com- prehendenda enim verba nuUo studio amoris ela- borat ; si contra alius sitim habet. et sffpe hoc in divinee legis eruditione quandoque studendo in- P telligit, quod pcr negligentiam ingeniosus nescit. Hinc Saiomon ait : « Stellio manibus nititur^ et moratur in aedibus regis [Prov. xxx, 21). » Ple- rumque eoim aves quas^ ad volatum pennae suble- vant in vepribus resident. Sequitur : Vers. 6. Nthil in ierra sine causa. — Idcirco enim s^epe desidiosus iogenium acoipit, ut de ne- gligenlia justiuspuniatur, quia quod sine labore assequi potuit, scire contemnit, et idcirco studio- sus tarditate intelligentim premitur, ut eo majora pnemia retributionis inveniat, quo magis studio inventiimis elaborat. Sequiiur : Ei de humo non egrediiur dolor. Dolor namque quasi de humo egreditur, cum homo ad IJei imagiiiem conditus, de rebus insensibilibus tlagellatur. Sed quia per occuita merita mentium, aperta prodeunt flagella ^ poeudrum, de humo dolor non egreditur, quo mo- do sensus nostri mah*ia exigit, ut a rebus insensi- bihbuK feriatur. Nequaquam poena de ea nascitur creatura quse percutit, sed de ea procul dubio quse peccando vim percussionis extorsit. Se- quitur : Vees. 7. Homonascitur adlaborem, etavis advo- landum, — Adlaborem quippe homo nascitur, quia nimirum is qui sui accepta est ratione preeditus, oonsiderat quod valde sibi sit impossibile, ut h»o peregrinationis su«e tempore sine gemitu evadat. Sed in eo quol caro flagellis afficitur; mens ad ap- petendasublevaturaltiora, Pauloattestante,qui ait : « Et licetquiforis estnoster homo corrumpatur^ tamen is qui intus est^ renovatur de die in diem m S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS H. 100 (/ Cor. IV, <6). » Inile enim mens ad summa evo- lat, unde caro in infimis durius laborat. Potest quoque appellatione hominis camalium vita si- gnari, unde Paulus ait : « Gum enim sit inter vos zelus et contentio, nonne homines estis et secun- dum homines ambulatis ? » (/ Cor. iii, 3.) In hac itaque vita homo ad laborem nascitur, quia car- nalis quisque contra afiOigit. Tanto enim quisque hujus mundi veraciter mala sentit, quanto ejus bona inhianter appetit. At contra tanto animus a iabore afflictionis se subtrahit, quanto per spem ad summa sustollit. An non quasi avis ad volan- dum Paulus natus fuerat, qui tot adversa susti- nens dicebat : « Nostra conversatio in coelisest?» {Phil. ui, 20.) Sequitur : Vers. 8. Quamohrem ego deprecabor Dominum, et ad Deum ponam eloquium meum. — Ac siaper- te diceret : Illum rogo per quem hsec trihui scio. S^quitur : Vers. 9. Quifacitmagna. — Quls omnipotentis Dei mirabilia perscrulari sufficiat ? Quod cuncta exnibilo creavit, quod ipsa mundi fabrica mira potentise virtute disposita : et super aereumcGelum suspenditur, ct super abyssum terra libratur ? Bene autem adjunxit : Et inscrulnbilia. — Minus enim fuerat magna facere, si tamen qu&e facta sunt perscrutari poli]issent.Sequitur : Et mirabilia absque numero. — Minoris autem esset magnitu- dinis, si qua is^scrutabilia pauca fecissent. Sedin- ter hmc sciendum est, quia divina miracula et semper debent considerari per studium, et nun- quam discuti per intellectum. Soepe enim iit, ut dum nonnulii homines mortuorum corpora in pulverem redacta considerant, et resurrectionis vim coliigere ex ratione non possunt, hoec ad statum pristinum redire posse desperant. Se- quitur : Vers. 10. Qui daf pluviam super faciem terrw, et reliqua. — Omnipotens enim Deus terree plu- viam tribuit, cum arentia corda gentilium super- nee gratia priedicationi» perfundit ; et aquis uni- versa irrigat, quia sterilitatem perditi hominis re- pletione spiritus ad fructificationem format, sicut per semetipsam Veritas dicit : c Qui biberit aquam^ » et rehqua [Joan. w, i3). Universitatis autem nomine homo significatur, quia in ipso vera species et magna communicatio universitatis ostenditur. Unde et Veritas discipuUs dicit : « Eun- tes in mundum universum, predicate EvangeUum omni creaturae (Marc. xvi, 15). » Quamvishocloco imiversa intelligi et aliter possunt, cum enim divi- tes et pauperes, fortes et debiles, sapientes et insi- pientes spiritus ad suam cognitionem vocat, uni- versa Deus aquis irrigat. Possunt autem universo- rum nomine ipsfle morum dissimiUtudines desi- gnari. Alius namque elatione erigitur, alius libi< dine inflammatur, alius avaritia anhelat. Sed universa Deus aquis irrigat, quia vim sui sermoms in singulis juxta morum diversitates format, ut hoc in .ejus eloquio quisque inveniat, ' per quod A virtutis necessariaR germen ferat. Sequitur : Vers. ii. Quiponit humiles in sublime, et me- rentes erigit sospitate. — In sublime humiles po- nuntur, quia ii qui nunc pro Dei amore despecti sunt, tunc cum Deo judices veniunt. Hinc enim Dominus dixit : « Vos qui secuti esUs me, in re- generatione cum sederit fiUus hominis in sede majestatis suae, et reUqua [Matth. xix, 28). » Tunc moerentes Dominus erigit, quia hi qui ejus desi- deriis prospera fugiunt, cruciatusque persequen- Uum tolerant, tanto sublimiorem tunc sospitatem recipiuntj quanto nunc a cuncUs mundi gaudiis devoti moriuntur. Hinc est enim quod per 3alo- monem dicitur : « Gor quod novit amantudinem animse suee, in gaudio ejus non miscebitur extra- B neus (Prov. xiv, 10). » Quod tamende electis Dei etiam in hac vita nihil oL>stat intelUgi. In sublime quippe humiles ponuntur, quia cum se ex humi- Utate substernunt, altse mentis judicio cuncta tem- poralia transeunt. Videamus humilem Paulum ; ait enim : « Non enim nosmetipsos prsBdicamus, sed Jesum Ghristum Dominum nostrum ; nos au- tem servos vestros per Christum (IlCor. iv, 5). » Videamus in subUnde jam positum : « An nescitis quia angelos judicabimus ? » (/ Cor, i, 3) ; et rur- sus : « Gonresuscitavit, et consedere nos fecit in coelestibus {Ephes.w,^). »MQerentes etiam Domi- nus sospitate erigit, qui affiictos suos ad gloriam verae laeUtise soliditate sustuUt. Sospitate quippe non insania erecti sunt, qui in bonis actibus positi Q ipsi in Domino firmi gratulantur. NonnulU enim et iniquitates perpetrant, et gaudere non cessant. De quibus dicitur : « Qui laetantur cum malefeee- rint, » et reUqua (Prov. ii^ 13). Hi certe non sospi- tate eriguntur, sed insania, qui superbiunt cum affUgi debuerant. Sequitur : Vers 12. Qui dissipat cogitationes malignorum ne possint implere manus eorum qux ceperant. — Reproborum mentes perversis cogitationibus sem- per invigilant, sed plerumque eis superna dispen- satio obviat. Et quamvis pravitatem consiUi nec fracti adversitatibus corrigunt,tamenne contrabo- nos prsevaleant eorum vires refrenantiu*. Sequitur : Vers. 13. Qui comprehetidit sapientes in astutia eoinim, et consitia pravorum dissipat. — Sapien- tes ergo Dominus in ipsa eorum astutia compre- hendit, quando ejus consiUis humana facta etiam tunc congrue servavit cum resistunt. Astute nam- que aliquid agere fratres Joseph ausi sunt^ ut Dei conciUum mutaretur. Scd divino judicio quod de- clinare conati sunt, renitendo serviarunt. Ideo quippe ab eis Joseph venditus fuerat, ne adorare- tur [Gen. xxxvu, 28). Sed ideo est adoratus, quia venditus. Sic divinum consiUum, dum devitatur, impletur. Sic humana sapientia, dum reluctatur, comprehenditur. Comprehendit etiam Dominus sapientes in astutia eorum, quando et hoc ad pie- tatis suse obsequium, nostraeque salutis augmen- tum redigit, quod contra iUum humana increduU- tas exarsit. Hinc Psalmista ait : « Magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus (Psal. D 161 EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LIB. VI. i62 cx, 2).» Hmc Saiomon ait : «Non est sapientia, non est prudentia, non est consiiium contra Dorainum (Prov. XXI, 30).» Sequitur: Vbrs. 14. Per dvm incurrent fetiebras, et guasi m ncctey sic palpabunt in meiidie, — Per diem tenebras incurrunt, qui in ipsa veritatis praesentia perfidiflB errore cscati sunt. Persecutores igitur Redemptoris nostri, dum divinae virtutis miracula cernerent, et tamen in ejus divinitate dubitarent, in die tenebras pas^i sunt, qui visum in luce per- didenmt. Hinc est quod de Judeea dicitur : € Oc- cidit sol, cum adhuc esset dies {Jer. xv, 9). » Hinc iterum propheta dicit : € Quid de nocte, custos ? quid de nocte, custos? Venit mane et nox (Isa. XXI, 11, 12).» De nocte eaim custos venit, quia humani generis protector et manifestus in came apparuity et tamen hunc pressa perfidifle su6e tene- bris Judsea minime agnovit. De cujus presentia et nova lux mundo inclaruit, et tamen in corde infi- delium vetusta csecitas remansit. Judfei autem aperta Dei miracula viderunt, et adhuc eum quasi palpantes qufierebant, cum dicerent : « Quousque animas nostras tollis ? Si tu es Christus, dic nobis palam (Joan. x, 14).» Moraliter. Mens quippe ini- quorum hominum cum de aliena melioratione affligitur, de radio lucis obscuratur. Qui quasi in nocte, sic in meridie palpant, quia dum bonum quod vident accusare nequeunt cecati mahtia ma- lum quod non vident accusare quaerunt. Boaa enim in proximis aperta vident, sed, si qua mala latent, investigant. Quod bene exprimitur, cum Loth protegentibus angelis^ in domo ejus Sodomitm ostium non invenerunt. Sequitur : Vers. io. Porro salvum faciet egenum a gladio oris eorumj et de manu violentipauperem. — Ipse quippe pauper est, de quo per Paulum dicitur : Propter vos egenus factus est, cum dives factus esset (// Cor. vui, 9). » Potest per oris gladium accusantium Hebreeorum lingua signari, de quibus per Psalmistam dicitur : « Filii hominum, dentes eorum arma, » et reliqua [Psal. lvi, 5). Ipsi quippe clamaverunt: « Crucifige, crucifige (Joan. XIX, 6). » Per violenti vero manum, ipsa cucifigens gentilitas exprimitur, qute in Redemptoris morte Hebraeorum voces opere implevit. Redemptor autem noster et vires gentilium et linguam He- brceorum moriendo ex humilitate pertulit^ sed ex divinitatis suse potentia resurgendo superavit. Mo- raliter quippe est quisquis apud semetipsum elatus non est. Unde Veritas dicit : « Beati pauperes spi- ritu^ » et reliqua (Matth. v, 3). Gladius namque oris est, iniquitas persuasionis. Manus autem viO' lenti est advcrsitas potestatis. Ac si ergo diceret : sed et in se Dominus mentes hominum solidat, ut eas ad perpetrandam nequitiam necblandimen- ta suasionum pertrahant, nec dolores suppliciorum frangant. Sequitur : Vers. \^. Et eiHt egeno spes. — Salvato enim paupere spem egenus recipit,quia resurgente came Domino, fidelis quisque ad aeternse vitss fiduciam convalescit. Spes quippe in «eternitate animum A erigit, et idcirco nulla mala exterius, quse tolerat, sentit. Sequitur : Iniquitas autem contrahet os suum. — Os enim suum nunc adhuc iniquitas dilatat: quia humani generis Hngua infidelium contumeliis lacessere nequaquam cessat. Sed tunc os contrahet, eam hoc quod non vult per studium, per studium claudet. Aliter : Clarescente miraculo resurrectionis Domini,dumcopiosa multitudo infi- deiium credidit^ ab Ereptoris sui injuriis contume- liisque cessavit. Os enim suum quod Deum deri- dendo aperuit, iufirmando contraxit. Morauter. Nunc enim malus bonis derogat, et recta quse agere negUgit hfec malus obtrectando lacerare non cessat. Sed tunc iniquitas os suum contrahit^ cum justosquanta appetat gloria retributionis agnoscit. B TuQc maloruRi lingua digna tormentorum retribu- tione ligatur. Sequitur : Vers. 17. Beaius homo qui corripitur a Domino. — Prima virtus est, ne perpetrari debeant, sed vitari peccata. Secunda autem, saltem perpetrata corrigere. Sed plerumque culpas non solum immi- nentes minime vitamus, verum etiam nec com- missa agnoscimus Turpis tamen animus percus- sione tangitur ut exerceatur, quatenus qui statum suse rectitudinis securus perdidit, afflictus consi- deret quo jacet. Hioc Salomon ait : « Quem diligit Dominus castigat, flagellat autem omnem filium quem recipit [Prov. lu, 12).» Sequitur: Increpafio- nem ergo Domini nereprobes. — Qui per culp :in percutitury sed ad querelam sua^ percussionis ela- p bitiir^ increpationem Domini reprobat, qui hanc injuste se perpeti accusat. Qui autem non per pur- gationem criminis, sed per fortitudinis probatio- nem feriuntur, cum causam suib percussionis in- quirunt^ nequaquam incepationem Domini repro- bare dicendi sunt, quia in semetipsis satagunt invenire quod nesciunt. Sequitur : Vers. 18. Quia ipse vulnerat et medetur, percutit et manus ejm sanabunt. — Duobus modis omni- potens Deus vulnerat quos reducere ad salutem curat : aliquando enim camem percutit, et mentis duritiam suo pavore tabescit. Vulnerando ergo ad salutem revocat, cum electos suos affligit exterius ut interius vivant. Unde per Moysen dicit : « Ego occidam, » et rehqua (Deut. xxxii, 39) ; aliquando intus vulnera infligit^ quia mentis nostrae duritiam suo desiderio percutit, sed percutiendo sanat, quia terroris sui jaculo transfixos ad sensum nos recti- tudinis vocat. Unde ^t sponsa dicit : « Vuhierata charitate ego sum (Cant. n). » Sequitur : Vers. 19. In sex tribulationibus liberabit te. et in septima non tanget te malum. — Per senarium numerum praesentis vitae operatio discursusque signatur. Sexto namquedie omnia perficienshomi- nem condidit, et semefipso requievit. Quapropter per septenarium numerum requies designatur. Patema ergo pietas eruditionepraesenUs vit(cIabore nos atterit, sed in adventu judicii a verbere abscon- dit, ut tanto tunc ad salutem exibeat, quanto nunc nos flagella durius secant. Sequitur : Vers. 20. /n fame eruet te de morte^ et in bello de m S. ODONIS ABBATIS CLUNUCGNSIS II IM manu gladii. — Sicut fames carnis est subtractum A rapiat ut ko aQiuiam meam (Pml. vii, 3^. » Ac si subsidium corporis, ita et fames est men^is silen- tium divinae locutiouis. Unde recte per proplietam dicitur : <( Imittam famem in terram (Ezech. xiv, 13); »non famem pauis, neque .sitim aqu«e, sed famem audiendi verbum Dci. Bellum quippe pati- mur, cum carnis nostree. tentatioBibus impugna- mur. De quo P^aimista ait: u Obumbrasti caput meum in die belli (PsaL c.\x\i\, 8). »» Quia igitur reprobi dum fame verbi deficiunt, etiam it)elU gladio transfiguntur, electorum auorum Dominus mentes, dum veriu sui pabulo reticit, contra ten- tationos corporis fortes reddit. Sequitur : Vers. 21. A flagelio linguse abscomleris. — Fla- gellum lingufiB est ex^xrobratio illicitae contumelia;. ergo diceret : Quia blandiente hoste modo nuaa vinceris, hunc postmodum ssevientem noa Uipabis. Sequitur : Vers. 23. Sed cum lapidibus regionum pacium tuum, — Uuid ergo regioniua iHpides, iiisi Eocle- siarum electos acoipimus? Quibus dicimur : «Vos^ autem tanquam iapides vivi superffidific^AluijU (/ Peir. \u 5). » Ue quibus Ecolesiae pollicetur : u Ecce ego sternam per ordiig^em lapid^s |uo« (Isa. Liv^ 11). » Qui igitur recte viyit, paclQk se lapidibus regionum sociat, vitam s^m procul dubio ad sanctorum pr«ececteiitivu« imitatyMPkem Ugat. Sequituf : Et besiine terr» pmificx ernni tibi. — Non alt pacatft;, sed paci£ic%, qui^ nou Flagello hnguffi bonos feriunt pravi, quia eorum ^ pacein habet, sed paceoi f^ciunt. Terr» ergo opera irridendo persequuntur. UiQC scriptum est : u Ipse hberavit me de laqueo venantium, ».etreli- qua (Psal. xc, 3). Sancta ergo aairna a ilageUo hngua; absconditur; quia, duui in hoc mundo est^ honorem laudis Bon qua^rit, nec coutumeliasc detractionis sentit. Sequitur : Et non timebis cala- mitatem cum vcnerit. — Habent enim aancti viri contra famem divini verbi pabulum ; oontra belli gladium continenti^ ; contra flagelhua li-Dgu»^ protectionem patientise ; contra exterioris calami- tatis damnum, interni amoris adjutorium; quo enim eo» hostis caliidus nunierosius tentat, eo circumspecti Dei mUites vi-tutibus divinis ditiorea fiunt. Potest etiam flageUum hBgu» seotentia i>eati8& eleotis paoific8& fiunt, quia ia^gai s^pivUu» cum houjrum corda adveyssuQtes ^eprimuut, h«e nolftnles ad amorem Domini impeUuat ; et afiUet^ lueas taalo magis ad wteroata patriam redttmn dirigit, quantum ia hoc aBrunmchSQ e^silio labo- siua vivit, Possunt etiam per XervB^ bestias «xo^s, carnis LateUigi, qui dum mentem nostram irratio- nabiUy ei nobisoum- lerraB. besti/B faoinnt. auia motus carnis judex reprobis dicet; « Discedite a bhr, »^ eb rehqua {Matth. xxv, 41). Sed justus quisquc ia taata districtioae senteaUaB, blaada tuao judiois vooe refovetur, oum dicitur: « Esurivi, et de- distis mihi maaducare, » et reliqua (Matth. xxv, 3). £t : » Venite, beaedicti, >» etc. (Maith. xxv, 34). Sequitur : Vers 22. In vastitate et fame ridebis. — Tuuo quippe reprobos fames iaterflciet, quia suam iUia faoiem Redemptor absooadet. Ipse quippe de se dixlt: i< Ego sum paais vivus, »et reUqua (Joan. VI, 51), Et soriptum est: «< ToUatur impias, ae videat gloriam Dei. » Vastitas oruoiat, quia gehea- aa ooaoremat. Hiac Psalmista ait : < Poaes eos ut olibaaum igai, » et reUqua (Psal. x, 10). Sed tuao justoa redibit, quia oum ijiiciuos omaes extremas ultio percutit, ipse de gloria Domiai digaaB retributioais hiiaresoit. Hiac Psalmista ait: c( Videbunt justi et tiokebuat, » et reUqua (PsaL Li, S). Sequitur : Et bestias terrx non formidahis. — CaUidus quippe adversarius, bestia terras di- oitur, quia ad rapieadas mortis tempore pec- catorum aaimas violeata cuudeUtate ei&eaatur. Sed tamea de Eoelesia dicitur : <( Mala bestia noa transibit per eam (Isa. xxw, 9). » UU igitur terrse bestiam morieates timeat, qui Coaditoris sui potentiam viventes aoa timeat. Saaoti eaim viri quia divia» se formidini meduUitus subduat, omae de adveatu adversarii poadus timoris ab- jioiuat. Hiac Paakaista orat dioeas : « Nequaado nobiscum terraa besti^e faciuat^ quia motus. caj*nis dum nos tentando lacessunt, a4 amorem quieti& iatimae impeUuat,. Sequitur : Versl. 2k Et scies quodpacem habeat tabernO' culum tuum. — in Scriptura sacra aUter pax pleaa. dicitur, atque aliter iachoata. De Ula qwppe dici- tur : u Nuac dimittis servum tuum, dominey ia, pace (Luc. ii, 29).» De ista vero : « Pacem meam do vobis, » et reUqua (Joan. xiv, 27). Fax eaim aostra a desiderio Creatoris iachoatur, et Qijaair festa visioae perUcitur. laberaaoulum igitur justi paoem habere dicitur, quia videUoet ejus oorpus qupd meate iahabitatur, a perversis desiderio- rum motibus, sub justitiffi dispositioae refreaatur. Sequitur : Et visitans speciem tuam non peccabis. — Species quippe aostra dioitur proximus aoster, quia ia iUo ceraimus quod sumus ipsi. Speoiem ergo suam visitat quis, cum ad eum ^quem sibi siniilem per aaturam coaspicit, passibus amoris teadit : ut ia altero sua coasideraas, ex seipso oolr Ugat quaUter iafirmitati aiterius coadesoeadat. Hiao Paulus ait : « Factus sum Judeeis taaquam? Judseus, ut Judaeos lucrarer ; iis qui sub lege suat, quasi sub lege esse (cum ipse aoa essem sum lege), ut eos qui sub lege eraat^ lucrifacerem ; iis qui sine lege erant tanquam sine l^ge essem (cum siae lege Dei aoa essem : sed ia lege essem Christi), ut luorifacerem eos qui siae iege eraat Factus sum iafiriais iaiirmus^ ut iafirmos luorifaoe* f em. OmaU>us omaia factus sum, ut oomes faoerem 165 EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LIB. VII. 166 salvos [ICor. ix, 10, 2:^). » Tunceliaiu plene vinci- A retributionis intelligi. In abundantia ergo sepul- tur peccatum, cum ex sua similitudine unusquis- que perpenditquomodo in dilectione proximi dila- telur. Sequitur : Vkrs. 25. Et scies guoniam mulUplex erit semen tiuim. -T Gum vero a vitiis caro restringitur, cum mens virtutibus exercetur^ restat ut loquendo quisque doceat vitam quam moribus servak. lile enim uberes fruckus praedicationis colligit, qui se- mina bon» operationis prsBmittit. Et tanto ejus fecundius prsBdicationis tribuitur, quauto hoc iu ejus pectore perlecti operis exarationo prsevciitur. Sequitur : Et progenies tua sicut herba lerrse. — Quia de ejus imitatione nascitiu*, dum areutem pr«esentis vitm gloriam deserit, spe in ;eterna viri- cram ingredilur, qui post congesla vit« prwsentis opera a mutabilitate sua plene niortuus in secreto veri luminis occultatur. Unde per Psalmistam dici- tur : ♦ Abscondes eos in absconditci vultus sui, i et reliqua (Psal. xxx, 21). Sequitur : Sicut affer- tur acervus tntici in tempore suo. — Frumentum quippc in segele sole tangitur, qnia in hac vita huniana, anima respectu superni himinis iilustra- tur. Piuvias percipit, quia veritatis eloquio pin- guescit. Ventis concutitur, quia tempestatibus exercotur ; et secum crescentes paleas portat, quia nequioreiu contra se quotidie vitam peccantium tolerat; atque ad aream deductum trcturationis pondere premitur, ut a paiearum connexione sol- descit. Vel certe justi progenies sicut herba lerree b vatnr. Quia mens nostra ca>lesti disctpHnae sup- oritur, quia dum vivendo moustrat quod pni^di- cando asserit, multitudo sequentium innumerabi- lis exsurgit. Sequitur : Vbrs. 26. fngretficfHs in abundantia sepuicrum. — Quid enim sepulcri nomine, n:si contenqiiativa vita signatur? Activa quoque vita sepulcrum est, quia a pravis nosoperibus mortuostegit. Sed con- templativa perfecte sepelit, quia a cunctis mundi actionibus funditus dividit. Hinc Paulus sepultis dicebat : « Mortuienim estis^ y> etreliqua {f:ol. ui, 3). Hinc est quod Abraham conjugem mortuam in sepulcro duplici sepelit. Vir quippe perfectus sepulcrum in abundantia ingreditur, quia prius activse vitse opera congregat, et postmodum car- posita, dum correctionis flagella pcrcipit, a socie- tate carnahum mundior recedit, et reiictis paleis, ad horreum duoitur : quia foris remanentibus re- probis, electa anima ad supernfc mansionis gau- dia asterna sublevatur. Et io alieno quidem tem- pore percussiones sentiunt, sed in suo a percus- sione requiescuul. Electis quippe tempus est alienum vita prapsens nnde quibusdam adhuc in- fidelibus Veritas dicit : c Tempns meum nondum venit, tempus autem vestrum s^^mper est paratum (Joan. vu, 6). Sequitur : Vi:rs. 27. Ecre hoc ut investigavimus ita est. — Liquet profe^^to quod in his nil ab eo juxta super- ficiem dicitur. quia nimirum anle faciem non jacet uis sensum per contemplationem mortuum, hun<: q quod investigatur. Qui ergo haec investigare se tn- mundo funditus occultat. Actionis namque tem- pus primum est : contemplatiopis extremum. Unde necesse est, ut perfectus quisque prius mentem virtutibus exerceat, atque iiauc postmo- dum in horreum quietis condat. iiinc estquod Jacob pro Rachel servivit, et Liam accepit. Po- test etiam per sepulcrum non solum in hac vita nostra contemplatio, sed quies aBternaB et intimae (Hcat, quia lu verbis cxterioribus interiora quaesie- rit (lemoustrat. Sequitur : Quod auditum, mente pertracia. — Quantalibet enim doctrina mens polleat, gravis ejus imperitia est velle docere me- horcm. llnde et ea qu;e ab inimicis recta prolata sunt, ab interno arbitro non recta judicantur. In eo namque vim sua; rectitudinis amittunt, quod auditori non congruunt. LIBEH SEPTIMUS. CAPUT VI. Vers. 2, 3. Utinam apprehendej^entur pe '>^ata mea quibus iram meruiy et calamitas quam patior, in statera ! quasi arena maris hxc gravior appare- ret. — Statene nomine Dei et hominum Mediator ex- pnmitur, qui ad pensandum vita3 nostra? meritum venit, ac secum justitiam simul et misericordiam detulit. Sed niisericordiie lance pneponderans cul- pasnostras,parcendo levigavit. Calamitas quidem in statera gravis apparuit, quia malum quod per- tulit, nonnisi in praesentia Redemptoris agnovit Magni autem arena maris est ponderis^ sed calami- tas hominis arcna maris gravior dicitur, quia dura fuisse p(£naostenditur,dum per misericordia? ju(Ji- cem culpa levigatur. Sequitur : Undeet verba mea dolore suntplena. — Justi verba dolore plena sunt, D quia quousque praesentia tolerat, ad aliudioquendo suspirat. Qui enim peregrinationem pro patria di- ligit, dolorem etiam inter dolores nescit. Sequitur : Vers. 4. Quia sagittw Domini in me sunt. — Sa- gittarum quippe nomine ahquando prsedicationum verba signantur. De his Psalmista ait : « Sagitt^e tuae acutse, » et reiiqua (Ps. xlu, 6j. Et Isaias : u Mittam ex his qui salvali fuerint ad gentes in mari, in Africa, in Lydia^ tenentes sagittas, in Italiam, et Graeciam (Isa. lxvi, 19). » Aliquando animadversio- nis sententia designatur, sicut Joas regi per Eli- seum dicitur : <« Jace sagittam (IV Reg. xiu, 17). » Quo jacente ait : « Percuties Syriam, donec consu- mes eam (Ibid.). ^ Ac si ergo diceret : Ego in exsilio damnationis non gaudeo, quia vim percussionis agnosco. Sequitur : Quarum indignatio ebibitspiri- 167 S. ODOiMS ABBATIS CLUiNlAGENSlS 11 16$ tum meum. — Quid est spiritus homiais, nisi spi- A ritus elationis ? Sagittae autem Domini spiritum hominis ebibunt, cum supernse animadversionis sententia afflictam mentem ab elatione compcs- cunt, cum supernie sententi^ electos quos in pec- catis inveniunt, dum vulnerant, immutant, ut duritiam suam ti^ansfisa mens deserat, atque ex saiutifero vulnerc sanguis confessionis currat. Se- quitur : Et terrores Domini mililant conlra me, — Justorum meus non solum perpendit quid tolerat, sed etiam pavet quod restat. Videt quaha in hac vita patitur, metuit ne posthanc graviora patiatur. Hinc Psalmista ait : € In me transierunt iree tuce, et terrores tui conturbaverunt me {Psat, lxxwu, 17).» MoRALiTER. Jam quippe per fidem Mediatoris vivi- mus, et tamen adhuc per.expurgationem vitiorum d quasi sagittas Domini dura animt^dversionis inli- mae flagcJla sustinemus. Sed ecce et divina*. cor- reptionis percussione configimur, et tamen adhuc illud est gravius quod de terrore veuturi Judicis ceternamanimadversioncmformidamus. Sequitur : Vers. o. Nunquid rugiet onager cum habuerU herbam? autmugiet bos cum ante prxsepeplenum steterit?— Per onagrum, agrestem asinum gentihs populus designatur. Per bovem, plebs Judaica significatur, quae jugo supem» dominationis sup- posita, ad spem prosely tos coUigens corda quse va- luit vomere legis Iraxit. Multos enim ex gentiU po- pulo, seu Judeeorum^ incarnationis Domini myste- rium desiderasse, his verbis cognoscimus. De qui- bus Dominus ait : < Dico vobis, multi jusU et p phophetae voluerunt videre qu8B vos videUs, » et reUqua (Matth. xui, 16). Sed tunc onager herbam invenit, cum gentiUs populus divinae incarnaUo- nis graUam accepit. Tunc eUam bos vacuum prfe- sepe non habuit, cum plebi Judaic® Domini car- nem lex exhibuit^ quam Jiu exspectante prophe- tavit. Unde et natus Dominus in prcesepe ponitur. Ipse enim ex nostra substanUa carnem assumens fenum Ueri voluit, qui cU)um semetipsum menti- bus mortaUum pnebuit dicens : » Qui comedit camem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo {Joan. uy, 56). » Ac si ergo di- cat : Idcirco gentiUtas gemit^ quia eum necdum Redemptoris sui graUa refecit ; atque ideo Judaea mugitus dUatat, quia legem tenens, sed legis auc- torem non videns, stans ante prfiesepe jejunatMo- RALiTER. QuiaUi onagriappeUaUonesignantur; nisi qui in campo fidei consUtuti, nulUus officU loris U- gantur?Bovisvero nomine hos signat, quosintra sanctam Ecclesiam ad pmdicaUonis offlcium sus- cepti ordinis jugum premit. Herba vero onagri et pabulum bovis est intema refectio populi fidelis. Quia enimlonge ab interna sapienUa positi,aetemam hsereditatem nonceraimus, velut bruta animaUa a desideratajejunamus. De quanimirum herba Re- demptoris vocedicitur : u Per me si quis introierit, salvabitur, » et reUqua {Joan. x, 9). Sequitur : Vers. 6. Autpoterit comedereinsulsum, quodnon est sale conditum ? — Quisquis enim carnaUbus obsequUs intentus, legem intelUgere spiritalitar D nohierit, quid aUud quam insulsum cibum come- dit? Sed quia prieceptis ejus dura jubentibus gen- tUitas subdi recusavit, insulsum cibum comedere noluit, qufie priusquam spiritus condimentum per- ciperet, scrvare vim Utterae expavit. Sed in hoc cibo sal Veritas misit, el latere in lege saporem oc- cultae intelUgentisa docuit dic^ns : « Si crederetis Moysi, » et reliqua (Joan. v, 46). Et rursum. « Ha- bete sal in vobis. » Et : Pacem habete inter vos {Marc. IX, 50). » Moraliter. Verba qiuppe morcs- que carnaiium, quasi cibum se nostris mentibus ingerunt, in delectationis ventre rapiuntur. Sed doctus quisque insulsa non comedit, quia pravo- rum dicta factaque dijudicans, ab ore [aure] cor- dis repelUt. Hinc Psalmista ait : « Narraverunt mi- hi iniqui fabulaUones suas, » et reUqua {PsaL cxviii, 85). Sequitur : Aul gustare aliquis potest, quod gustatum affertmorteml— Lexnamquecar- naliter degustata mortem intuUt, quia commissa delinquentium dura animadversione distrinxit, et per praeceptum culpam innotuit, et hanc per gra- tiam non delevit, Paulo attestante, qui ait : « NihU ad perfectum perduxit lex (Hebr. vii, 19). » Ad Christum vero conversa gentilitas, quoe adhuc so- nare per verba legis intelUgit, angustata sunt de- siderUs suis. Moraliter. Sancti igitur viri cum eeternis desiderUs anhelant, in tanta vitse altitu- dine se sublevant, ut audire jam quse mundi sunl, grave sibi hac deprimens pondus credant. Valde namque intolerabUe eestimant, quidquid iUud non sonat, quod intus amant. Saepe enim mens su- perna appetit, et stulta in infimis Et reliqua {Isa. v. 22). Et : < Ecce occupa- verunt animam meam, et irruerunt in me fortes {Psal. Lviii, 4). » Fortes quippe qui mala mundi tolerant pro mundo, ejusque gaudia, ut ita dixe- rim^quaBrentesperdunt, nec tamen haBC perden- do fatigantur. Ac si ergo vir sanctus dicat : Mala mundi pro mundo tolerare nequeo, quia jam in ejus desiderio fortis non sum. Dum enim prH^sen- tis vit» finem conspicio, cur pro mundo patiar cujus appetitum calco ? Sequitur. Vers. 12. Nec fortitudo lapidum fortitudo mea, nec caro mea xnea esf.— Quid hoc loco flBre autla- terius reficit. Et quia plerumque vitiorum contri- B pidibus, nisiinsensibiliumhominum corda signan- tionem in nobis Dominus agere inchoat^ sed cum mens ez ipso exordio profectus extoUitur, adver- sario aditum pandit. Quapropter fanctus vir exo- rat dicens : Vers. 9. Qui ccBpit, ipse me conterat. — Ac si di- cat : Hoc quodinmeexorsum est, perficere ferien- do non desinat,ne desertum me adversario ad con- tritionem tradat. Sequitur : Solvat manum suam et sucddat me. — Solvat manum dicitur, exerceat effe- ctnm. Sed cum nos extolli Conditor conspicit, et amorem suum erga nos per verbera non exercet, quia ad ferienda innos nostra vitia manum hgat. Et cum securos nos ac de virtutum affluentia ela- tos repente vel flagelli dolor, vel infirmitatis ten- tur, qui nulla percussione mollescunt? Quo contra electis dicitur : < ToUam vobis cor lapideum, » et rehqua {Ezech. xxxvi, 26). Paulus quoque ait : € Si linguis hominum loquar et angelorum, » et reliqua (/ Cor. xui, I). Lapidi similis est quisquis a pietatis prsecepto durescit, et percussus sonitum humilis confessionis non reddit. Quidam vero me- tallo aeris in nullo discrepantes, cum flagella su- pernae percussionis accipiunt, piae confessionis so- nitus emittunt. Sed qui humilitatis voces ex corde non proferunt, ad statum salutis reducti, nesciunt quod promiserunt. Ac si ergo vir sanctus dicat : Reproborum similitudine sub disciplinae verbere, nec more lapidum ita obduravi, ut a ministerio tatio percutit, protinus a status sui vertice mentis 0 confessionis obmutescam, nec rursum quasi ees nostrse elatio succisa cadit, ut de semetipsa nihil audeat, sed infirmitatis suse ictu prostrata manum levantis qusrat. Hinc est quod sancti viri tentari appetunt, flagellari concupiscunt, dicentes : « Pro- ba me, Domine, et tenta me {Psal. xxv^ 2). < Et : Ego ad flagella paratus sum {Psal. xxxvii, 18). » Sequitur. Vers. 10. Et hxc mihi sit consolatio^ ut afftigens me dolore non ^arcat.—kc si dicat : Quia hic ideo non parcit^ ut in perpetuum parcat. Ex affiictione enim corsolor, quia, corruptionis humanae putre- dinem sciens, ad spem salutis ex vulnere certusred- dor. Valde quippe electi formidine tabescunt, cum perpetrasse se illicita novere, sed perscrutantes in- veniunt, quia nulla pro illicitis adversa perpessi sunt. Seqiiitur : Nec contradicam sermonibus sane- tis. — Verba Dei ad nos sunt effectus operationum. In eo ergo nobis loquitur^ quod erga nos tacitus operatur. Beatus igitur Job sermonibus Dei con- tradiceret, si de ejus percussionibus murmuraret. Sed quid de percussore suo sentiat indicat, quem enim ferientem tolerat, sanctum vocat. Sequitur : Vers. 11. Quas est enim fortitudo mea ut susti- neamf aut quis finis meus^ ut patienter agam ? — Sciendum quod alia justorum, atque alia estforti- tudoreprpborum. Justorum quippe fortitudo est, camem vincere, propriis voluptatibus contraire, delectationem vitae prsesentis exstinguere. Hinc vocemconfessionisresono^ etsensumvocis ignoro. Sequitur : Vers. i3.Ecce, nonest auxilium mihi in me. — Patet jam ad cujus speciem percussi animus per- currat, cumin se sibi esse auxilium degat. Plerum- que enim virtus avita deterius quam si deesset, in- terficit ; quia dum ad sui confidentiam mentem erigit, hanc elationis gladio transfigit. Sequitur : Et necessarii quoque mei recesserunt a me.— Qui enim infirmum se in semetipsum insinuat, ad majoris adhuc meritum fortitudinis etiam proximis desti- tuitur. Sequitur : Vers. 14. Quitollit abamico suo misericordiam, timorem Domini derelinquet.—Amlcinomine hoc loco proximusquilibetdesignatur.Duo suntpraecep- ta charitatis, amor videlicet Dei et proximi. Per amo- rem Dei, amor proximi gignitur ; et per amorem proximi, Dei amor nutritur ; Hinc scriptum est : « Qui non dihgit fratrem suimi quem videt, » et reli- qua {Joan. iv, 20). Quee tamen divina dilectio per ti- morem nascitur, sed in affectum crescendo permu- tatur. Scriptum est enim : « Non agnoscetur inbo- nis amicus, et non celatur in maUs inimicus {EccU. xu, 8). » Quianimirum qui ex adversitate proximum despicit, aperte convincitur quod hunc in prospe- ris non amavit. Et cum omnipotens Deus, ideo quosdampercutit, utpercussos erudiat, etnonper- cussis occasionem boni operis praebeat, quisquis enim sanctis dicitur : « Viriliter agite, t et reliqua percussum despicit, occasionem virtutis a se re- (Psal. XXX, 25). Reproborum vero fortitudo est pellit, et tanto nequius se contra Atictorcm erigit, Patrol. CXXXIII. «. 171 •S. ODOmS ABBXYiS' CL^UNIACIE^PSIS ^ll. 17« qtijftrtotettrc ntic 'pritrm sahite pi*opria, nec justum A iti alftoo vrihiei*e agnosdt. Seqiiftnr : Vers.T^. 'Prceterierunt mesicut toi^ensqm rap- iim iransit in convallibus fratres rwei.— Ssepe re- probi eam fidem quam tenemus, retinent : eadem sacramenta percipiunt, ejusdem religionis veritate continentur, sed tamen cum passio is visceranes- oiunt, vim charitatis, qua in Domino flagramus et proximo, non agnoscunt. Recte ergo et prfetereun- tes vocaittur, qiiia ex uno matris nobiscum gi^emio per fidem prodeunt, sed in uno charitatis studio eri?a Deum et proximumnon tiguntur.^ Qui enim terrena dihgunt. spem superneB patrire deserunt, (J[uasi ex montibus more torreritis valles petunt. Quos temenbiems preesentis vitae multiphcat, sed eestas venturi judicii exsiccat, et reproborum Iseti-^ tiam in ariditatem vertit. Torrentem quippe ad convallemrapiim transire est, pravorum mentes ai ima desideria sine obstaculo ac ditecnltate descendere. Omnis enitn ascensus in labore est, descensus in vdluntate. Aliter. 'Si convalles ima poenarum loca inteUigimus, iriju^ti quique sicut terrena raptim ad convalllem transeunt, quiinhac vita quattn totis desidei^iis appettirit, diu n^qua- quam CVidetur hic verbum quoMam deesse) pos- sunt. Nam quot dies oritaltis iiciipiunt, ^ua^i tot quotidie gressibus ad finem teiidunt. In longum ^uidem Toluptatum desideria pertfahunt, sed ad infemi claustra i^epente prodncuntur. Sequitur : Vers. 16. Qui timet pruinam, irruet super eum nix.— Pruina quippe interius gelescit, nix autem C de superioribus ruit. Et seepe nonnuUi dum tem- poralia adversa pertimescunt, districtionem teter- nae adversionis abjiciunt, de quibus dicitur. « 11- lic trepidaverunt tiinore, » ctt rdiqua {Psal, xiii, 5). Contra alii in terra homines cdtitra veritatem pavent, ejiis veritatis iram coelitus sustinent^ et ahi cum patiin terra inopiam metuurit, in eeter- num sibi abundantiam sdpemse refedtionis aibs- cindurit. Sequitur : Vers. 47. Tempore quo fuerint dissipati peri- bunt. — Quos enim preesentis vitee soUicitudo or- dinat, amissio dissipat, et tunc etiam exterius pere- unt, qui intus dudum 8Bterna negligendo perie- runt. Sequitur : Et cum incaluerint, solventur de loco suo, — Iniquus enim quisque cum incaluerit, D deloco suosolvitur, quia in judicio intimae dis- trictionis appropinquans cum jam per cognitionem poence fervere coeperit, ab ea quse dudum irihse- serat carnis sue delectatione separatur. Hinc con- tra reprobos dicitur per prophdtam : « Et taritum- modo sola vexatio inteilectum dabit auditui (/sa. xxviii, 19). » Praespntem vitam ex desiderio reti- net, sed de loco suo solvitur, qui oblectamenta camis desiderans, ejus duritia per supplicium li. quatur. Sequitur : Vers. 18. Involutse sunt semiiw gressuum eorum. — Omne quodinvolvitur, in semetipsum rqplica- tur. Sed sunt nonnuUi qui rectaquidem deliberan- do appetunt, sed ad consueta sen^per mala repli- CantuT, et quasi extra se tensi ad seknetipsos '|>er circuitum re(^feunt. sccrete 4eserviimt, ad e^ saspB per efiectqm cogoa- A tiinetis, ex sola eum percussione formidatis. Sc- tioms redeuatquae damnarujat Quo itaque isti, nisi quitur : m rete ambiAlant, quois in prseseati sseculo inchoa- im ja.m vita» perfectio solverat, sed inordiuatus amor terrenae cognationis Ugat? Hino Veritas dioit : « Si quis yenit ad me, et non odit patrem suum, et matrem, £i uxorem, e.t fiUo.s^ et fratres, et soro- res^ adhuc et animam suam, non potestmeus esse discipulus {Luc. xiv, 16). » Recte igitur post Thema' semitas, Saba itinera memorat, quia quos auster reprobi temporis ^ olverit^ hos nimirum rete impli- cationis tenet. Bene autem pravorum opera descri- heas fionuderare admonet, quia perversa agere diliginayv^x &ed hma visa in oliis d\judicamus, et ea qua^ in nobis minns dijudioanda credimus, quam Vers. 22, 23. Nunquid dixi : Afferte mihi de subslantia vestrg, et donatemihi, vel, liberateme de manu hostis, et de manu robustorum eruUe me? — Hffireticorum quippe praedicatio substantia car- nahs non inconvenienter accipitur^ qua dum per- versa fulciuntur, quasi in verbis divites ostendunt. Quam eos sancta Ecclesia non quserit, quo hanc spiritaii intellectu transcendit. Manum quippe hostis, Satanse fortitudem vocat ; et manum robus- torum, vires mahgnorum spirituum appellat. Quos idcirco robustos appellat, quia dum absquc carnis infirmitate sunt conditi, pravis eoruni assertionibus imbeciUitas adjuncta non obviat «int tHrpiai&aUorum actione eogQOscimus. Sicque B Boc vero quod subsequitur : $y^ uA ,ad semeHpsam mens redaat, et agere quod r^ipr^eAdit embescat* Seqiutui': Et evs^ectate ^uU8j»er, -^ Saepe dum prqemitis vitse brevitas ^uasi perseveratura diligitur, ab seterna spe aniious frt^agitur, ^ed repente vitam Uniens, ^tema invenit $uppUcia> qu«^ jam vitare oequeat. Bmc mm diotMr, « Y9 his qui perdiderunt sus- tUieiitiam (jSiccld, u, 16). n €umque enim JQptejots in pr^e«eatibus figitur^ vita terwiaatur, et repente ad sttppJiicia improvisa pervenit. £(iac Psaimisjta ait : < PttftiUiW .^dhuG, et nan erit peccatpr {Psal. UXVl, m, » S«quitur : Vebs. 20. Confusi sunt quia ^eravi. — Cum bonis BQi^la reprobi.ingerunt. Sihos a spe intima VEft^. 24. Docete me, et ego tacebo, et si qtM, forte ignoravi instruite me. — Sub cujus discre- Uonis Ubramine pendeat, incertum videtur, utrum sit quod intulerat. Nunquid dixi, an certe a supe- rioribus disjuncta sententia promitur, ut quasi per increpationem dicatur ? Docete me, et reUqua. Quod tamen utrique distinctioni convenit, quia ab iftteUectus sano tramite x^utrumque recedit. Beatus igitur Job contra mundi divites, pauper^ contra potentes oppressus, contra sapientes stiultus, doctrinam respondit^ quia nec pauper eorum substantiam, nec oppressos adjutorium contra robustos, nec stultus doctrinam sapientiffi carnaUs quoerit. Sanctus etenim vir, quia mentc iabefactari conspiciunt, effectu deceptionis hilares- c P^chre super semetipsum rapitur, et pauper ino- cunt. Cum vero bonorum operum spes interior U- gitur, et nequaquam malisextwioribus ad ima recli- aatur, ^aflrarum jmmles oaafusii» oecupajt, ^uia, 4um p^«Qi9Ke ad a£Qietormn intiQia nequeunt, meaaaiun exiatere ciMdeles oBube&ewt. jSequ,itur : Yenetfm^ queque mque ad me, et ^mdi^e CQoperti eimi. -^ Ufl^e ed aanetam quj^>p^ Ecclesiam in 41e judUdi lepiobi ^ettiuDt, quia usque ad ejus eonqpieieadam gloriaimperducuiitur, lit ad majora peatus ««i «uppliQia repulai, victeanjt qiifii perdi- ^dru&t. TuAc Taro ini^iioa pudor x^oopeicit, cujfin eoe in «on^[>eola judioia iaatiB ooAscientia addjacit. Tmic oBmia oulpa anie oquIos fiedueitur, et xnans Bitper geikenii» incendio, suo gpravius igne crucia- pia nojQ angustatur, et oppressus nU patitur, et voluntarie stultus, carnalem sapientiam non mi- ratur. Sequitur : Vjeas. 2o. Quare detraxistis sermonibus veritatis, cum evobis nuUus sit qui me arguere possit? — Ac ai aperte diceretur : Qua temeritate audita repre- honditis, qui percussionis meae causas ignoratis ? Mundus quippe ipse esse debet^ qui curat aUena coyrrigere. Unde ad David dicitur: € Non tu sedifi- cabis mihi templum^ quia vir sanguinum es (/// Reg- vm, 9;. » Sequitur : Viias. 26. Ad increpandum tantum eloquia con- cinnatis, — Duo sunt verba noxia humano generi. Unum quod curat etiam adversa laudare, aUud tur. Be quibusrecte par prophetftQi dicitu^ : JDo- ^ guod studet etiam semper recta corripere. £x «uDe, esjiiletiir manas ^a, iit qu«e vid^^ji videa«t el cMiltedUmtBr (/so. uvi, l \ ),» Bommi, etiaiEi^ h»c MMiia amiois beati iob eoagrueve. Ae u .4e eis dicat : Bmt me atuHis inerepaitianibua ad decyper^- 4ioneBi teot^re nequeiiDt, j|iei itemenitotis wm is^- sania eenftui^antiir, vddesles corpojri» :vula^a, «t Baeatis oeiiaeieiitiaiia Beaoieatea. BuHi u^ 4» iu- }«stia inmpitfe ausi eunt, «sque ad me «^eedum veBerunt, aad dura me iiiiMatioae putoant^, 4um viotoffefla animttm iater adveraa dep^aheuhunt, ^an Mi me venieiitea eviibeaoiiiat. Seqiiit^r : Vbrs. 21 . ifutkc ^eemstiSf et modo MeuJtesplsgaxn meam, timetie. ^ Ac si apeffte dicat: £go tunc ti- mui deum, cum/luitus pro^ens, llagQUQCum detd- meata aen aenii. *Vq8 qui ex aiu<»a Iteu^i non hujus ergo quaUtate beatus Job amicQs fuisse redargttU. Sequitur : Et in ventum verba profertk, — in ventuiQ enim proferre est verba otiosa 4icere. Nam seepe dum ab otiosis verbis nequa- quam Un^ua compescitur^ ad temeritatem quoqiie stultsB iacrepatioqls efErenatur. Prius enim loqui aUeuia 4ibet, et postmodum detractionibus eorum vitam, de quibus loquitur, lipgua mordeat ; quan- doque autem usque ad apertas contumeUas erumpat. Uinc Salomon ait : < Qui dimittit aquam, ci^ut est jurgior.um {Prov. xvii, 14). » Et item : - Ac si aperte dicat: Ea quae assero nequaquam mihi ex auctoritate credite, sed an vera sint ex ratione pensate. Neque enim sancta Ecclesia ex magisterio humilitatis instituta recta quse errantibus dicit, quasi ex auctoritate prsecepit, sed ex ratione persuadet. Sequitur : Vebs. 29.Respondete, quasso, absque contentione. — Neque enim hseretici inquisitionibus suis veri- tatem conantur assequi, sed victores videri. Unde iit, ut contentionis certamina exquirant, et de Deo, qui « pax nostra est (Eph. n, 14), » loquipa- cifice nesciant, atque ea pacis negotio, rixae inven- torcs iiant. Quibus bene per Paulum dicitur : « Si quis autem videtur cententiosus esse^ nos talem consuetudinem non habemus (I Cor. xi, 19). » Sequitur : Et loquentes id quod justum est, judi- cate. — Is namque qui loquitur, dum vel in sui auditoris sententiam exspectat quasi ejus judicio supponitur, a quo auditur. Qui igitur in dictis suis reprobationem metuit, ipse debet prius exa- «quus discretusque arbiter sedeat, subtiliter pen- sans si recta verba offerat, quae utiliter suscipiens ad auditorum judicium lingua perducat. Sequitur: Vers. 30. Et non invenietis in lingua mea tnt- quitatem, et in faucibus meis stultUia non perso. nabit. — Ac si aperte diceret : Si subtilius vestra perpenditis, verius aliena pensatis. Et oum rectom esse cfleperit quod dicitis^ justum cognoscitis quod audistis. Sic enim sancta Ecclesia studet prius assertiones hostium falsas ostendere, et tunc pne- dicamenta virtutis aperire. Per linguam quippe aperta locutio, per fauces vero occulta tractatio designatur. Et quia ea qu» per publicam locutio- nem sancta prtedicat Ecclesia^ et jam per intimam Q fidem servat, in lingua iniquitas non resonat, sed nec in faucibus stultitia, q[uidquid per linguam praedicationis emanat, hoc per fauces tacitiB ex- spectationis degustat Sequitur. CAPUT Vll. Vers. 1. Militia estvita hominis super terram.^ Alia translatio habet tentatio, sed utriusque verbi sensus aspicitur. Quid enim tentationis nomine, nisi pugna contra malignos spiritus exprimitiur ? Etquid appellatione mUiti»/ nisi contra hostes exercitus designatur ? Tentatio itaque ipsa militia est, quia dum contra maiignorum spirituum in- sidias vigilat, in bellorum procinctu procul dubio exsudat. Vita vero hominis tentatio perhibetur esse, quia ab statu conditionis lapsa, et corruptio- nis suiB putredine subditay dum sibi ex semet- ipsa molestias gignit, hoc est jam facta qaod tolerat Sic itaque humana vita tentatio est, ut etsi jam ab iniquitatisperpetrationecompescimusy in ipsis tamen bonis operibus, modo malorum me- moria, modo seductionis caligine, modo intentio- nis 8U8B interruptione fuscetur : Tentatio ergo est, quae aut aliena virtutibus ad coeleste prsdmium non valet assurgere, aut ditata donis spiritualibus ali- quando deterius ex occasione virtutum ruit. Militia vero est vita hominis, qnia unusquisquei dum quotidie ad vitae terminum per tempojrum aug- menta tendit, augendo vitam vivere desinit. Et dum spatia temporum creseere appetit, ab eodem spatio quod protendendo colligit, cresoendo per- transit.Nam cum ordinem militiaB locus crescit, toto simul homini deficit Sequitur : Et sicut dies mer- cenarU dies ejus. — Meroenarius ad laboris sui 177 EPrrOME MORALIUM S. GREO. IN JOB. — LIB. VIIL 478 pnBmium oitius penrenire exoptat. Dies itaque ho- A tice. Vacuos Eoclesia menses habet, qus infirmis minis stema sapientis, recte diebus mercenarii comparantur, quiaprvsentem vitam, viamnon pa- triam deputant, et mercenarius in alienis labori- bus exsudat, sed tamen sibi proprium praemium prflsparat. Voce autem Redemptoris Jicitur : > Re- gnum meum non est de hoc mundo (Joan. xvui, 36). M Omnes ergo qui spe ccelestium prffiditi exer- citio yitffi priftsentis atterimur, in alieno laboramus, et alieno quidem labore fatigamur, sed tamen prffimia' nostra percipimus, et per hoc perveni- mus aJpropria, quod pure administramus aliena. Quo contra quibusdam Veritas dicit : € Si in alieno ftdeles non fuistis^ quod vestrum est quis dabitvo- bis ? » (Luc. xviy 12.) Sciendum quoque est [quod suis terrenas actiones absque vitffi prsemio de- ffiientes sustinet. Ipsa noctes laborioaas quae in membris fortibus multiplices tribulationes portat. Mensiumquippenomine, dierum coUectlo etsumma signatur. Per diem ergo unaquffique actio exprimi potest, per menses autem actuum finis intelligi- tur. Non solum igitur dies, sed menses vacuos di- cimus, cum nos in terrenis actibus sine fructu la- borasse, non ex actione principium^ sed Hne pen- samus. Cum enim labores nostros adversitas se- quitur, quasi vitffi nostrce vacui menses arguun- tur^ quia ex actionis completione agnoscimur quam frustra in actionibus subdebatur. Sed quia in sacro eloquio nonnunqniam nox pro ignorantia mercenarius soUicite curat inspicere, ne unquam 3 ponitur, Paulo attestante, qui venturam vitam dies vacuushabeatur ab opere. Undeet electus tanto fidentius spe tendit ad prffimia, quanto nunc ro- bustius perdurat ad laboris incrementa. Dies cum operibus numerat, ne a labore vacua transeant vitffi momenta formidat. Hinc namque dicunt : cc Propter te mortificamur tota die (Rom, viu, 13).» Et : « Scio cui credidi, et certus sum (// Tim. i, 12). » Sequitur : Vbrs. 2. Sicut cervus desiderat umbram. — Um- bram quippe desiderare cervo est, pro tentationis ffistu sudoreque operis, ffitemi refrigerii requiem quffirere. Hinc scriptum est : « Sitivit anima mea ad Deum vivum, » et reliqua (PsaL xli, 3). Et : « Heu me, incolatus meus prolongatus est (Psal. scientibus didt : € Omnes vos filii lucis, et iilii diei estis, non sumus noctis, neque tenebrarum (/ Thess,, V, 5). » Potest hoc in loco ex eorum per- sona vox sanctffi Ecdesiffi accipi^ qui post igno- rantiffi suffi caliginem, ad amorem rectitudinis re- deunt, et veritatis radiis illustrati, iletibus luunt quod erraverunt. In eis ergo sancta Ecclesia, in quibus ad vitam revertitur, laborem suum nstuanti servo, et desideranti finem mercenario comparat, dicens : Sicut cervus desiderat um- bram, et reliqua. Ad sestuantem^ mcnses vacuos reddit, quia quo magis ffit^rnum refrigeriumquffi- ritur, eo magis quam vacue pro ista laboratur. Ad prffistolantem vero, laboriosas noctes subintulit. aux, 5). «> Et : « Ingrediar in locum tabemaculi ^ quia quo magis ex termino operis prsemium quod Admirabilis, » et reliqua (Ps, xu, 5). Sequitur : Et sicutmercenariuspraestolaturfinemoperisejus. — Mercenarius enim quod grave perpendit ex opere, leve existimatex remuneratione. Sicquippe quodelectis valde esse importabile exdolore osten- dituTyConsideratione provida ex remunerationaje- vigatur. Hinc est quod Paulus quam sit grave quod patitur indicat ; c< qui in carceribus abundantius^in plagis supra modum, in mortibos frequenter (// Cor. XI, 32) » fuisse testatur. Qui ultra vires gra- vatum se asserit dicens : « Supra modum gravati sumus, supra virtutem, ita ut tffideret nos etiam ▼ivere (// Cor. i, 8) ; » sed remunerationem con- siderans ait : « Non sunt condign» passiones hu- jus temporis ad futuram gloriam qu» reveiabitur in nobis (Rom, i, 18). » Sequitur : " Vers. 3. Sic et ego habui menses vacuos, et no- ctes taboriosas enumeravi mihi. — Electi quippe Conditori rerum serviont, et sspe rerum inopia coangustantur. Qui igitur per actiones suae prffi- sentia non quffirunt, a mundi compendiis menses vacuos ducunt. Noctesquoque laboriosas tolerant, qui adversitatum tenebras non solum usque ino- piam,sedsffipeadcorpori8crudatumportant. Potest etiam non inoonvenienter intelligi, quod sanctus qoisque menses vacuos sicut mercenarius dudt, qui laborem jam sustinet, sed prffimium necdum tenet.Hoc tolerat; illud exspectat. Noctes vero la- boriosas enumerat, quia adversitates sibi pnesen- tis temporis in virtutibus exercendo ooacervat. Mr- assequamur mspicimus^ eo magis mgemiscimus diii nos nescisse quod quserimus. Quanto enim verius ad Deum revertimur, tanto subtilius labo- res quos per ignorantiam in hoc mundo pertuli- mus. dolendo pensamus. Sequitur : Vers. 4. Si dormiero dicam : Quando surgamt Et rursum exspectabo vesperum. — Si vero ad solam historiam hffic verba pensantur, per hffic procul- dubio animus dolentis exprimitur, qualiter per di- versosmotus desiderii moestitia impellentevarietur. In nocte dies quffiritur, in die vesperumdesideratur, quia nimirum dolor non permittit placere qu» adsunt. Aliter. Sancta quoque Ecclesia quousque vitam corruptionis ducit, flere mutabilitatis suffi damna non desinit. Ac si ergo dicat : In somno re- surrectionemdesidero, in resurrectione vero vespe- rum exspecto, quia quieta exercitium actionis ap- peto, et exercitata otium quietis quffiro. Conditus quippe homo fuerat, ut ab amore Conditoris sui nunquam decUnaret.Sed in eo quod pedem ad cul- pam movit, a dilectione Conditoris in semetipsum protinus cecidit, et salutis suse fortitudinem perdi- dit. Ahter, Dormire namque iu peccatis jacere. HincPauIus ait; « Evigilate, justi, » et reliqua (/ Cor. XV, 34). Et rursum : « Surge, qui dormis, et exsur- ge a mortuis, » et reliqua (Ephes. \, H). Electus igitur quisque cum pecoati sommo premitur^ ad justitiffi vigilias exurgere conatur, sed sepe cum surrexit, ipsa se extolli magnitudine virtutum sentit. Unde et tentari se prffisentis vit» adversita- 17^ S. OtK)N!S A6BATI8 CLUlWACKKSIS fl f8D fibtis J>ost virtutes desiderat, ne pejus ex confl-» A quoftd augnwnttitti j^foflcil!, atf tecisibiKieai lendBt, dentia virtutum cadat. Hinc scriptum i*st : «Probat me, Dbmine^ et tenta me {PsaL xxv, 2). » Tii somno quippe peccati, himen justitiaB quwritur, et cum virtutum prospera mentem levant, adjn- trix adversitas desideratur. Exspectamus pro- spera, formidamus adversa. Vir igitur justus ve- sperum exspeclat, quia cum exerceri hunc tribu- latione necesso est, ipsa fit ei adversitas pfospera. Potest vesperi nomine etiam peccati tentatio de- signari. Hinc Moyses ait : « Factnm est mane, et factura est vespere {Gen. i, 5). » Mane quippe ad vcsperum ducitur, quia nimb^um lucem reetitudl- nisnmbra seqnftur tentationis. Electi ergtf post somnum resarrectiottem appettfnt, quia et de pec^ qni^ tempora pereeptd preeteretitit, eum venture breviantur. Yeleeius efg6 dte!i tfanseunt, quialela tarditatem ptoftciin Ivabet, vita ailtem pvs^ns moram defectus noti habet. M fitiem qtdfipe m^- stri itineris etiato' quiesscendo perveaim^rt, ^ per eursum nostritr&nsitus eti&mdormienfesitnus^Se^ quituf : Et cmsumpii sunt absque ulla spe. — Ac si aperte dicerettfr : Mentis fkiueiam in pneseiifr vita non posai, quia omne qnod ptteterit, esQcair- do sprevi. Reprbbonim etenim nteils dfes pfaesen*^ tes ^ore constringit, uf sic ^emper Me tppefanrt vlvere. quatenus si valeant, vrvendi cufsum dtea** derant nunquam ftnire. Af coiltrat rectoftrm mens ad leteffiitati^ intetftioneitt teitdittir, rtnsah cuttr cato ad justitiae lumen evigilant, etin ipsojustititt g prmsens eftm feiiciter vita cdmifffttir. Scqtffttif r lumine positi, semper se cOtitra illecebras tenta- tionttm parant. Qtras nimirum tion timent, sed cxdpectanf, quia utihtafi suffi rectitodinis etram (cntamenfa pfoficere non ignoranf . Sequitur : Et replebor dohribus Usque ad tenebras. — Et qirtA ttiodo stifgentia vifiabellum: carnis excitanft, modo dcvicta animum ad elationem vocant. fionorum ti(a usque ad tenebras doloribus repletur, quia qtrofisqae temptts corruptionis agit, interna extef- fiaque afDictione concuUtur, et saluti^ sectcritatem non invenit, nisi cum diem funditus tentatioiTis relinqtiit. Sequituf : VtRs. 3. Induta est caro mea putredine 6t sdrdi- bus putvetis. — Ac si aperfe diceret : Camalem Ver» 7. Mmento qniu venius est tiia mea. —- Ac si aperfe dietff ettif ; Tf ariseuntum veIo«*fef be- nigntfs fespicei, qnl et tanto misericordie» stte iti- deri debeo, qtiantd ips© a consideffttityfie bf eviftf- tis mefflB octtfos fron aYerto : Hi etenim vildto ear- nis quasi pefitiafienfem difignnt, qnia qtfftfifa sit vitse sequentis fieternitas fion interrdunf. Saricti au- tem viri; quod ad ffiterna cor elevairt, quitf6 breve sit qaod fin^ clauditiir pensant, et edrum srensui Viiescif quod prieferit, quo ifltellecfni fadiaf, ct in- teflueet qtiod acceptnm nuriquaim recedit. Sequi- tur : Nec revertatur oculufi meus, ut vtdeaf bona. ^ Ad videnda bona essfinctus oculus notf redif, quia ad exhibenda recta op^a ettrta came, anrma vftafri quam patior, auf labes lubric« operationis ^ non fecuffit. Hiiic Saloffrcin ait : « Quodcuirqne pollult, aut ex vifioriim memoria, caliga miserfie cogitationis premrt. Consentiendo quippe vitiis ^trtredine atterimur, vitiornm vero imagines in corde tolerando sordibus pulverisfoedamur. Aliter. Multi quippe in sancta sunt Ecclesia, qui ditm amori carnis Inserviunt, foBtore luxuri» compu- tresCunt, et sunt nonnttlli, qui a vohmtate quidem cafnis abstinent, sed famen tota mente in terfenis rtctibHs jacent. Ac si ergo dicat : In ilhs quos Iti- bricos tolero, camem videhcetputrescentem gemo. (tl istis autem qtios terram qnserentes patior, quid aBud quam fceditatem pulverisf porto? Sequitur : Chtis mea aruit, et eontracta est. — ln sanctae qtdppe Ecclesice corpore hi qui soli!i exterioribils ctiris itiserviunt, congrue cufis vocantur. Quee ni- potest manus tvtA facere, ifrstanfer operare, qufa nec opus, nec fafio, ne^ dcienfia^ ne6 sapientia erit apud inferos quo fu properas (Ectfle. ix, 10). »> Sequituf : VftRs. 8. Nec aspicit fHe visus hominis. — Vism quippe hominis esft mlseficOrdia Redempforis, quse, insensrtbilitatis ne^^trae duritiam cum respi- eit, emoliit. (Jnde teste Evangeho dicitur : *< Re- spexif Jestts Petfum. « Et : « Recofdatus vcrlii quod dixefat Jesus. » Et : « Egressus feras flevit amare (Luc. xxn, 61, 63). n Eiutam vefo came animam nequaquam visus hominis aspicif, quia post morfem non hberat, quem antc? mortem gra- tia ad veniam non reformat. fiidc etenim Patdits ait : « Ecce nunc tempus acceptabife (// Cor. vi, mirum cutis arescendo atfrahitnr, quia ment^s ^ 2). » Et reliqua. fiinc Sstlomon ait « Lfgnum ubi ce- i Sequitur : Vefts. 6. Dits mei velodm transierunt quam a texente tela ^uccidiiur. — Congrua valde simihtu- dine vita carnis telce comparatur, quia sicut tela filis, sic vita mortahs diebu^ singulid pr oflcit, sed cidit, site ad atistram, sive ad aquilonem, ibi erit {Eccli. u, 3). • Vir igftur sancfus damnahumani ge- lieris oonsideraf, quod a prflesenti sfieculo, sine Re- dempt<3fis agnitione subtriihitar, atque agfemis ignibus irreparabihter sepehtdf, et ex eju^ voce dicit : N^c dspiciat me visus homims. — Seqtfitur : Oculi tUi in me, et non subsistam. — Ac di dperte diceret, districfus ad judicium veniens, ad salvaii- dum non vides, ad feriendum Vides. Quia qttem in prsBsenti vitadispensationis tusemiserationenon re~ spicis, fespiciendopostmrodum pef justitiam exstin- guis. Tunc quippe peccator nott substitit, quia cum districtus Judet merita subtiliter inquu4t, feus ad tofmenta nonsufflcit.<|uamvishocetiamjtistortim m EPITOME MORALIUM S. GREfJ. IN JOB. — L1B. VIII. 18SL voci congruat, quorum mens seraper sollicita A niamus faciem ejus in confessione (Psa^ xciv, 2).» examina inteudit, consid^rant quam distriete ju- dicet bona opera, quam subtiliter penset, et peri- turos se absque ambiguitate prsesciunt, si remota pietate judi^entur. Bene autem electionis cursum defectumque humani generis exprimens dicit : Vers. 9. Sicut consumitiir nubes et pertransit, sic qui descendit ad inferos, non ascendit. — IHubes quippe ad altiora suspenditur^ sed densata vento impellifur ut currat, calore autem solis dissipatur, ut evanescat. Sic nimirum sunt corda homlnum, quflB per acceptae rationis ingenium ad alta emi- cant^ impulsa autem maligni spiritus fiatu, pravis desideriorum suorum notibus huc illucque pertra- huntur. Sed districto respeclu superni Judicis, Hinc rursus scriptum est: « Qui abcondit scelera sua, non dirigetur {Prov. xxvin, 13). » Sequitur. Loquar in tributalione spiritus mei. — Tribulatio- nem quippe spiritus hngua commovet, ut reatum pravi operis vox confessionis impugnet. Sciendum quoque est, quia et sape reprobi peccata confiten- tur, sed deflere contemnunt. Electi autem culpas suas, quas vocibus confessionis aperiunt, districtie animadversionis ftetibus insequuntur. Hinc Psal- mista ait: Iniquitatem meam ego pronuntiabo, » et reliqua (Pial. i, 5). Qui enim mala qu® per- petravit insinuat, sedflere recusat, quasi subducta veste vulnus detegit, sed torpente mente, medica- mentum vulneri non apponit. Sequitur: Et confa- quasi solis calore liquefiunt, et semel locis poena- g bufabor cum amaritudine animse mex. — Pavore libus traditi, ad operationis usum ultra non redeunt. Potest etiam inferni nomine peceatoris desperatio designari, de qua per Psalmistam di- citur: « In inferno autem quis confitebitur tibi? » [Psal. VI, 6). El illud : Impius cum venerit in pro- fundum malorum, contemnit (Prov. xvui, 3). » Qui autem impietati succumbit, vitam profecto jus- titiae morlendo derelinquit. Qui vero post pecca- tum mole desperationis obruitur, quid aliud quam post mortem inferni supplicio sepelitur? A quo via jam reversionis abscinditur.Recte autemcorda desperantium comparantur nubibus, qui et cali- gine erroris obscura sunt, et peccatorum multi- plicitate cQudensa. Sed consumpta pertranseunt, namque districti judicis afflicti, dum quaedam male gesta plangimus, ipsa vim nostra; amaritudinis ad discutiendum nos vigilantius excitant, alia etiam in nobis quae amplius defleamus, inveni- mus. Nam saepe quee torpentibus latuit, fientibvis subtilius culpa innotescit. Habet enim in corde justorum amaritudo animoe linguam suam, cum qua afiOictam mentem, modo per replicatiouem donorum Dei, modo per propria actionis suae seve- riter increpat. Unde et nequaquam dicitur, fabu- lator, sed confabulabor, quia vis doloris, qu^ peccata singula reputans, torpentem animum ad lamenta excitat, quasl ad eum verba confabulatio* nis format. Sequitur : qui claritate extremi judicii irradiata dissipantur. q Vers. 12. Nunquid mare sum egOy ci,ut cetus^ Sequitur : Vers. 10. Nec revertatur ultra in domum suam. — Sicut domus corporis habitaculum corporale est, ita unicuique mente hoc domus fit, quod ex desiderio inhabitare consuevit. Ad domum igitur suam ultra non revertitur,qui semel quisque aeter- nis suppliciis traditus ad hoc ubi amore inhaese- rat, nuUatenus revocatur. Potest etiam domus ha- bitatio cordis intelligi. Unde sanato cuidam dicitur ^ « Vade in domum tuam (Matth. ix, 6).»Cum ergo quem desperatio obruit, a cordis sui habitaculo foras mittit, et redire introrsus non valet, quia rursus exterius ad deteriora quotidie pulsus cadit. SeqmiuTiNequecognosceteum amplius locus ejus. — Locus quippe hominis, se non localis, ipse sci- Ucet Conditor exstitit, qui hunc ut in semetipsum consisteret creavit. De quo Psalmista ait: « Fllii servorum tuorum habitabunt (Psa^ci,29) » Quem nimirum locum timc homo deseruit, cum, seduc- toris verba audiens, a conditoris amore discessit. A Conditore ergo suo tanto quisque districtius in judicio non agnoscitur, quanto nunc ad repara- tionis gratiam nec per dona revocatur. Qui Judex districtus ad examen ultimum veniens in iniqui- tate durantibus, dixit : « Discedite a me, maledic- ti, in ignem seternum {Mattk. xxv, 4i). » « Nescio vos, unde estis {Malth. xxv, 12). Sequitur : Vers. II. Quare et ego nonparcam orimeo. — Ori etenim suo non parcit, qui confiteri malum quod {eci^y non erubescit. Hinc Psahnista ait : Prfleve«i« D quia circumdedisti me carcere ? — Ac si ajperte diceret : Mare vel cetus, iniqui videlicet, eorumque auctor malignus spiritus, quia effrenari ad solam perpetrandae iniquitatis hcentiam appetunt, recte pcense suae carcere constringuntur. Ego autem qui jam aeternitatis tuae libertatem desidero, cur adhuc meae corruptionis carcere premor ? C^rcere enim homo circumdatur, quia et plerumque virtutum profectibus ad alta exsurgere nititur, et tamen carnis suee corruptione praspeditur. ScriptuiQ quippe est : « Corpus quod corrumpitur aggravat animam (Sap. ix, 15). » Maris nomine corda c^ma- hum tumidis cogitationibus fluctuQs^ sigQantur. Ceti vero nomine antiquus hostis ^xprimitur, qui dum mentes secularium possidepdo pepetrat, quasi in eorum lubricas cogitationes nat^t. Qi4 in inferioribus dejectus, ne ad ccelestis^ vo- lare prsevaleat, poenae suae pondere coarctatur. Hinc Petrus ait : « Deus angeUs peccantibus non pepercit, sed irruentibus in infernum detractos in tartara tradidit in judicio reservare cr^ciim" dos (// Petr. u, 4). » Cetus ergo ac i»are cir- cumdatione carceris premitur, quia vel n^^gnus spiritus, vel sequaces illius, iniquorum se ix^ii^ tibus coUigit, atque m eis undam tumenUum cogitationum voluit^ ut implere mala quse 4pp^- tunt, nequeant, superna districtiooe ax)igustMitur. Sequitur : Vers. 13, U. Si dixero : Consolabitur melj^c^ lus meus, et revelabor loquens mecum in statuf^o^ 183 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II. 184 terrebis me per samnia, et per visiones horrore A concuties. — In sacro eloquio lectus^ cubile, stra- tum, secretum solet cordis intelligi. Hinc scriptum est ; << In lectulo meo per noctes qusesivi quem di- ligit anima mea (Cant. iii, 1). « Et in Psalmo: « Exsultabunt sancti in gloria, laetabuntur in cubi- libus suis {PsaL cxux, 5). » Quid vero hoc loco somnia vel visiones accipimus, nisi imagines ulti- mi districtique examinis ? Quod jam utcumque per timorem cernimus^ sed tamen ut est, veraciter non videmus. Sancti itaque viri ad cordis semper secreta redeunt cum ab hoc mundo, vel ultra votum prospera, vel ultra vires adversa patiuntur, atque extemis laboribus fessi quasi stratum vel lectulum cubilia mentis petunt. Ac si ergo aperte diceret: Si exteriora fugiens introrsus redeo, et B utcunque requiescere in cordis cubili concupisco, ibi mihi dum districtionis contemplationem subji- cis, quam districtus advenies judex, vehementer me per ipsas meae providentise imaginationes terres. Et revelabor loquens mecum. — Quia nimirum cum ad mentis nosti^e silentium fessi revertimur, quasi in stratu colloquentes, occulta intra nos cogitationum verba versamur. Sciendum quoque est, quod imagines somniorum, aliquando ventris plenitudine vel inanitate fiunt, aliquando illusione, ut illud Salomonis : « Mnltas curas sequuntur somnia (Eccle. v, 2). Aliquando per revelationem, ut Joseph admonitus in somnis ut fugeret in ^figyp- tum. Aliquando cogitatione simul et revelatione, ut iUud Danielis: « Tu, rex, cogitare coepisti in q stratu tuo qiiid esset post te, et qui revelat myste- ria ostendit tibi quae ventura sunt (Dan. ii, 29J. » Sequitur : Vers. 15. Quamobrem elegit suspendium anima mea, et mortem ossa mea,— Quid per animam, nisi mentis intentio? Quid per ossa, nisi carnis fortitu- do designatur? Anima ergo suspendium elegit, utossa moriantur, quia dum mentis intentio ad alta se sublevat, omnem in se fortitudinem vitie exterioris necat. Sancti enim vin ad alta animum tollunt^ et ad amorem supernsB patriae in virtutum se studiis accingunt, et hoc quod fortes prius in mundo fuerant, vinculo humilitatis insequuntur. Hinc Paulus ait : « Vivo autem jam non ego, » et reliqua (Qal. u, 20). Hinc : « Hebraeus et Hebrceis ^ secundum legem, Pharisaeus (Phil. m). » Et rursum. « Sed quae mihi fuerunt lucra, heec arbi- tratus sum propter Christum detrimenta (PhiL VII). » Sequitur : Vers. 16. Desperavi, nequaquam jam ultra vivam. — Justi quippe desperare est prfiesentis vitae bona, electione aBternilatis deserere, mansura quaerere, et in rebus temporalibus fiduciam non habere. Sunt nonnulli justorum, qui sic coelestia appetunt, ut tamen honores sibi temporahter im- pensos teneant,ahena non ambiant,8uis licite utun- tur. Et sunt nonnuIU justorum, qui ad compre- hendendum culmen perfectionis accincti, dum altiora interius appetunt, exterius cuncta derelinr quunt. De talibus Paulus ait : « Mortui enim estis, v et reIiqua(CoZ. iii, 3). Scquitur: Parce mihi,Do- mine, nihil enim sunt dies mei. — Absit enim ne vir sanctus de divinae misericordiae largitate des- peret, qui sibi parci desiderat. Sed quia dum bona vit«e transeuntis per desperationem deserit, ad obtinenda quae permanent in spe robustius assur- git. Sancti enim viri quo verius summa cognos- cunt, eo sublimius terrena despiciunt, et idcirco prwsentis vitse dies nihil esse conspiciunt, quia il- luminatae mentis oculos in consideratione aeterni- tatis figunt. Sequitur : Vers. 17. Quid est homo, quia magnificas eum, aut quid apponis erga eum cor tuum ? Hominem Deus magnificat^ quia largitate rationis ditat, infu- sione gratiae visitat, honore illatae virtutis exaltat. Sed cor suum erga eum Dominus ponit, quia post dona judicium erexit, merita subtiliter pensat, vitaa pondera vehementer examinat. Ac si orgo aperte exclamet, dicens : Magnificatur homo spiri- tali munere, sed tamen caro est : et vias ejus post munera districte considerat, sed tamen si remota pietate judicetur, pondus quod tua subtilitate im- minet, ferre^ nec sublevatus ad justitiam spiritus valet. Sequitur : Vers. 18. Visitas eum diluculo. — Nos itaque noctis tenebris premimur, cum perpetratione ini- quitatis obscuramur. Sed nox in lucem vertitur, cum erroris nostri obscuritas veritatis agnitione radiatur. Diluculo ergo nos Dominus visitat, quia erroris nostri tenebras luce suae cognitionis illu- strat. Diluculum dicitur, cum jam nocturna tem- pora in charitatem lucis nutantur. Sequitur: Et siibitoprobas illum. — Quiaet accedendocordano- stra ad virtutes provehit, et recedendo concuti ientatione permittit. Si enim post virtiitum mune- ra, nuUa tentatione concuteretur, has se habere animus per semeUpsum gloriaretur. Hinc Paulus ad tertium coelum raptus legem repugnantem in membris suis habere se dolet. Seqiiitur : * Vers. 19. Usquequo non pards mihi, nec dimit' tis me ut glutiam salivam meam ? — SaUva in os ex capite labitur, ab ore vero ad ventrem ducitur cum glutitur. Quid itaque est caput nostrum, nisi, divinitas per quam existendi principium sumimus et creatura sumus ? Hinc Paiilus ait ; «Caput viri Christus. Caput autem Christi Deus (ICor. XI, 3). » Ventris nomine mens designatur, quse dum supernum inteUectum suscipit, resecta proculdubio omnium membra actionum regit. Hinc Salomon ait: « Lucerna Domini spiraculum hominis, quae investigat omnia secreta ventris (Prov. TXf 27). » Salivae nomine, sapor intim» contemplationis accipitur, quae de claritate Con- ditoris adhuc in hac vita positos, vix gustu revelationis tangit. Quam glutire non possumus, quia supernae claritatis bono satiari non per- mittimur. Ac si ergo aperte diceretur : Tunc ho- mini plane parcis, cum hunc ad perfectionem tuae comtemplationis admiseris, ut claritatem tuam raptus interius videat, et eum camis suae corrup- tio non repeUat. Tunc permittis, ut glutiam sali" 185 EPITOME MORALIUM S. GREO. IN JOB. — LIB. Vffl. 186 vam meam^ — cum me sapore i\m claritatisusque A ad abundantiam satietatis infuderis. Sequitur : Vers. 20. — Peccaviy gtiid faciam libiy o ctistos hominum ? — Ecce fiatetur malum quod fecit, sed bonum, quod Deo in recompensatione debeat offer re, non invenit. Ut certe cum dicitur : Quid fa- ciam tidi, quia hrec ipsa bona quae agere prseci- pimur, non Prfieceptori, sed nobis prosunt. ' Hinc scriptum est : « Bonorum meorum non eges {Psal. XY, 2). » Gustos autem Deus dicitur, quia si ejus custodias nos minime protegit, ante occulti hostis insidias nostraB sollicitudinis oculus vigilans dor- mit. Hinc Psalmista ait : « Nisi Dominus custo- dierit civitatem, » et reliqua (PsaL xii^ 6, I). Se- quitur: Quare posuisti me contrarium tibi, et factus sum mihimetipsi gravis ? — Tunc sibi con- ^ trarium Deus hominem posuit^ cum homo Deum peccando dereliquit. Serpentis quippe persuasio- nibus captus, hostis ejus exstitit, cujus prsecepta contempsit. Sed heec ipsa contrarietas culpse facta est homini pondus pcenfie, et cervicem cordis eri- gendam supposuit, quiti qui subesse divinis jussionibus ttoluit, sub suis se necessitatibus stravit. Nam otio tabescit, opere deficit^ cibo re- ficitur, et csetera hujusmodi. Mens quoque modo spe decipitur modo pavore vexatur. Amat seepe quod despexerat, despicit quod amaverat. Re- pulsus enim homo a came, molestias ; et in mente queestiones tolerat, grave nimirum pon- dus semetipsum portat. Hinc scriptum est : « Orave jugum super fitios Adam a die exitus de ventre matris eorum, usque ad diem sepul- ^ turse in matris omnium (Eccli. xl, l). » Ac si ergo aperte dicat : Gur quasi contrarium tibi ho- minem despicis, qui certus scio, quia perire vel ipsum quem despicere credideris, nou vis ? Se- quitur : Vers. 21. Vur non tollis peccatum meum, et guare non aufers iniguitatem meam ? — Quibus profecto verbis, quid sdiud quam desiderium pra-- stolantis Mediatoris innuitur? De quo Joannes ait: « Ecce Agnus Dei, » et reliqua [Joan. i, 29). Vel certe ab humano genere tunc peccatum plene tol- litur cum per incorruptionis gloriam nostra cor- ruptio permutatur. Redemptoris ergo gratiam, vel resurrectionis soliditatem desiderat, qui iniquita- tem suam funditus auferri sperat. Sequitur : Ecce D nunc inpulvere dormiam, et si mane me gucesie- ris non subsistam, — Peccanti primo homini dic- tum est : « Pulvis, es et in pulverum ibis (Gen. III, 19). » Mane autem dicltur illa tun£ manifesta- tio mentium, quse in adventu judieis, apertiscogi- tationibus quasi post noctis tenebras demonstra- tur. Hinc Psalmista ait : « Mane astabo tibi et vi- debo (PsaL v, 5). » Quffirere aurem Dei est homini subtili interrogatione discutere, et districte discu- tiendo judicare. Ac si ergo apertius deploret di- cens : In praesenti quidem jam carnis mortem pa- tior, et tamen adhuc de yenturo judicio graviorem mortem^ districtionis tuse sententiam, pertimesco. Sequitur : CAPUT VIII. Vebs. 1, 2. Respondens autem Baldath suhites dixit : Usgueguo logueris talia, et spiritus multi- plexoris tuit — Injustis semper gravia sunt verba justorum, et quse ad aedificationem pro- )ata audiunt ; haec quasi superimpositum pondus ferunt. Vis quippe et summa loquentium quadri- faria qualitate distinguitur. Nam sunt nonnulli quos sentiendi simul ac dicendi ampfitudo dilatat Sunt nonnuUi quos sentiendi simul ac dicendl inopia angustat. Sunt nonnulli qui efficaciam di- cendi loquendo habent, sed acumen sentiendi non habent. £t sunt nonnulli qui acumini sw- tiendi subnixi sunt, sed ex inopia locutionis ob- mutescunt. Sed in beato viro Baldath cum multi- plicitatem sermonis ori tribuit^ profecto inopiam cordis reprehendit. Ac si aperte dicat : Abundan- tia spiritus in sermone oris attoUeris, sed sensus indigentia coangustaris. Sequitur : Vers. 3. Nunguid Deus supplantat judicium, et Omnipotens subvertU quod justum est ? — Heec beatus Job nec loquens negaverat, nec reticens ignorabat. Sed procaces quippe etism nota jac- tanter proferunt, ut loquendo docti videantur. Sciendum vero est, quia divinse justitifle rectitudi- nem tunc laudant, cum se ad gaudium incolumi- tas subleyat. Sed si eorum yitam quamlibet brevi- ter vis supemse correctionis attigerit, pulsati pro- tinus consilium divini examinis increpant. Non mirum ergo si hic divinam justitiam laudat, qui nihil adyersi ab ea justitia tolerabat, Sequitur : Vers. 4. Etiamsi filii tui peccaverunt ei, et di- misit eos in manus iniguitatis suas. — Ac si aflii- ctis catholicis errorem praedicatores praedicant: Vitse vestrfle providete, et quam perversa teneatis, ex eorum qui inter vos defuncti sunt, damnatione cognoscite, quia conditori omnium nisi perfidia vestra displiceret, nequaquam a vobis tam nume- rosos populos interitu saeviente subtraxerit. Se- quitur : Vers 5. Tu tamen si dUuculo surrexeris ad Deum, et omnipotentem deprecatus fueris. — Quia enim haeretici tenere lucem veritatis sstimant, sanctam Ecclesiam quasi in erroris nocte posita addiluculum veritatis vocant, quatenus et per cognitionem Dei^ quasi per diluculum surgant, et per preces poenitentiae peccata diluant Sequitur : Vers. 6. Si mundus et rectus incesseris. — Mun- dus videlicet in cogitatione,rectu8 in opere. Sequi- tur : Statim evigilabil ad te. — Ac si aperte dicat : Quia his qui nunc tribulationibus tuis virtutem tu8e protectionis non exerit, quasi ab adjutorio heesitantis dormit. Sequitur : Et pacatum reddet habUaculum justitix tuw. — Idem prsesentis vit« contrarietates admonet, ut tranquillitatis protinus securitatem probet. Sequitur ; Vers. 7. Intantum ut pfiora tuafuerint parva, et novissima multiplicentur nimis. — Quiaperversi temporale gaudium, singulare bonum aestimant, hoc aliis pro magno pollicentur. Si vero habitacu- m S. ODONIS ABBAmCLUNIAGGNSB H 18» lum justitisB consiliuBi: m^ntia ¥Ocat, afflictis ca- 5>sunt,. propheta attestaute, quLait: « Onuus caro tkoiiGis» errorum magistri pacatum habitaculum justitias promittuot^ quasi eos ad sua pertrahunt, profecto a coateatioae conticeseunt. Qpes quoque inialligeatiw sequentibus spondent crescere, di- centea : Intantum ut priora tua fuerint paj^a. Subditur: Vers. 8. Interroga enim generationem p^Hsti- namf et tUUgenter investiga patrum memoriam. — (jenerationem pristinam ac patrum memoriam nequaquam yideri, sed investigari admonent, quia boe ia e&nolunt eonspici,quod liquido cunctis pa- tet Subjungitur : YERa. 9. Hesterni quippe sumus, et ignoramus qmmede sicut nmbra dies nostri sunt super ter- fenum {Isa. xi, 6). » Sed ante omnes herbas scir- pus arescere dicitur, quia justis in bono suo per- manentibus, ad viriditatem assumptae r<^ctLtudinis hypocritarum vita siccatur. Arescunt herbae, etiam reliqua,quia justorum opera cum carnis vita defl- ciunt Sed herbarum ariditatem seirpus prevexut, quia priusquam hypoeiita de carne transeat,. ea quae in se ostenderat^ virtutum facta derelinquiL Hinc scriptum est : « Fiant sicut fenum aedijicio- rum quod priusquam evellatur, exaruit [Pscd. cxxvui, 6). » Quid cunctis operibus sui& sperat, nisi honoris reverentiam, gloriam laudis, a melio- ribus metui, sanctus ab hominibus vocari? Sed permanere spes hypocritae non valet, quia fieteriii- ram.. — Geoeratio itaque pristina interroganda b tatem non quaerens, fugit quod tenet. De quibus profXMEkitiir^ ut transire tempus vitae praesentis si- cut iimbra monstretur, quia videhcet si ea quae erant, et jam tranaeta [transactaj sunt, ad memo- riam reducimus, patenter agnoscimus quam ce- leriter hoc quoque fugiat quod tenemus. Se- quitur : Ybbs. 10. Ipsi docebunt te, et de corde suo pro" ferunt eloquia. — Notandum quod supenus dixe- rat: Spiritus oris tui.Nuuc vero reductis ad memo- riam patribus dicit: De corde suo profemnt elo- quia. Ac si vitam sanctae ecciesiae h^eretici detes- tantes dicant: MultipUcitatem spiritus habes in ore, in corde non habes. Sed iUi contra te au- diendi sunt, qui verba ex corde proferentes recta vivendo docuerunt sequitur : Vebs. 11, 12, 13. Nunquid potest vivere scirpus absque humore, aut crescere carectum sine aqua ? — Cui Baltath scriptum vcl carectum comparet, ipse protinus aperit, cum subjungit : Cum adhuc sit [in flore» nec carpatur manu, ante omnes her- basarescitfSic vice omnium quiobliviscunturDeum, et spes hypocritas peribit. — Scirpi ego vel carecti nomine^ hypocritae vitam signat, quce speciem quidem veritatem habet, sed adliuc manu usus- fructum utiUtatis non habet. Quae steriUtatis operc. arida permanens solo sanctitatis colore viridescit. Sed tieque sine humore scirpus, neque sine aqua earectnm proflcit,quia hypocritariim vita ad bona opera infusionem quidem supemi luminis perci- pit^ sed in cunctis qnee agis exteriores laudes ap- Veritasdicit : « Receperunt mercedem suam [Matth. VI, 16j, » Sequitur : Vers. 14. Non placebit vecordia sm. — Magna quippe vecordia est, laboriosa agere, et ad auram laudis inhiare, forU opere praeceptLs coeLestibus inservire, sed terrenae retributionis prremium quaerere. Sed tamen hac ipsa sua vecordia pasci- tur, quia pro bono opere a cimctis honoratur. Haec vero sua ei vecordia placet interim, sed non placebit cum retributionis tempus advenerit. In pcena discipUcet, quod vecors fuit. Sequitur : Et sicut tela aranearum fiducia ejus. — Bene hy- pocritarum tiducia aranearum teUs simiU dicitur, quia oume quod ad obtinendam gloriam exsudat, ventus vitae mortaUs dissipat. Nam quoniam aeterna npn quaerunt^ bona temporaUa cum tem- pore amittunt. Pensandum quoque est, quod fila araneae per ordinem ducunt, quia sua hypocritae quasi sub discretione opera disponunt. Aranea- rum tela studiose texitur, flatu dissipatur, quia quidquid hypocrita cum labore peragit, aura hu- mani favoris tolUt. Hinc Veritas ait: « Extermi- nant enim facies suas, » et reaqua (Matth. \i, 16), Sanctitatis nunc Uduciam in ore hominiun po- nit, sed apparente cordis teste, praeterit onme quod exterius de humano favore conUdit. Sequi- tur : Vers, 15. Innititur super domum suam, et non stabit. — Domus nostrae cogitationis est res quaeUbet quam per delectationem inha- petens, a fructu perceptce infusionis inanescit. De ^ bitat animus. Domus itaque hypocritae est de- quibUfl Veritas dicit : « Multi ijdiceiit mihi in Ola die : Domine, Domine, nonne in nomine tuo pro- phetavimus? » et reUqua (Marc. vn, 22). Scriptus in ^ore est^ jihypoorita in laode. Acutis veroan- gulis fturgens carectufn manu non earpitur, quia exaq>eratis per arrogantiam sensibus,de pravitate sua hypochta corripi dedignatur. In flore suo manum earpentis incidit, quia in laude hypocrita poaituS) si hunc quisque corripere audeat, asperi- tate sua protinus corripientem secat, et quasi car- pentis manu^ sic a corripientis animo, quidam^ ut ita dixerim, sanguis mceroris eurrat. Hinc Salo- mon ait : « NoU arguere derisorem, ne derideat te {^rov. IX, 9). « Juxta carnem quippe justi herba lectatio favoris, quam quasi quietus inhabitat, quia per cuncta sua opera ad hano se intra ani- mum recUnat. Sed domus stare non valet, quia laus cum vita praeterit, et humanus favor in judi- cio non subsistit. Unde fatuae virgines turbatae di- turae sunt « Date nobis de oleo vestro (Matth. xxv, BJ. » Sequitur : Fulciet eam, et non consurget. — Hoc namque quod per se stare non valet, fulcitur ut stet; quia cum vitam suam hypocrita labefac- tari in judicio conspicit, hanc fulciendo statuere operum enumeratione contendit. Hinc quidam di- cturi sunt: « Domine, Domine, in nomine tuo prophetavimus ? » et reliqua (Matth. yu^ 22), Sed domus laudistot aUegationibus fulta minime con- m EPITOMB MOftALIUll S, GiU£G< IN JOB. — UB. VIII. 190 siipget^qiua prottiMis Judex dicit : « Nunquam novi T08, djseedile a me, » ei reliqua {Maiih^ xxv, I2). Dcttiiis itaque hypoerite surgere Bon Talet, quia per owBe qnod juxta pr«cepta coelestia agere po- tiiity • terreais animam mmquam levat. Sequitur : y»s. m.Sumeeius videtur anteguam veniatsol, -^ S«pe in saero eloquio Dominus solis appella- ti Scirpus itaque ista in nocte humidus est, sole autem yeniente siccatur, quia nimirum hypocrita in tenebris vitse preesen- tis sanctus ab hominibus creditur, sed dum dis- trictus Judex venerit, quam sit iniquus apparebit. Sequitur : El in ortu suo germen etjus egredietur, — Herba queelibet nascendo e terra produeitur^ et post, aura et eestibus tangitur, et tunc demum ad proferendum seminis sui germen aperitur. Seirpus rerer eora flore suoiiaaeitur, BMkxque ut a ttfrra surgit, sni tecum seminis i^ermen produeit. Beiie ergo per herbas reliquas sancti quilibet, per scifpuKi vere kypocrita designatur, quia justi rkf prtns im opere ssom eonversationiB oriuntur, et ad ffiftemam palriam venientes exspectata retribu- tiotie perfruuBtur. At eoDtra hjpocrita, quos mox kk boHof opertf nascitury praseatis iBundi gloriam rMipere cefnatur. Germen itaque in ortu estremu- neratk) in lnelioatiene. Sequitar : Vehs. 17. Svper aeervum petrarum radiees ^us densc^untur, et inter tapides eomnwraMur. -- Quid TSidkima mmme^ insi latentes cogitationes accipimus ? — Qu8b in occulto prodeont^ sed in OstetMio&e operom per apertom surgunt. Lapi- duut vefo nomine in SeripCiira sdcra horaines de- signantiir, sieut sanetn Eeelesi» per Isaiam diei- fnr : « PoDam jaspide lapide propngnacula tua, et porfas tuas senlptas {Isa. Ltr, 12). » Scirpus ita- qftid iste, qui inter lapides comraoratur, super acervutd petrarnm radices densat, qnia omnis hj- pociit^ cogitaliones in exquirendam hominom ad- mirationem mtdtiplicat. Per ornne enim quod hy- pocrittikfaciunt; quia ocdi^s eogitationibus iaodes hominum reqnirant, quas radices scirpi in acer> vum radices mittunt. Scirpus etiam inter iapides eommoratur, quia hTpocrita stat ubi mentis sute intentionem solidat. Nam cum attestationem mul- torom ambit percipere, quasi in luctatione %iib- sistit. Sequitur : Veas. 18. Si absarbuerit eum de loco suo, nega- bit eumy et dicet : Non novi te, — De loco suo hypocrita absorbetur, cum a praesentis vitse favo- riht» morte inferveniente separatur. Sed hunc al)sorptum internus arbiter negat, seque eum nescire denuntiat, qtiia simnlatorum vitam juste reprobando veritas ignorat, nee recognosoit ejtis qoffi egft bona, quia ex r^cta intentione non pro- tulit. Unde et fatuis virginibns in jodicio veniens, dicit : « Amen dico vobis, nescio vos [Matth. XXV, 42). » Sed utinam Irfpocritis sua perditio sola snfficeret, M tfequaquam perversa eornm sta^ ardenfes alios ad vitara duplicatis insti- A garent. Hoc namque unusquisque proprium esse solet, ut qualis ipse fuerit, tales sibi alios conjun- gi vellet. Sequitur : Vers. {9. Hxc est enim Ixtitia viae ejuSy ut rur- sum de tei^a alii geminentur. — Ac si aperte diceretur : Venientem judicem nequaquam co- gnoscit, sed multipliciter recipit, quia et letius in sua iniquitate Isetus est, quo et aliis male propa- gafus est. Cui enim hic non sufficit iniquitas pro- pria, torqueatur necesse est illic et merito reatus alieni. Sequitur : Vers. 20. Deus non projicit simp(xcem,nec porri' git manum malignis. — Quia nimirum districtus in judicio apparens, et despectum simplicium glo- riticando erigit, et malignorum gloriam reprobando B oonfringit. Maligni enim vocantur hypocritffi, qui hona non bene faciunt, et recta qufieque sub studio laudis operantur. Manum vero cui porrigimus^ hunc yidelicet ab imis elevamus. Malignis ergo Deus manum non porrigit, quia qufierentes terre- nam gloriamin imo derelinquit, et quamlibet vi- deantur recta esse quae agunt, hos ad gaudia su- perna non provehit Ut certe ideo appellantur maligni hypocritde, quia benignitatem erga proxi- mum ostendunt, et dolos sue iniquitatis aperiunf. Quos contra bene per Moyscm dicitur : u Non in- duas vestem ex lana linoque contextam {Deut. xxii^ il). » Per lanam quippe simplicitas, per li- num vero subtilitas designatur. Sequitur : Vers. 21. Donec impleatur risu os tuum, et labia Q tua jubilo. — Ac si aperte diceretur : Vita simpli- cium nee ante judicium deserit, el malignorum mentes percutere deserendo, nec priusquam ap- pareat preetermittit. Os quippe justorum tunc risu 'replebiiur^ cum eodem corda iinitis peregrina- tionis fletibus, aeternee laetitiaB exsultatione satian- tur. De hoc risu discipulis Dominus dicit : » Mun- dus autem gaudebit, et vos tristes eritis, sed tris- titia vestra in gaudium convertetur (Joan. xvi, 20). n Jubilum vero dicimus, cum tantam Iffititiam corde concipimus quantam sermonis efficacia non explemus, et tamen mentis exsultatio hoc quod sermone non explicat, ore souat. Bene au- tem os risu impleri dicitur, labia jubilo, quia in illa «terna patria cum justorum mens in exsulta- «^ tione recipitur, lingua in eantu laudis elevatur. Dmee autem dicitur, non quod omnipotens Deus eo usque malignos non sublevet, quousque eiectos 9iH>s ad Jubilationis gaudia assumat, ac si post a pcena eripiat quos ante in culpa deserens damnat. Sed hoe nequaquam ante judicium faciet^ cum dulHum hoininibus videri possit, an fiat Nam in eleetomm suorum jubilo, quia maiignis manum non porrigit, ex ipsa jam districtione ultimi exa- minis constat. Sic namque et per Psalmislam di- citor. « Dixil Dominus Domino meo : Sede' a dex- tris meis^ donec ponam inimicos tuos soabellum pedem tuornm (PsaL ax, 1,4).» Sequttur : Vms. 22. Qui oderunt te induantur canfuaione. — Justorum hostes in extremo examine coDfusio hiduit, quia cum trafisaota mala redundare iibi 19i S. ODONIS ABBATIS GLUNIACENSIS II m ante oculos mentis aspezerint, suus eos undique deprimens reatus vestit. Ad poenam quippe tunc factorum suorum memoriam tolerant, qui nunc quasi a sensu rationis extranei peccant gaudentes. Ibi vident quantum debuerint fugere quod ama- verunt. Sequitur : Tabemaculum impiorum non subsistet. — Tabemaculum quippe construitur, ut ab sestu corpus et frigore defendatur. Quid itaque hoc loco tabernaculi nomine, nisi fiedificatio terre- JisB felicitatis exprimitur ? Per quam super se casu- ra multiplicant, ut se a praesentis vitae necessita- tibus, quasi ab aestu el imbribus defendant. A Honoribus namque exerceri ambiunt ne despecti videantur. Terrena aggregando exaggerant, ne inopiae frigore tabescant. Ubi ergo mentis habita- tionem construunt^ ibi tabemacula proculdubio fixerunt. At contra justi nec oblata bona suspi- ciunt, nec illata mala valde pertimescunt. Sed et cum l3onis praesentibus utuntur, ventura mala me- tuunt. Etdum de praesentibus malis gemunt, bono- rumsequentiamamoreconsolantur. Bene ergodici- tur : Tabernaculumimpiorumnonsubsistit, — Quia vit€e effugientis amatores^ dum studiose in praesen- tibus consti*uuntur, repente ad eetema rapiuntur. LIBER NONUS. CAPUT IX. Vers. I, 2. Respondens autem Job dixit : Vere scio quod ita sit, et quod non justificetur homo compositus Deo, — Homo quippe suppositus Deo justitiam percipit, compositus amittit. Quia quis- quis se Auctori bonorum comparat, bono se quod accepit, privat. Sequitur : Vbrs. 3. Si voluerit contendere cum eo, non po- tont ei respondere unumpro mille, — In Scriptura sacra millenarius numerus pro universitate solet intelligi. Hinc dicitur : (c Verbi quod mandavit in miUe generationes (Psal. civ, 8). » Et Joannes ait : « Et regnabunt cima eo mille annis {Apoc. xx, 6). » Quia vero monas multiplicatus in denarium du- citur, denarius per semetipsum ductus in millena- rium tenditur, cum ab uno incipimus, ut ad mil- ienarium veniamus. Quid hoc loco unius appella- tione, nisi bene vivendi initium ? Quid millenarii numeri amplitudine, nisi ejusdem vitse bonse per- fectio designatur ? Cum Deo autem contendere est, non ei tribuere, sed sibi gloriam suae virtutis arrogare. Qui enim cum Auctore contendit, unum pro mille respondere non sufficit, quia qui se de perfeetione erigit, habere se bene vivendi nec ini- tium ostendit. Sequitur : Vers. 4. Sapiens corde est, et fortis robore. — Sapiens quippe Deus dicitur, quia sapientia et occulta nostra subtiliter cognita percutit. Nunc ut sapiens omnia invisibihs aspicit, et a nobis falli non potest, tunc ut fortis sine ullo obstaculo quos reprobat punit nec vitari potest. Sequitur : Quis resistit ei, etpacem kabuit ? — Qui enim cuncta mirabiliter creat, ipse ut creata sibimet conve- niant, ordinat. In quo ergo Conditori resistitur, pacis conventio dissipatur. Perversa enim mens unde contra Auctorem se erigit, inde se in seme- tipsa confundit. Resistere autem dicimus^ cum re- pugnare ejus dispositionibus conamur. Neque enim nostra infirmitas incommutabili ejus sen- tentise obviat, sed tamen quod explere non valet tentat. Contraire satagit, sed ipso gladio contra- dictionis frangit. Sequitur : Vbes. 5. Qui transtulit montes, et nescierunt Ai, 8 quos subversit in furorestio. — In Scriptura sacra S6epe montium nomine, pnedicantium muUitudo signatur. De quibus per Psalmistam dicitor : « Suscipiant montes pacem populo (Psal. ulxi, 3). » Sed montes veritas transtulit, cum prsedica- tores sanctos a Judaica obduratione subtraxit. Hinc dicitur : » Transferentur montes in cor maris (Psal. XLV, 3) ; » et ipsi aiunt : < Vobis primum oportebat loqui, » et reliqua (Act. xu, 46). Sed hanc ipsam translationem nescierunt hi qui in Domini furore subversi sunt, quia cum de suis fi- nibus Hebrsei apostolospellerent, lucrum se fecisse arbitrati sunt, quod prsedicationis lumen amise- runt. Sequitur : Vers. 6. Qui commovet terram de loeo suo, et G columnx ^usconcutiuntur. — De loco quippe suo terra commota est, cum plebs Israelitica, de Ju- dflesefinibus evulsa, nimiram colla gentibus subdi- dit, quia subdi Auctorirecusavit. Qusb scilicet terra columnas habuit, quia in sacerdotes et principes, legis doctores atque Pharisaeos ruitura ejus perti- naciter structura surrexit. Sed translatis montibus columnea concussae sunt, quia subductis a Judsea apostolis^ nec ipsi vivere in illa permissi sunt, qui ab illa vitse prsadicatores expulerunt. Per Roma- num quippe principem Titum protinus Judna des- truitur, atque in cunctis gentibus sparsa dissipa- tur. Sequitur : Vebs. 7. Qui prxcipU soli, et non oritur, stellas claiidit quasi sub signaculo. — Aliquando namque D in sacro eloquio solis nomine claritas ' prfledi- catorum designatur, sicut per Joannem dici- tur : « Factus est sol sicut saccus ciUcinus (Apoc. VI, 12). » Ipsi etiam stellarum nomine signantur, de quibus dicitur : « Prohibitae sunt steliae plu- viarum (Jer. lu, 3). » Prsedicatores quippe sancti, et sol noskris ocuUs per diem fiunt, cum cohtemplationem nobis verse lucis aperiunt. Et velut in tenebris stellte lucent. cum per activam vitam profuturi nostris necessitatibus terrena disponunt. Sed quia expulsis praedicatoribus non fuit qui plebi Judaicae in perfidiie suae nocte remanenti, vel claritatem contemplationis ostea- 193 EPITOME MORALIUM S. 6REG. IN JOB. — LIB. IX i94 deret, vel actiy» Titee lumen aperiret. Veritas A quaquam sermo yeritatis yanas Hesiodi^ Arati quippe quffi hanc repulsa deseruit, subtracto prse- dicationis lumine merito suse pravitatis excaecavit, et quasi sub signaculo stellas clausit, quia dum prsedicatores suos per silentium intra semetipsum retinuit, ciecis iniquorum sensibus coeleste lumen abscondit. Qui igitur prffidicatores suos nunc Ju- daeffi oculis subtrahit, sed postmodum ostendit, quasi sub signaculo clausit stellas, ut absconsis jprius et post coruscantibus astrorum spiritualium radiis noctem su» perfidiffi, et nunc repulsa non videat, et tunc illuminata deprehendat. Hinc Isaias ait : « Si fuerit numerus filiorumlsraelsicutarena maris, reliquiffi salvffi fiunt (Tsa, x, 22). » Et Pau- lus : u Uonec plenitudo gentium intraret, et sic et Callimachi fabulas sequitur, ut Arcturum nomi- nans, extremam stellarum septem caudam Ur- sffi suspicetur , et quasi Orion gladium teneat armatus insanus . Hsec quippe astrorum no- mina a cultoribus sapientiffi carnalis inventa sunt . Sed Scriptura sacra idcirco eisdem to- cabulis utitur, ut res quas insinuare appetit , notitia usitatffi appellationis exprimantur. Quid namque Arcturi nomine, qui in coeU arce cons- titutus, septem stellarum radiis fulget, nisi Ec- clesia universahs exprimitur , qu» in Joannis Apocalypsi, per septem Ecclesias, perque sep- tem candelabra figuratur ? Quffi dum dona in se septiformis gratiffi Spiritus continet, claritate onmis Israel salvus fiet (Bom. xi, 25). » Hinc cst b s'™™» virtutis irradians, quasi ab axe veri- quod duo illi eximii prffidicatores dilata morte subtracti sunt, ut ad prsedicationis usum in fine revocentur. De quibus dicitur : « Hi sunt duffi oli- vffi et duo candelabra in conspectu Domini terrffi (Apoc. XI, 4). » Sequitur : Vers. 8. Qui extendit ccelos solus. — Quid nam- que coelorum nomine, nisi hffic eadem ccelestis prffidicantiUm vita signatur ? De quibus per Psal- mistam dicitur : € Coeli enarrant gloriam Dei (PsaL xviu, 2). » Ipsi igitur coeli, ipsi sol esse memoran- tur. Coeli scilicet, quia intercedendo protegunt, sol autem, quia prffidicando vim uminis ostendunt. Commota igitur terra, coeU extenti sunt, quia cum Judffia ad vim persecutionis infremuit, apostolo- rum vitam Dominus in cunctarum gentium cogni- tione dilatavit. Augusti quippe coeli fuerant, cum una plebs tot egregios praedicatores tenebat, sed solus Deus coelos extendit^ qui secreti mira dis- pensatione consilii prffidicatores suos unde permi- sit in una gente opprimi, fecit in mundi cardines inde dilatari. Sequitur : Et graditur super fluctus maris. — Quid enim maris nomine^ nisi in bono- rum nece sffiviens mundi hujus amaritudo signa- tur ? Hinc scriptum est : € Congregans sicut in utre aquas maris (PsaL xxxii 7 ). » Super fluctus ergo maris Dominus graditur, quia cum se procellffi persecutionis erigunt, miraculorum ejus obstupe- faetione franguntur. Qui enim tumores huinanffi vesaniffi mitigat, quasi erecta in cumulo undas calcat. Tot enim in his fluctibus Dominus gressus posuit, quot superbis persecutoribus miracula os- tendit. Unde Psalmista ait : « Mirabiles elationes maris, mirabilis in altis Dominus (Psal. xcn, 4). » Quod bene per Jeremiam Dominus dicit : « Posui arenam terminummari, prfficeptum sempiternum, quod non prffitenbit , et commovebuntur , et non poterunt ; et intumescent fluctus ejus , et non transibunt illud (Jer. v. 22 ). » Arenam quippe Dominus mari opposuit, quando ad fran- gendam mundi gloriam, abjectos et pauperes elegit , sed transire arenam nequeimt , quia despectorum miraculis et humilitate franguntur. Sequitur : Vers. 9. Quifacit Arcturumet Oriones. — Ne- tatis lucet. Et sicut Arcturus semper versatur, et nunquam mergitur, ita sancta Ecclesia per- secutiones iniquorum sine cessatione tolerat , sed tamen usque ad mundi terminum sine defec- tu perdurat. Arcturus ergo dum versatur, erigitur, quia tunc sancta Ecclesia valentius in veritate re- ficitur, cum ardenUus pro veritate fatigatur. Orio- nes quippe in suo ortu tempestates excitant, et maria terrasque perturbant. Significant autem martyres. Quia dum sancta Ecclesia ad statum prffidicationis erigitur, pondus molestiasque perse- quentium passuri, ad coeli axem qnasi in hieme venerunt. Oriones ergo coelum edidit, cum s€mcta Ecclesiamartyres misit. Ex Orionibus itaque hiems horruit^ quia crescente sanctorum constanUa, fii- gida mens infideUum ad tempestatem se persecu- tionis excitavit. Quid itaque Hjadum nomine, nisi doctores sanctffi Ecclesiffi signantur ? Qui remota tempestate persecutionis, expletis noctibus longis infidelitatibus , tunc sanctffi Ecclesi» orti sunt, cum etiam per creduUtatis vemum lucidior annus aperitur ; vocantur autem Qr»co vocabulo jetus, pluviffi. Bene ergo Hyadum appeUatione expressi sunt, qui ad statum universaUs Ecclesiffi, sanctffi prffidicationis , ferunt imbres . Hinc Moyses ait « Exspectetur sicut pluvia eloquium meura, » et reUqua (Deut. xxxu, 2). Et Isaias : « Mandabo nu- bibus meis, ne pluant super eam imbrem (Isa. v, 6). » Eitensis enim coeUs Dominus formavit Arc- turum^ quia in honorem deductis apostoUs, in coe- ' lesti conversatione fundavit Ecclesiam. Formato quoque Arcturo, fecit Oriones, qui reborata fide universaUs Ecclesia contra proceUas mundi edidit martyres. Editis quoque Orionibus, protuUt Hya- das, quia convalescentibus contra adversa marty- ribus, ad infundendam ariditatem humanorum cor- dium, doctrinam contuiit magistrorum. Sequitur : Et interiora austri. •— Quid hoc austri nomine, nisi fervor sancti Spiritus assignatur ? Quo dimi repletus quisque fuerit, ad amoren patriffi spi- rituaUs ignescit. Hinc enim dicitur : « Surge^ aquilo, et veni, auster, » et reUqua (Cant. iv, 16). Interiora ergo austri sunt occulti U]i angelorum ordines, et secretissimffi patriffi coelestis sinus quos implet calor Spiritus sancti. DIuc quippe 195 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACfiNSiS f! 196 sanctorumanJmse^etiiunccorporibusexutaeyetpost A a populoamovit. IraB igitur Bei et pensti Taiet, corporibus restitutee perveniunt, et quasi astra in abditis occultantur. Sequitur : Vers. 10. QuifacUmagnaetinscrutabUiayetmi' rahilia, quorum non est numey^s. — Videlicet magna virtute, inscrutabilia ratione, innumerabilia multiplicitate. Divinee quippe fortitudinis fs^cta tunp verius explemus, cum haec nos non posse cognoscimus. Tunc facundius loquimur, cum ab his obtupesceudo reticemus. Hinc- Psalmista ait : « Laudate eumin potentatibus ejus^ » et reliqua [PsaL XIX, 7). Sequitur. Vers. ii. Si venerit ad me, non videho eum, et si ahieritf non intelligam. — Accessus igitur reces- susque Dei a mente nostra minime cognoscitur^ quando ipse qui iraseitup, opitidalur ; «t vesisli omnino non valet, quando se et ad ulcisoendum excitat et ipse precem^ quee ei ffHidituF, noa fi(iiMr rat. Hinc ad leremiam dicitur : « Tu ei^ neli ova- re pro populo, nee assumas proeislaHdemeftofmr tionem, quia non exaudiam in tempore clMDons eorum ad me {Ser. vu, f 9). » Hine f ursum eerip« tum est : « Quid clamas 9uper eoatnlloiie tua "? !«'> sanabilis dolor tuus (Jer. xxx, IS). » SeqHilur : Et sub quo curvantur qui portant orbem. — I|Mi etenim orbem portant, qui cupas preeseatis saaeiili tolerant. Unde apud Greecos terrie principes paaxkit^ vocatur. Laus enim poptdus iBterprelatiir. Basileusergo Latine basis popuH interprelalur. quourque rerum alternantium finis ignoratur, B quia videlicet ipse super se populum sustkiet 4fui quia et de tentatione incertum est utrum probet, an trucidet, et de donis nequaquam deprehendi- tur, utrum hic desertos remunerent, an in via nu- triunt, ut ad patriam perducant. Ac si ergo aperte d^ploret dicens : Postquam semel sponte oculos perdidi, quojtnodo quaesitae noctis caecitatem pa- tior, n^ ortum jam nec occasum solis agnosco ? Sequitur : Vers. [%. Si repente interrogety quis respondebit ei ? — Repente interrogat Deu», cum nos ad dis- trictionem sui examims inopinatos vocat. Sed in- terrogationi iUius respondere homo non sufficit, quia si remota tunc pietate discutitur, in iUo exa- 4Xiine etiam Justorum vita succumbit. Vel certe in- motus illius potestatis pomd«»e fixus regit. Ae ei ergo aperte dicat : Et subjeetos quondam distnote deseris, et erectas potestates gentium miserlcordi- ter flectis. Aliter. Angelicae virtutis o^bem poita&t, quae regendi curas administrant, Paulo attestanHe, qui ait : < Nonne omnes administratorii sunt spi- ritus^ in ministerium missi propter eos qui haere- ditatem capiunt salutis ? » \Hebr. i, 14.) Ac si er- go diceret : Quis infirmorum hominum tuis nubi- bus obviet, cujus se formidine et virtutes angelic» inclinant ? Vel certe erecti essent ilh subtilissimi spiritus^ si plene ejus majestatis potentiam attin- gerent. Sed qui orbem portant, sub Deo ourvi sunt, quia divinitatis ejus celsitudinem quam sublevati terrogat, cum duris nos persecutionibus pulsat, et £; videant, nec virtutes tamen angelicae comprehen- plerumque qui perputitur, gemit. Sed respondere dunt. Sequitur : noa suffidt, quia et ipsa ei percussioiiis su€b ad- versitas dispUcet, sed tamen homo tacet, et divina judicia discuteire metuit, qui esse se pulverem ag- noscit. tUnc Paulus ait : « 0 homo, tu quis es qui respondeas Deo [Rom. ix, 20). » Sequitur : Vel quis ei dicere potesty cur ita /acts ?—Auctoris facta semper veneranda sunt indiscussa^ quia injusta nequaquam esse possunt. Rationem quippe de pcculto ejus consilio quaerere nihil est aliud, quam cpntra ejus ponsUium siy)erbire. Ad semetipsam ^rgo in peroussione mens redeat^ et quod appre- hendere non valet, uon requirat. Hinc Paulus di- cit : « Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit : Quare me fecisti sic 7 » (Ihid.) Sequitur : Vers. 13. Deus cujus irce nemo resiste?'epotest, — liirandum valde est^ quomodp divinae irae nuUum pQ9se resistere dicitur, cum multos s6epe restitisse, exen^pUs exigeatibus den^onstratur^ sicut Moyses, Aaron, Phinees et David. Sedsi subtUiter pensamus etverumcognoscimus,quia divinee irae non resisti- tur^etverumquodmulti seepe restiterunt. Omnes ^nim saiXGti qui irae Dei obviaot, ab ipso accipiunt, ut contra impetum percussionis ejus opponantur, atque, ut ita dixerim,, cum ipso se erigunt contra ip- Bum, et velut noienti opponitur, quod ab ipso ut fiat imperatur. Cum vero superat, indignatio huma- na non retinet. Hiuc Moyseset disposit* ultionis ira- cundiam asemet^so repoUere no^ valuit, ut terram intraret repromissionis, qui hanc volente Domino et Vers. i4. Quantus ergo sum ego, ut respondeam eij et loquar verbis meis cum eot — Ac si aperte dicat : Si creatura iUa hunc considerare non suffi- cit, quae came non premitur, qua mente ego de ju- diciis disputo^ qui pondere corruptionis angustor? Verba Dei ad nos sunt judicia ilfius, quae nostro- rum actuum sententiam loquuntur, et verba nostra ad Deum sunt opera quie exhibemus. Sed cum Deo loqui verbis suis non valet homo, quia apud subtUe ejus judicium nuUam de suis actibus fidu- ciam tenet. Sequitur : Vers. 15. Quia etiamsi habuero quidquid Jm- tum, non respondeboy sed meum judicem depre- ^ cabor. — Omnis quippehumana justitia,injustitia esse convincitur, si districte judicetur. Prece ergo post justitiam indiget^ ut quae succumbere discu»- sa poterat, ex soUus judicis pietate convalescat. Ac si ergo dicat : Et si ad opus virtutis accrevero ad vitam, non ex meritis, sed venia convalescam. Preceitaque innitendum est cum recta agimus, ut omnequod jus^te vivimus ex humiUtate condiamiK. Sequitur : Vers. 16. Et cuminvocantem me exautHeritj non credo quod exaudierit vocem meam. — Plerumque etenim mens igne divini amohs accenditur, atque ad intuenda codestia et arcana sublevatur, sed re- pentina tentatione percussa, quae intentione forti erecta fuerat in Deum, ab hostis cogitatioi^us transfixa curvatur. Nam saepead hoc usque perdu- W7 EPITOME HdlUliftJM ^. «ntfiG. IN }M. — LIB. IX. W «itttr, ut inii*etar qiMmioio lam simmiB compre- A «liis lcM^ar, qui de meftestimonium ipse ferre noa bendit, qnam eogitstio llliorta poHuit, et rursum valeo ? Subdit «tiam : quomodo illicita reeipit, quarm super se validus fervor epiritus ntpit. Hine scriptum est : « Aecen- dunt usque ad cceios, et descendunt usque ad abyssos (/^^. cvi, 26). » Mens itaqoe ex ipsaeiia mvtalittitatclit^trepida/etper hoc quod nolens pa- ■litHr^iropnlsam se abjeotamque suepicatur, ^ilri- que oertitudinem exauditionis obnubilset. Sequi- *tur : Vbrs. 47. Jn turirine emm conieret me, — Pecca- torquisque in tui^bine afteritur, qui erecitus in iranquiUitatevidebatuf, quia quam diu superna loQgaitimitasiolerat^ extremi judicii eeveritas ne- •cat. Hinc Psflilmista ait : « >Deu6 manifeste veniet. Vers. m, Si simplexfuero, hoe ipmm igw>ra- i)ft anma mea, — Ac si aperte dioeret : (C!ondito- ris contra me judicia, qua temeritafte redarguo^ qui ipsntm me infirmitatis osdigine 'ignoro : Unde per prophetam dicitur : < Dedit abyssus Tooem suam (Habac, ui, ]0),»etreliqua. Plerumqueenim si Bcimusbona qu» agkaus» ad alationem duci- mur, si scimus, mioime servamua. Q.uis 9tUtem de virtutis suae conscieutia no|i quautulumcuague ai^- perbiat ? Aut quis rursiun bGoiium iu se cuatodiat quod ignorat ? £t eontra utraque, quid superest joisi ut recta quae agimufi, scieudo uesciauxus, ut hfiec et recta ffistimemus, et minima ? Seguitur.^^ Dens nosteretnon-^ebit. Ignis in conspectu ejusif /a?de6af me t7i7«e mea?. — Tffidet justuiu xivoc^i exardeseet, et in oirouitu -^us tempestas valida (Pso^. XLix^ 8). » Justus autem idcirco tunc nou conteritur, quiabic semper sollioitemetuitnecon- •teratw.iSequitur : Et muUiplieairit vuUieramea siiam ime ^ausa, — Nonnulli-etenim prius a pree" 6enti'luee eubtrahuntur quam ad prof^^nda bona malave merita aotive perveniant. Quos quia a 'CUlpa -originis salutis sacramentanon liberaut, et 'hionlhil ex proprio egerunt, et iJiuc ad tormenta perveniant. Quibusunum vulnusest^ corruptibiles nasci, aliud earnaliter emori. Sed quia post mor- temquoque ffitema mors sequitur, occuito eis jus- toque judicio etiam^ine causa vulnera multipli- cantur. Perpetua quippe tormenta peroipiunt, et quia et operaudo vitam jxoii desixut queofece, et tamen ^usdem vit» sufiB meritum^uou val^ inve* nire. Subjuugitur : Ybrs. 22. Unum ^st quod locutm sum : Inno- centem et impium ipse consumet. — Ac.si aperte diceretur : Hocapudme verbiuu cQgitatiouispro- tuli, quia nec inuocens, si districte .discutior, ^ parebo ; uec impius, ^ apud me latere voluero, a superni examinis acumiue abscoudor. luuoceus ergo a Creatore consumitur, guiaquantalibet ^us simplicit^s fuerit, divinae maguitudiuis siu\pliaita- te devoratur. Impius quoque a Conditore cousu- mitur, quia Deo cuncta ordinante, ipsis suis se ver- sutiis, ejus impietas judicatur. Vel certe et inuo- qui nihil ex propria voluntate pecoaverunt. HkiQj^ centem et impium ipse consumere dicitur, quia namque scHptum est : » Non edt mimdus in cons- peetu ejtts,'nec unius diei infons super terram. » Hincper semetipsamYeritas dicit : Nisi quis re- nattts fueritex aqua^et^piritu, non potest intrare inregnum l^ei {Joan. m, 5). » Que etiam beato Job non incongrue ver ba conveaiunt. Vulneratum se itaque sine eausa asserens, hoc de se foris lo- quitur, quod de iilo Yeritas in oeeulto testatur di- cens : « Gommovisti me adversum eum ut afflige- remeHmifrustra. » Sequitur : Vers. i%, Non conceditfuiescerespiritum meum, et implet me amaritudtn^us, Seepe justis exerci- tium est virtutis, sola exterius adversa tolerare.Sed ut eorum vires certamen plense probationis eru- diat, noununquam et foris tormenta lacerant, ^t quamvis in meritis vit» divisi sunt, a primo ciilp» merito seque ad carnis interitum pertrahimtur. Hinc Salomon dicit : « Moritur doctus similiter ut indoctus (Eccle. u, 16). » Et rursum : « Cuncta subjacent vanitati, et omnia pergunt ad unum lo- cum. De terra facta sunt, et in terram pariter re- vertentur (Eccle. m, 19, 20). Sequitur : Vers. 23. Si flagellat occidat semely et nonde pce- nis innocentium rideat. — Quis heec non per su- perbiam prolata crederet, nisi sententiam judicis audiret, qui ait ; « Non estis locuti coram me re- ctum, sicut servus meus Job (Job xui, 7). » Sed nos qui jam a Deo meute recessimus, et came ad pulverem redimus, poena duplse mortis astringi- mur. Sed venit ad nos qui pro nobis sola carne mo- intus tormesta adversarii. ' Unde vir sanctos im- reretur,qui simplam suam duplae nostrse conjunge- pletnm-se fimaritudmibas asserit. Sequitur : 'Vers. 19. Si fortUudo queerituTf robustissimus esf ;si aBqmtasfudicis, nemo pro me andet testi- fnonmm dicere, — IHe quippe vitee causas exami- nat, qui has per aUenum teslrmonhim non explo- rat. Qttia qui distri^^tus quandoque ostenditnrilla- 'ior poeiMB, diu tacitus exstitit tesrtis caipae. Hinc etenim per pK>|^tam dicitur : » Ego sum judex ettestis {Jer, xxix, 23). » Hinc rursum ait : « Ta- cui, semper sHui, patiens fui, sicut parturiens lo- quar(isa. xlti,'14). » Sequitur : Vebs. -20. Sijustificare mevoluero^ os meum con- demnabitme; siinnocentem ostendero, pravum me comprobabit, — Ac si aperte dieat : Quid de ret, et nos ab utraque liberaret. De qua per Pau- lum dicitur : « Quod autem mortuus est peccato, mortuus estsemel {Rom, vi, 10). » Omne deside- rium cum desideratur poenaest. Hinc Salomon ait : « Spes quae differtur cdOEligit animam (Prov. xui^ 12). » Ridere enim Dei est humanfie animae nolle misereri. Ut iHud : < Ego quoque in interitu vestro ridebo {Prov, i, 26). » Ac si ergo ex voce eorum qui inoaruationis mysterium cupierunt^ dicat : Quia vita nostra quotidie fiageUo vindiotae pro oolpa at- teritur, iUe jam veniat qui pro nobis s^nel sine eulpa moriatur, et de innocentium peenis dioatur, ultra non rideat, si ipso oarne passibyjs appareat, in ci:gu8 se desideriis mens noste oaBtagat. ^Vel 109 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II. 200 certe risum Dei Ifietitia appellat. De mnocentiuiii poenis Dominus ridere dicitur, quia quo a nobis ardentius quaeritur, eo suavius de nobis leetatur. Quasi quoddam quippe ez pcena gaudium faci- mus, cum per sancta desideria ejus nos amore castigamus. Hinc Psalmista ait : « Constituite so- lemnem in condensis, » etreliqua(PsaZ. cxyn, 27). Sequitiu*. * Vers. 24. Terra data est in manus impii, vultum judicum ejus operis.— Terrae nomine caro Christi exprimitur, appellatione impii diabolus designa- tur. Hujus impii manus fuerunt hi qui in Redempto- ris nostri morte grassati sunt. Terra itaque data est in manus impii; quia antiquus hostis Redemptoris mentem corrumpere per se tentando non valuit, sed ejus camem per suos sateUites, ad triduum permissus exstinzit. Hujus terrae judices, sacerdo- tes, et principes, Pilatus et illusores fuerunt. Yul- tus ergo judicum opertus exstitit ab impii malitia, quia mens perseqiientium eimi quem came tenere potuit, Deum nec per miracula agnovit. Hinc Pau- lus ait : « Usque in hodiernum diem cum legitur Moyses, velamen est super cor eorum (/ Cor, ni, 15). » Sequitur : Quod si non ille est, quis ergo est^ — Ac si ergo diceret : Quis unquam impius esse putandus est^ si iiie populus qui ipsam pietatem persecutus est^ impius non est ? Repente enim pri- vatur a diabolo ad sequaces ejus. Sequitur : Vers. 25. Dies mei velociores fuerunt cursore.^ Cursoris officium est quod sequitur annuntiare. Omnes igitur electi qui ante adventum Redempto- hs orti sunt ; quia hunc autvidendo tantummodo, aut etiam loquendo nuntiarunt, quasi cursores in mundo fuerunt. Sed quia ante prsestolatum Re- demptoris tempus subtrahi prsevidebantur, transi- re se velocius cursore dolent, diesque suos esse ingemiscunt, quia usque ad videndam Redempto- ris lucem minime tenduntur. Sequitur : Fugei^unt, et non viderunt bonum. — Omnia quse creata sunt^ bona sunt, ut illud : « Vidit Deus cuncta quae fece- rat, et erant valde bona {Gen, i, 31). » Sed hoc bonum principahter bonum est, per quod hasc onmia bona sunt. Hine Veritas ait : « Nemo bonus nisi solus Deus {Matth. x, i8).» Ac si ergo diceret: Ante exspectatum tempus elapsi simt, qui ad Re- demptoris prsesentiam pervenire nequiverunt. Mo- RALiTER. Ad hoc homo conditus fuit, ut bonum quod est videre, videre possit^ et per augmenta temponim, tendi possit ejus vita tantummodo, non evolvi. Sed qui sponte ad culpam decidit, quod attigit vetitum pertulit decursum, et qui stare ad lucem noluit, fugiendo oculos amisit, quia culpa coepit ad ima decurrere, et se ccecitate perculit,ne intus lumen videret. Sequitur : Vers. 26. Pertransierunt quasinavespomapor- tantes. — Hi qui poma deferentes maria trans- meant, ipsi quidem fructuum odore perfruimtur, sed eorumdem fiructuum aliis cibos fuerunt. Qui igitur antiqui Patres, nisi naves poma portantes exstiterant ? Qui divinfle incamationis mysterium prophetantes^ ipse quidem odore potati sunt, sed A nobis fructum de eadem spei perceptione detule- runt. Quod enim illi exspectando odorati sunt, hoc nos cernendo et percipiendo satiamur. Hinc Dominus ait : « Alii laboraverunt, etvosinlabores eorum introistis {Joan. iv, 38). » Vel certe qui na- vibus poma portant, cum paleis poma miscent, ut illaesa permaneant. Ita nimirum prcecedentes in eo quod mysteria spiritualis vitse denuntiant, per in- terfusam hsec historiae stipulam servant, et oper- tum nobis fructum spiritus deferunt^ cum carna- lia loquuntur.MoRALiTER.Naves cum poma portant fructus terrse, videlicet per fluctus ferunt. Terra vero hominis paradisus exstitit ; poma etiam fue- runt mandati sermo, concessa possibiUtas operis naturae indita, inteUigentia Conditoris. Sed quia B per crucis mysterium, ad ingenita naturse bona restringimur, quasi per hgnum poma portamus, et dum tot bona munerum servare etiam nunc in tentationibus conamur, aura vitse preesentis impel- limur, mutabilitatis nostrae fluctu fatigamur. Ali- ter. Naves cum poma portant, suavitatem odoris habent, sed gravitudinem ponderis non habent, et humanum genus cum ad supernarepetendaseeri- git, flagrat quidem odore memorise, sed ignem non exerit poudus vitae. Paradisi celsitudinem cum ar- doris recordatione meminimus, et importunos ten- tationum fluctus ex carne toleramus. Subditur : Si- cut aquila volans ad escam. — Sicut enim aquila quae ad alta evolat, et tamen pro sumendis cami- bus terram petit^ ita antiqui Patres fuerunt, qui in- Q quantum humanitatis infirmitas admittebat, Crea- toris lucem recta mente contemplati sunt, sed incar- nandimi hunc in mundi flne pra^scientes, quasi a solis radii ad terram oculos deflexerunt.Quemdum pro hmnano genere passurum, moriturumque conspiciunt, quaside ejus morte semetipsos refi- ciunt. MoRALiTER. Aquila etenim alto valde volatu suspenditur, sed per appetitum ventris terram ex- petit. Sic et humanum genus, in parente primo ad ima de sublimibus corruit. Sed quia cibum ve- titum contigit, per ventris concupiscentiam ad ter- ras venit, et quasi carnibus pascitur^ cum deor- sum corporeis voluptatibus laetatur. Sequihir : Vers. 27. Cum dixero : Nequaquam ita loquar, commuto faciem meam, et dolore torqueor. - Plebs l^ quippe Judaica loqui ut prius noluit, qusecunque praedixerat, negavit. Sed commutata facie torque- tur, quia dum interni sui hominis aspectum, quo agnosci a Conditore potuerat^ foeditate perfidias poUuit^ a praesentibus malis incipiens sub aeterna se ultione damnavit. Quasi enim commutata facie ab Auctore non cognoscitur, quce perdita bonae conscientifle fide reprobatur. Moraliter. Saepe enim tacitis urgemur cogitationibus : cur omnipotens Deus condidit hominem, quem periturum prse- scivit ? cur non talem facere voluit, qui perire non possit ? Sed cum hiec tacita mens interrogat, pavet, ne in superbiee ausum erumpat : et ne- quaquam ita nos debere loqui dicimus, cum nos- trse infirmitatis modimi ex inquisitione transeun- tes nosmetipsos pavore reprehendimus. Sic fa- cies commutatur, quia quae prius capiens mens 20i EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LIB. IX. 202 suroma rcquirebat, JDfirmitatem suam agnoscens, A diluit, quia ccelestis corapuQctio infundit. Per ma- venerari incipit quod ignorahat. Sed in ipsa com- minatione dolor est, quia valde afifligitur, quod pri- mae culp» merito ad intelligenda ea quee de ipso suntcsecatur. Ori silentium incidit, sed excitatus do- lor ex ipso quo restringitur, augetur. Sequitur : Vers. 28. Vet*ebar omnia opera mea, — Quoe sint opera beati Job sacer hujus historise textus ostendit. Quae ergo opera verebatur, qui illa semper exhi- buit, ex quibus placari erga iniquitatem solet? Hinc itaq[ue colligimus, ut si veraciter placere Deo cupimus, postquam perversa subegimus, etiam be- ne gesta timeamus. Deo quippe suntqu» in bonis operibus formidanda sunt desidia videlicet et ^raus. Hinc propheta ait ': «. Maledictus omnis qui acit opus Domini fraudulenter et desidiose {Jer. b XLvni, 10).» Desidiam quippe minor Dei amor exaggerat. Fraudem vero mala mente possidens proprius amorcreat. Contra hanc dicitur : « Exscu. tit manus suas ab omni munere (Isa, xxxin, 15). » Munus namque a corde est, capta gratia a cogita- tione. Munus ab ore est, gloria per favorem. Munus ex manu est, prsemium per elationem. Ac si ergo humili confessione diceretur : Quee aperte egerim video, sed quid in his lalenter pertulerim ismoro. Sequitur : Sciettsquodnonparceres delinquenti. — Si enim dehnquenti non parcitur, quis ab aeterna morte eripitur, cum a delicto mundns neino repe- ritur ? An pcenitenti parcet, dehnquenti non par- cet? Quia cum delicta plangimus, delinquentes non nus enim quid aliud quam opera designantur? Unde de quibusdam per prophetam dicitur : « Ma- nus veslrae sanguine plen» sunt {Isa. ii, 15^. » No- tandum quod non ait : Fulserint mundissimte, sed velut mundissimre, quia quousquc poena corruptio- nis astringimur, quauilibet rectis operibus vivamus, verara munditiam non apprehendimus, sed imita- mur. Sequitur: Vers. 31. Tamen soi^dibus intinges me. — Deus nos intingere dicitur, intinclos sordibus demons- trare, quia quanto ad illum verius per bona ope- ra surgimus, tanto subtilius vitse nostree sordes agnoscimus, quibns ab ejns mundilia discorda- mus. Ac si ergo aperte dicat : Quamvis lamentis supernse compunctionis infundar, quamvis per studia rectffi operationis cxercear, in tua tamen munditia video quia mundus non sum. Se- quitur : Et abominabuntur me vestimenta mea. — Vestis noraine corpus designatur, quo induta anima tegitur, ne in subtihtate suae substantiae nuda esse videatur.Hinc Satomou ail : « Omni tempore sint vestimenta tua candida {Eccle, ix, 8). » Et Isaias : "Vestimentum mistum sanguine eritin combustione {Isa. IX, 5). » More enimsacri eloquii vestimentanos- tranos abominari referuntur, quia abominabiles reddunt, sicut per Petrum de Judadicitur: « Hic possidens agrum de mercede iniquitatis {Act, i. 18). » Quem agriun moriens possidere non potuit, sed possedity dictum est, possidere fecit. Hanc ves- sumus ? Et cum Petrus negans respicitur, et ad la- r« .. . , i i * r» i j. * c r> i^ 1 nj * • C timentorumsordem metuebatPaulusdicens: « Vi- crymas vocatur? Cur Paulus cum Redemptons nomen in tcrra conaretur exstinguere, ejus verba meruit de coelo audire ? Sed tamen culpa in utroque punita est. Delinquenti ergo Dominus non parcit, quia delictum sine ultione non deserit. Aut enim ipse hoc homo in se poenitens punit, aut hoc Deus cum homine vindicans percutit. Sequitur : Vers. 29. Si autem et sic impius sum, quare . frustra laboravi^ Si enim remota pietate discuti- mur, opus nostnim pcena dignum est, quo rcmu- nari praemiis prsestolamur, non quod himc labo- rasse poenitet, sed quod incertus esset de praemiis, et inter labores dolet. Sciendum vero est quia sancti viri ita incerti sunt, ut confideant ; atque ita confidunt, ut tamen ex securitate non torpeant. Sequitur : VERs.30.5t/o/fis fuero quasi aquis nivis, et fulse- 9*m/ veiut mufidissimae manus mex. — Atquee nivis suntlamenta humiUtatis. Quse profecto humiUtas, quia ante districti Judicis oculos cieteris virtutibus pr8eeminet,quasiper magni meriti colorem candet. SuntverononnuUiquilamenta habent, sedhumili- tatem non habent. Hi nimirum aquas habent, sed niyis aquas non habent. De quibus aquis nivis qui- dam ait : « Cor contritum et humihatum, etc. {Psal. L, 19). » Vel certe aquae fontis vei fluminis ex terra oriuntur, aquae vero nivis aere proruunt. Qui enimpro terrenis bonis in precibus compunguntur, externeaquaperfusisunt. Quivero idcirco plorant, quoniamprffimiasupema desiderant,aqua nivishos Patbol. cxxxin. D deo aliam legem in membris meis, » et reliqua {Rom. vn, 23) Sequitur : Vers. 32. Neque enim viro qui similis mei est, respondebo, nec qui mecum in judicio ex aequo possit audin — Dum cum quohbet ex aequo in judicio contendimus, et quod contra nos dicatur, agnoscimus ; et in his quse dicimus, audimus. Quia ergo invisibihs Judex qufe facimus videt, quasi quee dicimus audit. Sed quia id quod ei dis- plicet nequaquam plene cognoscimus, quasi quod ipse dixit, ignoramus. Sequitur : Vers. 33. Non est qui utrumque valeat arguere, et ponere manum suam in ambobus, — Durmn quippe sonatquod Deum dicit arguere, sed durum non erit si recurreritadmemoriam,quodipseper aiium pro- phetam dicit : « Quiescite agere perverse, » et reh- qua [Isa. i, 16). Et rursum : << Et venite et arguiteme, dicit Dominus [Isa. i, 18). » In hoc enim quod Domi- nus se preecipit arguere, aperte insinuat quantam bonis actibus fiduciam praestet Hinc est quod Do- minus dicit : « Qucesivi virum qui interponeret se- pem, et staret oppositus contra me ne dissiparem eam, et non inveni {Ezech. xxu, 30). » Sedquan- quam praesentis motibus animadversionis obvient, non tamen valent virtute propria ab humano gene- re supplicia mortis expellere. Redemptor quippe humani generisin hominibussolus justus apparuit, qui et hominem arguit ne delinqueret, et Deo obstitit ne feriret. m utrisque quippe manum po- m S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II. 204 suit, quia et exempla hominibus quee imilarentur preebuit, ei Deo in se opera quibus erga homines plaearentur moriendo ostendit. Sequitur : Vers. 3i,Auferata me virgam suam,et pavor ejus non me terreat. — Per legem quippe virga Deus terruerat, cum dicebat : Si quis hsec vel illa fecerit morte moriatur. Sed incarnatus virgam abstulit, quia vias vitae per mansuetudinem osten- dit. Hinc est quod ei dicitur. « Intende, prospere procede et regna, propter veritatem et mansuetu- dinem et justitiam {PsaLxuY, 5). » Timeri quippe quasi Deus noluit, sed qnasi Pater ut amaretur inspiravit. Quod liquido Paulus dicit : « Non enim accepistis spiritum servilutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba [Pater] (Rom. viii, i5). » Se- quitur : Vers. 35. Loquar^ et non timebo eum. — Vir ete- nim sanctus, quia humani generis Redemptorem venire mitem conspicit, non metum a Domino, sed affectum a Patre sumit, et timorem despicir, quia per adoptionis gratiam ad amorem surgit. Hinc Joannes ait: «Timor non est in charitate, sed per- fecta charitas foras mittit timorem [1 Joan. iw, i8). » A peccali igitur morte timor nos suscitare non valuit, sed ad statum vitce aspirata mansuetudinis gratia exerit. Sequitur: Neque enim possum me- tuens respondere. — Respondere quippe cuilibet dicimus, cum factis illius digna opera recompensa- mus. Deo ergo respondere est, donis ejus preece- dentibus nostra obsequia reddere. Dona enini no- bis largitur, benignitatem suam, et ergamalos uti- tur. Respondere homo tot beneficiis debet, sed ta- men respondere metuens non valet ; quia humani generis Conditorem, quiadhuc serviliter formidat, procul dubio non amat. Nam tunc solum Deo vera obsequia reddimus, cum eos propter aiAoris fidu- ciam non timemus, cum nos ad bona opera affec- tus, non metus, dirigit. Sequitur : CAPUT X. Vers. i . Txdet animam meam vitd6 ftieae. — Cum enim iti amore Conditoris mens nostra accenditur, omne desiderium praesentis vit» ievigatur. In tae- dium delectatio vertitur, atque hanc cum errore mens tolerat, cui victa prius reprobo amore servie- bat. Sequitur : Dimittam adversum me eloquium meum. — Quasi pro se eloquio suo utitur, qui pra- va quse gessit, defendere excusationibus conatur. Sed adversum se eloquium dimitlit^ qui accusare in se hoc incipit, quod erravit. Sequitur : Loquar in amaritudine animse meae. — Quis culpas suas detestans loquitur. restat necesse est ut has in amaritudine animse loquatur, ut haec ipsa amaritu- do puniat, quidquid iingua per mentis judicium accusat. Sequitur : Vers.2. Dicam Deo : Noli me condemnare, — Qui peccatorem se in amaritudine animse asserit, quid Deoaliud quam ne condemnatur dicit, quia amari- tudo praesentis poenitentifle, exstinguit supplicia se- qnentis iree ? Duobus enim modis in hac vita judicat Deus, cum autper mala praesentiairrogare jam tor- j^ menta incipit sequentia. Unde scriptum est : « Se- cundo eos qni non crediderunt, perdidit {Jud. v). » Et in psalmo : « Induantur sicut diploide confusione {Psal. cxviii, 29). » Aut oum tormenta sequeQtia flageilis praesentibus extinguit. Hinc Paulus ait : « Cum judicamur a Domino, corri- pimur, ut non cum hoc mundo damnemur (/ Cor, XI, 32). » Et alibi : « Ego quos amo arguo, et osL^iigo {Apoe. uu 19). » Sequitur : indica mihi cur me ita judices ? Ac si diceret : Quia flageUando mc judica.', ostende quod ad judicium per fla^el- lum securum reddas. Aliter: Plerumque enim jus- tus flagella ad probationem percipit, sed pro qua tamen speciahter culpa percutiatur minime co- gnoseit, atque magis in percussione trepidat^ quo g causam suee percussionis ignorat. Petit ut semetip- sum sibi judex indicet, quatenus quod ilie animad- vertendo percutit, hoc in se flendo et ipse eastiget. Sequitur : Vers. 3. Nunqutd bonum tibi videtur st calum* nieris, et opprimas me pauperem ? — Ac si aperte diceretur : Tu qui summe bonus es, novi quia bo- num non sestimas,. ut pauperem per calumniam premas. Scio ergo quia non est justum quod pa- tior, et eo magis doleo, quod causas justitiee ignoro. Gum vero se pauperem^ non innocentera memorat, non jam de vita audaciam arripit, sed quam se infirmum conspiciat ostenditt Sequitur : Opus manuum tuarum. — Ac si aperte dicat : Impie opprimere non potes, quem te feoisse gra- tuito recordaris. Sequitur : Et consilivm tmpio- rum adjuves ? — Quos namque hoc in loco impios, nisi malignos spiritus vocat ? Qui cum redire ipsi ad vitam nequeunt, crudeliter socios ad moriem quaerunt. Quorum nimirum consilium fuit, ut bea- tum Job divina correptio tangeret, et qui in tran- quillitate justus exstiterat, saltem per flagetta pee- caret. Sed impiorum consilium Dominus non audi- vit, quia eorum tentationibus caraem justi prodi- dit, animam negavit. Hoc etiamDonsiliumassidue Dominus destruit, quia pius Conditor cum viribiis flagella moderatur, ne virtutem justorum poena transeat persequentium, et per astutiam fortium humana infirmitas excedat. Hihc Paulus adt : « Fi- delis autem Deus^ qui non patitur vos tentari su- pra id qtiod potestis, » et reliqua {f Cor, x, i3). Sequitur : Vers. 4, 5,6. 7. Nunqnid oculi crtr«et tibisunty aut sicut videt homo et tu vides^ N\inquid sicut dies hominiSy dies tui, aut anni tui svcui kumand sunt tempora ut quaeras miquitatem meam et peccaium meum scruterisy et scias qnia nihii impium fecefHm ? — Ac si humiliter requirens diceret : Cur me in tempore per flagella examinas, quem apud te per- fecte et ante tempora scisti ? €ur culpas meas Ver- beribus interrogas, quem per te flstemitalis tuflopo- tentiam, nec prius quam conderes ignoras ? Ocali quippe carnei, facta temporum,nonnisi in tempore agnoscunt, et humanus visusquodlibet opas sequi- tur,nonpercurrit.Dies quoque et anni hominumy a diebus et annis setemitatis discrepant, quiil vita- D 20S EPITOME MORALIUM S. GHEG. IN JOB. -- LIB. IX. 200 nofttra qvrae tempore incipltur, et tempore linitur. A coagulatnr, quia in oonstipatione pinguesceiitis Deo quippe nec transacta praetereunt, nec adhuc ventura quasi quce non appareant, desunt. Quia is qui semper esse habet, cuncta sibi prcBsentia conspicit, cum aspiciendo post et ante non tendi- tur. Sequitur : Cum sii nemo qui de manu iua possit eruere? — Ac si aperte dicat : Quid tibi re- stal, nisi parcere, cujus virtuti nulius valet obvia- re ? Quo enim nemo est, qui animadversionem tuam ex merito suse virtutis tetineat. eo a te faci- lius tua pietas exigit, ut parcas. Sequitiir : Vers. 8. Manustum feceruntmeet plasmavemnt me totum in eircuitu, et sic repenteprxcipitas mc? — Ac si humiliter dicat. Quxa sub justo examine dignum non est ttim placationi quod feci, pensa cogitationis astringitur^ ut nequaquam jam per desideria defluat, sed in uno amore se colligens, ad solidam reformationem surgat. Pelle quippe et oarnibus intenor homo vestitur, quia cum ad su- perna erigitur, carnalium motuum obsidione val^ latur. Carnibus et pelle vestimur, sed otsibus et nervis compingimur, quia etsi foris irruente tenta* tione concutimur, intus tamen nos GonditoriB ma* nus roborat contra tentamenta« Sequitur : Vers. 12. Vitam et misencordiam tribuistimihi, — Angustia quippe Dei laus esset discretaaoreatl corporis, oisi etiam sequenter exprimeretur mira aspiratio viviiicationis. Moraliteb. Vita quippetri- buitur^ cum malignis mentibus beoignitas aspira- misericorditer nepereat, quod fectsti. Quibus etiam g tur. Sed vita sine miserieordia aooipi nequaquam verbis perversum Manichssi dogma destruitur, qui duo principia esse mentiens, a Deo spiritum, a Sa- tana vero camem conditam asserere eonatur pla- smatum vero se propter imaginem retulit, factum vero se totum in circuitn, in eo quod ex camis constat indumento memoravit. Notandum vero est, quia per hoc plasmatum Dei manibus asserit, mi- sericordise Judieis dignitatem su» conditionis sup- ponit. Ac si aperte dicat : Cur tanta vilitate despi- cis, quem tanta dignitate condidisti ? Et quem ra- tione Cffiteris rebus prfefers, cur ex dolore suppo- nis ? Sequitur : Vbrs. 9. Memento^ quceso^ quod sicut lutum feceris me, — Ac si aperte dicat : Infirmitatem camis, et reatum iniquitatis laxa. Sicut lutum ita- n que homo est conditus, de limo sumptus, quia quasi aqua infundit pulverem, eum anima rigat carnem. Lutum quippe fit, cum se aqua terrss conspergit. Hec autem quse de exteriori bomine dicitur, etiam interiori potestoongruere. ^cut lu- tum quippe homo interior exstitit, quia cum spiri- tus grati» terrenss menti infunditur^ ut ad intel* lectum sui Conditoris erigatur. Humana namque oogHatio qufie peccati sui sterilitate aruit, per vim Saneti Spiritus viridescit Sequitur : Et tn pulve- rem reduces me. — Ae si patenter postulet dioens : Materiam, queeso, originis et poenam flnis aspice, et culpis tendat. LIBER DECIMUS. CAPUT XL Vers. i, 2. Respondens autem Sophar Naama- thiteSj dixit: Nunquid qui multa loquitur, non audiet ? Et vir verbosus justificatur ? — Mos esse procacium solet, ut recte dictis e diverso semper respondeant, ne si ad prolata consentiant inferio- res esse videantur. Quibus justorum verba^quam- libet facta [alte] sonuerint, multa [muta] sunt, quia quorum vitia resecant, audilum gravant. Unde et ad crimeu trahitur^ hoc quod recta prtedicatio contra crimina profertur. Nec faUacem quidem Sophar sententiam protuUt, quod vir verbosus jostificari nequaquam possit, quia dum quisque per verba defluit, perdita gravitate silentu, mentis amittit (Deest hic substantivum aliquod nomen), Etinc quippe scriptum est : « Cultus justitise si- lentium (Isa, xxxn, 17). » Hinc Salomon ait : Sicut urbs patens, et absque murorum ambitu, ita vir qui non potest in loquendo cohibere spiri- tum suum (Prov, xxv, 2). » Sed virtus verfe serv- tentiae perditur, quae sud discretionis custodia nou profertur. Sequitur : Vers. 3. Tibi soti tacebunt homineSy et cum caeteros irriseris, a nutlo confutaberis ? — Imperita mens, ut diximus, veritatis sententias graviter tolerat, et sUentium poenam putat. Ferre voccm non valet, quia tenta in vulnere sui reatus dolet, unde mox se ad ilefeiiiioncni prflepaiat, ut reatus sui verecundiam per verba pravae refulationis tegat. Perversi enim correctionis vocem, contu- meUam derisionis putant. Sequitur : Vers. 4. Dixisti enim : Purus est sermo meus, et mundus sum in conspectu tuo. — Quomodo enim beatus Job se mundum dicere potuit, qui ait: « Si justificare me voluero osmeum condemnabit me?» SH S. ODONIS ABBATIS CLUNUCKNSIS U m Uob lY, 20). Sic habet hqc pravorum malitia, tt A quoU muUum minora exigaris a DeOy quam me- cum vera ia se flero mala renuit) Hugat alieiia. Nam quaai solaiio faeiuoris utitur, si falsis vocibus et vita oorripientis inquinetur. Sequitur : Vers, 5 Aiqueutinam Deus loquereiur lecufHx ei apefit^t labia sua tiln. — Ipse quippe liomo sibi loquitur, cum per hoo quod senlit nequaquam divinitatis spiritu a carnalis prudentiae intellectu separatur. Unde et adhuc Petro, hoc terrena sa- l^ienti, Veritas dicit : « iNon enim sapis qu^ Dei eunt> sed qu» hominum (Mattk, xvi, 23). m Cui tamen recta confitenti dicituc : <« Caro et sauguis revelavlt tibi, » et reliqua (Matth, \\\, 17). Quid fttttem Dei labia, nisi judicia ejus accipimus ? Labia itaque sua Daus aperit, cum voluptatem reatur iniguitas tua. — Dolor quippe flagello tem- peratuVi cum culpa cogqoscitur. Si autem culpas perpeudimus, profecto sequanimiter flagella tole- ramus, nec ex dolore ad impaticntam proruit, cum suo judicio conscientia addiojt. Sed Sophar sciens quid dicer^t, sed cui diceret nesciens^ non sine magua iniquitate fuit, quivirum justum usque ad objection^ua iniquitatis increpavit. Quaquamenim Sophar iniquum vocet, quem superna sentenUa laudaverat, non tamen a venia reprobatus excludi- turi qu) ad verba contumeliae, divini amoris ^lo promovetur. (Utius enim culpa dimittitiu*, quae ne- quaquam mahtis^ studio perpetratur. Sequitur : Vers. 7. Forsitam vestigia Dei comprehendes, et »uambominibu9 peraperta judiciaostendit. Quasi g tisque ad perfectum Omnipotentem reperies? — eoim reserato ore loquitur, cum reuiota obscuri- tate dispo^itionis intimiB renuit occultare quod vult. Nam velutclausis labiis sensum nobis suum Qon indioat, ^-um ocQulta judiaia cur quid faciat oelat, Ae si ergo patienter diceret; ImpcritfiB tuffi potius quam pcBnre compatior, quia sola carnis prudentia preditum, a veritatis te spiritu vaouum agno900- Si enim Dei occulta judicia cognosceres^ tam procaces contra illum sententias non sonares. Sequitur : VivRs. 6. Ut Qstenderet tibi secreta sapietUias et quod multiplex sitlex ejus. — Publica sapientia superaa sunt opera, cum omnipotens Deus regit quofi creat, perAcit bona quiB inchoat, et aspiran- do adjuvat quos visitationis sue lumioe illustrat; Secreta vero sapientia superqa sunt opera, cun) Dominug quoe creavit deserit« eum bona quze provaoienilo c^perat, nequaquam prosequendo con^ummat, oum dona quo^ eontulit minime cus- todit. Ad haec se Paulus sapientioe illius secreta tetenderat cum dicebat : « 0 altitudo divitia- rum sapientixe Dei, » et rellqua [Rom, w, 33). Sequitur : Et quod multiplex sit lex ejus, — Qui hoc loco Dei lex accipi, nisi charitas debet? per quam semper leguntur in mente prsecepta vitse qualiter in actione teneantur. De hac etenim lege Veritatis vocedicitur; » Hoc est pr£eceptum meum utdili* galis invicem (Joan. zv, 12). n De hac Paulus ait; « Plenitudo legis diJectio (jRow. xui^ 10). » Sed haec 12 Quid vestigia, nisi benignitatem illius visitatiouis vocat? Quibus nimirum progrediad superuapiQ- vocamuri cum ejus spiiitus afiQatu taugimuri et extra carnis angustias, sub]evati per amoremt ^^no- scimus Auctoris nostri contemplandam speciem quam sequamur. Nam cum mentem nosU*am spi- ritualis patrifls amor inflammat, quasi sequentibus iter insinuat. Quse enim necdum ceruimus, restat liecesse est^ ut vestigia sui aiuorjs indagemus, qua- tenus usque ad cont^.mplationis speciem quando- que mens veniat^ quem r.unc quasi tergo subse- quens per sancta desideria explorat. Hii^c Psalmista ait : « Adhaesit anima mea post me [Psal. uaxy 9).» Tunc quippe manifeste Omnipotens rcperitur, cum mortalitatis ^o*strae funditus corruptione calcata, ab assumptis nobis in divinitatis suse claritate conspicitur. Nunc auteoi a carnali cogitatione ani- mum infusi Spiritus gratia sublevat, et jn con- temptum rerum preetereuntiuu) exaltat. Incircum- scripU luminis jubar intueri conatur et non valet, quod intirmitate pressus animus, et nequaquam penetrat, et tamen repulsus amat. Sequitur: Vers. 8, 9. Excelsior ccelo est, et quid facies ? profundior infemo, et unde cognosces? longior terra mensura ejus, et latior mari,— Htec quidem tanto spiritualiter debentintelUgi, quanto de Deo quidquam nefas est justa corporea lineamenta sentiri. Sed coelo est excelsior, quia incircumscrip- tione sui spiritus cuncta transcendit. Infemo profundior, quia transcendendo subvehit. Terra eadem lex multiplex dicitur, quia studiosa soUici- ^ longior, quia creaturae modum perennitate suse tudine charitas ad cuncta virtutum factadilatatur. QuiB^ a duobus i^uidem preecepUs iocipit, sed se ad inoumerabiiia extendit. Hujus namque legis iiutium> dilectio est Dei, ac dilectio proximi. Sed Dei dilectio per tria distixiguitur, proximi autem ad duo praecepta derivatur. Sed haec nimirum duo dum soUicita cogilantur intentione, cor ad innu- merji virtutum m^steria tendjunt, ne vel ad infe- reada qua^ uon debet, desideriis inquieta mens ferveat, vel erga e»i)eBda qu£e, debet, otio resoiuta torpcM^t iiujus oiflwum iegis multiplicitatem beoe PauJUi9 ei»ume;rai di^eus; « Cbaritas paticAS e#t, l>eAigna est, oon «emuktur, wn inilatur, et riJiijua (/ Cor. xm, 4), » Sequitar: Ef uUelUgeres «ternitatis excpdit. Mari latior, quia rerum tepa- poraUum fluctus sic regens possiidet; ut hos sub omnimoda potentiae suae praesentia coangustando circumdet. Possunt et caeU appeUatione, angeU, et inferni vocabulo demonia designari ; per terram vero, justi homines ; per mare autem peccatores injtelligi. Excelsior itaque coelo est, (j[ui ipsi quo({ue electi spiritus, visionem tantse ce|si- tudinis perfecte non penetraut. Profundior infer- no est, quia maUgnorum spiritu^m astutias longe subtiUus quam ipsi putaverunt^ judic.aQs damaat. Tei^a longior. Quia longaninutatem postram, patieniMft divinae ionganimitatis exsgperat. Ifari lojUor. Quia nbique facta pecqantiv^ cetribiu- tl3 EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LIB. X. tl4 tionis suae ulUone damnat. Cujus bene poientiam egregius nobis doctbr insinuat, cum breviter nar- rat: «Ut possiiis comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, longitudo, sublimitas et profundum {Ephes.m, i8). » Habet quippe Deus latitudinem^ quia et in dilectione sua usque ad collationem persequentium tendit. Habet longitu- dinem, quia ad vitse patriam nos longanimiter to* lerando perducit. Habet sublimitatem, quia ipso- rum quoque intelligentiam qui recepti fuerint, in supema congregatione transcendit. Habet profun- dum, quia damnatis inferius districtionis suae ju- dicium incomprehensibiliter exerit. Ac si ergo des- pecto diceretur : Profunditatem ejus atque excel- lentiam quanto tu cognoscere sufficis, qui vel Yir- tute ad summa evehi, vel temetipsum reprehen- dere in tentationibus nescis. Sequitur : Vers. 10. Si subverierit omniay vel in unum ro- arctaverity quis contrcuticet ei? {vel quis dicere ei potest. Cur ita facis?) — Subvertit Dominus coe- lum, oum,terribili et occulta dispensatione, huma- nae conteraplationiscelsitudinem destruit. Subvertit infernum,cum cujuslibet mentem in suis tentatio- nibus pavidam cadere etiam ad deteriora permit- tit. Subvertit terram : cum fructificationem boni operis adversis irruentibus intercidit. Subvertit mare, cum fluctuationem nostrae titubationis im- mergenti subito pavore confodit. Coelum etiam si- mul infernusque coarctatur, cum unam eamdem- que mentem, et sublevatiocontemplationis illumi- nat, et importunitas tentationis obscurat. De coelo quippe lux oritur, infernus autem tenebris posside- tur. In unum etiam terra mareque coarctatur, cum unam eamdemque et certitudo solidee lidei robo- rat, et tamen ex aliquantula mutabilitate perfidicH aura dubietatis versat. Hinc quidem ait : «Gredo, Domine^adjuvainfidelitatem meam (Jfarer. ix, 33).» Divinum qaippe judicium nec adversitate valet imminui, nec inquisitione agnosci. Sequitur : Vkrs H. Ipse novit hominum vanitalem^ et vi- dens iniquitatem nonne considerat, — Vana nam- que agimus, quoties transitoria cogitamus. Unde evanescere dicitur, quod repente ab intuentium ocuiis aufertur. Hinc Psalmista ait : « Universa va- nitas omnis homo vivens {Psal. xvin, 6).» Apte au- tem post vanitatem, protinus iniquitas adjungitur, quia dum per qutedam transitorie ducimur, in quibusdam noxie ligamur. Gumque mens inoom- mutabilitatis statum non tenet, a semetipsa de- fluens ad vitia prorumpit. Poteat ergo et vanitas culpa inkelligi, et iniquikatis nomine reatus gravior demonstrari. Si enim aliquando vanitas culpa non esset, Psalmista non diceret : « Quanquam in ima- gine Dei ambulet homo, tamen vane conturbatur (Psal. xxxviif, 7). » Ex vanitate ergo, ut superius diotum e»t, ad iniquitakem ducimur, cum prius ad levia delicta defluimus, et usu cunota levigante nequaquam post commiktere etiam graviora ti- memus. Binc Salomon ait: « Qui modica sper- nit, paulatim deoidit {Eccli, xix, i). » ^i enim cttrare parva negligimusy iasensibiliter seducti, an- A denter etiam majora perpetramus. £t notandum quod non videri. sed considerari dicitur. Deus ita- quevanitatem hominum novit,iniquitatemconside- rat, quia nec minora deliota multa deserit, et ad majora ferienda se intentiua aocingit. Sequitur : Vers. 12. Vtr vanus in superbiam erigiiur, — Vanitatis quippe flnis est^ ut oum peocato mentem sauciat, hanc ex culpa audacem reddat, quatenus sui reatus oblita,qui amisisse iimocentiam non do- let, justo exoeecata judioio simul et humihtatem perdat. Sequitur : Et quasi pullum onagri se libe- rum natum putat, — Per pullum quippe onagri omne agrestuium genus exprimitur. Agri namque animaha in hbertate habent,et ire quo appetunt, et quiescere cum lassantur. Hoc tamen plerumque Q homini non lioet, quod brutis animaUbus licet.Qui ergo implere cuncta quae desiderat,per eflrenatam libertatem quaerit^ quid aliud quam pullo onagri similis es^e concupiscit ; ut disciphntie hunc lora non teneant, sed audenter vagus per silvam desi- deriorum currat. Restat ergo ut si esse jam simi- les pulio onagri nolumus, iu cunctis quse appeti- mu6 nutum prius intimee dispensadonis exquira* mus. Sequilur : Vers. 13. Tu autem firmasti eor tuum, et expan' disti adeum manus tuas, — Firmasti cor non hoc per virtutem dioitur, sed per insensibilitatemyquis autem pertinacia insensibihtatis obdurescit, quasi coniirmat,ne hoc jacula superni timoris confodiant. Unde quibusdam per prophetam Dominus dioit : « Tollam a vobis corlapideum, et dabovobis car- neum (Bzec/i. xi^ 19).» Per manus opera designan- tur. Gum culpa igitur manus ad Deum expandere est, contra largitoris gratiam de virtute operum superbire. Qui iu conspectu divini Judicis loquens sibi bona quae facit tribuit, ad Deum manus super- biens tendit. Sic profecto contra electos reprobi, sic contra catholicos haeretici effrenantur, quatenus eos quos redarguere ex iniirmitate aetionis non valent^ ex crimine rumoris aocusent. Sequitur : Vers. 14, 15. Si iniquitatem qux est in manu tua abstuleris a te^ et non manset^it in tabemaculo tuo injustittay tunc levare poteris faciem tuam absque macula* — Omne peccatum aut sola cogi- tatione committitur, aut oogitatione simul et ope- re. Iniquitas ergo in manu est, culpa in opere. In- " justitia vero in tabernaculo, iniquitas in mente. Mens quippe nostra tabernaoulum non incongrue vocatur, in qua apud nosmetipsos abscondimur, cum foria in opere non videmur. Prius enim ini- quitatem a manu substrahi, et post a tabernaculo admonet injustitiam abscidi, quia quisquis jam praya a se opera exterius resecat, necesse profecto est, ut ad semetipsum rediens solerter in mentis intentione sese discernat^ ne culpa quam jam in actione non habet, adhuc in cogitatione perdu- ret. Hinc Salomon ait: «Praepara foris opus tuum, et diligenter exerce agrum tuum, ut postea sddifloes domum tuam {Prov. xxiv, 27).» Quod si perfecte hfiec duo tergimus, ad Deum statim sine macula faeiem levamus. Interna quippe facies 21S S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II. 210 hominis mens cst; in qua nimirum recognosci- mus, ut ab auctore nostro diligamur. Quam scili- cet faciem levare est in Deo animum per studia orationis attoUere. Sed elevatam faciem macula inquinat, si intendentem mentem reatus sui con- scientia accusat. Qum ab spei fiducia protinus frangitur, si intenta preribus necdum deviclae culp® memoria raordetur. Hinc per Joannera dioi- tur : «Si cor nostrum tion reprchenderit nos,fidu- ciam habemus ad Deum, et quiquid petierimus ab eo, accipiemus (IJoan, ui, 21, 22).» Hinc Salo- mon ait : « Qui avertit aurem suam ne audiat le- gem, et reliqua iProv. xxviu, 9).» Ut ergo ad pre- cem facies sine macula levetur ante orationis tem- pora, semper dcbet sollicito conspici, quidquid po- test in oratione reprobari, et tunc etiam vere sine macula faciem levaraus, cum nec prohil>ita mala nos committimus, nec qute nobis commissa sunt ex proprio zelo, retinemus. Sequitur : Et ens sta- bilis, et non timebis. — Tanto nirairum minus qui- sque ante judicera trepidal, quanto in bonis actibus soiidius stat. Timorem quippe superat, qui stabi- litatem servat, quia dum sollieitus studet peragere quod mansuete conditor iraperat, securus cogitat etiam quod terribihter intendat. Sequitur : Vers, 16. Misenx quoque oblivisceris, et qtiasi aquarum qux prasterierunt recordabeins, — Ac si aperte dicat : Si deguslas £»:audium quod intus per- manet, leve fit protinus omne quod foris dolet; mala quippe vitfB prffisenlis tanto durius animus sentit, quanto pensare bouura quod sequitur, ne- ghgit. Ac si serael quisque se ad leterna erigat, prope nihil esse hic conspicit quidquid ad finem currit. Pr^sentis vitoB advcrsa tolerat, et quasi ni- hil esse omne quod labitur, j^ensat. Bene autem preesentis vitremiserias aquis pnetereuntibuscom- parat, quia calaraitas trauoiens electi mentem ne- quaquam concussione suhiuit, sed taraen tactu moeroris [doloris] infundit. Naui minatur quidera per cruorem vulneris,et a su.e cerlufJine non fran- gitur salutis. Sequitur : Vers. 17. Et quasi meridianus fulgor consurget tibi ad vespemm, — Fulgor quippe meridianus est, in vespere virtutis renovatio in tentatione, ut repenlino charitatis fervore mens vigeat, quaj jam lumen sibi gratiae occubuisse formiddbat. Sequi- tur : Et cum te consumptum putabiSy orieris ut Lucifer.—Sxpe namque tot tentamenta obsident, ut ipsa nos eorum numerositas pene ad lapsum desperationis inchnet. Sed moeroris nosti^ cahgi- nem conditor conspicit, et subtracti luminis radios infuudit, ita ut recta prolinus per dona mens vi- geat, quam paulo ante deceitautia vitia superbiae calce deprimebant. Justus crgo cum se consum- ptum putaverit, ut Lucifer oritur,qui mox ut tene- brescere tenlationum cahgiue coeperit, ad iucem grati» reformatur, et in seipso demonstrat diem justitiiB, qui casurus paulo aute tirauit noctem cul- puB. Recte autem Lucifero jiisti vila coraparatur. Solem quippe preecurrens Lucifer nuntiat. Et quid nobis sanctorum innocentia, uisi sequeulis judicis A claritatem clamat ? In eorum namque admiratione conspicimus, quid de majestate veri luminis sesti- memus. Aliter : Peccatoris enim lumen in die est, obscuritas in vespere, quia in praesenti vita felici- tate attollitur, sed adversitatis tenebris in fine de- bacchatur. Justo autem meridianus fulgor ad ves- perum surgit, quia quanta sibi claritas maneat, cum jam lumen occumbere ccBperit, agnoscit. Hinc namque scriptum est : « Timenti, Dominum bene erit in extremis (Eccti, i, 13).» Et Psalmista : « Cum dederit dilectis suis somnum, ecce haeredi- tas Domini (Psal, cxxvi, 3). » Qui in hujus quoque vil£B adhuc certamine positus, cum se consumptum putaverit, ut Lucifer oritur, qui foris cadens, intus innovatur, et quo magis exterius adversa tolerat, Q eo verius virtutum lumine interius coruscat, Paulo attestante, qui ait : « Sed hcet is qui foris est^ noster homo corrumpatur, tamen is qui intus est renovatur de die in diem (// Cor, iv, 16).» Sequitur : Vkks. 18. Et habebis fiduciam,proposiia tibispe. — Tanto namque spes in Deum sohdior surgit, quanto quisque pro iUo graviora per^.uierit^ quia nequaquam retributionis gaudium de ieternitate colhgitur, quod non liic prius pia tribulatione se- minatur. Hinc per Psalmistam dicitur : « Euntes ibant et fiebaut, mittentes semiua sua. Venientes autem venient cum exsultationc, portantes mani- pulos suos (Psat. cxxv, (>).» Hinc Paulus ait : « Si commorimur, et convivemus, si sustinemus et p conregnabimus (// Tim, u, 12).» Tanto ergo major fiducia mentem roborat, quanto hanc fortior pro veritate afflictio angustat. Sequitur : Et defossus securus dormies, — Sicut enim mahs pnesens se- curitas laborem, ita bonis preesens labor perpe- tuam securitatem parit. Defossum ae securum dor- mire posse jam noverat, qui dicebat : « tigo enim jam delibor, et tempus resolutionis mew instat. Bonura certamen certavi, » et reliqua (// Tim, iv, 6). Ahter : Kebus namque transitoriis occupati pensare neghgimus, per quanta pensamus. Sed si reducto considerationis cuitu, vomere ager excuti- tur, quidquid in mente latebat invenitur. £fifossi ergo dormiunt, quia dum sua intima vigilanter pensetrant,a laboriosis mundi oneribus sub quie- tis otio occultantur. Sequitur : " Vers. 1 9. Requiesces, et non erit qui teexterreat. — Quisquispraesentem gloriam quffirit,profecfco despe- ctum metuit ; at contra quisquis in populo aeterni* tate desiderio figitur, nec prosperitate attoihtur, nec adversitate quassatur. Dum nii habetin mundo quod appetat, nilest quod in mundo pertimescat. Hinc etenim Salomon ait: « Non contristabit justum quidquid ei acciderit (Prov. xii, 21).» £t rursum : « Justus quasi leo absque terrore erit (Prov. xxviii, 4 ).>Sequitur : Et deprecabuniur faciem tuam piuri- mi,— Neque enim justi viri idcirco per innocentiam itinera arcta custodiunt, ut ab ahis exorentur. Sed sive hseretici seuperversi q[uiiibetperhoc quod inter homines qu: si innocenter vivunt,videri pro homini- bus iptevcessores yoluQt, et oum sancta iosinuitnl 217 EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LIB. X. 2it loquentes quod ipsi appetunt, hoc aliispro magno pollicentur. Sequitur : VEms. 20. Oculi autem impiorum deficient, et ef- fugium peribit ab eis, — Quod oculorum nomine vis intentionis exprimitur per Evangeiium Veritas dicit : « Si ocufus tuus simplex fuerit, totum cor- pus tuum lucidum erit (Matth, vi, 22). » Oculi ergo impiorum sunt intentiones in eis carnalium desi- deriorum. Qui idcirco deficiunt quia aBterna negli- gunt, et sola semper transitoria praestolantur. Car^ nis vita per momenta deficit, et tamen carnale de- siderium crescit. Quorumscilicetoculi tuncsuper- na ultione deficiunt, quia suo judicio a terrena hic deficere delectationenoluerunt. Hinc Psalmista ait : c< In illa die peribunt omnes cogitationes eorum (PsaL cxLV, 4). » A quibus et omne effugium pe- rit, quia eorummalitia ab animadversione districti judicis quo se occultare valeat^ non invenit. Nam nunc tot hic habent effugia, quot sibi preeparant delectamenta. Sed quandoque eis effugium perit, quia eorum mens amissis omnibus se soiummodo et judicem conspicit. Sequitur : Et spes eorum abo- minatio animae, — Quid hic peccator totis cogita- tionibus sperat, nisi ut potestate caeteros transeat? Cunctis rerum multiplicitate obsequentibus miran- dus innotescat ? Bene ergo spes eorum abomina- tio dicitur animee, quia ea quee carnales ambiunt, spiritales quique judiciorectitudinis adversantur. Nam quod peccatores voluptatem aestimant, hoc justi procul dubio poenam putant. Ut enim caro mollibus, sic anima duris nutritur. Spes itaque camahum abominatio dicitur, quia inde in per- petuum spiritus interit, unde ad tempus caro sua- viter vivit. Sequitur : -CAPUT Xil. Vers. i, 2. Respondens autem Job, dixit : Ergo vt^s estis soli homines, et vobiscum morietur scien- tia ? — Quisquis se prseire omnes rationc aistimat, quid iste aHud quam solum esse se homincm cx- sultat ? et ssepe contingit^ ut cum per rumorem mens in -altum ducitm*, in despectum humanum, et siii admiratione sublevatur, in cogitatione et- enim proprii favoris oriturscientia, sibique desin- gularitatesapientiseblanditur. Qui cigo solum se sapere aestimat, quid aliud quam hanc eamdem secum oriri sapientiam putat? Sequitur : Vers. 3. Et mihiest cor sicut et vobis, nec infe- rior vestri sum.— Ut amicorum superbiam beati Job corrigat, esse se superiorem tacet. Ncc pni^fe- rendo, sed conferendo indicat, quod de se ii qui sibi longe sunt impares discant. Sequitur : Quis enim hxc quas nostis ignorat ? Ac si aperte dicat : Cum cunctis sint nota qute dicitis, de doctorum scieutia singulariter tumetis ? Sequilur : Vers. 4. Qui deridetur ab amico suo, sicut ego^ invooabit Dominum^ et exaudiet eum. — Siepe in- iirma mens cum de bonis actibus cura humaul fa- voris excipitur, ad gaudia exteriora derivatur. Cumque laudis suse vocibus inhiat, quod esse cne- perat relinquit. Inde ergo a Deo disjungilur, unde in Oeo laudanda videbatur. Nonnunquam vero A recto operi animus constanter innititur, et tamea humanis irrisionibus urgetur, et eo seipsum ro- bustius in Deo solidat, quo foris non invenit quo requiescat ; fitque Deo tanto proximus, quanto et a gratia humani favoris aUenus. In precem proti- nus funditur, et pressus exterius ad penetranda quae intus sunt mundius loquitur. Quae dum com- puncta sese in precibus accingit^ inde inti*a se su- pernae exauditioni jungitur. Unde extra se ab hu* mana laude separatur.Notandum vero, quam pro- vide interponitur sicut ego. Quia sunt nonnulli quos et humanse irrisiones deprimunt, et tamen di- vinis duribus exaudibiles non sunt. Hinc EUas qui- busdam dicebat : « Clamare voce majori Deus enim est^ et forsitan loquetur, aut in diversoho est g (/// Reg. xvni, 27). » Sed illum facit humana deri- sio Deo proximum, quem ab humanis pravitatibus vitae innocentia servat ahenum. Sequitiu* : Deride- tur enim justi simplicitas. — Hujus mundi sapien- tia est cor mcfcchinationibus tegere, sensum verbis velare, quae falsa sunt, vera ostendere : quae vera, fallacia demonstrare.At contra justorum sapientia est, nil per ostentationem fingere, sensum verbis aperire, vera ut sunt, demonstrare, falsa devitare, gratis bona exhibere, malalibentiustolerarequam fdcere, nullam de injuria ultionem quserere^ pro veritate contumeliam pati lucrum putare. Sedhffic justorum simpUcitas deridetur, quia ab hujusmo- di sapientibus puritatis virtu& fatuitas creditur. Omne enim quod mnocenter agitur, ab eis procul dubio stultum putatur. Sequitur : ^ Vers. 5. Lampas contempta apud cogitationes divitum. — Quid hoc loco sigmficatur nomine di- vitum, nisi elatio superborum ? Qui venturum ju- dicis aspectum non habent, dum superbis apudse cogitationibus tument. Quoscunque itaque sequen- tis vitee amor non humihat, hoc in loco sacer ser- mo divites appellat, quia in judicii quique ultione non discrepant, utrum an sohs moribus intumes- cuut. Beneitaquejustisimplicitaset lampas esse dicitur, et contempta. Lampas, quia interius lucet ; contempta, quia exterius non lucet. Intus ardet flamma charitatis, foris nulla gloria resplendet decoris. Lampas ergo contempta justus est, quia superbi quique dum pensare bona sequentia ne- queunt pene uU sestimant quos non vident habere ^ quod amant. Lampas ergo David per innocentiam f uerat, sed tamen valde contempta, quia exteriora ceruentibus non lucebat. Quid igitur Paulus, nisi coutemptalampas apud divitum congregationes fuit ? de quo dicebant : « Epistolee graves sunt et fortes, preesentia autem corporis infirma, et sermo conlemptibihs (// Cor. x, 10), » Sequitur : Parata ad tempus statutum. — Statutum quippe contem- pla; lampadis tempus est extremi judicii preedes- tiuatus dies, quo justus quisque nunc despicitur, quanta potestate fulgeat, demonstratur. Tunc enim cum Deo judices venient, qui nunc pro Deo injuste judicantur. Unde electis suis Veritas didt. « Vos qui secuti estis me, in regeneratione, » et reUqua (Maith. xix, 28). Mystice Lampas nobis tl9 S. ODONIS ABBATIS GLUNIAOENSIS. U. 2tO •tiam Redemptornosterexstitit, qui pro redem- A ptione nostra in cruce moriens tenebrosis nostris mentibus lucem per lignum fudit. Hinc scriptum est : «( Erat lux vera quss illuminat omnem homi- nem» » et reliqua {Joan. i,* 9). Quem tamen apud eogitationes divitum contemptum vidit Evange- lista, eum dieeret : « In propria venit, et sui eum non receperunt {Joan, i, It). » Etrursum : « Spre- vit autem illum Herodes oum exercitu suo, et iUusit {Luc. xxiu, 11).» QueB in temporeparata, de quo scriptum est : « Gum accepero tempus, ego justitias judicabo {Ps. lxxiv^ 3). » Lampas ergo qu» nunc contemnitur, ad statutum tempus ven^ tura prfieparatur, quia ipse pecoata in die ultima judicat, qui nunc peccantium derisiones portat. Hinc Propheta ait : « Tacui, semper silui, patiens fui, sicut parturiens loquar. (FsaL \lii, 14). » ■TT^^iVTW t I I ^^^^^^^— ^^^^^t^ UBKK UiNDEClMlS. SEQUITUR CAPUT XIJ. YejRS. 6, Abundant tabemacula prcedonum^ et au4acter provocant Deum- — Quia plerumque xaaix eQ oiagis qootra Deum superbiuat, quo ab Qjus l^gitate et CQn.tra meritum ditantur : et qui provocaji, bonis ad meliora debuerunt, donis pe- jore.9 iiunt, Sed iftteUigendum est uobis, quomo- do prsedone^ appellentur, dum protiuus addatur : Qum ipse dederit omnia in manibus eorum. — Si ^uim pxfiedoaes sunt. yioleater abstulerunt. Et du- kium ftoa est, quia, violentorum uon sit adjutor Peus. Quooiodo igitur ipse dat^ quod hi qui prse- dcmes siunt nequiter toUunt ? Sed sciendum est, qujiai aliud est q^uod omnipoteas Deus misericordi- ter tribuit, aliud quod iratus habere sinit. Nam quod perverse praedones faciuat^ hoc dispositor eeqiMssimusfieri»noimisi juste permittit, ut etis qui rapere ^initur^ csecatus mente culpam augeat, et is qui r^nam patitur, jam in ejusdem rapinse danmo, pro alia quam ante perpetravit culpa fe- riatur. Quod tameu intelUgi de rebus quoque spi- ritatibus potest. N9m plerumque nonuuili doctri- nae don^ percipiunt, sed ex ejusdem donis intu- ' V^e^cuut, et magui prn caBteris videri volunt. At- que oninipo(entem Deum provocare est, de ejus doois iuter pro3(imos superbire« Qui etiam prse- doue^i non immerito vocantur, quia dum loquun- tur qu£B non faciunt, in usu locutionis susb verba justorum toliunt. Sequitur : Vbrs. 7, 8. JS^imiruni interroga jumenta et doce- bunt te, volatilia coeti et indicabunt tibi : loquere t&TOP^ e( respondebit tibi, et narrabunt pisces ma- ri9 — Quid per jumentanisi sensus pigriores ? Quid pcr ccali volatilia, nisi summa atque subli- Uiia sapieptes inteiU^ere debemus ? De jumentis Qamque^ id est, seusu pigrioribus scriptum est : ^< Animalia tua iohabitabunt in ea {Psat. lx vu , 1 1 ). » Et quia sublimia sapientes in verbis nostri Redem- ptoris evolant, scriptum est : « Ita ut volucres coe- U veniant^ et habitent in ramis ejus (Matth. xiu^ 32).u Quid vero per terram,iiisi terrena sapientes ? Udde et primo bomini ccelestia deserenti dictum est : « Terraes, etin terram ibis {Gen. iii, 19). » Quid pqr pisces maris nisi curiosos hujus seeculi debemusi accipere ? de quibus Psalmista ait : B« Pisces maris qui per ambulant semltas maris (Psal. vui, 9).» Qui in magnis rerum inquisitioai- bus quasi in abditis fluctibus latent. Quid autem cuncta hffic inquisita doceant, adjungit dicens : Vers. 9. Quis ignorat quod omnia hsec manus Domini fecerit ? — Ac si aperte dicat : Sine sensu tardiores, seu subhmia sapientes sine terrenis ac- tibus deditos, seu hujus mundi occupatos inqui- sitionibus requiras, cunctahaeccreatoremomnium Deum fatentur, et de potestate ejus concorditer sentiunt, quamvis sub ea non concorditer vivant Quod tamen intelhgi etiam juxta solam speciem litterae utiliter potest, quia omnis respecta creatura, quasi dat vocem attestationis propriae ipsam quam habet speciem suam,quia dum nostris oculis suas 0 speciesingerunt,se a semetipsis non esse testantur. Eo ipso enim quod creatura sunt, per ostensam speciem Creatori suo quasi vocem confessionis reddunt. Quiquia omnia condidit, qualiter etiam debeant administrari disponit. Sequitur. Vers. 10. In cujus manu anima omnis viventis, et spiritus universas carnis hominis est. — Per ma- nus quippe potestas exprimitur. Anima igitur om- nis viventis, et spiritus universae carnis hominis, in ejus potestate est, a quo est ut ipse provideat, qualiler sit qui praestat esse, quod non fuit. Potest vero per animam omnis viventis jumentorum vita signari. Omnipotens autem Deus jumentorum ani- mam ad corporeos sensus vivificat, hominum ve- ro spiritum, usque ad spiritualem intellectum ten- j^ dit. In ejus ergo manu est anima on^nis viventis, et spiritus universae carnis hominis, dum et in iUo hoc preestat animee^ ut vivificet carnem, et in isto hoc vivificat animam, ut ad intelligendam perve- niat ffiternitatem. In sacro autem eloquio spiritus hominis aliquando pro anima ponitur, ut illud : « Inclinato capite emisit spiritum {Joan. xvui, 30), )) aliquando pro effectu spiritali^ sicut scrip- tum est : « Qui facit angelos suos spiritus (Hebr. I, 7). » Hoc autem loqo si anima omnis viventis ipsa vita corporis signatur^ spiritus universae car- nis hominis, elfectus intelUgentiae spiritalis expri- mitur. Sequitur : Vers. 11. Nonne auris verba dijudicat, etfauces comedentisy saporem ? — - Pene niillum latet, quod is< EPITOME MORAUUM B. ME6, IN m, ^ UB. XI. m quinque sensus oorporis nostri, videiieat visus, auditus, gustus^ odoratus, et tactus, ia omni quod seBtiunt atque discemuut, virtutem diseretioais et eenaus a cerebro trahunt. Ex istis ergo oorporali- buB exterioribusque interiora et spiritalia oolli- genda sunt. jntuendum quippe est quia cum una sit sapientia, alium minus^ alium majus inhabitat. Alii hoc, alii iUud preBstat, et quasi cerebri mope, nobismetipsis velut quibusdam sensibus utitur, ut quamvis ipsa sibimet nunquam sit dissimilis, per nos tamen diversa et dissimilia operetur semper. Sed in his verbis beatus Job etiam de eleetis ac re- probis aliquid innuere videtur ; quia verba sapiea- tisB qufiB reprobi audiunt, eiecti nonsolum audiunt, sed etiam gustant, ut eis in corde sapiat, quod re- probonim non mentibus, sed solummodo auribus sonat. His etian^ verbis beatus Job, amicorum suo- rum imperitlam^ et eorum qui de doetrina sapien- tiffi infiantur^ aroogantiam reprobat. Sequitur : Vers. i2. Inantiguis est sapientia, et in multo tempore prudentia. — Ula enim dicta in sapien- tiffi radice solidata sunt, qusB per vivendi usuiq etiamiietuum experimentoconvalesount. Sequitur : VEBSf 13. Apud ipsum est sapientia et fortitudo, ipsehabet eonsilium et intelligentiam. — Bme non inoongrue de Unigenito summi Patris accipimus, ut ipsufn esse Qei Sapientiam sentiamus. Nam Paulus quoque noetrointeilectui attestatur dicens : f< Cfapisium Oei virtutem et Dei sapientiam, quia apud ipsum sempev est (/ Cor. i, 24), « quia » in piinoipio erat Verbum, et Verbum erat apud Deupn, et Deus erat Verbum {Joan. i, 1). Habet autem Ueus consihum et inteiligentiam > consilium videUoat quia disponit sua ; inteUigentiam, quia cognoseit nostra. Potest quoque oonsilii nomine ipsa oeeulta judieu mota signari, vel quod aU- quando U^>dius deUnquentes pereutit, non quia iniquorum culpa non conspieitur, sed ut damna- tionis eorum retinentia, qu« pro agenda poenit^n- tia di&rtUTi quasi tarda ex consiUo prodire vi- deatur. Sequitur : Vers. i4. ^i destruxevit, nemo est qui xUificet, r— Oronipotens Qeus humanum eor destruit eum reUnquit ; wdifieat, dum replet. Heque enim huma- nam mentem debeUando destruit^ sed recedendo, quia ad perditionem sufficit sibi dimissa. Unde plerumque fit^ ut eum audiens exigentibus culpis oranipotentis Dei g^aUa non repletur, incassum exlanus a prasdicatore raopeatur ; quia mutum est os omi^e quod loquitur, si iUe interius in cqpde non olamet^ qui aspiratverba quAB audiuatur. Hic Propheta ait i « Nisi Pominus aediUcaverit domum, in vanum iaborant qui adiiicant eam {Psal. cxxvi, 1). » Sequitur : Si incluserit homir nem, nemo est qui aperiat. — Quia omnis homo per id quod male agit, quid »bi aliu^ quam eonseientiaa su» careerem £acit, ut hunc reatus animi premat, etiamsi nemo exterius aocuset ? Qui eum judicante Deo in maUticB sua? csBcitate relinquitur^ quasi intra semetipsum clauditur ne eivadendi iQcum inveniat, quraa invenire minime A meretuf. Nam saepeaonnuUia pravi^ actibujs exir^ pupiunt, sed qui^eorumdem actuum pondere pre- muntur, in malq^ aonsuet^(linis carcereinclusi, a se- metipsjs exire non pos8unt.Quia sicut nemo obsisfit largitati vocantis,ita nuUus obviat jusUtifie r^Unquen- tis. Ipcludera itaque est Dai olausi« noa aperire. Unde et ad Moy^em djoitur de Pharaone ; « Ego indurabo cor ejus i,Exod. vu, 3). » Sequjtur ; Vbrs. i.5. «Sz cofitinuerit aquas, omfiia siccabun- tur, — Si aqua scientia praedicatiopi» aeoipitui^, ut scriptum est : a Aqua profunda verbft e^ pr^ viri, et torren$ redundap^ fon^ sapiepti» {Prov. xvui, 4) i >» cum aqua oontinetur cuncta siiccaptur, quia si scienti^ praedicatorum subtrabitur, eorum qui virid^scer^ in spe Hetepna poterant, aorda prp- g tinus aretiunt, ut in d^perata sioeitdte reipa^- neant, dum fugitiva diUgentps, nesciui^t ^perare mansura. Potest etiam aquee nomine swcti Spiri- tus grati^ designari.. Him; VerilAs ait : « Qui ei*Adit in m^, sieut dieit Scriptura, flumina de ventre ^jus fluent aqu8B viv» {^oan. vu, 38). » Si ergo jipiritus gratia ab auditpris mente sMbtrahituf, arescit protinus qui jam per spem yiridis^cere in {itudient^ videbatur. Quod autem ncm aqfiam» ^^ aquas m^morat, pluralitatis appeUatione, a4 «dp- tiformem donorum spirituaUum gratian» recurrit. Sequitur : Si emiserit eas, subverten^ terram. — Sed sancti Spiritus graUa suparno munere juxta vocem prsedicantis infunditur, statim t(Brra ^iib- vertitur, quia paccatricis meptis duritia, ab immo- biUtatis suee obstiAatione perinutatur, ut tanto se postmpdum pr^ceptis Qoipinicis flendp subjici^, quantum superbiendo prius coptra Dpmioum cervioem erigebat. Sequitiir : Vers. 16. Apud ipsum est fortitudo et sapventia- — Quia eQim omnipateos Dei)s, pietatis su« my?- terio hpino factus est, prius mAusuetudinis doetri- nam prptulit, ^t postmpdum in judi<)iP quwt» sit fortUu^inis ostendit; recte superiu^ sapieatia - antfi fprtitudinem mMmpr^tm', cum de Patris Uni- gfBuito dipitur : « Apud ipsum est sapientia et for- tit^io [Dw. u, iQ), » Quia verp ad judieandum vepiens, in terrora suce virtutis apparebit, et re^ pulsi^ peprpbis, eiectis suis in regno perpetuo qua- liter sit a^apieptia Patris indioavit ; recte in subse- qaenti sententi^ apud ipsum esse prius fortitudo^ ^ et po$ti sapienfia dicitur. Seqiiitur : Jpse novit et (iecipientetn et eum qai dedpitur. — De iniquis q^idem Dpminus diQturus est : « Discedite a me, quia nescio vos (Mattk. ^s, 41). » Sed quia soirp Dei aUquando oognpsoere dicitur, aliquando ap- probarp, et m^ iait|uum, quia cpgopscendo judi- caL Neque epim i][Uqauai quempiam judioi^^et^ ai nequaqu^m cognpsoeret. Et t^en iniquum nes- cit, quia ejus facta pon approbat. Et novit ergo quia deprebenditi et upvit, quianon approbat.No- vit etenim decipient^mi quia plerumque apteriora ejus mM^ conspicit, et huno justo judicio cadere etiam in alia peocata permittit. Soriptum est : i< Qui upcet npceat adhuo, et qui in sprdibus est, sordescat adhuc (Apoc. xxii, 11). >» Novit cp^ m S. ODONIS ARBATIS CLDNIACENSIS II tt4 que et eum qui decipitur, quia ssdpe committunt homines mala quBd sciunt, et idcirco permittuntur decipi, ut cadant in mala etiam quae nesciunt. Quod tamen deceptis aliquando ad purgationem, aliquando ad ultionis initium fieri solet. Sequitur : Vers. 17. Adducit consiliarios in stultum finem. — Adducit autem consiliarios in stultum iinem, cum etiam bonum quodlibet non bona intentione faciunt, sed ad temporalis muneris retributionem tendunt. Recte etiam consiliarios prsBdicatores accipimus, qui suis auditoribus consilium vitsB prsebent. Sed cum preedicator quisque ideo eeterna praedicat, ut temporalia lucra consequatur, profec- to in stultum finem deducitur, quia illo per labo- rem tendit, unde per mentis rectitudinem fugere debuit. Sequitur : Etjudices stuporem, — Omnes enim qui in exarainandis aliorum moribus pree- sunt, recte judices vocantur. Sed cum is qui preeest subjectorum vitam nequaquam sollicite discutit, neque qualiter corrigat agnoscit, in stu- porem judex deductus est, quia qui judicare mala acta debuit, nequaquam ea quae judicanda sunt, deprehehdit. Sequitur : Vers. 18. Balteum regum dissolvity et pracingit fune renes eorum. - Quid in fune accipitur, nisi peccatum, sicut in Salomone dicitur : « Iniqui- tates suae capiunt impium, et funibus peccatorum suorum constringitur {Prov. v, 22). » In renibus autem carnis delectatio accipitur. Regum itaque balteum dissolyit,quandoin hisquibeneregere sua membra videbantur,propter elationis culpam, cas- titatis in eis cingulum destruit, ut eorum membris delectatio peccati dominetur. Sequitur : Vers. 19. Ducit sacerdotes ingloriosos, et opti- mates supplantat, Magna sacerdotis gloria est, rec- titudo subditorum. Undebeneegregiuspr^dicator discipulis dicit : « Quffi est nostra spes^ et gaudium aut corona gloriae. Nonne vos ante Dominum ? » (/ Tkess, u, 19). Sed cum sacerdotes vitam disci- pulorum negligunt, et nullum de eorum provec- tibus ante Deum fructum ferunt, quid aliud quam ingloriosi ducuntur ? Quia ante districtum judi- cem nimirum gloriam tunc non inveniunt, quam modo in subditorum suorum moribus prsedica- tionis studio non exquirunt. Sequitur : Et optima- tes suppLantat. — Quia cum mentem regentium justojudicio deserithaec, intemum retributionis praemium non requirit, et in eo supplantaturquod fallitur, ut pro aeterna gioria, de principatu tem- porali gratuletur. Sequitur : Vbrs. 20. Commutans lahium veraciumt et doc- trinam senum auferens. — Cum sacerdos non agit bona qu8B loquitur, ei etiam sermo subtrahitur, ne loqui audeat quod non operaturySicutper Prophe- tam dicitur : « Peccatori autem dixit Deus : Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum ? » (PsaZ,. xlix, 16). Et ple- nunque doctor qui docereaudet quod neghgit age- re, cum desieritbonaloquiquse operari contempsit. docere incipit subdito prava quse agit. Commutat ergo labium veracium, quia hi qui prius ccelestia A prffidicando veraces erant, dum temporalia dili- gentes ad terrena corruunt labium veracium com- mutatur, et senumdoctrina tollitur^ quia diUgentes temporalia suorum praecepta sequuntur ut lo- cum regiminis quasiad fructumvoluptatisteneaQt, non ad usum laboris. Quod tamen apertius de Ju- dseis valet inteUigi, qui anteinoarnationem Domini veraces fuerunt, quia hunc venturum esse credi- derunt atque nuntiaverunt. Sedpostquam in came apparuit, hunc esse negaverunt. Labium itaque veracium mutatum est, quia quem venturum di- xerant, negavermit prsesentem, et doctrina senum ablata est, quia nequaquam ea credendo secuti sunt, qufie patres suos meminerunt prsedixisse. Sin vero senes eosdem quoque Judaeos accipimus, qui B suadente perfidia, Veritatis verbo contraire conaki sunt; doctrina senum ablata est, postquam hanc Ecclesia ex gentibus videlicet juvencula accepit,- qufie per Psalmistam dicit : « Super senes intellexi (Psal. cxvm, i(X)). » Sequitur : Vers. 21. Effundens despectionem super prtnct- pes, et eos qui oppressi fuerant relevans. — Cum enim Judfieorum populus in legis mandato perma- neret, et cuncta gentihtas nulla Dei preecepta co- gnosceret, et iUi per fidem principari videbantur, et isti in profundo pressi jacuerant per infideiita- tem. Sed cum incarnationis Dominicae mysterium Judaea negavit, gentiUtas credidit, et principes in despectionem cecid^runt, et hi qui oppressi in culpa perfidifie fuerstnt, in verfie fideilibertate levati p sunt. Aliter : Principes etenim non immerito vo- cantur qui suis semper cogitationibus principan- tur, omnesque stultos motus potestate sapientifiB comprimunt. Sed sfiepe contingit, ut in occulto ani- mus de ipsa sua sapientia in clationis fastu subleve- tur, et sub eis vitiis corruat, de quibus se victorem fuisse gaudebat. Sed nonnunquam hi qui in vitiis jacere videntur, ad poenitentifie lamenta currunt, seque contra culpas, quibussubjacebant^ erigunt; et sub se postmodum carnis suee motus depri- munt, a quibus ante premebantur. Sequitur : Vers. 22. Qui revelat profunda de teneMs, et producit in lucem umbram mortis. — Cum enim quoque mystiea de occultis prophetarum verbis a credentibus agnoscuntur, qiiid aliud quam pro- funda de tenebris revelantur ? Hinc Dominus ait : « Quae dico vobis in tenebris, dicite in lumine {Matth. X, 27). » Umbra autem mortis erat legis duritia, quee unumquemque peccantem morte corporis punire seuiciebat. Sed postquam Re- demptor noster asperitatem legalis sanctionis per mansuetudinem temperavit, non jam pro culpa mortem carnis inferni constituit, sed mors quan- tum timenda esset indicavit. In luce procul dubio umbram mortis produxit. Ista etenim mors in qua caro separatur ab anima; umbra iUius mortis est, in qua anima separatur a Deo. In luce ergo um- bra mortis producitur, cum inteUecta morte spiri- tus mors carnis minime timetur * AUter : Profunda enim de tenebris Dominus revelat, quando aper- ta sententia ex occultis suis consiliis judicat, u^ m EPITOlfE MOHALIUH S. GB£G. IN JOB. — UB. XI. 226 de unoquoque qu8e sentiat ostendat. Quia enim vi- A det nunc Greator omnia, et ipse in consiliis non videtur, recte de illo per Psalmistam dicitur: « Posuit tenebras latibulum suum {PsaL xvn, 42).» Umbra enim mortis est prava operatio, quae de imitatione antiqui hostis quasi de corporis linea- mentis exprimilur. De quo etiam sub cijgusdam significatione dicitur : « Et nomen illi mors (Apoc. Yi, 8^ » £t plerumque ejus maligna cogitatio men- tes hominum latet, atque per hoc quod nescitur amplius praBvalet. Umbra ergo in lucem produci- tur, dum sanctorum mentibus maligna operatio antiqui hostis ut destrui possit aperitur. Sequitur : Vers. 23. ^t multiplicat gentes, et pei^dit eas, et subversas in integrum restituit, — Intelligi fortas- se valet, quoniam gentes Dominus multiplicat et B perdit, quia nascuntur quoUdie morituri. Et suih versas in integrum restituet, quia resurgunt qui fuerint mortui. Quod tamen mehus accipimus, si hoc, qualiter in earum mente agitur, sentiamus. Multiplicat enim gentes et perdit, quia eas et per fecunditatem sobolis extendit, et tamen in propria infidelitate derelinquit. Sed stibversas tn integrum restituetf quia quas in infidelitatis casu rehquerat quandoque ad fidei statum reducet. Sequitur : Vers. 24. Qui immutat cor principum populi terrcej et decepit eos ut frustra incedant per invi- cem. — Gor enim principum terraB immutatum est, cum in Judsea sununi sacerdotes et seniores po- puli illi suo consilio conabantur obsistere, quem prius venturum esse pmedicabant. Gumque ejus q nomen persequendo molirentur exstinguere, de- cepti sua malitia incedere per invicem frustra co- nahantur. Sequitur : Vers. 25. Palpahunt quasi tn tenebris, et non m luce. — Qui enim inter tot miracula aperta trepi- dat, quasi in tenebris palpat, quia quod tangitnon videt. Omnis vero qui errat, nunc huc, nuno iUuc ducitur : et quia aUquando ostendebant credere cum dicerent : t Nisi hic esset a Deo, non poterat facere quidquam (Joan. ix. 23). » Aliquando vero hanc a Deo esse denegabant, cum despicientes dicerent : « Nonne hic est fabri filius ? Nonne ma- ter ejus dicitur Maria, et fratres ejus Jacobus et Joseph, et Simon et Judas, et sorores ejus nonne apud nos sunt?» (Matth. xiu, 55.) Sequitur: Et ^ errare eos faciet quasi ebrios. — Videbant quippe eum et suscitare mortuos, et tamen esse morta- lem, quia non crederent Deum, quem conspicie- bant suscitare mortuum ? Sed rursum cum hunc mortalem conspicerent, despiciebant credere hunc immortalem esse Deum. Per hoc ergo quod omni- potens Deus talem se eorum oculis exhibuil, qui possit et divina ostendere et humana pati, errare eos quasi ebrios facit, ut eorum superbia, qus incamationis ejus mysterium despicere maluit quam sequi, et contra humanitatem ejus se ex- tolieret, inter lucentem divinitatis ejus potentiam miraretur. Quse cuncta quia beatus Job oculis presentia per propheti» spiritum facta sunt, recte sequitur : GAPUT XIII. Vers. i. Ecce omnia hxc vidit oculns meus, et audivit auris mea. — In illo enim ea quae secutura erant videbat assistentia, cui nec futura veniunt, nec praeterita discedunt, sed cuncta simul ante oculos ejus assistunt. Sed utilitatem dicta non ha- bent, si intellectu carent. Sequitur : Et inleltexi per singula. — Gum enim aliquid ostenditur vel auditur, si intellectus non tribuitur^ prophetia mi- nime est. Vidit namque Pharao per sonmium qu» erant ifigypto ventura (Gen. xu, 17). Sed quia ne- quivit intelligere quod vidit, propheta sciUcet non fuit. Aspexit Balthazar rex articulum ma- nus scribentis in pariete (Dan. v. 25), sed pro- pheta non fuit, quia inteUectum rei quam viderat non aecepit. Ut igitur beatus Job propheti» spiritum se habere testetur, non solum audisse et vidisse, sed etiam inteUexisse se omnia asserit. Sequitur : Vers. 2. Secundum s^ientiam vestram et ego no- vij nec inferior vestri sum. — Quibus videUcet di- ctis innotuit quantae humiUtatis fuit, qui se eis in- feriorem negat^ quorum vitam sancte vivendo longe transcenderat. Nam et secundum eorum scientiam se nosse confirmat, qui sciendo coelestia eorum terrenas cogitationes per prophetiae spiri- tum transibat. Sequitur : Vers 3. Sed tamen cum Omnipotente loquar, et disputare cum Deo cupio. — Gum Omnipotente lo- quimur^ dum ejus misericordiam deprecamur. Gum eo vero disputamus, dum nos UUus conjun- gentes justitiae, facta nostra subtUi indagatione di- scutimus. Vel certe cum Deo disputare est eum qui hic ejus prseceptis paruit, cum iUo postmodum ad judicandos populos judicem venire, sicut cun- cta reUnquentibus prffidicatoribus dicitur : « Vos qui secuti estis me, in regeneratione cum sederit fiUus hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super duodecim thronos, judicantes duode- cim tribus Israel (Matth. xix, 28). » Loqui ergo ad orationem, disputare ad judicium pertinet. Vir igitur sanctus modo ad Omnipotentem loquitur, ut cum Omnipotente postmodum disputet. Quia iUe cum Deo postmodiun judex venit, qui hic ei modo in prece famiUafis exstitent. Sequitur. Vers 4. Prtus vos ostendens fabricatores men- dacii, et cultores perversorum dogmatum — Li- quet enim quia cathoUcorum figuram non teneant, qui cultores perversorum dogmatum vocantur. Qua in re hoc quoque oportet intendi, quod men- dacU fabricatores dicuntur. Sicut eriim paries aedi- ficatur lapidibus, ita mendacium sermonibus fa- bricatur. Sequitur : Vers. 5. Atque utinam taceretis, ut putaremini esse sapientes. — Sicut clausa janua in domo quae intus membra lateant, ignoratur, sic plerumque stultus si tacuerit, utrum stultus an sapiens sit, absconditur, si tamen nuUa aUa opera prodeant, quae sensum etiam tacentis loquantur. Unde per m S. ODONIS ABBATIS CLUNIAGENSIS II. m Salomonem dicitur : « Stultua, si tacuerit, sapiens putabitur {Prov. xvii, 28). » Sequitur : Vers. 6. Auditeergo correptiones nieas, et judi- cium labiorum meorum attendite. — Bene autem prius correptionem, et postmodum judicium intu- lit, quia nisi per correptionem prius tumor stulti deprimatur, nequaquam intelligentia judicium ju- sti cognoscitur. Sequitur : Vers. 7. Nunquid Deusindigetvestro mendacio, ut pro illo loquamini dolos ? — Deus mendaclo uon eget, quia veritas fulciri non quterit auxilio falsitatis. Heeretici autem quia quae prave de Ueo intelligunt, ex veritate tueri non possunt, quasi ad probandum radium luminis falsitatis requi- runt. Sequitur: Vers. 8. Nunquid faciem ejus accipitis, et pro Deo judicare nitimini ? — Stulti cum prudentium facta conspiciunt, heec eis omnia esse reprehensi- biha videntur, sueeque imperitiae atque infirmita- tis obliti, tanto intentius de alienis judicant, quan- to ppofundius sua ignorant. At contra justi, et cum pravorum facto redarguunt, semper suee infirmi- tatis conscii^ eos, etsi exterius sseviendo tamen interius compatiendo, reprehendunt ; quia illius solitts est peccata hominum sine compassione dis- outere, qui ex naturse su(b omnipotentia ignorat peccare. Quia igitur amici beati Job ita ejus facta reprehenderant, ac si in se ipsi reprehensibile nihil h^erent. Sequitur : Vers. 9. Aut placebit ei quem celare nil potest ? aut decipietur ut homo vestris fraudulentiis ? — Fraudem Deo haeretici exhibent, qui ea as^ruunt, quffi nequaquam ipsi pro quo loquuntur, placent; eumque dum quasi defendere nituntur, offendunt dum in adversitate ejus corruunt, cui videntur ex prsedicatione famulari. Unde et per Psalmistam dicitur : « Ut destruas inimicum et ultorem (PsaL vui, 3).» Quia autem latere Deum nii potest, hoc in eis judicat; quod intus sentiunt^ non quod fa- mulari foris videntur. Sequitur : Vers. 10. Ipse vos arguetf quoniam in abscondi- to faciem ejus accipitis, — Simt namque nonnuUi qui et veritatem in corde sentiunt^ et tamen qu«e falsa sunt de Deo foris loquuntur. Ne enim rinci videantur, et cognoscunt veritatem interius, et tamen hano interius [exterius] impugaant. Ac si ergo diceret : Tanto magis de falsitate apud eum estis reprehensibiles, quanto et apud vosmetipsos quod verum est, videlis. £t sunt nonnuUi qui quando ad mentem redeunt, Dei justitiam et recti- tudinem contemplantur, et orando et flendo con- tremiscunt: sed postquam contemplatio tran- sierit, sic audaces ad iniquitatem redeunt, ac si post dorsum ejus positi, ad justitiam ejus lumine videantur. Hi itaque apud se in abscondi- to quasi corporaliter videntem accipiunt faciem Oei. Scquitur : Veus. 11. Statim ut se commoverit turbavit vos^ et terror ejui irruet super vos, Gum sit naturae in- ooBunutabilis Omnipoiens, in ira judicii pertoba- bUii ndn «H. Sed kumano ireirbo motus Dei dicituripsa rectitudinis ejus districtiOy qua huma* na pravitas feritur. Justi autem viri ante Deum metuunt, quam ejus ira contra eos moveatur, et ne commotum sentiant^ franquilium timent. At contra perversi tunc jam feriri pertimescunt, cum feriuntur^ eosque tunc terror ejus a somno sui temporis exsuscitat, cum vindicta perturbat. Un- de per prophetam dicitur : ^ Et tanto sola vexa- tio intellectum dabit auditui (Isa, xxvui, 19). » Sequitur : Vers. 12.— Memoria vestra comparahUur cineri* — Omnes qui cogitatione terrena buic sasculo con- formantur, per omne quod agunt^ huic mundo re- linquere sui memoriam conantur. Alii bellorum ti- tulis, alii altis sedificiorum mosnibus. Aura enim Q cinerem spargit, sicut scriptum est : « Non sic im- pii, non sic, sed tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terrfle (Psal, i, 4). » Recte ergo stul- torum memoriam cineri comparat, quia iUic poni* tur, ubi ab aura rapitur. Sequitur : Et redigentur in lutum cervices vestrm, — Sicut per oculum vi- sus, sic per cervicem solet superbia designari. Cer- vix itaque in lutum redigitur, cum superbus quis- que humihatur in morte, et elata caro tai^eseit in putredine* Intueamur enim qualia in sepulcris ja- cent divitum cadavera. Sequitur : Vers. 13. Tacete paulisper^ ut loguar quodeun" que mihi mens suggesserit. — - Sensum camis loou* tos indicat. Quos idcirco silentium restringit, ut ea qusB illi mens suggesserit dicat. Ac si aperte P dicat. Non ergo camcditer, sed spirituaUter loquor, quia per sensum spiritus audio, qum per minista* rium corporis profero. Sequitur : Vers. 14. Quare lacero cames meas dentibus meis ? — In scriptura saora denles aliquando san- cti praedicatores acoipi solent, ut iilud : « Dentes tui, sicut greges tonsarum, qu« ascenderunt de la- vacro (Cant, vi, 5).» Aliquando intemi acoipi sen- sus solent, ut illud Jeremise : c< Fregit ad numerum dentes meos (Thren. iii, 16).» Hoc igitur looo» quia dentes intemos sensus aocipimus, qui singula quee cogitant, quasi mandunt et oomnnnuunty at* que ad ventrem memoria^ transmittunt, considera- re magnoperc quid agere justi soleant, debemus ; qui plerumque si qua in se quamlibet leviter car- naha esse deprehendunt, hiec internis senaihtti retraotantes, vehemttiter ia semetipsis inseqnuii* tur, aiflictione se conterunty magnisque cruciati- bus vei minima in se prava dijudicant, atqoe heae per poenitentiam damnant. Quod idciroo agunt, ut in conspeotu eeterni judiois et ipei inveniri, in quantum possibile est, irreprehensibiles debeant, et hi qui eos sio se judicare conspioiunt» emenda- re semetipsos a culpis gravicNribus inardeBcani Sequitur: Et animam meam porto in mfint6i« meis, — Animam in manibus portare est inten- tionem cordis in operatione ostendere. Ae s^ igitur contra amicos suos beatus Job dicat : Qua- re lacei^o cames-meas dentibus meis^ et animam meam porto in manibus meis*t id est cur vel me districte coram hominibus dijudico, yel quid 2X9 EPITOMS MORALtUH S fiRE^. IN JOfi. - LIB. XL m appetam in oper« ostendo^ Biutilitateproximornin, A scientiam non haberem ? Taeens enim oonsumi* nec mala dijudioaado, nec bona ostendendo pro- iicio ? Sequitur : Vers. 15. Eiiam « occiderit me, spera o in ipso, — Nunquam est patientiae yirtus in prosperis. Ille autem vere est patiens, qui et diversis atteritur, et tamen ab spei suce rectitudine non incurvatur. De reprobi aamque sensu scriptum est: «Gonfitebitur tibi, cum benefeceris m {PsnL xLvni, 10). » Se- quitur : VgRg. 16. Verumtamen vias meas in conspectu ejus urguam^ et ipse erit Salvator meus. — Cum Paulus apostolus dicat : « Si nosmetipsos judicare^ mus, non utique dijudicaremur {IlCor. xi, 3i). » Eo tunc Dominus Salvator invenitur facilius, quo tur, qui intus in re invenit, unde irasoatur. 8e- qaitur : Duo tanium nefucias mihi, et tune a fam tuu non ahscondar. — Hoc looo quid Hei faciem» nisi animadversionem debeamus acoipere? inqua dum peccata respicit, punit. Aqua videlicet nullus etiam justus absconditur, si duo qu00 postulat non amoveantur. Sequitur ; Vers. 21. Manum tuam honge fac a me, etfor- mido iua non me terreat. — In quibus videlicet duobus, quid aliud propbetiaB vocem, quam tem- pus gratiee et redemptionis inquirit? Lex namque sub percussionis ultionepopulum tenuit,utquisquis sub illa pecoaret, protinus morte puniretur. Neo enim plebs Israelitica ex amore Domlno, sed ex tiunc pro prlmore Domini peccatum nostrum a B timore serviebat. Nunquam vero impleri justitia nobismetipsis plus redarguitur. Sequitur: Non enim veniet in eonspectu 0jus omnis hypocrita, ■— Sciendum quippe est quod duobus modis in conspeotu Domini venimus. Unum quidem qvtod hic peccata subtiliter perpiendentes in ejus nos conspectu ponimus, et fiendo dijudicamus. Nam quoties conditoHs nostri potentiam ad sensum reducifflus, toties in conspectu ejus stamus. Unde recte quoque per virum Dei Eliam dicitur : « Vivit Dominus Deus Israel, in cujus conspectu sto {Iff Reg. xvn, i). » Alio quoque modo in cons- pectu Domini venimus^, cum in extremo judicio ante tribimal ejus aseislimus. Hypocrita igitur per examen ultitnum ante conspectum judicis venit. per timorem potest, quia juxta Joannis voceia : « Perfecta charitas foras mittit timorem {IJoan. iv^ 18).» Ac si ergo diceret : Percussionis duritiam re* move, formidinis pondus toUe, sed et irradiante gratia dilectionis spiritum securitatis infunde, quia si longe a percusstone et formidine non fuero, scio quia a districtione tui examinis non abscondor ; quoniam in conspectu tuo justus esse non valet, qui tibi non per dilectionem, sed per formidinem servit. Sequitur: Vers. 22. Voca me, et respondebo tibi, aut cerie loquar, et tu responde mihi* — Dum humanis oculis per assumptam camem Redemptor noster apparuit^sua peccata hominibus apparuit, ques Sed quia modo culpae suas considerare et deflere ^ et perpetrahant, et nesciebant. Aiiter : Vocare Dei dissiniulat, iu conepectu Domini venire recusat. Sequitur : VERfi. 17. Audife ^m^monem meum>, et enigmata percipite auribus vestris. — Per hoc quod enigma- ta nominat, figuratas se habere locutiones de^ monstrat. Unde apte quoque voce fidelis populi subdf tur : Ver«. 18. Si fuero judicatus, scio quia justus m- veniar, — Quod ab ejusdem beati J4b persona non di^repat, quatodo hoc ipee foris de semetipso ioquitur, quod de iUo Veritas hosti ejus hiterius dixer&t : tc Vidisti servum meum Job, quod non sit ei similis super terram? » {Job i, 8). Sed in his verbis questio est. Inferius enim dicit : SignaMi est, nos amando et eligendo respicere. Respon* dere autem nostrumest^amori illius bonis operibus parere. Ubi apte subditur. Aut certe toquar, et tu responde mihi, Loquimur namque, cum ^us faciem per desiderium postulamus* Respondit autem Deus loquentibus, cum nobis se amantibus apparet Sequitur: Vras. 23. Quantas habeo miquiiates et peccaia, ^ceiera mea et deiicia osiende mihiy — Iste in bac vita justorum labor est, ut semetipsos inveniant, et invenientes flendo et corrigendo, ad meliora perducant. Et quamvis inter iniquitatem atque pec- catum nihil distare perhibeat Joannes apostolus, qui ait : « iniquitas peocatum est {/ Joan, m, 4). » quasi in swcculo deUcta mm^ Neque enim stmul |.:Ipso tamen usu loquendi, plus iniquitas quam conv^re queunt, peccataetjustitia» Sedsanctus vtr sibi itiiqUitateHi tribuens, et omnipotenti Deo purgationem suam, et peccatorem se cognoscit ex se, el justum se factum non ignorat ex munene. Sequitur : Vers. 19. Quis est quijudieaiur mecum ? veniat, — Sancti Viri ita se in operibtts suis Deo auctore custodiuttt^ ut omnino unde accusantur exterius non inveniatilr. Sequitur : Vers. 20. Quare tacens consumorf — Tacens enim consumitur, qm de stulta se cogitatione T^rehendens,apud semetipsum dente conscientiee mordetur. Ac si aperte dicat : Sicut vixi ut accu- satorem exterius nullum timerem, utinam sic vixissem ut intra memetipsum accusatricem co- pecoatum sonat) et omnis se homo libere peccato- reilQ fatetur, iniquum vero nonnunquam erubescit dicere. Inter scelera vero et delicta hoc distat, quod eceius etiam pondus peccati transit, quia cum offerri sacrificium per legem jubetur nimirum prsecipitur sicut pro peccato^ ita etiam pro delicto. £t scelus nonnunquam in opere est, delictum vero plerumque in sola cogitatione. Sequitur : Vers. 24. Cur faciem tuam abscondis, eiarbitra- fis meinimicum tuum? — Humanum genuscontem- plationem intimaB lucis habuitin paradiso. Sed sibi- metipsi placens,qua a se recessit, Iiunen conditorts perdidit, ejusque faciem ad ligna paradisifugit; quia post culpam videre metuebat, quem amare consue- verat. Sed ecce post colpam venit in poenam^ ex 23i S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II 332 poena autem ad amorem redit, quia quisquis fu- gerit, culpae fructus.invenit, atque iUam faciem quam timuit in culpa, excitatus requirit ex pcena, ut jam caliginem csecitatis sufie fugiat, atque hoc ipsum quod auctorem suum non videt, graviter perhorrescat. Sequitur : Vers. 25. Contra folium quod venlo rapituros- tendis potentiam tuam.et stipulam siccam perseque- fisf -. Qui est homo nisi folium ? Qui videlicet in paradiso ab arbore cecidit, quid est nisi folinm? Qui tentationis vento rapitur, et desideriorum flati- bus levatur. Mens quippe humana quot tentatio- nes patitur, quasi tot flatibus, motibus movetur. Bene .uitera post folium, etiam stipula appellatur homo. Qui enim arbor fuit in conditione, folium a semetipso factus est in tentatione, sed post stipula apparuit in dejectione. Quia enim de alto cecidit, folium ; quia vero per carnem terrce proximus fuit, etiam cum stare videbatur, stipula esse memoratur. Sed quia viriditatem intimi amoris perdidit, jam stipula sicca est. Ac si aperte deplo- ret dicens : Cur tanta rectitudine impetis eum, quem sic infirmum esse in tentatione cognoscis ? Sequitur : Vers. 26. Scribis contra me amaritudines,— Quia omne quod loquimur transit ; quod vero scribimus, manet. Deus non loqui, sed scribere amaritudines dicitur, cum diu super nos ejus flagella perduriLnt. Semel quippe peccanti homini dictum est : « Terra es, et in terram ibis {Gen, in, 19). Quae in para- diso, data de mortecamis nostree sententia,abipso initio generis humani usque in finem saeculi non mutatur. «Quis est enim homo qui vivit, et non vi- debit mortem {Psal. Lxxxvra)? « Sequitur : Etcon^ sumere me vis peccatis adolescentiae meae. — Ecce vir justus, qiiia in juventute sua se pecasse non invenit^ adolescentise facta pertimescit. Vel certe quia prima setas apta bonis actibus adolescentia est, et justi viri cum magna mentis maturitate profl- ciunt, nonnumquam ad memoriam actionum sua. rum initium reducant, f eque tantum de suis pri- mordiis reprehendunt, quantum ex gravitate mentis altius profecerunt : quia eo indiscretos se fuisse inveniunt, quo discretionis arcem plenius postmo- dum consequuntur : recte nunc per sancti vir^ vocem adolescentifie peccata formidantur. Sequitur • Vers. 27. Posuisti in nervo pedem meum, et ob- servasti omnes semitas meas, et vestigia pedum meorum considerasti, — In nervo Deus pedem hominis posuit, quia pravitatem illius sorti distrio- tionis suse sententia iigavit. Cujus omnes semitas observat, quia subtiUter singula ejus queeque di- judicat. Semita enim angustior esse solet quam via. Quia autem vias actiones, non immerito semi- tas actionum cogitationes accipimus ; Deus itaque omnes semitas observat, quia in singulis quibus- que nostris, et cogitationes pensat, et vestigia pedum considerat, quiaintentionesnostrorum ope- rum quam recte ponantur, ne et hoc quod bonum agitur^non recto desiderio,agatur.Possuntquoque per pedum vestigia, cfUaedam male acta designari. A Nam pes in corpore est, vestigium in via ; et ple- rumque dum qusedam prave agimus, intuentibus hoc fratribus exemplum malum prffibemus. Et quia inflexu, extra viam pedibus sequentibus, vesti- gia distorta relinquimus dum per nostra opera ad scandalum ahena amaena corda provocamus. Quae tamen cuncta omnipolens Deus subtiliterexaminat, atque in judicio singula recompensat. Sed quando homo, qui camis suee infirmitate constringitur , con- tra cuncta valeat subtihter assurgere atque incon- cussa cogitatione rectitudinem tenere ? Sequitur ? Vers. 28. Quiquasi putredo consumendus sumet quasi vestimentum quod comeditur a tinea. — Sicut enim vestimentum de se exorta tinea comeditur, ita homo in semetipso putredinem habet de qua B consumatur^ atque hoc est unde consumitur^ ut non sit. Aliter : Homo enim quasi putredo consu- mitur, dum carnis susb corruptione contritus, cui quia immunda tentatio, non ahunde, sed a semet- Ipso nascitur, more tine» carnem tentatio, quasi vestem de qua exit, consumit. Sequitur : CAPUT XIV. Vers. i. Homo natus de milierey brevi vivens tempore, repletur muUis miseriis. — In sacro eio- quio muher aut pro sexu ponitur, aut pro infirmi- tate. Pro sexu quippe sicut scriptum est : « Misit Deus Filium suum natum ex muliere, factum sub lege {Gal. iv, 4). » Pro infirmitate vero, sicut per quemdam sapientem dicitur: <« Mehor iniquitas viri, quam benefaciens mulier (Eccli. xxiv, 14). » £2 Hoc igitur loco, muheris nomine, quid nisi infinni- tas designatur, cum dicitur. Homo natus demu- liere? Ac si apertius dicatur: Quid in se habet for- titudinis, qui natus est de infirmitate ? Ecce viri sancti vocibus pcena hominibusbreviter estexpres- sa, qui et angustatur ad vitam, et dilatatur ad mi- seriam. Si enim subtiliter consideretur omne quod hic agitur, pcena miseri» est. Ipsi enim corrup- tioni carnis servire ad necessaria atque concessa miseria est. Sequitur : Vers. 2. Qui quasi flos egreditur^ et conteriiur, et fugit velut umbra, et nunquam in eodem statu permanet. — Quasi flos enim egreditur, quia nitet in carne, sed conteritur, quia redigitur in putredi- nem. Quid enim sunt nati homines in mundo, nisi j. quidam flores in campo ? Unde Isaias ait : «Omnis caro fenum, et omnis gloria ejus, sicut flos agri {Isa. xl, 6). » Homo etenim more floris pro- cedit ex o6culto et subito apparet in publico ; qu^ statim ex publico per mortem retrahitur ad occul- tum. Quaeri enim potest, cur vitee hominis cur- sum umbrae potius quam soli comparat, nisi quia amisso amore conditoris, calorem cordis perdidit, et in solo iniquitatis sua*. fingore reman- sit. Quia juxta Veritatis vocem : € Abundavit ini- quitas et refrigescit charitas multorum {Maith. xxiv, 12). » Qui igitur in amore Dei oalorem cordis non habet, nec tamen vitam quam diligit, tenet, sciiicet velut umbra fugit. Unde recte quoque de illo scri- ptum est : Quia secutus est lunbram. Bene autem dicitur: Et nunquam in eodemstatupermanei, quia 233 EPITOM£ MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LIB. XIL 234 dum infantia ad pneritiam, pueritia ad adolescen- tiam, adolescentid ad juventutem, juventus ad senectutem^ senectus transit ad mortem, in cursu vitffi prssentis ipsis suis augmentis ad detrimen- ta impellitur. Sequitur : Yers. 3. Et dignum ducis super kujuscemodi aperire oculos tt$os, et adducere tecum in judi- cium ? — Gonsideravit quippe superius et omni- potentis Dei potentiani , et infirmitatem suam deduxit ante oculos. Se et Dominum pensavit, quis cum quo ad judicium veniat. Vidit hinc hominem, inde Conditorem, id est et pulverem et A Deum. £t recte ait : Et dignum ducis super hujuscemodi apenre oculos tuos ? Sequitur ': Vers. 4. Qui potest facere mundum de immundo conceptum semine^ Nonne tu qui solus est ? Ipse^ — qui per se solus est mundus, mundare prasvalet immunda. Homo enim in corruptibili carne vivens, habet tentationum immunditias impressas in semetipso^ qui nimirum eas traxit ab origine. Ipsa quippe propter delectationem carnis ejus conceptio immunditia est. Unde Psalmista ait : « Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis pepe- rit me mater mea [Psal, l, 7). » LIBER DUODECIMUS. Vers. 5. Breves dies hominis sunt, nnmenis mensium ejus apud te est. — Hoc etenim apud nos velut non esse considerat, quanta velocitate transcurrit. Quia vero omnipotenti Deo etiam labenfia instant, apud eum esse numerum men- sium nostrorum perhibet. Vel certe indiebus brevi- tas temporis in mensibus vero quasi multiplicata dierum spatia designantur. Nobis vero dies breves sunt. Sed quia vita nostra ostenditur apud Deum numerum mensium nostronun esse memoratur. Unde et per Salomcmem dicitur : « Longitudo dierom in dextra illios {Prov, m, 16). » Sequitur : Constiiuisti terminos ejuSy qui prxteriri non poterunt. ^ Nulla quAB in hoc mundo hominibus fiunt, absque omnipotentis Dei consilio occulto veniunt. Nam cuncta Deus secutura praBsciens, ante sffioula decrevit, qualiter per sacula dispo- nantur. Statutum quippe jam homini est, quan- tum hunc mundi prosperitas sequatur, vel quan- tum adversitas feriat, ne electos ejus aut immode- rata proaperitaselevet, aut nimia adversitas gravet. Quod tamen intelligi etiam juxta spiritum valet, quia nonnunquam in virtutibns proficere conamur, et qsBdam dona percipimus, a quibusdam vero repulsi in imis jacemus. Nemo enim est qui tan- tum virtutes apprehendat, quantum desiderai- quia omnipofens Deus interiora discemens ipsi^ spiritualibus profectibus modum ponit, ut ex hoc homo quod apprehendere conatur, et non valet, in illis, se non elevet quae valet. Sequitur : Yers. 0. Becede paululum ab eo, ut reguiescat, donec optata veniat, sicut mercenarH dies ejus. — Hoc loco reeede dicitur, vim flagelli amove. Quis enim valet Deo recedente quiescere, cum ipse solus sit requies ? £t a quo quisque quanto longe fuerit, fiit tanto et inquietus. Itaque sic recede ab eo dicitur , ut intelligas fehendo. Merccnarius quanto longe est a fine operis , tanto et a retri- butione mercedis. Ita vir quisque sanctus in hac vita positus, dum longe se ab exitu vitss presentis conspicit, longe se essse ab aternis gaudiis gemit. Sequitur. PiinoL. CXXXIII, B Vers. 7. Lignum habet s cia; siprxcisumfuerit rursum virescit, et rami ejus pullulant, — In Scriptura etenim sacra ligui nomine aliquando crux intelligitur, ut illud : << Mittamus lignum in panem ejus (Jer, xi, 19). » Aliquando autem vir justus aut etiam injustus, ut illud prophet» : « £go Dominushumiliavilignum sublime, exaltavi lignum humile (Ezech. i, 2i). » Aliquando autem incamata Dei Sapientia figuratur , ut illud : « Lignum vitsB est his qui apprehenderint eam {Prov. ui, 18). » Hoc ita loco cum lignum prffifertur homini, quid homo, nisi cax^ualis quisque accipitur? £t quid ligni nomine, nisi josti uniuscujusque vita signatur ? Dignum etenim habet spem, siprxcisum fuenHty rursum virescit. Quia cum in morte passio- Q nis pro veritate afficitur^ in o^ternae vitee viriditate recuperatur, et qui hic virebat per fidem, illic vire - scit per speciem. Et rami ejus pullulant. Quia plerumque ex passione justi fidelcs quoque ad amorem celestis patriee multiplicantur, et viridi- tatem vitae spiritalis accipiunt, dum hunc pro Deo fortiter egisse gratulantur Soquitur : Vers. 8, 9. Si senuerit in tcrra radix ejus, et in pulvere mortuus fuerit truncus, illius : ad odorem aquae germinalfft, et faciei comam, quasi cum primum plantatum est. — Quid radix justi, nisi sancta praedicatio, quia alj ipsa oritur, et in ipsa subsistit ? £t quid terreB vel pulveris nomine, nisi peccator accipitur ? Justi igitur radix in terra senescit, et in pulvere truncus emoritur, quia corda pravorum ejus prsedicatio despecta, cunctis viribus effeta creditur. £t in pulvere truncus emo- ritur, quia inter manus porsequentium corpus illius examinatur. Ad odorem aquse germinat, quia per afflatum sancti Spiritus in electorum cordibus exemplo sui operis germen virtutis facit. Succisor trunco , comam facere est , extincto corporaliter justo, ipso sure passionnis exemplo, multorum corda excitare, et ex fide recta viridita- tem veritatis ostendere. Bonc autem dicitur : Quasi cum primum plantatum est. Omne quod hic a 8 SS5 S. ODONIS ABBATIS CLUNIAGENSIS II aM justis agilur, secunda platitatio est, quia prima k Sed cum homo moritur, aqun maiis recedunt, videlicet plantatio, non in opere justornm, scd in prfescientia Conditoris esl. Polest etiam radix justi ipsa natura humanilalis intelligi 6x qua subsistit. QufiB videlicet radix senesclt in terra, cum natura carnis deficit, in pulverem redacta. Cujus in pulve- re trunciis emoritur, quia extinctum corpus a sua specie dissipatur. Sed ad bdorem aquse germinat, quia per adventum sancli Spiritus resurgit. St faciet comam quasi cum pnmum plantatum est, quia ad illam speciem redit, ad quam percipien- dam ereatus fuerat, si in paradiso positus peccare noluisset. Quod fortase de domino valet inteiligi, quoniam et si occidi per passionem potuit, per resurrectionis gloriaro rursus ad viriditatem vitae quia juxta Psalmistee vocein^ « In illa die peribuDt omnes cogitationes eorum (Psm/.cxlv, 4).» Et rur- sum de moriente scriptuin est : « Amor quoqae et odium simul peribunt {Eccle, iv^ 6).» Arescit ergo fluvius vacuefactus, quia, subducta aniBna, va- cuum corpus remauet. Quasi enim alveus fluimfus vacuus, Gorpus exanime. Sed in his valde dunim videtur esse quod sic homo cum dormieril non resurget. Cur itaque laboramus , si m re^ surrectionis retributione non l»Qdimus ? Qucmo- do autem dicitur, non resurget , cum «cri- ptum sit : « Omnes qiiidem resurgemus , sed non omnes immutabitur (/ Cor. xv, 51). » Sed subjecta sententia indic.it quee discretio in prse- venit. Hujus rami pullulant, qui ex resurrectione B missa lateat. Nam subditur : Donec atte9\itur illius multiplicati, longe lateque fideles creverunt. Hujus radix in terra quasi senuit, qui.i ejus prsedi; catio Judseorum perfidiee despecta fuit. Et in pul- vere truncusemortuus ^s/. Qula in corde perscquen- tium quod perfidiee sua; vento levabatur, despecla- bilis et contemptus est habitus, quia carnl potuit occidi. Sed ad odorem aqux geiminavit. Quia per virtutem Dei instincta caro illius ad vitam rediit, juxta quod justum est : « Qnem Deus suscitavit a mortuis (/ Thes. i, iO). » Et fecit comam quasi cum primumplantatum est. Quia illa apostolorum debi- litas,' quse in morte illius expavit et negavit, et negando aruit, per resurrectionis ejus gloriam rursus ad fidem viruit. Unde et subditur : coslum^ non evigilabit nec consurget de somno suo. — Liquet enim quia non resQrget, sed donec at- teratur coelum, quia nisi hujus finis advenent, humanum getius a somno mortis ad vitaiB non evigilabit. Non ergo quia oBmimodoMH morgat, sed, qtiia anle contritilonem coeti humaniiBi genus minime resurgat, insinuat. Sequilur : VtRS. 13. Qtm mihi hoc 4riimat, ut (Sn mfemo protegas me? ^ Quia ante adventum Medtaloris hominis, omnts homo, quamvis mttdd» probal»- que titffi fuerit^ ad infemi •davntra d^cendit, dn- bium non €st. Noe tameii ita j^istonim animas ad infernum dicimus descendi«se, ut in locis poenali- bus lenerentur: sed esse smperiora infmi loca Vers. 10. Homo vero cum mortuus fuerit et q «redenda sunt^ ut in supertoribus reqniesoereDt nudatus atque consumplus, ubi, quxsoy est ? — Nullus homo sine peceato esl, nisi ille qui in hnnc mundum non venit ex peccato. Et quia omnes in culpa ligamur, ipsa amissione justitiae morimur. Concessa prius in paradiso veste innocentiae nuda- mur, interitu etiam camis subsequente consu- mimur. Homo itaque peccator moritur culpa, nudatur a justitia, cousumitur in poena. Hanc nuditatem peccatoris filii tegere dignatus estpater, qui eo redeunte dixit - « t]itO profeilse stolam primam (Luc. xxv, 22). » Primo quippe stola est innocentim vesbs^ quam homo bene conditus acce- pit, male a serpente persuasus per di lit. Contra hanc rursum nuditatem dicitur : » Besffus qui vigilat, et justi, et in ialerioribus cruciareiitm' injusti, Unde et Psalmista praevenientem «e Dei gratiam dicit : « Erip ;isti anknam meam ex infemo intoiori {Psal. Lxxxi, 13).» Beatiis igitur lob, aiite Hedialo- ris adventum ad infernum se descendere Bciena, Conditoris sni illic proteetionem postuiat, ut a io- cis pcenalibus idienus existat. Sequitur: Et ab- scondas me donec perti^nseat furor tuus. -^ Faror 'Ctenim omnipotentis Dei, in boc quotidie vim swe districtionis peragit, (paod viventes indigne sup- pliciis demergit. Qui furor nunc equidem b^sity quia modo agitur, sed in mundi lermino consnm- matur. Qui tamen iste furor, quantum ad electo- rum animas in ftedemptoris nostri adventu per- «^ns sua saneta^ cujns locus jntlilia fuerat, impnlsu subito transfertur ad culpam. Rv- sum quia alii est tentatio quee se eordi hominislOi- niter infumlilur, omnem duritiam fortttudinis ooi^ videbimus Ciim sicuti est (IJoan, fii, 2). » tur : Operi manuum tuarum porrige etexteram, — Ae s! patenter dieat : Idcirce oreatuEa corruptilnlis persistere ad iooorruptionem potost, qoia tme po- testatis manu erigitur, et tui respeetus gratia, ut persistat, tenetur. Potest qnoqw dexter« uomine filius designari, quia « omnia per ipsum faeta smit {Joan. i, 3). » Operi igitiir manuum suarum porrexit omnipotens Dens dexteram suam, quia trt abjectura atque in intimis jaeens, ad summa erigeret genus humanum, iBcarnatma ad hoc UnigenitQm misit, ex cnjus nobis incamatione da- tnm esrt, u .qui ex vohmtate propiia in oorruptio- nem ceridimus, voeanti nos Deo quasdoque ad incorruplionis gloriam respondere valeamus. Se^ ^ rumpitatqit.? consumit, dicatur : Lapides exawmi qmtur: YsRs. 16. Tu guidem grenm meos dmumeraeU^ sed parce peccatis meis. — Gressus Deus dinume- rat, enm singula qoffiqiie aoslra opera propter re- tributionem signat. Quid enim in gressibus, nisi unaqufleque no9tra actie designtftnr ? Omnipotens itaqne Deus et gressus dinumerat, et parcM pecca- tis, qnia et subtiliter acta nostra oontiderat, et iamen haec pcBniteQtibus misericorditer relaxat. 'Seqnitnr : VisRS. 17. Stgnastiquaisisaceuio delicta mea^sed curasti iniquitatem meam. — Signantur quasi in sacculo delicta nostra, quia hoc quod nos exterius agimus, nisi poenitentia interveniente diluamus, in aqux. Quia videhcet duritiam mentis absorbeat assidua et nioUia blandimmta lihidiniSy et lentum atque sul •ile vitium oorrumpit dunim etfcNrte proposituiu mentis. Unde subditur : Et ailumotie pautatifn terra eoHsumUur. Sieut enim influente aqua pauiatim eonsunutur terra, sic leniter subo- piente vitio mens etiam fortis abtorbetur. Unde bene siibjungitur : Et homines ergo simiiiier per- des^ id est, ^a cum tentationem justo judicio eju^ menti qm «tare in alto cernitur, repente domi- nari permittia, cadere ac defluere facis mentem, et voluntas ad judicium conunutatur, quasi ad jocum aUum transfertur saxum. Sequitur : VsaB.^ Boborasti eum paululum, ut in peiye- 239 S. ODONIS ABBATIS GLUNIAGENSIS II 240 tuum transiret. — Paululum roboratus est homo, A abstolisti. Ac si aperte dicat : De tua justitia priesa- quia vivendi vires ad modicum accepit, ut in per- petuum transeat, ubi ejus vitam terminus non concludat. Sequitur : Immutabis faciem ^uSy et mittes eum, — Facies hominis immutatur, cum ejus species morte atteritur. Omittit vero, quia ab his quae volens tenuit, transire ad fieterna cogitur nolens. Sequitur : yERs.^l.—Sivenobitesfueruntfilii ejus, sive ignobiles, non intelligit, — Sicut enim hi qui ad- huo vires [vivi, seu in vivis /*.] sunl, mortuorum animas quo loco habeantur, ignorant, ita mortui vitam in carne viventium post eos qualiter dispo- natur nesciunt. Quod tamen de animabus sanctis senliendum non est. Quia qui intus claritatem om- mens Greatoris tui gratiamdespicisdeprecari.Cum enim vera mala haBretici contra bonos non inve- niunt^ fingunt qu» redarguont, ut justi esse vi- deantur. £t fit pierumque ut ad aperta coatume* liorum verba perveniant. Unde adhue subditur : Vers. 5. Docuit enim iniquitas tua os tuumf ei imitaris linguam blasphemantium. — Inlquitases docet^ quando ex mala vita concipitur, quod pejud dicatur. Ac si ei aperte diceretur : Quod perverse loqueris, ex pervcrsiori vita didicisti. Sed quo- niam sancta Ecclesia veram Domini camem, ve- ram Domini mortem confitens, ab haereticis qui hocnegant, irrogare Deo contumeliam creditur. Unde nunc dicitur : Et imitaris linguam blaspke^ nipotentis Dei vident^ nullomodo oredendum est, B mantium. Sequitur : quia foris sit aliquid quod ignorent. Sed carnales quique qui amorem preecipuum filiis impendunt, hoc eos beatus Job nescire postmodum asscrit, quod hic vehementer amaverunt. Quod tamen si inteUigi spiritaliter del>et^ non incongrue filiorum nomine opera designatus, sicut de muliere Paulus dicit, quia salva erit per filiorum generationem. Nobiles ergo sunt fiiii recta opera facientes, igno- biies autem facta perversa. Et ssepe homo agere quaelibetbona intentione nititur,sedtamen promui- tis quffi subrepunt, ejus acta apud omnipotentem Deum qualiter habeantur incertum est. Sequitur ; Vebs. 22. Et tamen caro ejus dum vivet^ ctolebit : et anima ^us super semetipsum lugebit. — De con- Vers. 6. Condemnabit te os tuum, et non ego, et labia tua respondebunt tibi. — Quiaenim exerrore confessionis existimant mala adversitatb erum- pere, labia sua ei asserunt respondere, ut culpa eloquii sit causa flagelli. Sequitur : Vers. 7^ 8. Nunquidprimus komo tu natus es, et ante coltes formatus ? Nunquid consUium Dei au- distit et inferior te erit ejus sapientia f — kcsi ver- bis apertioribus dicat : Qui de SBtemo loqueris, pensa quia temporaLs es. Qui de ejus sapientia disputas, pensa quia consilium ignoras. Sequitur : Vers. 9. Quid nosti quod ignoremus ? Quid tn- telligiSf quod nesciamm, — Quae videlioet dicta jugibus Paulus dicit : . Tribulationem tamen car- c P**®'»^^ ostenduut, ex qua mentis elatione pro- nis habebunt hujusmodi (/ Cor. vii, 28). » Quia quisquis in se gaudere appetit, eo ipso jam in luctu est, quo a vera laetitia recessit. Vera quippe Isetitia menti Creator est. Sequitur : CAPUT XV. Vers. 1. Hespondens autem Sliphaz Themanites dixit. — Crebro jam diximus beatum Job, typum sanctaB universalis Ecclesifle, amicos vero iliius htierctioorum speciem tenere^ qui quasi ex defen- sione Domlni^ occasionem stult» locutionis inve- niunt, et contumeliosa contra bonos verba jacu- lantur. Quibus cuncta qu» a fidelibus sentiuntur, quasi in vento prolata displicent. Unde nunc di- citur : Vers. 2. Ntmquid sapiens respondebit^ quasi in ventum loquens ? — Nec bonorum verba, dicta ra- tionis aestimant, sed stimulos favoris. Unde et subditur. Et implebit ardore stomachum suum. — Qui ea etiam quae sciunt contumeliose dicere, student semper, ut dictum est, ex Domini defen- sione palliare. Sequitur : Vehs. 3. Arguis verbis eum qui non est sequalis tibi, et loqueris quae tibi non expediunt. — Nul- lum vero existimant timorem Domini habere, nisi eum quem potuerunt ad su» confessionis stultitiam trahere. Unde adjungit : Vers. 4. Quantum in te est, evacuasti timorem, et tulisti preces coram Domino. — Tulisti, dicitur deat, quidquid quasi ad Dominicam defensioaem sonat. Sequitur : Vers. iO. Et senes et antiquisunt in nolris multo vetustiores quam patres tui. — Quia onmes heere- tici a sancta universali Ecciesia sunt egressi testa- tur Joannesy qui ait : « Ex nobis prodienmt, sed non erant exnobis (Joan. u, 49). » Sed ut ea qu« asserunt commendare stultis mentibus hominimi quasi de antiquitate possent, antiquos Patres se habere testantur, atque ipsos doctores EcdesiflB suflB professionis magistros dicunt. Gumque pne- sentes preedicatores despiciunt^ de antiquorum Patriun magisterio falsa prflesumptione gloriantur, ut ea qufle ipsi dicunt etiam antiquos Patres te- nuisse fateantur. Sequitur : Vbrs. II. Nunquid grande est, ut consoletur te DeuSf sed verba tua prava hoc prohibent. — Ac si ei patenter dicat : Si professione fidei corrigeris, jam dudum consolationem flagellis habere potuis- ses. Sequitur : Vkrs. 12. Qui teelevat cortuumf etquasimtigna cogiianSf attonitos habes ocutos ? ^ Siepe justo- rum mens ita ad altiora contempianda suspeaditur» ut exterius eorum facies obstupuisse videatur. Sed quia hanc contemplationis vim in occulto agere heeretici ignorant, hoc a justis et recta 8iq>ientibu8 fieri magis per hypocrisim, quam per veritatem putant. Sequitur : Vebs. 13. Quid tumet contra Deum spiritus tuu9 ut proferas de ore tuo hujuscemodi sermones ? — Ui EPITOME MOR \L1UM S. GREO. IN J06. — LIB. XII. 242 Plerumque justi aliquibus necessitatibus afElicti, A suaopera coguniur fateri. Quod beatus Job fece- rat, quem post justitiam flagelladeprimebant Sed oum eorum dicta injusti audiunt, bffic per elatio- nem potius quam per yeritatem existimant pro- lata. Ex suis enim cordibus verba justorum pen- sant, et dici bumiliter posset vera bona non sesti- mant. Sequitur : VEms. 14. Quid est homo tU immaeulatus sit ? — Eo enim ipso quod dicitur bomo, terrenus expri- mitur, et infirmus. Homo enim b humo appella- tus est. £t quomodo valet esset sine miacula^ qui sponte sua adinfirmitatem conciditfactus de terra. Ubi et additur. Et justu» appareat^ natus de mu- liere ? — Primam quippe viro injustitiam mulier propinayitin paradiso. Quomodo ergo justus ap- b parebit, qui de illa natus est, qu» injustitifiB pro- pinatrix exstitit ? Sequitur : Vers. 15. Ecce inter sanctos ejus nemo tmmu^a- hilis, et cceli non sunt trjundi in eonspectu ejus. — Hoc coelorum nomine repetiit, quod sanctorum prius appellatione signavit. Nam de eisdQm sanc- tis scriptum est : € Coeli enarrantgloriam Dei(P5a/. xvm, 2).» Quia per naturam omnes in semetipsis propriam mutabilitatem habent Sed dum immu- tabili veritati semper inhsrere desideraut, inh»- rendo agunt ut immutabiles fiant. Gumque ad hanc se loto affectu tenent, quandoque accipiunt ut super semetipsos ducti, vincant hoc quod in semetipsis mutabiles exstiterunt. Cceli non sunt mundi in conspectu ejus, quia per semetipsos ante q districtum judicium, nec ipsi esse mundi ad per- fectum possunt, qui munditiffi prffidicatores fiunt, Joaane attestante. qui ait : « Si dixerimus^ quia peccatum non hahemus , nosipsos seducimus Joan. I, 8) » et rehqua. Sequitur : Vbbs. {^.'^Quanto magis abominabilis et inutilis homo ! — AbominabOem scilicet propter imnmn- ditiam maculffi ; inutilem vero propter injustitiam imperfectffi vit». Qui tamen abominabilis et inu- tilis intelligi et aliter potest. Aliquando enim ho- mo perversus qusedam recte agere videtur, sed per ea quffi iniqua sunt, etiam ea ejus qu» recta sunt destruuntur. Et quia mtdtum Deo displicent mala^ neque illa placent quffi videntur bona. Qui ergo in malis suis Deo abominabilis est, in bonis inutilis. ^ Sequitur : Qui bilnt quasi aquam iniquitatem. — Gulpa enim quffi ab stulto homine, sine uUa re- tractatione perpetratur, quasi aqua iniquitas bibi- tur. Sequitur : Vees. 17. Ostendamtibi, audime,quodvidinar- rabo tiJbi. — Habent hoc omnes arrogantes pro- prium, ut cum rectum quid vel parum senserint, in usum hoc elationis inflectant, atque unde per inteUectum sibimetipsis altiores fiunt, inde per tumorem elationis in foveam cadant. Et ut fortio- rem sibi auctoritatem arroget, dicit : Quod vidi narrabo tibi. — Quia vero nonnunquam hffiretici de damnatis suis partibus confunduntur, et tamen eorum 8ententias,quasi cum auetoritate admedium proferunt, ex quorum stultitia jure reprobantur. Subditur : Vers. 18, 19. Sapientes confitentur, et non abs- condunt patres suos. Quibus solis data est terra, et non transivit par eos alienus. — Solis suis pa- tribus datam existimant, quia solos errorum suo- rum magistros rexisse veraciter Ecclesiam putant. Quis vero alienus, nisi apostata angelus vocatur? Unde per Psalmistam de cunctis simul malignis spiritibus dicitur : « Quomodo alieni insurrexerunt in me, et fortes quffisierunt animam meam (Psal. Liii, 5). » Hffiretici igitur, quia doclorum suorum corda apostat» augelo existimant non fuisse sub- jecta, transisse per eos alienum denegant. Gui vi- delicet alieno per unumquemque transire est, ini- quas-in corde ejus cogitationes immittere.Sequitur : Vers. 20. Cunctis diebus suis impius superbit.— Solentetiam electi in quibusdam cogitationibus suis atque actibus superbire, sed quia electi sunt^ cunctis diebus suis superbire non possunt^ quia priusquam vitam finiant, ad humilitatis metum [metam] ab elatio e corda commutant. Impius vero diebus suis omnibus superbit, quia sic vitam terminat, ut ab elatione minime recedat. Unde bene subditur : Et numerus annorum incertus est tyrannidis ejus. — Superbire minime debuisset, etiamsi annorum suorum certum numerum habe- re potuisset, ut sciens quantum yiveret, prsesciret quando se ab elatione removeret. At postquam vita semper incerta est, tanto semper mors subre- pens timeri debet, quantum nunquam prffivideri valet. Bene autem superbiam impii tyrannidem vocat. Proprie enim tyrannus dicitur qui in com- muni republica non jure principatur. Sed scien- dum est quia omnis superbia juxta modum pro- prium tyrannidem exercet, nec intuetur Dominus quantum quisque mali valeat facere, sed quan- tum vellet. Et cum deest potestas foris, apud se tyrannus est, cui iniquitas dominatur intus. Se- quitur : Vers. 21. Skmitus terroris semper in auribus illius, et cumpax sit, tlle insidias suspicatur. — Nil autem simplici corde felicius, quia quo inno- centiam erga ahosexhibet, nil est quod pati ab aliis formidet. At contra mens prava semper in laboribus, quia aut molitur mala quss inferat, aut metuit ne hffic sibi ab aliis inferantur, et quid- quid contra proximos excogitat, hoc contra se ex- cogitari a proximis formidat. Fit undique suspec- ta, undique trepida.0nmis quiad memoriamvemt exquirere contraria creditur. Cui ergo tranquillitas securitatis deest, huic procul dubio terroris soni- tus semper in auribus est, et sffipe contingit^ ut tali cuilibet proximus suus simpUciter loquatur, nil adversum cogitet. Sed cum pax sit, ille insidias suspicatur, quia qui semper dolose agit simpliciter erga se agi non ffistimat. Et quia scriptum est : « Impius cum in profundum venerit peccatorum, oontemnit {Prov. xvui, 3). » Involutus iniquitntis suffi tenebris, jam de luce desperat. Unde et sequitur : Vers. 22. Non credit quod reverti possit de tene" bris, circumspectans undiquegladium. ^Qmdidum 243 S. ObOm^ ABBATfS CLUNIACENSIS ll %U feriri se nndique insidiis cfedit, salate despemta semper ad nequitiam excrescit. Sequitur : Vers. 23. Cum semoverit adquxrendum panemy novit quod paratus sit in manu ejus tefiebrarum die$, — Panis etenim stipendium vitffi praesentis, ienebrarum vero dies tempus ultionis accipitur. In hac vita quae suo aliquando istc perversus iram superni judicis perpendit prsesentem, sed e malo non avertitur, ut etiam ipsa quoque ab ejus interitu valeat averti. Accusante autem se con- scientia feriri metuit, sed tamen semper auget quod feriatur. Contemnit enim reditum suum, des- perat veniam, superbit in culpa. Sequitui' : Vehs. 24. Terrehit eum Iribulatio, et arfguslia vallabit eum^ sicut regem qui prseparatur adprx- lium. — In omni quod iniquus agit, tribulatione et angustia vallatur, quia emacula devorat^ cum fiestus avaritiee cogitationes devastant. £t fit ple- rumque ut hypocrita aurum, vel qu«que bona corporalia ab hominibus contemnal; sed quia hfiec non accipit, majores ab eis laudes recipere quserat. Sin vero eorum tabemaoula debemua ac- cipere, in quibus illorum animfie habitant, ignis eorum tabernaeula devorat, quia qui hic in mente sirdent igne avaritifle, illic etiam in eame coaore- mantur ignibus gehennfie. Sequitur : VsRS. 35. Concepit doiorem^ et peperit iniquita^ tem, et uterus ejus prwparat dolos, ^ Dolorem quippe concipit, dum perversa eogitat ; iniqultatem parit, cum explere cceperit quod cogitavit.InvideD- do, dolorem concipit ; derogando, iniquitatem pa- lit Uteri itaquanominev recte mena aodpttur, quia 247' S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II 248 sicut proles in ulero concipitur, sic cogitatio ia mente generatur. Et siout in ventre cibi, ita in mente continentur cogitationes. Vetus quippe hy- pocrilee prseparai dolos, quia tanto semper majo- rem malitiam contra proximos in mente concipit, quanto solus prae omnibus videri inBOcentior quffirit. LIBER TERTIUS DECIMIIS. CAPUT XVI. b Vers. I, 2. Respondcns Job dixit: Audivi fre- quenter talia, — Elccti quippe frequenter aliena mala quasi sua aucliunt, et ab his eis crimen im- pingitur, a quibus criraina impacta perpetrantur. Hac enim responsionc beatus Job illud Ecclesise tempus signilicat quo, oppressa ab adversariis ' temporali eorum potentia, quasi dejecta creditur. Unde sequitur : Consolatores onerosi omnes vos. — Sive enim haBretlci scu pravi quilibet, cum labo- rare bonos in advcrsitatc conspiciunt^ in eo quod eos consolari appctunt, mala eis persuadere co- nantur. Unde non immerito bonorum mentibus onerosa fit eorum consolatio, quia inter verba dul- cedinis, virus propincire cupiunt erroris. Sequitur : Vers. 3. Nunquid habcbunt finem verba ventosat c — Ventosa enim vcrba sunt, quffi inflationi tempo- rali potius quam rccludini serviunt. Stepe autem mali etiam bona dicunt,sed quia non bene dicunt, ventosa verba profcrunt. Nam dicta eorum etsi quando sana sunt pcr sententiam, inflata tamen sunt per elationeui. Scquitur : Aut aliquid tibimo- lestum est si loquaris ? — Malt viri cum aliis simi- libus sibi conviciosa vcrba proferunt, eo citius obmutesount, quod de se talia mox audiunt, qua- lia suis auditoribus dicunt. Cum autem bonos vi- ros per vitiosa verba jaculantur^ nihil eis molestise eiL convicio nascitur, quia contra tacentes loquun- tm*, nec compellunt audire quod sunt^ quia justi convicia non redditnt, etiam dum coguntur audi- re quod non sunt. Scquitur : jj Vers. 4. Poteram et ego similia vestri loqui. — Narrat justus quid faccre poterit, sed ne justitiam deserat, quod facero poterat declinat. Sequitur : Vers. 5, 6. Atque utinam esset anima vestraprc anima mea ! Consolarer et ego vos sermonibus^ et moverem, caput meum super vos. Roborarem vos ore meo, et movcrem labia quasiparcens vobis, — Aliquando necesse cst ut pravis mentibus quae himiana pr»dicationo corrigi nequeunt, divina fla- gella optari benigne dcbeant. Quod cum magno lit amoris studio, videlicct non errantis poena, sed correptio qufieritur, et oraiio potius quam moledi- ctio esse monstratur. Nolandum quod non ait: Esset anima mea pro unima vestra, sed, Utt- nam esset anima vesira, pro anima mea. Ouia profecto sibi malediocret, si se illis simOem lieri optaret, iUis vero meliora voluit quos si- bi fieri similes quaesivit. Consolamur vero pra- vosin.flagello constitutos, cum de exterioriper-- cussione interiorem in eis convalescere salutem indicamus. Caput etiam movemus, cum mentem, qufl? principale nostrum est^ ad compassionem in- flectimus,eosque inter flagella roboramu8,cum dolo- ris eorum vim verbis mitibus lenimus. Sunt nam- que nonnuUi^ qui dum interna nesciunt, de malis exterioribus desperabiliter affliguntur. Quod vero non ait, parcens, sed quasi parcens vobis, nequa- quam hoc negligenter prffitereundum puto, quia sancta Ecclesia disciplinse vigorem cum permistio- ne mansuetudinis servans, aliquanJo malis, et quasi parcens, parcit, aliquando vero et quasi non parcens, parcit. Sancta ergo Ecclesia cum prsMli- catores suos qu6edam facta malorum sub dispen- satione invectionis increpat, labia quasi parcens movet, sed tamen parcendo non pardt, quia ab invectione culpse generaliter non tacet, quae spe- cialiter tacet.' Sequitur : Vers. 7. Sed quid agam ? Si tocutus fuero, non quiescit dolor meus, et si tacuero, non recedit a me. — Hoc personae beati Job qualiter oongniat, nuUus ignorat ; sed si ad sanctae Ecclesiffi typum trahatur, hsec et cum loquitur dolor minime quie- scit, quando locutione sua perversos minime cor- rigi conspicit, et cum tacet dolor minime recedity quia etsi aversata conticuerit, hoc ipsum amplius quod tacet gemit, quia se tacente perversorum culpas excrescere conspicit. Sequitur : Vers. 8. Nunc autem oppressit me dolor meus. Dolore suo sancta Ecclesia premitur, quando in malitia sua crescere perversos intuetur. Et quia dum pauci crescunt, etiam infirmi qui in ea sunt, ad sequenda studia pravitatis irritantur, recte additur : Et ad nihilum redacti sunt omnes artus mei. — Sicut enim per ossa fortes, sic per artus infirmi quique designari solent. Membra ergo Ec- clesiee ad nihilum rediguntur, quando ei imitatio* ne pravorum in hoc mundo crescentium, infirmi quique deterius informantur. Videntes etenim malorum felicitatem, ssepe et ab ipso fidei statu dilabimtur. Bene autem dicitur: Nunc auiem, quia videlicet tempus doloris EccIesiaB modo est, et tempus gaudii postmodum. Se- quitur : Vebs.9. Et rugx mese iesiimonium dicunt conira me. — Quid per rugas, nisi duplicitas designatur ? RugiB itaque sunt sanctfie Ecclesiee omnes qui in ea dupliciter vivunt, qui fidem vocibus clamant, ope- ribus denegant. Has autem rugas in electis suis Ecclesia sancta non habet, quia videlicet nesciuni 249 EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LIB. XIII. 250 aliud foras ostendere, et intus aliud habere. Unde A recte egregius pnedicator dicit: » Ut exiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam nen habentem maculam aut rugam (Ephes. y, 27). » Ac si ergo dicat: Ipsi insequeodo increpant,qui nunc in meo corpore po- siti, duplicitatis suae in malitiam non emendant. Sequitur : Etsmciiaiur falsiloquus adversus faciem meam contradicens mihi. — Etiam pacis susb tem- pore sancta Ecclesia falsiloquium patitur, dum sunt in ea multi qui de aetemitatis promissione diffidunt et tamen se fideles esse mentiuntur. Qui dnm pnedicationi ejus aperte contradicere non prsesumunt, fa]siloquium non contra faciem, sed quasi post dorsum patitur. Sed cum tempus mali- tiaB eruperit, eis qui nunc metuens derogat, ad contradicendum ante faciem venit, quia verbis veraB g iidei apertis vocibus obsistit. Sequitur : Vebs. 40. Colligit furorem suum m me. -— Habet nunc diabolus contra sanctam Ecclesiam furorem, sed sparsus furor ejus est, quia occultse sunt ejus tentationes quas per singulos movet. Cum yero contra eam aperta persecutione eru- perit, furorem suum in ea coUigit, quia in afflio- tione illius tota se intentione constringit. Sequitur : Et comminans mihi, infremuit eontra me denti- bus suis, — De quo et subditur : Hostis meus terri- bilibus oeulis me intuitus est. — lUe quippe anti- quus hostis contra hanc dentibus fremit, eamque terribilibus oculis intuetur^ quia per alios cru- delia exercet, et per ahos qu» exerceat providet. Dentes namque hujus hostis sunt bonorum per- ^ secutores atque camifices, qui ejus membra- laniant, dum eleotos illius suis persecutionibus afOigunt Oeuli vero hujus hostis sunt hi qui contra eam provident mala quss fiant, suisque consiliis persecutorum ejus crudelitatem inflam- mant. Antiquus ergo adyersarius fremit contra eam deatibus suis, dum per crudeles reprobos in ea insequitur vitam bonorum.Intuetur eam terribi- lilms oculis, quia prav mus, quffi dum plerumque nos latetsitnobis oneri cfficitas nostra^etdeeo quod patimur plus dolemus S5a EPITOME MOiUUUll S. GWO. IH JOB. ^ Ua XIII. Quisquis yero cum collega suo ad judicium acce- dit, et quod sentit, dicit, et quidquid contradicitur agnoscit, et yoluerit^ pulsat et noyit unde pulsa- tur. Qui enim diyina animadyersione percutitur^ dum noyit quidem quia yapulat, sed cur yapulet ignorat, quasi dicit ipse quod sentit, sed quod contra se dicitur nescit, quia ipse quidem inge- miscit in yerbere, sed Deus aperte non declarat,. pro qua eum feriat ultione. Sequitur : Vkrs. 23. Ecce enim breve$ anni transeunijei se- mUam per quam non revertur ambulo» — Omne quod transit breye est, etiamsi tardius terminari yjdeatur. fn mortis autem seroita, per quam non reyertimur, ambulamus ; non quod ad yitam car- nis minime resurgendo reducimur, sed quod ad labores hijgus yitse mortalis yel ad conquirenda premia laboribus iterum non yeoimus. Sequitur : CAPUT XVII. VsR». \..Spiritu$ meus atienuabiiur. -^ Attentia- tur Bpiritus timore judicii» quia electorum naentes qao amplius extremo judioio pfropiBqoare se sen- tiunt, ea ad discutieodos semetipso» terribitius contramiscant, et si quas in se carnaies cogitatio- nes unquam inyeoiant, poenitentiffi ardore consu*' mnnt, nec cogitationas snas dilatari camali yolup- tate permittant. Seqoitur : Dies mei breviabuniurf et $olum mihi superest sepulcrum. •— Qut enim eonsiderat qualis erit in morte, semper flt timidus inoperatione, atque unde in oculis suisjam guasi non yivitf inde yeraeiter in ocuiis sui Gonditoria Tiyit. 8equitur : VsR9. 2. Non peccavi, et in amaritudmibus mo- ratur oculm meus, — Ac si aperte dicat : Culpam non feci, et flagella suscepi. Sed hac in re animum movet, qui in icultis se historiffi locis peccasse oonfltetur, qua ratione nunc peccasse se abnegat ? Sed ad hiec ratio eeleriter occurrit, quia nec tan- tum peccayit, ut flagella mereretur, nec tamen sine peccato csse potuit. Redemptor etiam ad erep- tionem nostram yeniens, et non peccayit, et ama- ritudinem pertulit, quia pGenam nostrie culpce sine culpa suscepit. Sequitur : Vkbs. 3. Libera me, et pone mejuxta te, et cujus^ vis manu pugnet contra me\ ^ Ipse etenim non peccayit in cogitatione yel opere, ipse in amaritui- dine moratus est per passionem, ipse tiberatus est per resurrectionem. Ipse juxta patrem positus est per as($ensionem^ quia profectus in coelum se- det a dextris Dei. Et quia per ascensionis ejus gloriam Judsea in discipulorum ejus persecutio- nem commota est, recte nunc dicitur Et cujusvis manua pugnet contra me. Sequitur : Vbrs. 4. Cor eorum longefecistt a dtBciplina. — 8i emm disciplines custodiam nossent, nequaquam Redemptoris nostri preecepta contemnerent. Ipsa eos oarnis sufie mortalitas excitasset ad amorem yitse immortalis. Hoc ipsum namque in hac yita corroptionis nos esse subjectos jam de flageilo disciplinffi est. iEstu enim et frigore, fame sitique iorbari, morbis afflci, quandoque eiiam exstin^ goi, qmd bunt hiec atia quam flagefla peeeati ? h Neque hoc ita dicitur, ac si omnipotenft ei misenr cors Deus longe cor hominis a disciplina laeiat, sed quod sponte lapsum ibi remanere ubi cecidit judicando permittat. Sequitur ; Propterea non exaltabuntur. — Quia dum inflmi» yoluptatibus dimissi terrena bona semper desiderant, cor ad supema gaudia nunquam leyant. Exaltarentur quippe si mentem ad spem patri® ccelestis erige- rent. Sed qui per disciplinam custodire yitam mi- nime student, sen^)er per desideria in imis jar cent. Sequitur : VsRS. 5. Preedam poUicetur sociis ei oculi fUio- rumdeficienl — Postquamdemultitudineiniquo- rum, id est de antiqui hosTtis corpore beatus Job sententiam protulit, mox ad ipsum eorum princi- B pem^ id est caput omnium perdittorum senten- tiam yertit, atque a plurati numero ad singularem redit. Peryersus itaque iste auctor erroris prffidam socus polticeretur, quia matignis spiritibus prayo- rum mittit animas, in eorum flne ri^iendas. Ei oculi filiorum ejus deficieni. Quia dum intentiones hoLuinum ad sola terrena speranda excitat, hoc itios amare facit, quod diu tenere non possint. Possunt quoque et per socios fortasse intetiigi crudelissimi quique et omoi matitia jam repleii^ Per tilios yero hi qui adhua deceptoris promissio- nibus iUusi, augendffi pravitati nutriuntur. Sed oculi filiorum ejus deficient^ quia prayorum in- tentiones cadunt. Sequitur : Vers. 6. Posuii me quasi in proverbium vulgi, Q et exemplum suuin coram eis, — Hffic beatus Job dicat ex se, dicat ex yocibus omnium electorum. Omnis quippe qui flageUo percutitur, quasi in pro- yerbium ponitur yulgi, quia stultus quisque dum cuiquam maledicere appetit, ex iltius simititudine maledictionem sumit^ quem temporatiter percus- sum yidet, eamque poenam suo optat adyersario, quam eyenisse conspicit justo, sicque flt ut non rcf-.te sapientibus in exemplum deducatur rectus. Sequitur : VEns.l.Caligavii ad indignaiionem [ab indir gnatione] oculus meus, ei membra mea quasi in nikiium suni redacta. — Ab indignatione ooalas caligat quando ipsi quoque qui in Dominico cor- pore, id est in Ecclesia, lumen yeritatis habent, dum ^ se diutius despici ac designari conspiciunt, de oo- culti judicu admiratione turi>antur, et seoretom Dei penetrare nequeunt, cur prieyaiere peryersi contra bonorum innocentiam permittantar< Mem- brorum quippe nomine, teneritudo inflrmorum ex* primitur, qui dum peryersos prospioiunt florerci justosque cruciari,ad hoc nonnunquam peryeniunt, ut se bona vel inchoasse pceniteant* Sequitur : Vbrs. 8. Stupebant super hoe, ei innocens contra hypocritam suscitabaiur. — Hoc loco innocens necdum perfectus justus accipitur, qui bona adhuo inchoans, etsi nocere atiis non noyit, perfeota ta- men ipse agere nequaquam yalet. Succenditur yero contra hypooritam innocens, dum gloriai si- mulatoris inyidet, etiam qui nulti nocere solet» Sin yero hoc in loeo innoceas quilibet perfeotus in Z99 S. ODONIS ABBATIS GLUNIACENSIS II 256 bono aceipitur, contra hypecritam innocens sus- A citatur, quando et fldrere conspicit, et tamen cum suo eum flore contemnit. Sequitur : Ybrs. 9. Et tenebit Jtistus viamsMm, etmundis manibus addetfortitudinem. — Gonsiderato quip- pe hypocrita, justus viam suam tenet, quia dum illum ex perversa voluntate obtinere ea qus mundi sunt intuetur : ipse ad amorem coelestium robus- tius stringitur, sciens quiabonis desideriis prfiemia sBtema non deerunt, dum et pravis et duplicibus cordibus bona temporalia non negantur. Qua ex re mundis quoque manihus addet fortitudinem, quia conspioiens perversos obtinere terrenam gloriam, bona opera sua provehitadperfectionem, et tanto altius temporalia despicit, quanto hsBC etiam malis abundare cemit. Sequitur : B Vbrs. 10. Igitur vos omnes convertimini et ve- niie. — Qu8B videlicet exhortationis verba,proprie ad electos format, quos ad seternitatem vocat. Qui duobus modis invitantur, scilicet ut et convertan- tur et veniant. Convertantur nimirum fide, ve- niuit opere. Yel certe convertantur deserendo mala, et veniant bona faciendo^ sicut scriptum est « Dedina a malo et fac bonum {Psal. xxxvi, 27). » Sequitur : Et non inveni in vobis ullam sapien' tiam. — Quid est enim quod eos ad sapientiam vocat, et tamen optat ne illos sapientes inveniat, nisi quod ad veram sapientiam venire non pos- sunt, qui falsae suae sapientiffifiduciadecipiuntur? De quibus scriptum est : « V» vobis qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis pru- q dentes {Isa. v, 21). » Sequitur : Vers. 11. Diesmei transierunt, cogitationesmew dissipatsB sunt, torquentes cor meum. — Saiicta electorum Ecdesiaperdiumaet nocturna tempo- ra conspicit vitae suffi spatia transire, quia noctem in adversitatibus, diem vero in prosperitatibus ha- bere consuevit. Quasi enim lux ei oritur ex tran- quillitate pacis, et nox ex dolere persecutionis. Sed cum post quietis otia, ad excrescentes contra se persecutiones laboremque redit, dies suos transisse testatur. In quibus tamen diebus solet tanto gra- vioribus curis premi, quanto a se ipsa tranquilli- tate pacis subtiMores a Judice rationes excogitat exquiri. Sed dum bonis mentibus temporahs feli- citas transit, etiam eura eis terr8B dispensationis .. subtrahitur, qu» eos in cogitationibus torquere videbatur. Sequitur : VxRs. 12. Noctem verterunt in diem.— Dissipat» etenim oogitationes noctem in diem vertunt, qida nonnunquam justis amplius placet ex adversi- tate mala perpeti, quam ex prosperitate ter- renfld dispensationls cura fatigari. Sequitur : Et rursum post tenebras spero lucem. — Lux enim post tenebras speratur, quia vel post noctem vitae preesentis «temum lumen percipitur, vel ita hic adversitas atque prosperitas altemat, ut sibi Buccedere vicissim non desinant. Unde fit, ut et in luce nox in "^uspicione sit, et nocte lux in praesumptione^ sicut scriptum est : € In die bo- nerum ne immemor sls malorum, et indie ma- lomm ne immemor sis bonorum {Eccli, it, 27). » Sequitur : Vers. 13. Si sustinuero, infemus domus mea esty m tenebris stravi lectulum meum. — Priores etenim sancti et sustinere adversapoterant, ettamea corporibus educti adhuc ab infemi lods liberttri non poterant, quia necdum venerat qui illuc sine culpa descenderet, ut eos qui ibi ex culpa tenebaiH tur^ liberaret. Tunc vero homo suum lectukun ia tenebris stravil, quando lucem juslitifie persuaseri callido consentiendo deseruit, et quiain ipsisinfenu locis justorum quoque animae sine tormento tenebantur, ut et pro originali oulpa adhuo illud descenderent, ettamen expropriis actibus suppl»- cium non haberent Quasi in tenebris lectulumstra- visse, est ininfemo sibi requiempraeparasse. Grave enim tsedium electis fuit post solutionem camis, ad-. huc speciem non ^idere Creatoris. Quod taniium nonimmerito beatus Job tenebras vocat.Sequitar : Vebs. 14. Putredinidixi: Pater meus es, maier mea, et soror mea vermUfus. — Quid est qaod di- xit puiredini. Pater meus es, nisi quod omnis ho- mo ab origine jam vitiata desoendit? Unde et additur : Matermea^ et sorormea vermibus, Qnia videlicet, et ab ipsa putredine, et cum ipsa veni- mus in hunc mundum. Quantum enim ad male- riam corruptilitis caunis, mater nostra ac soror vermes sunt, quia et de putredine processimus, et cum putredine venimus quam portamus. Quod si intelligi spiritaliter potest, et mater natura, et consuetudo non immerito soror vooatur, quia ab illa cimi ista sumus. Qun videlicet mater et soror vermes sunt, quia ex natura corruptibili et eou- suetudine perversa cogimur, ut quasi quibusdam vermibus, sic inquietis cogitationibus in mente fatigemur. Gamis enim natura vitiata, et oousue- tudo perversa, quia innumeras cnras in corde in- firmitatis nostr» generant, bene mater et soror vermes vocantur. Mordent enim animum cur» dum inquietant. Sequitm* : Vbrs. 15. Ubi est ergo nunc prxstolatiomeal — Quae esse potuit prestolatio juetorum, nisi justus et justificans Deiis, qui ad pcenas humani generis sponte descenderity ut captivos mortis justitise suae virtute liberare ? Higus enim praesentiam nu- nime cessabant intenta cogitatione praestolari, quam quandoque esse venturam noverant, sed venire citius quserebant. Sequitur : Et patientiam meam quis considef*at^ Expressit desiderium quo festinat in came positus redimi^ et ab inferis ad supema revocari. Et quidem paucorum homi- num ista fuit perpendere, ut scirent de pmsentis vitse laboribus, vel de subsequenti post mortem dilectione cogitare. Quod utrumque justi ante adventum Redemptoris nostri se perpeti dole- bant. Unde recte dicitur : Et patientiam meam quis eonsiderat? Et quidem non deest qui pa- tientiam consideret, sed cum citius non exaudit, quasi minus considerari dicitur Deus. Ipsa enim humani generis quee venit in fine mimdi Dei redemptio, ab his qui a mundi initio prflecesserunt VSl EPITOME MORALIUM. S. GREO. IN JOB. — LIB. XIV. U% (arde credebatur, quia loago temporis spatio a A ecelestium remuneratione disjuncti sunt^ Yeritate attestante, qu» ait : t Multi propheteB et reges yo- luerunt videre qu6B yidetts» et non viderunt, etau- dire qu» auditis, etnon audienmt (Luc. x, 24). • Sequitnr : Vebs. 16. In profimdissimum infemum descen- dent omnia mea, — Cum constet quod apud in- feros justi non in locis poenalibus, sed in superio- ri quietis sinu tenerentur, magna nobis oboritur quBBstio, quidnam sit quod beatus Job asserit, di- cens : In profundissimum infemum descendent omnia mea. Si itaque quantum a celsitudine cobH aer iste caliginosus infemus est, quantum ad ejus- dem aeris altitudinem terra inferius jaoet,etinfer- nus intelligi et profundus potest : quantum yero B ad ejusdem altitudinem terriB, et illa loca inferi, quie superiora sunt aliis receplaculis, infemi pro- fundissimi appellatione signantur, quod aer cobIo, terra ad aera, hoc iUe est superior infemorum si- nus ad terram. Sed mirum valde quod adjungit : Descendent omnia mea. Cum enim sola anima mea desccnsura esset ad mfemi loca, quid est quod ▼ir sanctus illuc perhibet omnia sua descendere, nisi quod ibi se esse totum videt, ubi pondus su» remunerationis intelligit ? Quia hoc quod ex ^ insensibile in terra deserit, quousque ad inoor- mptionem resurrectionis redeat, se esse non sen- tit. Vel certe in infemum ejus omnia descendunt, quia labomm omnium retributio adhuc in sola inferni quiete recipi praestolabatur, et quasi illuc descendit omne quod egit, quia ibi quietem retri- butionis susb ex omnibus invenit. Sequitur : Pti- tasne saltem ibi erit requies mthi ? — In quibus nimirumverbis, et innotescit quod desiderat, et tamen se esse adhuc de suscipienda requie du- bium designat, ne cujus sancta opera tot flagella secuta sunt, occulto judicio supemi Judicis post flagella temporalia etiam mansura tormenta se- querentur. Qua in re cum magno nobis timore pensandum est^ quis nostrum jam de requie oBter- na securus sit, si et ea adhuc et ille trepidat, cu- jus virtutis prnconia et ipse judex qui pertulit clamat : « Si enim justus yix salvabitur, impius et peccator ubi parebit ? (1 Petr. iv^ 18.) » LIBER QUARTUS DECIMUS CAPUT XVIII. i: Vers. i, 2. Respondens autem Baldath Suhites dixit : Inteltige prius et sic loquamur [Usque ad quem flnem verba jactabitis, Intelligite].—Omnes hfleretici sanctam Ecclesiam in quibus incognitis superbire putant, quedam vero nec intelligere suspicantur. Sequitur: Vsms. 3. Quarerepzdatistmus ut jumenta^ et sorduimus coram teJ — HumansB mentis est pro- prium hoc sibi fieri suspicari quod facit. Arbitran- tur enim se despici, quia bonorum mores despi- cere consueverunt. Et quia in his qu»comprehen- di yalent ratione contra haBreticos, ostendit Eccle- sia rationabile non esse quod astmunt, GBsiimari se ab ejusjudiciavelutjumenta suspicantur. Se- quitur : ^ Vers» 4. Qui perdis animam in furore tuo. — Hseretici vel zelum rectitudinis vel spiritalem gra- tiam sanctsB pnedicationis, non virtutis pondus, sed insaniam furoris existimant, quo furore vide- licet perire fidelium animas arbitrantur. Sequitur : Nunquid propter te dereUnquetur terra ? Quid ergo est dicere, nunquidpropter te derettnquetur terra^ nisi hoc quod saBpe fidelibus dicunt, quia si hoc est yerum quod vos dicitis, omnis terra dere- licta, qnam jam pr» multitudine nos tenemus. Se- quitur : Ei transfcrenturrupes de loco stio.— Hsb- retici rapes vocanteos quos subiimibusinhumano genere excedere sensibus aestimant, quos profecto doctores se habere gloria^ tur. Gum vero sancta Ecclesia perversos quosque prflsdicatores intra si« num fidei rectsB coUigere studeret, quid aliud quam de locis propriis movet, ut intra eam recta sentien- tes jaceant humiliter, qui in perversis suis sensi- bus prius rigidi stabant ? Sed hoc fieri haBretici omnino contradicunt, et proptervocem ejus mpes de loco proprio transferri renituntur. Sequitur. Vers. 5, 6. Nonne tux impii extinguetur, nec^ splendebit flamma ignis ejus ? — H8bc si in pr»- sentis vit» definitione denuntiat, fallitur : quia plerumqueet impiis inesse lumen prosperitatis cemitur^ et pios tenebrsB ignobilitatis et pauperta- tis abscondunt. Sin vero ad hoc ejus sermo diri- gitur, ut ostendat quid impii in suo fine patiantur, veraciter dicitur. Nonne lux impii exstinguetur ? Omnis namque impius habet flammam ignis pro- prii, quem in corde suo ex fervore desideriorum temporalium accendit, sednon splendebat /tomma ignis ^us, cum in die exltus omnis exterior decor subtraldtur, et solo suo intrinsecus ardore concre- matur. Flamma ergo ab igne subtrahitur, cum gloria exterior ab SBtemo ejus ardore separatur. Habent etiam et justi flammam ignis sui, sed ni- mirum qu8B resplendeat, quia videlicet eorum de- sideria in bonis operibus lucent. Sequitur : Lux obtenebrescit in tabemaculo ipsius. — Si plerum- que tenebras tristitiam, non immerito lucem acci- pere gaudium debemus. Lux ergo in tabemaculo illius obtenebrescit, quiain ejus conscientiaquam male inhabitat gaudium, quod de temporalibus rebus fuerat, deficit Sequitur : St tucema qu» m- pef^est exstinguetur. — Dt enim de usu multoram^ 6. ODONIS ABBATlg CLUNIACENSIS H M^ loquar, lucerna lumea in testa est, gandiam in A eame. Lucema efgo qum super eum exitinguetur^ quia «um malorum suorum retributio impium se- quitur^ in ejus mMte gaudium cani'ile dissipatur. Sic enim iniquorum mentem terrena gaudia pos- sident, ut super ipsam sint, non apud ipsam. Se- quitur : Vers. 7. Arctabuntur gressus virtutis ejus. — "Nunc enim quasi virtutis suae gressus exerit, quo- ties potestatis sure violentias exercet. Sed gj^essus virtutis ejus arctabuntury quia vires malitisB illius quas nunc in voluptatibus suis exhibet postmodum poena constringit. Sequitur : Et prcecipitabit eum consiiium suum. — Habet nunc consilium omnis iniquus praesentia appetere, eeterna desperare, in- justa agere, justa deridere. Sed cum Judex justo- ^ rum injustormnque venerit, suo unusquisque im- pins consilio praecipitatur, quiaperhoc quod hic elegit appetere, pravis cogitationibus in seterni supplicii tenebras mergitur. Quem cnim hic gloria temporalis extollit, illum illic sine termino poena premit. Sequitur : \ers. 8. Immisit enimin rete pedem suum, et in maculis ejus ambulat — Qui pedes inrete mit- tit, non cum voluerit, ejicit ; sic qui in peccatis se dejicit, non mox ut voluerit surgit, et qui in ma- culis retis ambulat, gressus suos ambulemdo im- plicat, et cum expediri ad ambulandum nititur, ne ambulet obligatur. Ssepe namque contingit ut quis hujus mundi delectatione persuasus in eo ad honoris gloriam pertingat^ et plerumque habita ^ viiescunt, percipiendo discit quam sit vile quod expetiit. Unde revocatus ad mentem, exquirit qua- liter sine culpa fugiat, quod se conspicit esse adeptum. Sed ipsa eum dignitas qu» imphcavit, tenet ; et sine culpis aiiis fugere non valet hoc, ubi sine culpa pervenit. Sequitur : Vers. 9, Tenebitur planta illius laqueo. — Quia videlicet stringitur fuiiis in peccati laqueo, et quia hostis generis humani cum uniuscujusque vitam jn culpa diligat, ad ejus mortem anxius anhelat. Sequitur : Exardescet contra eum sitis. — Anti- quus quippe noster inimicus, cum in peccato vi- tam illaqueat, sitit, ut mortem peccatoris bi- bat. Quod tamen et aiiter intelligi potest. Nam. perversa mens cum in peccato se venisse conspi- ^ cit, quadam cogitationis superficie evadere pecca- ti laqueos qufierit. Sed vel terrores vel opprobria hominum timens, eligit in fieternum mori, quam ad tempus ahquid adversitatis perpeti. Unde se totum vitiis deserit, quibus jam semel obligatum sentit. Cujus ergo usque ad finem vita in culpa constringitur, ejus planta laqueo tenetur. In cujus quippe animo contra eum sitis exardescit, quia quo agere perverse consuevit, eo ad ebibenda mala vebementer accenditur. Impio quippe sitire esthujus mundi bona concupiscere. Sequitur : Vehs. iO. Ab$condUa est in ierra pedica ejus, et deeipHla iUiui s^per semUam. — In terra pedica #bMaiiditur«4um oii)iMi«nb terranifloeoultotur.iai- micus quippe insidians ostendit humanse menti quid in terreno lucro appetat, et oceultat, peccati iaqueum unde ejus animam stringit. Decipula vero a decipiendo vocata est, et tunc ab antiquo hosie super seuiitam decipiila ponitur, quando in actione hujusmundi, quam mens appetit, peccati iatpieus paratur. Quse videlicet non facile deeipe- ret, si videri potuisset. Sic quippe decipula poni- tur, ut dum esca osienditur, nequaquam ipsa a transeunte videatur : quasi esca quippe in laqueo est lucrum cum culpa, et hujus mundi prospe- ritas cum iniquitate. Ibi ergo inimieus decipulam ponit, ubi esse semitam mentis conspicit^ quia illic periculum deceptionis inserit, ubi viam esse invenerit propinqufie cogitationis. Et quia perver- sus homo, omne quod facit, etiam pati metuit, reete sequitur : Vers. II. Undique terrebunt eum formidmes. — Tates enim contra se omnes esse suspicatur, qua- Ua ipse esse contra omnes nititur. Sequitur. Ei in- volvent pedes ejus. — Prava itaque desideria ad pessimam actionem trahunt, et pesaima actio re&- tringitin foraaidine. Qute videlieet forraido invol- vit pedes, ne in rectam exire valeant actionem, et BflRpc vvu iingii , Tn lucii uo qmsq ue uouus esse uif^ tuat, ne hoc a pravis ipse patiatur, quod se bonis fecisse reminiscitur ; dumque hoc pati quod fecit, metuit, undique territus, undique suspectus, quasi pedes invoiutos habet. Sequitur. Vers. 12. Attenuet fame robur ejus^ et inedia invadat costas ejus. — Scripturae sacrae more optaro videtur quod futarum prfievidel, acihcet oon malediceuiis animo, sed pr«dieen(i«. Omais itaque homo, quia ex anima et oame eoMtat, quasi ex robore et infirmitole oompositiis est. Ro- bur ei*go hominis anima est rationaiiS; <}iiae ira- pugnantibus vitiis resistene per ratio^nera valet. £rgo robur iniqui fane attanutttur, quia ejoi ani- ma nuUa interni oibi refectione pascitur, de qua scilicet fame per prophetam dieitur : « Eraittam iamem in fterra, non fBMnem panis, neqae sitim ^uiB, sed audiendi verbum Dei (Amot. vw, ii). » Coste ergo uniuscujnsque sunt sensns anim«, qni tatanies cogitationes muniunt laedia agitw inva- det costas , quando omni spirituali reiecftioiie subtracta, sensus mentis deficiunt, et cogitaliones suas regere vel tueni non possmoit Sequiftur ; VEae. i3. Devoret puUhritndinemcutn ^m^ et consumet brachia iUius priamgemki mart» ^ Pul» ohritudo cutis est gloria temporalis, qute d»m €»- -ris concupisoiturf quasi apeoies in ^te vslinetiir. Brachiorum vere noraine non isoongnie opeia deaignantur^ quia oorporale opus braoiiiis agiibv: quia autem mors nisi peocatum est, quod ab in- ieriori vita animam occidit ? Si igitur peceatnm moTs, non incongrue primogenita mors mperina valet intelHgi, quia sonptum eat : « initinm omnis peccati superbia {EccU. z, 45). » JPnldnitndinem igitur cutis ejus et brachia illius pfimogenitamors devorat, quia iniqui glodam vei qMralioiiem eu- 4>erbia &i)^9»lanftat. fiefoitur : m EPITOME MORALIUM S. GREa. IN JOB. — LIB. XIV. Vers. i4. Allewiiur [(weliatur] ae tCLbemaeuU) A suo fidwcia ejm^ catcet super eutn quasi rex inte- ritus, — Hoc looo mteritus &<»[iiiie, ipse hostis ge- nerifi humaniqui iiiteritum iatulit desigDatur. Iste itaque interitiis, ia die exitus quasi rex super im'- pium caleat, quia quem prius blandis persuasio- nibus deoipit, ad extremum violentis nisibus ad supplicium rapit. Sin vero interitQs nomine, non aperte diabc^us, sed peccatum debet inteitigi, ex quo contigit reprobos ad interitum trahi : taJis ni- mirum interitus quasi rex calcat .mentem, cum eam Aon resistent^ possidet. Non enim potest in hac vita honuni posito tentatio deesse peccati, sed aiiud esl peccalo tentaati reeistere, aliud domt- nanti semre. finjus quippe de tabernaculo tidu- da aTeUitur, quaado per^rsns quisque^qtti multa B sibi ftd votum in hac vita paraverat, repentina morte ditsipatur. Seqoiliiir : Vots. 15. HakUet^ in tabemaeulo ipsius socH ^us qui mm est, — Id est, in meate ejus apostatn angdi per oogitationes nequissimas conversentur, ejus videlicet socii, qrn idcirco jam non est, quia sununa essentia recessit, et per hoc quotidie ex- crescente defectu quasi ad noa esse teiidit, quod semel ab eo, qui vere est, ceoidit. Seqaitur : As^ pergatur in tabemaculo ejus sulphur. — Sulphnr qnid alind quam fontinm ignis est ? Onod tamen sic ignem nntrit, ntfetorem gravissimum exhalet. Qttid itaqne in Milphure, nisi peccatum carais ac^ cipimus ? Quoddumperversis cogitationibus qvasi qaibuadam fetoribus menteoi replet, «Btema in- ^ cendia prieparat. Hoc ergo in tai^emacnlo iniqui salphur aspergitttr, quoties perversa delectatio eamis in ejus mente dominatur. Seqmtar : VEas. Id. De&rsum radicesejus siccenturj sursum autem atteratur ntessiis ejus, — Quid namque radi- eom nomise,qu8e m occulto positee [sitfle] sunt, et germen in apertum ferunt, nisi cogitationes accipi- ttus ? Quffi dum non videntur in corde, visibilia ope- raproducunt, unde et mesds nonune, eadem a]>er- ta operatio designatur, quae videlicet ex latenti ra- dioeprodtteitar.Seddumpravus quisque cogitatio- nes suas in infirmis rebus ponit, et sempitemee viri- ditatis gaudia appetere negligityquid aliud quam radices suas deorsum ^coare permittit ? Gujus messis sursam atteritm*, quia ejns omnis operatio j. a supemo judicio quasinihiium deputatur, etiamsi ante ocnlos humanos booa videatur. Sequitur : Vers. 17. Memoria iUius pereat de ierra, etnon celebretur nomen illius in plaiei». -> Intuendum nobis est, qma sic Baldath Suhites de unoquoque loquitur, ut iateiiter ad caput omniuminiquorura, e^ vefba vertantur. Plate» queque app^latione GroBoa, alatitudine sunt vocatas. Blemoriam vero snam in terra stetuere conatur Anrtichristus, cum in tenrena gloria aippetit si esset possibile in per- petuum permanere. Nomen suum in platois cele- brare gaudet, cum longe lateque operationem snee iniquitatis «xtendit. Sed quia diu hmc iniquitas non sinitur extoili, dicidiir : Memoria iUius pereat de terra. Sequitur : Vbrs. 18. ExpeUat eum de luee ad tenebroM. «* Do luce ad tenebras dicitur, cum de honora vitv pnesentis ad «tema supplicia damnatur. Unde apertius subditur \Et de orbe transferet eum. De orbe quippe braiisfertur, cum si^iemo i^pamnte judice de hoc mundo toliitur, in quo perversegl^^- riatur. Sequitur : Vers. i9. Non erit semen ejus^ neque progenies in populo suo, nec ullse reUquiss in regumibus ejus. — Scriptum quippe est quia Dominus Jesus < in* terficiet eum spiritu oris sui, et destraet iliuslra- tione adventus sui (// Thess. n, 8). » Dum ergo ejus iniquitas cum mundi statu terminatur^ pro- genies ejus in populo suo non reliaquitur, quia et ipse ejus populus cumeo ad suppiidum pariAsr urgetnr, et omaes iniqui qui de ejus perversa persuasione in pravis actibus nati sont, illustm* tkme adventus Domini »ten}o inleriAu cum eocf^ capite suo ferientur. Sequitar : Vers 20. /n diebus ejus stupebunt novissimij et primos invadei horror, ^ Tanta enim tunc oontra justos iniquitete effrenabitur, ut etiam eledorum corda non parvo pavore feriantur. Uiide scriptum est : « Ita ut in errorem indueantur, si fieri p&- test, etiim electi {Malih. xxiv, 24). » Quod videK- cei dicitur, non quia eiecti casuri suai, sed ma^ gaifi terrorilNis trepidaturi. Tunc vero eontpa eum certamea justitiee et oovissimi eiecti habere uar- rantur et primi, quia scilioei ^hi qui in fiae miMt- di electi reperiuntur, in morte carais prosteraeadi suut, et illi etiam qui a prioribas mundi partibus prsecesserant, Enoch scilicet et Elias, ad medium revocantur, et crudelitatis ejus saevitiam in sua adhuc morUM carne passuri suat. Uujus vires ia tanta potestate laxatas novissimi obslupescunt, et priffld metuunt. Sequitur : VsRs. 21. Ergo hasc sunt tabemacula iniquU et iste locus ejus qui ignorat Deum, — Superius-enim dixerat : ExpeUat eum de tuce ad tenebras, et de •— Habent hoc heBretici proprium, ut de inani scienti» suee arrogantia inflentur, et recte credentium simplicitatem seepe derideant, et nullius esse meriti vitam humilium ducant. At contra, sancta Ecdesia in omni quod yeraciter sapit, sensum suum humiUter deprimit, ne scien- tia infletur, ne inquisitione occultorum tumeat, et perscrutari aliqua quAB ultra vires sunt illius praB- sumat. Utilius etenim studet nescire quee perscru- tari non Talet quam audacter diffinire quie nescit. Scriptum est quippe : « Sicut qui md multum comedity non est ei bonum, sic qui scrutator est majestatis, opprimitur gloria {Prov, zxv, 27). » Dulcedo etenim mellis, si plusquam necesse est, sumitur, unde delectatur os, inde vita comedentis necatur. Dulcis quoque est requisitio majestatis, sed qui hanc plus scrutari appetit, quam huma- nitatis cognitio permittit^ ipsa hunc ejus gloria opprimit, quia ydut inmioderate md sumptum perscrutantis sensum, dum non capitur, rumpit. Nobiscum vero esse dicitur, quod pro nobis est, et rursum non nobiscum esse dicitur, quod con- tra nos est. Quia ergo sdentia sua cor hffiretici inflat, fiddis autem cognitio ignorantiaB susb hu- miliat, dicat beatos Job sua voce, dicat etiam confesdone uniyersahs Ecdesiee^ meeum erii igno- rantia mea. Et quia hffic ipsa hieretici qu® scire quflBrunty ad usum solius dationis accipiunt, ut contra fideles et humiles docti videantur, recte subjungitur : A Vers. ^. At vos contra me erigtmini. — Ac si apertius dicatur : Qui erigi contra Yosmetipsos ex mea persecutione debuistis. Ordo quippe erectio- nis in bono iste est, ut primum contra nos, et postmodum contra malos erigamur. Nam qui contra bonos erigitur, per superbiam inflalur. Contranosmetipsos enim erigimur, quando mala propria recognoscentes, districtanosmetipsos pce- nitentiffi ultione ferimus, quando nequaquam no- bis in peccatis parcimus^ et nuUis erga nos cogi- tationum blandimentis incUnamur^ Qui si districte prius nos^a in nobis mala inse- quimur, justum quoque est, ut etiam contra aliena mala utiUter erigamur^ et ea qu» in nobis poni- mus, etiam in aliis redarguendo superemus. Se- B quitur : Et arguitis me opprobrOs meis. — OnEmes reprobi grave opprobrium deputant mala tempo- ralia, et tanto esse unumquemque a Deo despec- tum credunt, quanto hunc afflictum ex percossio- nis flagello conspiciunt. Nil enim in moribus, nil in actibus qunrunt, sed quoslibet quos in faac vita viderint percussos esse, jam divino judicio dam- natos arbitrantur. Sequitur : Vers. 6. Saliem nunc inteliiffite, quia Deus non sequojudicio afflixefit me. — 0 quam durum sonat vox justi verberibus afflicti, quam tamen non elatio, sed dolor expressit. Sed justus non est qui justitiam in dolore deserit. Beatus autem Job, quia mite cor habuit, ilec in dura voce peecavit. Nam si hunc peccasse in hac vooe didmus, im- Q plesse diabolum astruimus quod proposuit di- cens : « Tange os ejus et carnem, si uon in facie benedixerit tibi {Job n, 5). » Gravis itaque quaestio oritur. Si etenim non peccavit in eo quod didt saltem nuuc intelligite, quia Deus non xquo ju- dicio affiixerit me. Deum quod dici nefas est in- juste egisse ahquid consentimus. Beatus enim Job vitam suam attenderat, et ea quas patiebatur fla- gella pensabat, et videbat lequum non esse, ut ad talem talia flagdla reciperet, et cum dicit non se flequo judicio afiOictum, hoc libenti vooe lootttas est, quod in secreto suo Doxninus de illo adversa- rio ejus dixerat : « Commovisti me adversus eum, ut affiigerem eum frustra {^ob ii, 3). » Igitur et vera Job dixit, dum vitam cum flagdlo pensavit, etDeus non ipjusto judicio Job afilixit, quia me- rita ex flagello cumulavit, et diabolus quod pro- miserat, nonimplevit, quia beatus Job inter verba, qu8B durum sonant, et a vera sententia, et amente humilium non recesdt. Sequitur : Bt flagelUs suis me dnxerit. — Aliud quippe est, flagdlis percuti, aliud cingi. Flagdlis namque percutimur» cum consolationem et in doloribus ex rebus aliis habemus. Nam cum tanta nos afflictio depri- mit, ut ex nullius rei consolatione respirare animus possit, non jam flagellis solummodo ferimur, sed etiam cingimur, quia tribulationum verbere ex onmi parte circumdamur. Cinctus enim flagdlis Paulus fuerat cum dicebat : « Foris pugn«e, intus . timores (/ Cor. vii, 5). » Sequitur : 265 EP1T0M£ MORALIUM S. GREG. IN JOB. -- LIB. XIV. !i66 Yers. 7. Kece clamabo vim patiens, et nemo au- A diet vociferabor^ et non est qui judicet, — Omni- poiens Deus quid nobis profuturum esse.valeat sciens, dissimulat exaudire vocem dolentium, ut augeat utilitatem, et purgetur vita per pcBnam, ut quietis tranquillitas» qute hic inveniri non valet, aHbi quflBratur. Et non est qui judicet. Non est enim qui judicet dicitur, quando judicare dissimu- lat. Sequitur : Vers. 8. Semitam meam drcumsepsii, et transire non possum ei in calle meo tenebras posuit, — Gircumseptam verberibus semitam suam vidit, cum transire ad securitatem cupiens, evadere fla- gella non potuit, et quia se percuti aspezit, nec tamen percussione dignam vitam in semetipsore- perit, quasiin calle cor ignorantifie sus tenebras 3 invenit, qui cur ita flagellaretur penetrare non po- tuit. Quod ad infirma quoque membra sanctse Ec- desisB non incongrue refertur. Quia igitur saepe infirmitate, nonnunquam vero ignorantia, pecca- tur, ex infirmantibus membris dicitur : Semitam meam circumsepsit, et transire nan posmm, Ex eis vero qui ad ipsum opus bonum quod eligant, caligant, subditur : Et in calle meo tenebras po- suU. In calle ergo suo tenebras invenit, qui in bis quffi agere appetit, quid eligere debeat, nescit. Gontra haBC atraque per Psalmistam dicitur : « Oo- minus illuminatio mea, et salus mea (Psal. xxvi, \), » Sequitur : Vers. 9. Exspoliavit me gloria mea, et abstulit coronam de capite meo, — Quod cuncta heec beati p viri in afOictione positi personas conveniant, du- bium non est. Sed quia historiaB verba patent, ex- positione juxta litteram non indigent. Oportet ergo ut per sensus debeat mjsticos investigari, id est, justitia ab infirmis ablata est^ qu» ab eis au- ferri non possit^ sed idcirco potuit tolli, quia more vestimenti exterius adbsBsit. Qua m re quseren- dum estquomodo sanct» EcclesisB membra dici valeant qui potuerunt justitiam perdere, quam tenere videbantur. Sed soiendum est quod ple- rumque a membris ejus infirmantibus justitia ad tempus amittitur, sed per cognitionem culp» postmodum ad poenitentiam redeunt, seseque ad eamdem justitiam fortius quam oredebatur as- tringunt. Sequitur : St abstulit coronam de capite meo. — Sicut caput corporis prima pars est, ita principale interioris hominis mens est. Corona vero victorie prsmium est^ quod desuper poniiur, ut qui certaverit remuneretur. Quia ergo multiadver- sitatibus pressi minime in certamine perdurant, in iBis sancta Ecdesia quasi de capite coronam amit- tit. Corona quippe in capite est superna remune- ratic n mente. Et sunt plerique qui dum adversi- ftatibus affliguntur supema prffimia cogitare ne- ghgunt, et ad perfectionem victoriee pervenire non possunt. In his itaque corona de capite au- fertur, quia supemum et spiritale prffimium de mentis cogitatione tollitur. Vel certe caputfidelium non immerito sacerdotes aocipimus, qui pars membrorum Domini prasmia sunt. Unde et per Patrol. CXXXIU. prophetam, « caput et cauda (Isa. ix, 14) » exteiv minari dicitur. Corona ergo de capite aufertur, cum supemte remunerationis praemia etiam ipsi deserunt, qui in hoc Ecclesia corpore prseesse vi- debantur. Sequitur : Yers. iO, Destruxit me undique et pereo^et quasi avulsw arbori abstulit spem meam. — Buasi indi- que enim Ecclesia destruitur^ atque in infirmis membris deperit, quando ipsa quae videbantur fortia corruunt, quando corona de capite abstrahi- tur. Arbor quippe vento impellitur ut cadat, et quem minse terrent ut ad injustiam corruat, quid aliud quam arboris flatu ventum pertulit, et sta- tum suae rectitudinis amisit ? Sequitur : Vers. ii. Iratus est furor ^us contra me, et sic me habuit quasi hostem suum. — Prfledicatore quippe attestante didicimus, quia « fidelis est Deus, et non patitur nos tentari supra id quod possumus ferre, sed facit cum tentatione proven- tum, ut possimus sustinere (/ Cor. x, 13). » Per prophetam quoque dicit Dominus : « Plaga ini- mici, percussi te castigatione crudeli {Jer. xxx, 14). >» Qui ergo ita percutitur, ut vires ilUus a per- cussione superentur, non hunc Dominus quasi filium per disciplinam, sed quasi hostem per iram ferit. Sequitur : Vers. i2. Simul venerunt latrones qus^ et fece" runt sibi viam per me. — Latrones namque ejus^ maligni sunt spiritus, qui exquirendis hominum mortibus pccupantur, qui viam sibi in afflictorum cordibus faciunt, quando inter adversa quae exte- rius tolerant, cogitationes quoque pravas immit- tere non desistunt. Sequitur : Et obsederunt in gyro tabernaculum meum. — In gyro enim taber- naculum obsident, quando ex omni latere suis tentationibus mentem cingunt, que tamen verba, ut jam prsediximus, beato Job, etiam juxta histo- riam, congruunt, qui dummala qucfe pertulit,ante oculos congessit) non quasi tliium, sed quasi ho- stem percussum se esse indicavit. Per quem etiam sibi latrones ejus viam fecerunt, quia maligni spi- ritus contra eum licentiam percussionis accepe- runt. Cujus in gyro taberaaculum obsiderunt, quia, sublatis rebus et filiis, etiam corpus ejus onme vul- neribus attriverunt. Sed mirum valde est, cum /a- trones dicerct, cur addidit ejus. Ut videlicet eo- sdem latrones Dei esse monstraret, Sed quia in eis et voluntas injusta est, et potestas justa, et latro- nes dicuntur ejus^ et Dei. Sed quia, ut sa^pe jam diximus, sanctus vir positus in dolore poenarum^ modo suis, modo Ecclesiffi, modo Redemptoris nostri vocibus utitur, et plerumque sic sua narrat^ ut tamen per typum, ea quae sunt sanctse Ecclesifle ac Redemptoris nostri proferat^ postposita cura historifiB, paulisper in his que subjungit, qualiter Redemptoris nostri vocibus congruat, demonstre- mus. Sequitur : Vers. 13. Fratres meos longe fecit a me et noti mei quasi aUeni recesserunt a me. — Hoc melius ostendimus, si JoanDisadmediumlestimonium pro- feramus, qui ait : « In propria venit, et sui eum non 9 267 S. ODONtS ABBATIS CLUNIACENSIS II 268 receperunt {Joan, i, i\). » Adeo quippe fratres A longe facti sunt, et noti recesserunt, quia tenentes legem prophetare Hebrwi noverant, et preesentem minime recognoscebant. Unrle ot recto dicilur : Vers. 44. Et dereiiquemnt yve propinqui mei, et qui me noverant ohlitisuni mei, — Judaei etenim propinqui per carnem, noti per legis instructio- nem, quasi obliti sunt quem prophelaverunt, dum eum et incarnandum verbis legis canerent, et in- carnandum verbis pertidiae negarent, Sequitur : Vi-Rs. lo. Inquilini domus mece et ancillw mew sicut alienum habuerunt me, — Inquilini domus Dei fuerant sacerdotes, quoruui origo in Dei servi- tio, deputalum jam per •ollicium in conditionem tenebatur. Ancillee autem non immerito intelligun- ^ tur levitarum anim?B ad secreta tabernaculi, quasi ad interiora cubilis familiarius servientcs, qui in- carnatum Dominum, quem dudum per legis verba praedixerant, cognoscere ac venerari no- luerunt. Sequitur: Et quasi pereyrinus fui in ocu- lis eorum, — Redemptor etenira noster dum a Sy- nagoga cognitus non est, in domo sua quasi pere- grinus exstitit. Quod aperto proplieta testatur di- cens : « Quare sicut colonus futurus es in terra, et quasi viator declinans ad manendum ? » (Jer. xiv, 8). Sequitur : Vers. 16. Servum meum vocavi^ et non respon- dit, — Quid enim Judaicus populus fuit, nisi ser- vus, qui non amore iilii obsequebatur Domino, sed timore servili ? Quo contia nobis per Paulum „ dicitur ; « Non accepistis spiritum servitutis ite- rum in timore, sed spiritum adoptionis filio- rum, in quo clamamus : Abba, Pater [Rom. vin, 15). » Hunc igitur servum vocavit Dominus, quia collatis muneribus quasi eunssis vocibus ad se eum ducere studuit, sed ncm respondity quia di- gna opera donis ejus reddere contempsit. Vocat enim nos Dominus, cum muneribus praevenit. Se- quitur : Ore meo deprecabar illum. — Ac si aper- tius diceretur : Ego ille qui ante incarnationem meam tot ei priecepta facienda per prophetarum ora mandaveram incurnatus ad eum veniens, ore eum proprio deprecabar. Hinc per sponsam dici- tur : u Osculetur me osculo oris sui (Cant. i, 1). » Bene autoin dicitur, deprecabar, quia in carne monstratus, dum mandata vitie humiliter dixit, quasi supeibientem servum ut viveret, rogavit. Sequitur : Vers. M. Hatitum meum exhorruit uxor mea. — Quid uxor Domini, nisi Synagoga accipitur, in legis foedere carnali ei intelligentia snbjecta ? Ha- litus vero ex carne est, sed infidelis populus car- nem Domini carnaliter intellexit, quiapurumhunc hominem credidit. Halitum ergo ejus uxor exhor- ruit, quia Synagoga eum quem videhathominem, Deum credere expavit. Sequitur : Et orabam filios uteri mei. — In utero autem proles concipitur, quae in hac vita profertur. Quid ergo uterum Do- mini, nisi ejus oonsilium debetiui'^ acHperc, in quo ante saecula per praedestiuatioQem concepti sumus, ut creali per sacula producamur? Deus ergo, qui manet aiito s;pcula, uteri sui filios ora- vit, quia eos quos potenter per dignitalem suaui condidit incarnatus veuiens humiliter rogavit Se- quitur : Vers. 18. Siulti qffoque despiciebant me. — Sa- pientibus a verilatis iide cadentibus, recl« de stul tis additur quoque, qui dum Pharistei Dominum ac legisperiti despicerer.t, eorum incredulilatem etiann popuU sni turba secuta est, quee in eo quod hominem vidit, Hedemptoris mundi preBdicamenia despexit. Sequitur : Et cum ab eis recessissem de- traheoant rnihi. — Quasi accedebat quippe ad corda populorum Dominus, cum eis miracula de- monstraret, et quasi recedebat, cum nuUa signa ostenderet. Sed recedenti Domino detrahebant, cum a miracuhs quiescenti prflebere tidem nole- bant. Sequitur : Vers. 19. Aborninati sunt me quondam cormUO' rii mei et quem maxime diligebam adversatus est mihi. — Scribffi itaque et legis doctores qui eru- direpopulos ad vitam consueverant, quid aliud quam venturi Redemptoris consiliarii fuerunt ? Qui tamen dum incarnalum Dominum conspicereot, consiliis suis multos ab ejusfidediviserunt, quam- vis prius ad credendum incaruationem ejus per prophetarum verba inultos docuisse viderentur. Ipse enim ordo suadente pertidia a fide veritatis aversus est, qui prius in labore praedicalioois ser- viens maxime diligebatur. Sequitur : Vers. 20. Pelti mex consumptis carnibus adhce- 8it os meum. — In osse fortitudo, in carnibus ve- ro infirmitas corporis designatur. Quia igitur Christus et Ecciesia una persona est, quid per os nisi ipse Dominus designatur ? quid per CAmeiu nisi discipuli, qui passionis ejus tempore iotirma sapuerunt t Per pellem vero quse exterior came manet in corpore, quid nisi illse sanctffi femm» ti- gurantur, qu» ad prseparanda subsidia corporis, exterioribus Domioo ministeriis serviebani? Nam cum ejus disoipuh, quamvis necdum firmi vehtatis fidem populis prsedicarent, ossi suo inhaerebant cames, et cum sanctse mulieres ea quss neces- saria erant praepararent, quasi puellis exterius manebat in corpore. Quasi ergo consumpta carne 08 Domini pelii suse adhaesit, quia fortitudo ejus passionis tempore fugientibus discipulis, jux- ta se mulieres invenit. Sequitur : Ei dereltcta tan- tummodo labia circa dentes meos. — Quid eoim circa dentes aliud quam labia habemus, etiamsi nulla fiagella patiamur ? Sed quid per labia, nisi locutio, quid per dentes, nisi sancti apostoli de»- gnantur ? Sed quia passionis ejus tempore, isti dentes prae timore moriis amiserunt morsum correptionis, amiserunt fiduciam roboris, amise^ runt efficaciam omnimodse operationis, ita ut dno ambulantes post ejus mortem ac resurreetionem ia via Ioquerentur,et dicerent : « Nos sperabamus quia ipse esset redempturus IsraM (Luc. xxiv, 24); » recte nunc dicitur : £t derelicta sunt tantummodo labia circa dentes meos. — Confabulabantur adkoo S89 EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. -^ LIB. XIV. 270 de eo, sed jam in illo minioie credebant. Peractis A itaque his quie ixi voce capitis dixit, ad propria verba beati Job revertitur dicous : Vers. 2i . Misef^mini mei^miseremini mei^ saltem vos amiei mei, quia manus Domini teligU me. — Hoc habere solet proprium; mens priorum quod cum injusta ab adversariis patitur, non lam ad iram quam ad prces movetur, ut se moJerari eo- rum pravitas placitate valeat,plusdeprecari quam irasoi eligunt. Notandum quoque quod eis qu(B secreto apud Deum gesta sunt, beati viri in pu- blico verba concordant. A Satau quippe percussus fuerat, nec tamen percussionem suam Satanaa tri- buit, sed tamen se manu Domini appcUat, sicut ipsc quoque Satan dis:erat : « Mitte mauum tuam, et tange os et oarnem (Job. n^ 5). » Sequitur : b Vehs. 22. Quare perquimini me sicut Deus, et camihus mei saturamini ? — Non abhori-et a lo- cutione pietatis, quod a Deo se perhibet persequi. F)st namque persecutor bouus, sicut de semetipso ore prophetico Dominus dicit : Detrahentem oc- culte adversus, proximum suum hunc perseque- bar [Psal, c. 5). » Cum vero sanctus quisque fla- gellari permittitur^ soit quod persecutionem con- tra commissa vitia ex interna dispensatione patia- tur. Crudeles autem mentes persecutorum cum potestatem feriendi appetunt contra bonorum vi- tam, non studio purgationis^ sed livoris fascibus accenduntur. Et quidem hoc faciunt, quod Deus omnipolens fierl perinittit ; sed duui una causa cum Deo etiam per eos agitur, uou tamen volun- q tas una in eadem causa servatur, quia cum Om- nipotens amando purgationcmexhibet,injnstorum pravitas .steviendo malitiam exercet ; quod intel- ligi et aliter potest, tauto enim Deus omnipotens^ justus [justius] aliena vitia percutit quanto in se- metipso nihil habet vitiorum. Homines cum per disciplinam alios feriunt, sic alienam infirmitatem debent percufeere, ut etiam ad suam oculos nove- rint revocare. Ac si aperte diceretur : Ita ex intir- mitatibus meis afQigitis, ac si more Dei de infir- mitate nihil habeatis. Unde et subditur : FA cami- bus meis saturamini ? Quorum mens proximorum poBnas esurit, saturari procul dubio alienis carni- bus (pisent. Sdendum quoque, quia hi etiam qui alienae vitae detractione pascuntur, aheniis procul dubio carnibns satiantur. Unde per Salomonem dicitur : << Noh esse in conviviis potatorum, neque comedas cum eis qui cames ad vescendum con- ferunt (Prov. ixuf, 20). » Sequitur: Vers. 23, 24. Quis miki det, ut exarentur in li- bro stilo ferreo, aut plumbi lamina vel certe scul- pantur in n7tre cuncta qusepertuli? Quia forti Patrum sententia.... gravis ille Judeeorum populus agnovit, stilo ferreo et plumbi lamina scripta sunt ; quia vero haec etiam dura gentilium corda noverunt, quid ea nisi seuplta in silice videmus ? Et notandum, quia in plumbo quod scribitur ipsa metalli molitie citius doletur. In silice vero tar- (iius quidem valent litterm exprimi, sed difficihus deleri. Non ergo immerito per plumbi laminam Judaea, exprimitur, qu« preecepta Dci et sine lar bore percepit, et cum ceteritate pcrdidit. Recte gentilitas per scilicem figuratur, quee verba sacri eloquii vix custodienda suscipere potuit, sed ta- men fortiter suscepta servat. Per stilum vero fer- reum, quid aliud quam fortis Dei sententia desi- gnatur? Unde ct per prophetam dicitur : « Pecca- tum Judas scriptum est stilo ferrco in ungue ada- mantino (Jer, xvu, i). » Recte quoque per plumbi laminam eos accipimus quos avaritiae pondus gra- vaty quibus per increpantem Prophetam dicitur : « Filii hominum, usquequo graves corde ? « (Psal, IV, 3). Per plumbum namque; cujus natura gravis cst ponderis, peccatum avaritiffi specialiter desi- gnatiu*, quod mentem quam infecerit ita gravem reddit, ut ad appetenda sublimia attoUi nequa- quam possit. Hinc enim apud Zachariam scriptum est: « Leva oculos tuos,et vide^quid esthoc quod egreditur : et dixi. Quiduam est ! et ait : Hasc est amphora egrediens. Gt dixit : Haec est oculus eo- rum in terra universa, et ecce talentum plumbi portabatur (ZacA.v,a, 7). » Quse tamen beatoJob verba sancttie Ecclesise quoque congruunt,qu8e duo sacri eloquii Testamenta custodiens, quasi secun- dum sermones suos scribere petit. Qusb quia forti sententia modo per pondus avaritiaegravibus modo autem duris cordibus loquitur, stilo ferreo in plumbi lamina, vel certe in silice scribit. Sequitur : Vebs. 25. Scio enim quod Redemptur meus vi- vit. — Qui enim non ait Conditor, sed Redem- ptor, aperte eum denuntiat, qui ut nos de capti- vitate redimeret, inter nos incarnatus apparuit, suaque passione nos a perpetua morte liberavit. Et notandum quanta fide se in virtute ejus divi- nitatis astringit de quo et per Paulum dicitur : « Quia et crucitixus est ex infirmitate, sed vivit ex Vlrtute Dei {// Cor.xni,4. » Ait namque : Scio enim quod Redemptor meus vivit. Xc si apertis vocibus dioat : Infidelis quisque illum flagellatum, deri- sum, palmis csBsum^ corona spinea coronatum, sputis illitum; crucifixum, mortuum noverit, ego illum post mortem vivere certa fide credo. Sed quid beatus Job per resurrectionem illius etiam de tuee carnis resurrectione confidis. aperta quaesumus voce profitere. Sequitur: Et novissimo die terra surrecturus sum, — Quia vi- delicet resurreotionem quam in se ostendit, in nobis etiam quandoque facturus est. Resurrectio- nem quippe quam in se ostendit, nobis promi- sity quia sui capitis gloriam sequuntur membra. Sed eoee resurrectionem audio, eifectum tamen ejusdem resurrectionis exquiro. Credo namque quia resurrecturus sim, sed volo audire qualis. Sequitur : Vers. 26. Et rursum circtimdabor petle mea. — Dum aperte peIiisdicitur,omnis dubitatio voric re- surrectionis aufertur,quia non, sicut Euticius Cons- tantinopohtanse urbis episcopus scripsit,corpus no- strum in iila resurrectionis gloria erit impalpabile, ventis aereque subtilius.In illa enim resurrectionis gloria erit corpus nostrum subtile quidem per ef- 27i S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II 272 fectum spiritalis potentiae, sed palpabUe per verita- A sinu meo. — Nihil nos certius habere credimus. tem naturae. Unde etiam Redemptor noster, dubi- tantibus de sua resurrectione discipulis, ostendit manus et latus, palpandaque ossa praebuit dieens: « Palpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere {Luc. xxiv, 39). » Sequitur: Ei in carne mea videbo Deum, -— Ecce resurrectionem, ecce pellem, ecce camem apertis vocibus fatetur. Quid ergo remanet, unde possit mens nostra dubitare ? Si itaque iste vir sanctus efFeclum resurrectionis Dominicsa redu- cendam carnem in integro statu credidit, quis erit reatus nostrse dubitationis, si vcra carnis resur- rectio, nec post exemplum credilur Rertemptoris? Sequitur : quam hocquodinsinutenemiis.Insinu ergo suam spem repositam tenuit qui vera certitudine de spe resurrectionis preesumpsii. Sequitur : Vers. 28. Quare ergo non dicitis : Persequamur eumj et radicem verbi inveniamus eontra eum ? — Priori quippe sententia iniquorum facta re^re- hendit, sequenti autem ex diviao judicio poenas innotuit. Ait enim : Quare ergo nunc dicitis: Per- sequamur eum et radicem verbi inveniamus con- tra eum ? Perversi quilibet malo studio bene pro- lata audiunt, et in lingua justi accusationis audi- tum invenire appetunt, quid aliud quam contra eum verbi radieem quaerunt, ex qua videlicet lo- quendi originem sumant, et ramos pravae loquaci- Vers. 27. Quem visurus sum ego ipse, et oculi g tatis in accusationem dilatent. Sequitur : mei co7ispectun sunt, ei non alius. — Si enim, si- cutquidam errorum sequaces arl)itrantur, quia post resurrectionem corpus palpabilenonerit, sed invisibilis corporis subtilitas caro vocabitur, quam- vis substantia carnis non sit, piofecto alius est qui moritur, alius qui resurgit. Sed beatus Job hanc eis scntentiam veridica voce clestruit, qui ait: Quem vistrus sum ipse, et oculi mei conspeciuri suni, et non alius. Nos autem beati Job fidem se- quentes, et Redemptoris nostri post resurrectionem corpus palpabile veraciter credentes^ fatemur car- nem nostram post resurrectionem futuram diver- sam,et eamdem. Eamdem per naturam, diversam per gloriam ; eamdem per veritatem,diversam per potentiam. Sequitur: Reposita est hxc spes mea in Vers. 29. Fugit ergo a facie gladii, quia ultor iniquitatum gladius est, et scitote esse judicium. — Omnis qui perverse agit, eo ipso quo hoc des- picit, esse Dei judicium nescit. Si enlm hoc timendo sciret, qu» in illo sunt punienda non ageret. Nam sunt plerique qui extremum esse judicium verbo- tenus sciunt, sed perversa agendo testantur quia nesciunt. Qui enim hoc non formidat, ut debet, nepdum cognovit cum quanto turbine terroris ad- veniat. Si enim pensare pondus trementi exami- nis nosset, iree diem utique tremendo prsecaveret. Faciem quoque gladii fugere est: animadver- sionis districtae sententiam, priusquam appareat, placare. LIBEII QUINTUS DECIMUS. Quia amici bocrita illata laude, delecte- tur honoribus, panis ejus in utero illius verteturin fel aspidum intrinsecus, quia satietas transito- eum locus suus intuebitur, quia lingua adulantium d rise delectationis in retributionis fine ad amarilu- hunc ad judicium favoribus non sequuntur. Se- quitur : Vers. 10. Filiiejus atterentur egestate — Scri- ptum est : « In malevolam animam non introibit sapientia (Sap. i^ 4). » Et per Psalmistam dicitur : « Divites eguerunt et esurierunt (Psal.xxmi, 11). » Filii itaque hujus hypocritsB atterentur egestate, quia hi qui in hypocrisim ex ejus imitatione na- scontur, dom veritatis soliditatem non tenent, ui cordis egestate deficiunt. Sequitur : Et manus il- Uusreddent illi dolorem suum. — Quid per ma- nus nisi opera designantur ? Manus itaque illius ei dolorem reddent, quia damnationem justam ex iniqua recipiet operatione. Sequitur : Vers. il. Ossa ejus imptebuntur vitUs adoles" dinem vertitur. Etfet aspidtm, id est^ maUgno- rum spirituum persuasio fuisse cognoscitur, quod hic laus glorise esse credebatur. Vel certe quia panis Scripturse sacrse intelligentia non in- convenienter accipitur , quae mentem reficit , eique boni operis vires preebet. Et plerumque hypocrita etiam sacri eloquii erudiri mysteriis studet , nec tamen ut ex eisdem vivat, sed ut cffiteris hominibus quam sit doctus appa- reat ; sed dum de sacrae legis scientia gloriatur, vitflB potum convertit sibi in veneni poculum, et inde reprobus moritur unde ad vitam erudiri vi- debatur. Neque hoc inconvenienter accipitur, quod nonnunquam hypocrita dum doctrinae verbo ad os- tensionemstudet, divinojudicio caecatus, hocipsum 275 S. ODONIS ABBATIS CLUMACENSIS 11 276 verbum prave intelligit, qiiod male quflerit, et ciim A in errorem hiereseos labilur, contingitei, ut sicnt de fclle aspidum, sic infelix de pane moriatur, et in doctrina sua mortem invenit ; quia in verbis vitffi vitam minime qusesivit. Sequitnr : Vers. 15. DivUiaSj quas devoravit, evomet, et de ventre illius exirahet eas Deus. — Vult hypocrita scire divina eioquia, nec tamen facere, vult docte loqui, nec vivere. Pro eo quod non ait qum novit, etiam hoc quod novit amittit. Divilias igitur sacrfe legis quas legendodevoravit, obllviscendocvomit, easque de ventre illius extraliit, quia ho?? quod servare noluit, justo judicio de ejus memoria evel- lil, ne prfiBcepta Dei saltem in Ungua teneat, qyn^ Bon servat in vita. Unde per Prophetam dicitur : u Peccatori autem dixit Deus : Quare tu enarras r justitias meas et assumis testamentum per os tuum ? » [Psai, xLvni, 16.) Sequitur : Vers. 16. Caput aspidum suget, et occidet eum lingua viperas, — Aspis parvus est serpens, vipera prolixioris est corporis. Vipera enim dicitur, eo quod vi pariat. Quid ergo per aspides parvos nisi latentes suggestiones immundorum spiritum figu- rantur, qui cordibus hominum parva prius suasio- ne surrepunt ? Quid vero per Unguam viperae, nui violenta diaboli tentatio designatur ? Prius cnim leniter surrepit, postmodum vero etiam violenter trahit. Caput itaque aspidum sugit, quia initium suggestionis occult», prius parvum in corde nas- citur ; sed occidit eum lingua viperfle, quia post- modum capta mens veneno violentce tentationis p necatur. Sed fortasse h(Bc ipsa intelligere etiam per contrariam interpretationem valemus. Nam quia aspis veneno suo concitc, vipera autem tardius occidit ; per aspidem violenta et subita, per vipe- ram lenis et diuturna tentatio designatur. Unde illi mors insurrectione capitis, viperfie autem in lingua esse perhibetur^ quia repentina tentatio sfepe inopinatam mentem, mox ut surgit, interii- cit ; longa vero tentatio, quia prava diutius per- suadendo suggerit, velut ex lingua vipera occidit. Sequitur : Vebs. 17. Non videat rivulos fluminis, ton^entes mellis et butyri. — In Evangelio dicit Dominus : « Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae (Joan. vu^ 38). » Rivuli ergo sunt fluminis, dona Spiritus sancti. Rivulus estfluminis charitas, rivulus fluminis fides, ri- vulus fluminis spes. Sed quoniam omnis hypo- crita nec Deum nec proximum diiigit; cum tran- sitoriam mundi gloriam quserit rivulus fluminis non videt, quia irrigatione non perinfunditur oha- ritatis. £t notandum quod non rivos, sed rivulos dioit. Accipi enim rivuli fluminis possunt esse do* na spiritalia, quae in amantis mente ita de cceles- tibus subtiliter currunt, ut per os carnis impleri non possint. Fluvius autem torrens est, ipsa inun- datioSpiritus sancti, quae in contemplantis ani- mum exuberanti infusione coUigitur, cum mens plusquam intelligere sufflcit, repletur. Mel enim il< .iiper cadit, butyrum vero ex animalium lacte D colligitur. Mel itaque ex aere, bntyrum ex canie csl. Surami autem Patris Unigenitus, cum sit Deus super omnia, homo factus est Intcr omnia ; qui cum nos divinitatis sure duicedine et mysterio in- carnationis replevit^ melle nos pariter et butyro satiavit. Quia ergo Spiritus Christi mentem quam repleverit, et divinitatis ejus dulcedme, etincaraa- tionis flde laetificat, isti rivuli torrentis fluminia mellis simul et butyri esse memorantur. Sequitur: Vers. 18. Luet quce fecit omnia, nec tamen (rofi- sMme/tir.— Persolvit enim in tormento ea quae hic illicite servavit desideria, et flammis ultricibus tradiius semper moritur, quia semper in morte servatur. Non enim in morte consumitur : quia si consumeretur vita morientis , cum vita etiam poena finiretur, sod ut >ine fine crucictur, vivcre sine fine in p(Bna compellitur, ut, cujus vita hic mortua fuit in culpa, ilhcque mors vivat in pcena. Sequitur : Juxta multitudinfmi adinventirnum suaruju, sicet sustinebit. — Qui enim multa in- venit ad culpam, novis cruciatur mventionibus in pnena. Nara quod hic suspicari non potuit, hoc il- Hc ultion>hus tmditus senlit. Sicut enira exercitati in bonis operibus elocti nonnunquamplus student agere quam eis dignatus est Domious juberti : sic pleruraque perversi quiquc in pravis actionibus exercentur, ut plus inveniant in perversa opera- tionc quod faciant, quam ex usu reproborum ini- quitatis potucrunt. Unde ct amplioris retributionis tormento feriuntur. Sequilur : Vers. 19, 20. Quoniam confringens nudavit pau- peres, pomum, rapuit et non CBdificavit eam, nec est satiatus venter ejus. — Domum pauperis con- fringit et nudat, quia eum quem per potentiam conterit, exspoliare quoque per avaritiam non eniboscit. Rapit eam et non ndificat. Ac si aperte diceretur : Qui hanc sedificare debuit insuper rapit. Rapuit ergo, et non aedificavit eam^ quia non so- lum de suonil tribuit, sed etiam, quod erat alie- num, tulit . Venter quippe iniqui avaritia estt quia in ipsa colligitur, quidquid perverso de- siderio glutitur. Liquet vero quia avaritia deside- ratis rebus non exstinguitur, sed augetur. Nam more ignis, cum ligna quffl consumat aoceperit, excrescit. Sequitur : Et cum habuerit gum coneu^ pierat, possidere nm poterit. — Majoris autem iracundiiB est, cum et hoc tribuitur quod mala desideratur, atque inde repentina ultio sequitur, quia hoc quoque obtinuit quod Deo irascente con- cupivit. Unde et per Psalmistam dicitur, cum es- cam camis male populus desiderasse perhibetur : « Adhuo esca erat in ore ipsorum, et ira Dei as- cendit super eos, et oociditplurimos eorum {Psal. Lxxvii, 38). » Sequitur : Vebs. 21. Non remansit decibo ^tM.^Cibuaejus est omne quod perverso deslderio oonoupivit. Sed perverso hypocritfle de cibo suo nil remanet> quia cum ipse ad eeterna supplicia ducitur, a cunctis bonis qu8B hicpossederat, alienatur. Unde etadhuc subditur : Proptereanihilremanebitdebonisejus.— Si eniui de bonissuis aliquiremaneret,secumquBe m EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. — IJB. XV. 276 habuerat tollcret ; sed quia omnia amhiens timei e judicem noUiit, ex hac vita suhtrackus, nudus ad judicem vadit. Sequitur : Vers. 22. — Cum acUiatus faerit, arctabitur, — Prius quippe anhelat per avariiiam, concupita congregare, et, cum quasi in quodam ventre ava- ritisB multa congesserif, sa^iatur, arctatur ; quia dum anxiatur quaiiter acquisita custodiat, ipsa sua enm satietas angustat. Sequitur : jEstmbit et omnis dolorirruet super eitm^ — Prius namquc dolorem habuit in ipsasueeconcupisconliee latiga- tione, qualiter concupita raperel. quoinodo alia blandimentis, alia terroribus auferrct. At poslquam acquisitis rebuspervenitaddesiderium, aliushunc dolor fatigat, ut cum solhcito timore custodiat, quod cum gravi iabore meminit acquisitum. Post haic quoque ad gehennam ducitur, seternis crucia- tibus mancipatur. Omnis ergo dolor super eum ir- ruet, qucm et hio prius poena concupiscentiee, post- modum vero curacustodi%,etillic quandoque pce- na uUionis cremabit. Sequitur : Vers. 23. Utinam impleatur venter ejusy et im- mittat in eum iram favoris sui, et ptuat super il* lum dellum suum. — Super hunc hypocritam Do- minus bellum suum piuit, cum judiciorum suorum gladiis ejus opera percutit. Belium namque Deo pluere est,iniqui vitam districtis sententiis desuper ad interitum urgere. Sequitiu* : Vbbs. 24. Fugiet arma ferrea, et irruet in arcum xreum, - Sciendum quod avaritia aliquando per elationem subrepit, aliquando vero per timorem. Sunt namque nonnulh, dum potiores videri appe- tunt, in. alienarum rerum ambitum succenduntur. Et sunt nonnulli qui^ dum sibi subsidiorum ne- oessaria deesse timent^ mentem ad avaritiam re- laxant et aliena ambiunt, cum sibi sua sufficere non posse suspicantur. Omnis ergo necessi- tas non incongrue ferrum vocatur, quia vitam inopis moaroris vulnere cruciat, sicut quoque de ejus necessitatibus scriptum est, qui a fratribus venditus, afflictam vitam ducebat. « Ferrum per- transivit animam ejus (Psal, civ, 18). » Quidergo sunt arma ferrea, nisi neoessitatcs vitae praesentis, qufle dure premunt, et vitam inopis insequuntur ? Ferrum quippe aerugo consumit, aesautem consu- mere difficilius solet. Ferro ergo necessitas prae- sens, qun transitoria est, eere autem sententia aeterna iiguratur. Etquia judicium supernum ab iniqui mente non attenditur, juste arcui compara- tur, quomodo velut ex insidiis percutit, dum illud is qui percutitur non attendit. Fugiet ergo arma ferrea et irruet in arcum asreum, quia dum prae- sentes necessitates metuens multa per avaritiam rapit, extremijudigi districtis se percussionibus anteponit. Sequitur : Vehs. 25. Eductus et egrediens devaginasua, et futgurans in amaritudine sua- — Iniquus iste insidiatur depra^dationibus proximorum, sed dum prava in cogitatione machinatur, quasi adhuc gla- dius in vagina est. Dum vero malum quod cogita- vit, inique perficit, de vagina sua egreditur. Quia A de o< cultationc cogitationis suee per iniquitatem uitdae operatiouis aperitur, ostenditur in opere qualis lalnit in cofjitatione. Ktnotandum quodait ; Efiuctus et egrcdiens de vagina sua. Eductus, sci- licet per seductorem, cgrediens vero per propriam volantatem. Fulgur quippe, cum repente desuper venit, cum terroreanteoculos clarescit ; claritatem ostendit, et anteposita percutit. Sic videlicet ini- quus, cura ^loriam vitae praesentis assumpserit, uude in lioc mundo per potenliam clarus ostendi- fur,inde agiturut multi foriantur. Quare fulgurare iniqui est, iu hujus vit^e honoi^e clarescere. Sedquia splendor irloriip illius iptornis gehennae suppliciis man^^ipatur, recte nunc dicitur fulgnrans xn ama- ntudine sua, Quia enim modo quasi ex terrore et B claritate feriens gaudent, inde post supplicia in perpetuum sustinet. Sequitur : Vadent et venient super eum horribiles. — Quid hoc loco horribiles nisi mahgni spirit:is appellantur ! bonis videlicet mentibus pavendi atque fugiendi ? Et quia iidem mahgni spiritus certis quihusque vitiis singuli ob- sequi sunt credendi, cum perversus iste alia qui- dem vitia ad momentum deserere videtur, sed alia agere incipit, profecto super hunc horribUes va- dunt et veniunt, quia perversi mentemetsialia ma- ia deserunt, alia occupant. Sequitur : Vers. 26, 27. Omnes tenebne absconditw sunt in occultis ejus, Quamvis hypocrita aetiones bo- nas in snperiicie ostendit, quaedam tamen in eo malorum operum tenel^rae apparent, sed tamen Q minuB prodit in opere, quam in ejus latet cogita- lione. Nam qui cuncta simul in eifectu non explet, cuncta quae noceant in mente tacitus tenet. Sequi- tur : Devorabit eum ignis, qui non succenditur. — Miro valde modo paucis verbis expressus est ge- hennae ignis. Ignis namque corporens, ut esse ignis valeat, corporeis indiget fomentis, qui oum necesse est ut servetur, per congesta ligna procul dubio nutritur, nec valet nisi succensus esse, et nisi refotus suhsistere. At contra gehennas ignis, cum sit corporeus et in semetipso i*eprobo8 oorpo- raliter exurat, nec studio humano succenditur^nec lignis nutritur^ sed creatus semel inextinguihilis durat, et succensione non indiget^ et ardore non caret, quia Omnipotentis justitia, futurorum praes- ^ cia, ab ipsa mundi origine gehennae ignem crea- vit, qui in p Digitus ergo ori superponitur, eum per discretionem hngua refrenatur, ne per hoc quod loquitur in stuititise culpa dilabatur. Se- quitur : Vers. 6. Et ego quando recordatus fuero^ perti' mescOf et concutit camem meam tremor. — Quia beatus Job actuum suorum non oblitus fuerit, ex- trema ejus locutio ostendit. Qua ex re hoc nune quidem ab eo amicis dicitur : Et ego quandoreeor- datus fuerOf pertvmesco; constatnimirum quodper D m EPITOME MORALIDM S. 6REG. IN JOB. — LIB. XV. irrisioiiein dicatur. Ac si aperte diceretur : Si me A aliquid hypocritie habere meminero, in poBniten- ti8B mox fletu contremisco. Camem yero suam si recordatus fuerit tromore perhibet concuti, id est infirmitatem operis, ultionis pavore fatigati. Se- quitur: Yers. 7 Quareergo impii mmtnt, sublevati suntf cmfortatique divitiis? — Nisi eos enim patientia diyina toleraret, nequaquamdiuvitam in peccatis ducerent. Sublevantur namque divitiis cum esse potentes incipiunt. Confortantur vero, cum in hac vita diu subsistere permittimtur. Quos enim sub- stantia sublevat, in fastu suee potentiaB dierum longitudo confortat. Vel certe subievati et confor- tati referuntur, quia sublevantur honoribus confor- tantur rebus. Sequitur : 3 Yers. 8. Semen eorum permanetcoram eis, — In augmento magnas felicitatis, cum magno patrimo- nio dantur et hffiredes. Ac ne qua necessitas tem- poris saltemab ocuhs subtrahat eos, in quibus ani- mus exsuitat, sequitur: Propinquortim turba et nepotum in conspectu eorum. — Ecce adest vita, adsunt honores et divitisB, adsunt filii, adsunt nepotes. Sequitur: Vers. 9 Domus eorum securae sunt et pacataB, et virga Dei non est super iUos. — Securas et pacatae sunt, quiapeccantes vivunt, iugenda agunt, et gau- dia non relinquunt, et virga eos supem» disciplinae non percutit. Sequitur : Yebs 10. Bos eorum concepity et non [abortivit] obortity vacca peperii, et non est privata fetu suo, ^ — Yuigaris locutionis est, ut bovem masoulum, et vaecam feminam, sed litteraturaB locutio com- munis generis appellat. Unde nunc dicitur. Bos eorum concepiij et non abortivit, et reliqua. Do- minus gregum prima fehcitas est, si grex sterilita- tem non habens, concipit ; secunda si conceptus ad partum venit ; tertia vero si hoc, quod partu- ritum est, per nutrimenta ad profectum ducatur. Ut ergo tota simul adesstf impiis demonstret eorum greges beatus Job asserit concepisse, et non orbortiisse, peperisse et fetu proprio non esse privatos. Yers. il. Egrediuntur quasi greges parvuli eorum^ et infantes eorum exsuUant lusibus. — Ipsum quoque infantum lusum in domo iniquorum ne vilem valde esse crederemus, subjungens ait : " Ybrs. 12. Tenent tympanum et ciiharam, et gaudeni ad sonitum organi. Ac si patenter dicat : Cum Domini hononbus et rebus tument^ subjecti ludicris actibus gaudent. Sequitur : Yers. 43. Ducunt tn bonis dies suos, ei in puncto ad ififema descendunt. — Ecce, beate vir, eorum gaudia diu narraveras, quomodo nunc asseris quod in puncto ad infema descendant, nisi quod omnis longitudo temporis vitae praesentis punctus esse cognoscitur, cum fine terminatur ? In puncto enim stilum ponimus et levamus. Quasi ergo in puncto vitam tetigit, quia hunc accepit et amisit. Potest in puncto hoc quoque iotelligi, quod ssBpe hi, qui diu in iniquitate tolerati sunt, subita morte rapiuntur, ut nec flere ante mortem Uceat qu» peccaverant. Sequitur: Yers. 44. Qui dixerunt Deo : Recede a nobis. — Hasc verbis dicere vel stulti minime praBSumunt, sed tamen perversi omnes Deo recedere non verbis sed moribus dicunt. Dicunt ergo : Recede a nobiSf qui ei ad se a.litum prabere recusant, eumque pravis actibus inpugnant etiamsi verbis eum lau- dare videantur. Dicunt etiam : Scientiam viarum tuarum nolumus^ — eo ipso quo ejus scientiam apprehendere contenmunt. Yia autem Dei pax, via Dei humilitas, via Dei patientia est. Sed quia haBC omnia iniqui despiciunt, Deo dicunt : Scientiam viarum: tuarum nolumus. Dum enim in praBs^ti vita superbiunt, dum hononbus inflantur^ dum etiam si non habent, appetunt, vias Dei in cogita- tione contemnunt. Sequitur : Yers. 45. Quis est Omnipotens ut serviamus ei? — Mens enim hominis male exterius fusa, sic in rebus corporeis sparsa est, ut neque ad semetip- sam intus redeant, neque eum, qui est invisibihs, cogitare sufficiat. Unde viri camales jussa spiri- taUa contemnentes Deum, quia corporaliter non vident, quandoque ad hoc perveniunt, ut etiam non esse suspicentur. Unde scriptum est : « Dixit insipiens in corde suo : Non est Deus {PscU. xm, l). » Sequitur : Et quid nobis prodest, si oraveri" mus eum ? — Gum Deus in oratione lassatur, quia cum Ula quisque postulat qusB fortasse juxta occul- tum judicium Deus retribuere recusat, ipse quoque venit in fastidio, qui non vult dare quod amatur. Sese magis Dominus quam ea qu8B condidit vult amari, 8Btema potius quam terrena postulari, sicut scriptum est : «Quffirite regnum Dei, et hoBcomnia adyicientur vobis {Matih. vi, 33). » Sequitur : Vers. le. Vemmtamen quia wm sunt in manu eorum bona sua, consilium impiorum longe sU a me, — Bona in manu habet, qui despiciendo tem- poralia sub dominio mentis premit^ nam quisquis ea minime diligit, se magis illis quam sibi illa sup- ponit* Quidnamque est iniquorum consihum, nisi terrenam gloriam quserere, flBtemam neghgere sa- Iutem,temporaIemcum danmointeriori appetere, et dolores transitorios ad SBtemos gemitus eommu- tare ? Yir igitur sanctus, has iniquorum cogita- tiones intuens, aspernetur et dicat : ConsiUum tm- piorum Umge sU a me, Sequitur : Yers. 47. Quoties Uscema eorum exstinguitur.^ SsBpe impius in lucem suam eBstimat fiiiorum vi- tam sed cum filius,'qui nimis amatur, subtrahitur, lucema impii, qusB videbatur, exstincta est. Smpe impius prflBsentis honoris gloriam luceraam putat, sed dum sublata dignitate dejicitur, lucema ex- tincta est, qusB ei juxta desiderium lucebat. Sequi- tur : Et superveniet eis inundatio, et dolores divir det furoris sui, — Inundatio impiis supervenit, cum dolorum fluctus ex ahqua adversitate patiun- tur. Bene autem dicitur : Et dolores dividet furoris sui qui enim SBternos doloresimpio per retributio- nem servat, et ahquando mentem ejus etiam tem- poraU dolore transverberat, quia hic quoque et illic m S. ODONIS ABBAT1S CLUNIACEN8IS 11. m perciitit fiiporis sni siiper impium dolores dividit. A suam et de furore Omnipotentis Inbet. — Qui si in Neque enim poena praRsens, qu» injusti animum a pravis desideriis non immutat, ab aBternis suppii- ciis liberat. Unde et per Psalmistam dicitur : «Fluit super peccatores laqueos, ignis et sulphur, et spiritus proceliarum, pars calicis eorum (Psal. x, 6). » Dicendo etenim laqueos, ignis, sulphur, et spiritus procellarum, multos nimirum dolores in- tttlit. Sed quia ab his doloribus peccator, qui non corrigitur, ad aetema supphcia vocatur, eosdem dolores non jam totum cahcem, sed partem cahcis dixit, quia videhcet eorum passio hic quidem per doiores incipitur, sed in ultione perpetua consum- matur. De quorum fine adhuc subjunpritur : Vbrs. 18. Erunt sicut palew ante faciem venti. hac vita positus, culpam suam videre voluisset, de Omnipotentis furore postmodum non biberet^ sed, qui hic avertit oculos a respeotu criminis, ilUc dechnarc non valet sententiam damnationis. Sequitur : Vers. 24 . Quidenim ad eum pertinet dedomo sua post se ? Et si nume9*us mensium ejus dimidietur l — Neque enim sic debemus accipere, ut iniquus iste postea quam damnatus fieternis supphciis fuerit, de domo sua, id est cognatis, quos rehque- rit, minime cogitabit, cum \ ersemetipsam Verilas dicit : Igi- tur, quia malus : ad diem perditiouis servatur : et ad diem furoris ducitur, hoc non nisi qui est via- tor inteiiigit, quoniam qui cor in prasentibus flgit, quee iniquum sequantur supplicia non deprehendi- tur. Sequitur: riori terrenee domus abundantia saginetur, dicitur, ^ Vebs. 31 . Quis arguet coram eo oiam ejuSy et qux et meduUis ossa ejus irrigantur. Vel certe ossa sunt hujus divilie pravfls consuetudines et durae. MeduUie vero in ossibus sunt ipsa mala desideria vivendi, quee neque ex pravitatis satisfactione sa- tiantur. Quie meduUse quasi ossa irngant, cum ipsa prava desideria perversas consuetudines suas in voluplatum delectatione conservant. Et sunt nonnuUi qui in hoc mundo divitias non habent, sed habcre concupiscunt, elati esse appetunt, quamvis in hoo mundo quod oupiunt, obtinere non possint. Et cum nuUis rebus vel honoribus fulti sint, per mala tamen desideria in conspectu interni judiois, reos conscientia addicit. Talis ete- nim quisque plerumque ideo afiQigitur, quia dites- (^ere ac superbire non valet. In pulvere etenim dor- mire est, in terrenis desideriis oculos mentis clau- dere. Unde imiouique peccanti, et in culpa siia dormienti dioitur. « Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te ChnBtus{Ephes. v. 14).» Vermes vero qui de came nascuntur, eos simul operiunt, quia sive divitis siye pauperis animum curse carnales premunt. In rebus enim terrenis pauper et dives reprobus quamvis non pari pro- speritate fulciantur, pi.ri tamen anxietate turhan- tur, qui& quod iUe jam cum metu habet, iste cum anxietate appetit, et quia habere non valet, dolet. Sed cuni flcriptimi sit : « Quis scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis qui in illo est? (/ Cor. i, 11.)» qua ratione nunc dicitur oerte novi cogitationes tuas ? Sed tuno Bpiritus hominis D fecit quis reddet ilti ? — Saepe malus indignationem conditoris sui quam in aeternum passurus est, et in hac quoque vita positus experitur, dum prosperi- tatem quam amat amittit, et adversitatem quam formidatinvenit.Etquamvis increpari de suispra- vitatibus auotorum lingua etiam in prosperis va- leat, scimus tamen quod cum facta sua perversum quemque dejiciunt, justoruro increpatio convales- cat. Sed qua ratione ista dicuntur, dum etiam ju- stis tacentibus hoc quoque notnm sit, quia toties hir iniqiii via arguitur quoties ejus prosperitas in- tervenisse adversitate turbatur. Sed beatus Job, dnm de omni malorum corpore loqueretur, subito ad iniquorum omnium caput verba convertit. Vi- dit enim qnod in flnem mundi Satan hominem ingrediens, quem sacra Scriptura Antichristum appeUat, tanta elatione extoUitur, tanta virtute principatur, tantis signis et prodigUs in sanctitatis ostensione se eievat, ut argni ab homine ejus facta non valeant, quia cum potestate terroris adjun- guntur etiam signa ostensse sanctitatis et ait: Quis arguet coram eo viam ejus ? Quis videlicet hominum iUum inorepare audeat, cujus visum ferre pertimescit ? Sed tamen ejus viam, non solum Elias et Enoch, qui in ejus exprobatione ad me- dium reducuntur, etiam omnes electi arguunt, dum contemnunti dum virtute mentis ejus mali- tiffi resistunt. Sed quia hoe ex divina gratia, etnon suis viribus faciunt, recte nunc dicitur : Quis ar^ guet caram eo viam ^us f Quifl etenim nisi Daus, 267 ~ S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II m cujus adjutorio electi ut resistere valeant fulciun- A tur? Multi enim nunc vias Antichristi judicantes corripiunt, sed hoc quasi in ejus absentia faciunt, dum illum arguunt quem adhuc specialiter non intuentur. Cum vero in illo damnato homine ye- nerity quisquis ejus prsesentise resistit coram eo yiam ejus arguet, cujus vires conspicil et contem- nit. Vel certe viam ejus arguere est, prosperitatem cursus ejus aBterno supplicio interveniente turbare. Quod quia Dominus solum propria virtute factu- rus est, de quo scriptum est : « Quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui et destruet iUustra- tione adventus sui (// Thess. ii» 8),» recte dicitur : Quis arguet coram eo viatn ejus ? Unde et sequitur : Ut qusB fecit quis reddet ef? Quis nimirum nisi Do- minus qui solus iUi perdito homini qusB fecit red- b det, dum potestatem ejus tam vaUdam per adven- tum suum fiBtema damnatione contriverit. Se- quitur : Yers. 32. Ipse ad sepulcra ducetur, et in conge- rie mortuorum vigilabit, — Quia sepulcra mor- tuos contegunt, quid aUud per sepulcra, quam re- proborum corda signantur, in quibus exstinctae a vita beatitudinis animse velut in sepulcris latent ? Iniquus ergo iste ad sepulcra deducitur, quia in pravorum cordibus recipietur, quomodo soU iUi eum suscipiunt, in quibus mortuse animse a Deo reperiuntur. De quo recte etiam, dum ejus sup- pUcia describerentur, per prophetam dicitur. « [n circuitu iUius sepulcra ejus, omnes interfecti et qui ceciderunt gladio (Ezech. xxii, 22). » lUi quip- p pe in infemo juxta illum sunt. Satanae itaque in congerie moiUuorum vigilare est, in repro- bomm cordibus maUti» suae astutias exercere. Sequitur : Vbrs. 33. Dulcis fuU glarets Cocyti. — Grseca lingua Cocytus, luctus dicitur, qui tamen luctus feminarum vel quommlibet infirmantium solet inteUigi. Sapientes hujus s»cnU a luce verita- tis exclusi, quasi umbras quasdam de verita- tis inquisitione tenere conati sunt. Unde Co- cytum fluvium currere apud inferos putave- nmt, videlicet designantes quod hi qui digna dolorUous opera faciant, in infemum ad luctum decurrunt. Scriptum quippe est.* «ViriUter agi- te, et confortetttr cor vestrum {Psal. xxx, 25). » Qui enim in Domino confortari renuunt, ad ^ luctum per animi infirmitatem tendunt. Gla- ream lapiUos fluminum appellare oonsuevimus, quos aqua defluens trahit. Quid ergo per gla- ream, nisi reprobi designantur, qui suis volupta- tibus dediti, quasi semper ad ima trahuntur ? Qui enim contra voluptates ejus saecuU stare fortiter nolunt, glarese Cocyti flunt, qui suis quotidie lap- sibus ad luctum tendunt : ut in setemum postea lugeant, qui modo se in suis voluptatibus dele- ctabiUter relaxant. Et quia antiquus hostis suum vas iUum reprobum hominem ingressus dum do- na perversis tribuit, dum eos in hoc mundo ho- noribus extoUit, dum eorum ocuUs prodigiaosten- dit, dum fluxse mentes hunc in suis prodigus mi- rantur et sequuntur, bene de eo dicitur : Dulcis fuit glareis Cocyti. Cum enim hunc electi despi- ciunt^ cum mentis calce contemnunt, UU eum se- quentes diUgunt, qui veiut ab aqua voluptatis ad perpetuum luctum trahimtur, qui per terrenam concupiscentiam more glarse quotidianis lapsibus ad ima dUabuntur. Sequitur : Et post se omnem hominem tradet, et ante se innumeralnles. Hoc lo- co homo humana sapiens dicitur. Sed cum plus sint omnes quam innumerabUes, qufierendum no- bis est cur ante se innumerabUes, et post se om- nes trahere dicitur^ nisi quod antiquus hostis in reprobum tunc hominem ingressus, cunctos quos camales invenerit, sub suee jugum ditionis rapit. Qui et nunc priusquam appareat innumerabUes quidem, non tamen omnes camales trahit, quia quotidie a carnaU opere ad vitam multi revocan- tur, atque ad statum justitiae alU per brevem, aUi vero per longam poenitentiam redeunt ; et nunc innumerabUes rapit, cum falsitatis suae stupenda hominibus signa non exhibet. Cum vero coram camaUum oculis miranda eis prodigia fecerit, post se timc non innumerabUes, sed omnes trahit; quia bonis pr»sentibus delectantur, petestati U- Uus se absque retractatione subjiciunt. Haec beatus Job; qui contra iniquorum principem mire disse- ruit, qui in hac vita extoUi permittitur, sed in ad- ventu Domini destruetur, de se patenter ostendit quia flagella Dominica non ex ofiensione suscepe- rit, quomodo si iniquus quisque in hac vita per- mittitur prosperari, necesse est ut eiectus Dei de- beat sub flageUi fervore teneri, ex qua re amicos arguit dicens : Vers. 34. Quomodo igitur consolamini me fru- stra, cum responsio vestra repugnare ostensa sit vetitati? Amici beati Job eum consolari noii pote- rant, in quo suie sermonibus veritati contraibant. Cumque hinc hypocritam vei impium dicerent, per hoc quod ipsi mentientes perpetrabant cul- pam, augebant procul dubio poenam justi vulne- ribus afEUcti. LIBER SEXTUS DEClMUS. CAPUT XXII. Qui contra veritatis verba... aUegatione defi- ciunt, saepe etiam nota repUcant, ne tacendo victi videantur. Unde EUphaiy beati Job sermonibus pressttSy ea dicit qu» iHiifatt ignorat» ait enim : Vers. 1, 2. Nunquid Deo comparari potest ho^ mo, etiam cum perfectse fuerii scientise ? — In comparatione etenim Dei, scientia nostra ignoran- tia est. Ex Dei namque participatione sapimus, non comparatione. Seqaitur : 289 EPftOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. -^ LIB. XVI. 890 ym%,Z.Quidprodest Deo sijmtus fueris, atit A inde aliqiiid se agere vivaoiter putant Eos vero quid ei confers, si immaculata fueint vita tua ? — Id omni quippe quod bene agimus, nosmetipsos, non autem Dominum juvamus. Unde per Psalmi- stam dicitur : « Dixit Domino : Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges (Psal, xv, 2.) » Sequitur : . Vers. 4, 5. Nunquid timens te arguet te^ et ve- niet tecum ad judtcium ? — Quis hoc vel desipiens sentiat, quod Dominus ex timore arguat, et ex metu judicium suum contra nosproponat? Sed quia verba sua metiri nesciunt, procul dubio ad otiosa dicta dilabuntur, in quibus si se minime reprehendunt, statim ad noxia et contumeliosa prosiliunt. Unde Eliphaz, qui odiosa intulit, ad lassos dicimus, qui sub hujus saBCuIi onere labo- rioso fatigantur. Unde et ipsa Veritas dicit : « Ve- nite ad me, omnes qui laboratis, et oneratis estis, et ego reficiam vos (Matth. xi, 28).» Haeretici igi- tur qui sua dogmata prasdicare non cessant, sano- tam Ecclesiam quasi de imperitia irrident, di- centes : Aquam lasso mm dedisti, etesunenti sub- traxisti panem, Se enim dare aquam lasso existi- mant, cum quibusdam sub terreno fasce laboran- tibus, sui poculum erroris prtebent : et panem esu- rienti se non subtraxisse suspicantur, quia etiam de invisibilibus atque incomprehensibilibus inqui- siti, cum superba audacia respondent et tunc se doctos prsB omnibus credunt, cum loqui de incogni- contumeliosa protinus verba prorupit dicens : J^/ b tis infehcius prsBsumunt. Sanctavero Ecclesiadimi non propter malitiam tuam plurimam, et infimtas iniquitates tuas ? — Sequitur : Vers. 6. Abstulisti enim pignus frati*um tuo- rum sine causa, — In Scriptura sacra appellalio- ne pignoris aUquando donum Spiritus sancti si- gnatur, ut iUud Pauli : « Qui dedit nobis pignus Spiritus (// Cor, v, 5.) » Aliquando confessio pec- catorum, sicut in lege scriptum est : « Si debitum debet tibi quispiam frater tuus, et abstideris pi- gnus ab eo^ ante solis occasum pignus restitue (Deut. xxrv, 42, 13). » Quia ergo sancta Ecclesia quilibet ab hsereticis ad veritatem fidei revertentes prsecipit prius ut confiteri erroris sui culpam ha- beanty persuadet, et quasi per hsereticorum spe- quempiam videt esurire quod ei non prosit acci- pere, aut si jam sunt sibi cognita modeste suppri- mit^ aut, si adhuc videntur incognitay humiliter fa- tetur, eosque ad ordinatae humilitatis sensumrevo- cat, cum per suum illis prsedicatorem dicit : « Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem (Rom. xi, 20). » Et rursum. « NoU al- tum sapere, sed time (Rom. xii, 3). » Sequitur : Vers. 8. In fortitudine brachii tui possidebas terram, et potentissimus obtinebas eam. — Ac si patenter dicat : Qui in praedicatione tua terram universaliter occupasti, potenlia fortitudinis, non ratio veritatis fuit. Quia enim Christianos principes prfledicationem ejus tenere conspiciunt, hoc quod ciem, per Eliphaz dicitur. Abstulisti pignus fror q ei a populis creditur, non virtutem rectitudinis,8ed trum tuorum sine causa, id est, ab hisqui a nobis ad te veniunt inutiliter confessionem errons exe- gisti. Si vero, ut prsediximus, pignus^ dona sancti Spiritus sentimus, haeretici sanctam Ecclesiam fra- trum suorum dicunt pignus abstuUsse, quia iUos qui ad iUam \eniunt, dona spirituaUa suspicantur amittere. Unde sequitur : Et nudos exspoliasti ves- tibus. — Eos quos heeretici perversis praedicationi- bus trahunt, prsecepta doctrinae suse quasiqueedam vestimenta habere existimant, et tandiu iUos ves- titos putant, quandiuhsecquaeipsiprfiedicavenmt, ab iUis servari considerant. Ex quibus cum qui- dam ad sanctam Ecclesiam redeimt, eos proUnus doctrinai vestimenta perdidisse suspieantur. Sed causam seecularis potentiae esse supicantur. Sequi- tur : Veis. 9. Viduas dimisisti vacuas, et laeertospu* pillorum comminuisti. — Plebes quse haereticis prsedicantibus sunt subjectfie, excamaU intelUgen- tia errorum eoriun semina perversa suscipiunt, eisque in sua damnatione sociantur. Sed cum sancta Ecclesia ipsos errorum prsedicatores, vel ratione victos ad se suscipit, vel studio perversita- tis obduratos sub discipUnse suse vinculo restringit, destituti haeretici cum remanere apud se plebes si- ne prsedicatoribus vident^ quid aUud a sancta Ec- clesia quam viduas vacuas reUctas dolent ? Et quia subtractis hflereticorum magistris eorum discipu- cum nudus exspoUari nequeat, quffirendum nobis los in suo opere infirmari suspicantur, quasilacer- • J • __ J» ^M , , i . . . „ I.. .1 ■ .m.^^^^ti^LZ ** < •!» • * 1_ ■»-1 1 • est, quomodo prius nudi, et postmodum exspoUati memorantur. Sed sciendum quia onmis qui cordis puritate perfruitur, eo ipso quo dupUcitatis tegu- mentum non habet, nudus est. Et sunt nonnuUi apud hfioreticos, qui cordis quidem puritatem ha- bent, sed tamen doctrinae eorum dogmata perver- sa suscipiunt, Hi nimirum et ex sua puritate nudi sunty et quasi ex eorum praedicatione vestiuntur. Sequitur : Vers. 7. Aquam lasso non dedisti, et esurienti subtraxisti panem. — Hfieretici quo veritatis soU- ditaiem non tenent, eo nonnunquam student ut loquaciores appareant, et contra cathoUcorum fi- dem quasi doctrinse scientia gloriantur. Gunctos quos aspiciunt pravis ad se trahere sermonibus quttrunty et unde sibi aUos ad interitum sociant, tos pupiUorum comminutos ab Ecclesia esse con- queruntur. Vel certe quia sancta Ecclesia, dum quosdam ab haereticis venientes suscipit, Uquet nimirum quod pristino errori eorum contradicit. Quia ergo eos a carnaU intentione suae supersti- tionis revocat, haeretici cum hos aliter vivere aspi- ciunt quam docuerunt, lacertos eorurc ab opera- tione, qnam prius tenuerant, comminutos esse ab Ecclesia detestantur. Sequitur : Vers. 10. Propterea circumdatus es laqueis et conturbat teformido subita. — lUum tormido su- bita conturbat, qui considerare negligit quid ex districtione judicis venientis immineat. Quia ergo fidelem populum hceretici culpis perfidi» oppres- sum credunt, circumdatum laqueis accusant, et quia existimant quod futura non pr»videat inper- m S. ODONIS ABBATI8 CLUNIAGBN8IS U. m oussione sua hunc subita ooaturbatum formidine A putant. Sequitur : Vers. ii, Et putabai te tenebras non visurum, et impetu aquarum inundantium non oppressum tri ? — Ac si aperte dicat : Securitatem pacis tibi in spe proposueras, et idoirco de preesumptione tua quasi de luce gaudebas, nec te unquam op- primi tribulationibus existimasti. Sequitur : Vers. 42, 43, 14. Annon cogitas quod Deus altior ccelo sit, et super stelLarum verticem sublimetur, et dicis ; Quid enim novit Deus. Et quasi per cali- ginem judicat, Nubes latibulum ejus, nec nostra considerat, et circa cardines costi perambulat. — Sunt plerique ita liebetes ut formidare nesciant nisi quod corporaliter vident. Unde lit ut Deum nou metuant, qnem videre non possunt. Heeretici ^ autem, quia se sapientes arbitrantur, verba con- tra catholicos irrisionis proferunt, atque ab eis iUum non timeri suspicantur, quem videre corpo- raliter nequeunt, ut quasi per torporem sensus Auctorem suum existiment, quia excelsior calo estf et super steltarum vertices mblimatur, ex longinquo videre non posse. Et quia inter nos et coelestem sedem partes aeri»e intersunt^ quasi in nube latens per caliginem judi«^et, et superioribus intentus, minus ima perpendat, et dum coeli car- dines ambiendo constringit, interiora non videat. Sed quis de Deo vei desipiens ista suspicetur ? Qui nimirum oum sit semper omnipotens, sic intendit omnibus. ut adsit singulis ; sic adest singulis, ut simul omnibus nimquam desit. Nam etsi quosdam C peceatores deserit, eisdem tamen ipsis adest per judicium^quibus deesse videtur per adjumentum. Sequitur : Vers. 15. Nunquid semitam saeculorum custodi- re cupiSf quam calcaverunt viri iniqui ? — Sicut semita Redemptoris nostri humilitas , ila semita seeculorum superbia. Sseculorum itaque semitam viri iniqui calcant, qula per hujus vitae desideria in elatione perambulant. Sequitur : Vers. 16. Qui sublati sunt ante tempus suum, et fluvius subvertit fundamentum eorum. — Cum tempus vitfiB a divina nobis praescientia sit prooul dubio fixum, qufierendum valde est, qua ratione nunc dicat, quod iniqui ex praesenti sueculo aule tempus proprium subtrahantur. Oomipotens enim Deus, etai aliquando mutat sentantiam^ nunquam ergo eo tempore ex hac vita quisque subtrahitur, quo ex divina poientia ante tempora praescitur. Sed sciendum quia creans et ordinans nos oami- potens Deus juxta singulorum merita diaponit, et terminum ut etmalus iUe breviter vivat> ne multis bene agentibus nooeat, vel bonus diutius in hao vita subsistat, ut multis boni operia adjutor exis- tat. Quamvis omnipotens Deus illud tempus uniuscujusque ad mortem preesciat, quo ejus vita terminatur. Neo alio in tempore quispiam meri poterit, nisi ipso quo moritur. Cum ergo ita sit^ quid est quod dicitur quod iniqui ante tempus suum subUUi sunt^ nisi quod omnes qui prflDsen- D tem vitam diligunt, longiori sibi eju&dem vitse spatia promittunt ? Sed cum eos mors superv^ niens a prsesenti vita subtrahit, eorum vita spatia, quae sibi longiora quasi incogitationetendere ood- sueverant, intercidit. Iniqui eoim dum oorde tran- sire ad eeterna negligunt, et ounota prssentia fu- gitiva esse non intuentur, mentem in amore vite pneseulis iigunt, et quasi longfie habitationis in ea sibi fundamenta oonstruunt, quia in terrenia re- bus per desideria solidantur, et quia quotidiano temporis lapsu, ipsa preesentis vit» mortahtas de- ourrit, atque dedioationem reprobc^um eosdem reprobos subtrahendo destruit, recte de iniquis dioitur : Et fluvius subvertit fundamenta eorum, id est, ipse cursus mutabilitatis statum in eis su- bj itit perversce oonstruotionis. Sequitur : Vers. n. (?Mi dicebant Deo : Recede a nobts. — Heec etiam beatus Job dixisse quis ambigat ? Et qu0B in ejus dictis exposuimus, propter legentis fastidium replicare devitamus. Sequitur : Et quasi nihil posse facere. Omnipotens mstimabant eum. — In his ergo sermo, et non sententia immutatur. Nam quodper beatum Job dictum est. « Quid est Omnipotens ut serviamus ei ? » [Job xxi, 15.) hoc per Eliphaz dicitur, et quasi nihil possit facere eestimabant eum. Sequitur : Vers. 18. Cum ilte implesset domoi eoru i bo- nis. — Malorum domos Dominus bonia implet, quia etiam ingratis bona sua non denegat, ut aut benignitatem Gonditoris erubesoant, et ad bonita- tem redeant ; autredire omnimodo contemnentes, inde iUic gravius puniantur. Sequitur : Quorum sententia procul sit a me. — Hooetiamperbeatum Job diotum est : ait namque : Quorum oonsitium longe sit a me. Quamvis aliud sententia, at aliud coasilium pessit inteUigi. Sententia quippe in ore est, oonsiiium in cogiiatione. Coostat nimirum quia iste malorum verbis, iste veiK) etiam a oogita- tione desiderat esse dissimiUs. Sequitur : Vbrb. 19. Videbunt fusti et Iwtabuniury et inno- cens subsannabit eos, — Justi, cum hio ii^ustos errare oo .spiciunt, de errore pereuntium non pos- sunt liBtari. Si enim gaudent erroribus, justi non sunt. Rursum si per insultationem letantur, eo quod tales non suntquales alios esse eonspioiunt, omnino superbi sunt. Unde et Pharis»us justiflea- tionem perdidit, qui publicani meritis gaudendo se prsetulit, dicens : « Gratias ago tibi, quia noa sum sicut o»teri homines, raptores, injusti, adul- teri, velut etiamhie publioanus {Luc, xviii, H). » Quandoergo videbuntjusti iniquorum iBtehlum et leetabuntur, nisi cum distrieto judioi perlecta jam securitate exsultationis inheaserint, cum in ilk> exti*emo examine illorum damnationem ooattpi- oiunt, et de se jam quod metuant non habebunt ? Nunc itaque reprobos aspioiunt et gemant, tunc oonspioient et subsannabunt, quia eos exsultando despicient, quos modonec sine gemituiniqua per- petrantes, nec sine metu vident proiniquitate mo- rientes. Sequitur : m EPITOMB MORALIUM S. OREG. IN JOB. — LIB. XVI . tH Vers. 20. Nonnesuccisa esl erectio eorum, el re- A Vers, 25. Eritque Omnipolens contra hostes tuos, liqyiias eorum devorabit ignis. — Hic nainque iniqui erecti siint, quia in pravis aciionibus extol- luntur, quia perversa agunt^ et tamen pro perver- sis actibus rainime feriuntur. Sed eorum erectio tunc succiditur, cum vel a praesenti vita ad inte- ritum, vel a conspectu seterni judicis ad aBternum gehennfie inceudium pertrahuntur. Qui et si hic mortuaqa siiam carnem relinquunt, ipsam quoque in resurrectione recipient, ut cum carne ardeant, in qua peccaverunt, sicut enim eorum culpa in meote fuit et corpore, ita eorum poena in anima erit pariter et carne. Sequitur : Vers. 21, 22. Acquiesce igitur ei, et habeto pa- cem, et per hxc habebis fruetus optimos. Suscipe et argentumcoacervabiturtibi. — Quos magis alios hostes patimur, quam malignos spiritus, qui cogi- tationil)us nostris obsident? Argenti nomine sacra eloquia designari testatur Psalmista, qui ait : K Eioquia Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum terr» {Psal. \i, 7). >» Et stiepe cum sacris eloquiis intendimus, malignorum spirituum insidias gravius toleramus, quia menti nostreB terrenarum cogitationum pulverem asper- gunt, ut intentionis nostree oculos a luce intimae visionis obscurent. Quid nimirum Psalmista pro- tulerat, cum dicebat : << Declinate a me^ maligni, etscrutabor mandata Dei mei {Psal, cxvm, 15). » Sed quia nemo hostes sua virtute superat, per Eli- exore Uiius legem, et pone sermones ejus in corde b pbaz dicitur : Eritque Omnrpotens contra hostes tuo. — Cuipa superbiae est docere meliorem. Quam saepe hseretici perpetrant, qui de his quae prave sentiunt, quasi docere catholicos prfiesu- munt. Timc enim putant Deo aequiescere, si illos contigerit eorum perversitatibus consentire, et ac- quiescentibus pacem promittunt, quia contra eos qui sibi consentiunt jam jurgah desistunt. Fru- etns autem optimos sibi consentientibus polhcen- tur, qnia eos solos bona opera agere existimant^ quos ad siia dogmata se trahere exsultant. Quibus hoc congruit quod adjungit. Suscipe ex ore illius legem, quia ea quGB ipsi sentiunt, ex ore Dei pro- cedere suspicantnr. Et pone sermones ejus in corde tuo. Ac si astruat dicens : Quos nuno usque in ore^ tuos, et argenlum coacervabitur tibi. Ac si aperte diceretur : Dum malignos spiritus Dominus a te sua virtute repuierit, divini eloquii talentum luci- dum excrescit. Sequitur : Vers. 2(5. Tunc super Omnipotentem deliciis af- flues. — Super Omnipotentem deliciis afQuere est, in amore ilhus Scripturse sacrae epulis satiari, in cujus nimirum verbis totdehcias invenimus^ quot ad provectum nostrum inteUigentiae divbrsitates accipimus. Hinc etiam in admirationem sponsae scriptum est : « Quae est ista quae ascendit de de- serto, deliciis affluens ? » (Cant viii^ 5.) Sequitur : Et elevabis ad Deum faciem tuam, — Ad Deum faciem elevare est cor ad subhmia investiganda et non in corde tenuisti : quia enim eorum per- q attollere^ nam sicut per corporis faciem homini^ versa dogmata respuit, non eum verba Dei in sensu^ sed in ostensione habuisse criminantur. Se- quitur : Vers. 23. Si reversus fueris ad Omnipoteniem sedificaberiSj et longe facies iniquitatem a taber- naculo tuo. — Fidelem populum a Deo discessisse hieretici existimant, cum suis praedicationibus re- sistentem vident, ac si aperte dicant : Quiu nostris dogmatibus resistendo a Deo recessisti, idcirco a justitiae sedificatione destructus es. Tabernacu- lum vero aliquando accipimus tabernaculum cor- poris, aliquando vero habitaculum cordis. Nam sicut anima habitamus in corpore, ita per cogita- tionem habitamus in mente. Iniquitas ergo in ta- ita per interiorem hominem Deo noti atque con- spicabiles sumus. Cum vero culpae reatu depri- mimur, ad Deum levare cordis nostri laoiem ve- remur ; cum vero poenitentiae lamentis culpa di- luitur, et sic perpetrata plangimtur, ut plangenda minime perpetrentur, magna menti iiducia nasci- tur, et ad conspicienda supernse retributionis gau- dia cordis nostri facies levatur. Ao si aperte here- tici fideh populo dicant : Quandiu praedicationem nostram non sequeris, cor in infimis premis. Se- quitur : Vebs. 27. Rogabis eum, et exaudiet te. — Ro- ganl quippe Dominum^ sed exaudiri minime me- rentur, qui jubentis Domiui preecepta contemnunt. bernaculo mentis est, perversa intentio in studio . Unde scriptum est : « Qui dechnat aurem suam ne cogitationis, iniquitas autem in tabernaculo cor- poris est per expletionem operis actio carnahs. Ac si Ehphaz patenter dicat : Quisquis ad Deiun post errata revertitur, in cogitatione simul et in opere mundatur. Sequitur : Vers. 24. Dabit pro terra siiicem^ et pro siUce torrentes aureos. — Quid per terram, nisi infirmi- tas actionis, quid per duritiam sihcis, nisi forti- tudo signatur? Quid per terrentes aureos, nisi doctrinam intimae olaritatis accipimus ? Omnipo- tcns autem Dominus ad se conversis pro terra dat sihcem, quia pro infirma actione, fortitudinem tri- buit robusti operis. Dat etiam pro silice torrentes aureos, quia pro robusto opere doctrinam muiti- phcat clarae pr»dicationis. Sequitur : audiatiegem, oratio ejus erit exsecrabihs {Prov^ xxvui, 9). » Subditur : Et vota tua reddes, — Qui vota vovit, sed haec per infirmitatem solvere non valet, ei ex peccati pcena agitur, ut volenti bonum, posse subtrahatur. Cum vero in conspe- ctu intimi judicis ea quae obsistit culpa detergitur, fit protinus ut votum possibihtas sequatur. Se- quitur : Vers. 28. Deceri^es rem, et eveniel tibi, — Hoc esse proprium inhrmantium solet, ul tantum quempiam existimentju8tum,quanto hunc adSpisci conspiciunt omne quod appetit, cum videhcet no- verimus nonnunquam bona terrenajustissubtrahi, qua; largo munere tribuuntur injustis. Sed si dicta haec Eiiiphaz de donis spuritalibus intuht, scien- 29S S. ODOm ABBATiS GLUNIAGENSIS 11 206 dum quod res decemitur et venit, cum yirtus quee A ex desiderio expetitur, largiente Deo etiam affe- ctum prosperatur: Unde et adhuc subditur : Et in viis tuis splendebit lumen, — In viis quippe ju- storum lumen resplendere est, per mira operum virtutum signa suae claritatis aspergere, ut quo- cunque per intentionem . pergunt, ad intuentium cordibus peccati noctem exoutiant, et sui operis exemplo in eis justitiae lumen infundant. Sequi- tur : Vers. 29. Qui enim humiliattis fuerit, erit in gloria, et gui inclinaverit oculos, ipse salvabitur. — QucB nimirum sententia a veritatis ore non di- screpat, dicenlis : « Omnis qui se exaltat humilia- bitur^ et qui se humiliat exaltabitur (i/a^/A., xxm, 12). » Unde per SalomonQpi dicitur : « Antequam q conteratur, exaltatur cor hominis, et antequam glonetur, humiliatur {Prov. xyiii, 12). » Recte au- tem dicitur : Qui inclinaverit oculos ipse salvabi- tur, quia quantum per membronun ministerium deprehendi potest^ prima superbisB ostensio in oculis esse solet. Hinc enim scriptum est : « £t oculos superborum humiliabis (Psal, xvit, 28). » Oculos ergo inclinare est, nulium respieiendo de- spicere^ sed si minorem atque imparem cunctis quos aspicit aestimare. Salvabitur itaque quioculos inclinat, quia qui falsum superbiee verticem dese- rit, yeritatis altitudinem ascendit. Secjuitur ; Yers. 30. Salvabitur autem innocens in mundi- tia manuum suarum, — Quae scilicet sententia,isi de ccelestis regni retributione promittitur, veritate p fulcitur^ quia cum de Deo scriptum sit : « Qui cre- didit unicuique juxta opera sua (Rom,^ u, 6), » illum in extremo examine justitia aetemi judicis sal, quem hic ejus pietas ab immundis operibus liberat. Sin vero ad hoc salvari hic quisque mun- ditia manuum suarum creditur, ut suis viribus in- nocens fiat, procul dubio erratur, quia si supema gratia nocentem prsevenit^ nunquam profecto in- veniet quem remuneret innocentem. Unde veridici Moisi voce dicitur : Nullusque apud te per se in- nocens est (Exod, xxxiv, 7). » Quas tamen omnia pro typo h»reticorum promissionibus- congruunt. Qui cum fideles quoque in prassenti vita afOictos inveniunt, eos ex culpa penQdise percussos arbi- trantur, eisque si sua dogmata sequantur, salu- tem innocentiae per bonorum operum munditiam promittunt. Sequitur : CAPUT XXIII. Vers. 1, 2. RespondensautemJob ait : Nuncquo- que in amaritudine est sermo meus^ et manus plagx meoB aggravata est super gemitum meum, — More suobeatum Job planioribus verbis inchoat, sed dicta sua, alta mysterii prosecutione consummat. Mederi quippe dolor afQicti ex amicorum consola- tione debuerat, sed consolatio eorum ad blandi- menta faUaciae erupit, quia videlicet inordinatae oonsolationis intentio persecutionem, quam mi- nuere debuit, multiplicavit. In quibus nimimm verbis per typum sanctae Ecclesiae etiam fidelium dolor exprimitur, qui eo ampUus gemunt, quo malos blandiri conspiciunt, quia juxta Pauli vo- cem, i< per dulces sermones et benedictiones sedu- cunt corda innocentium {Rom, xvi, 18). » Manus quippe plagae est fortitudo percussionis. Primam namque percussionem suam electi considerant, qui a Conditoris sui visione divisi sunt^ quia ne- quaquam illuminationis intimae claritate fruuntur, sed in praesentis vitae exsilio quasi in caecitatts loco religati gemunt. Semper ergo habeat in hac vita manum plagre gemitum suum, sed cum adhuc etiam in hac vita adversa accedunt, manos plagae eorum etiam super gemitum gravatur. Se- quitur : Yers. 3. ^t^ mihi tribuat ut cognoscam et inve- niam illum et veniam usque ad solium ejus ? — Electus quisque nisi Dominum cognovisset* utique non amaret. Sed aliud est cognoscere per fidenii, atque aUud per speciem, aliud invenire per credu- litatem, aliud per contemplationem. Ex qua re agitur, ut electi onmes eum, quem fide cognove- runt, videre quoque per speciem anhelant, cujus amore flagrantes aestuant, quia ejus duloedinis suavitatem jam ipsa suae fidei certitudine degus- tant. Quid enim soUum Dei est, nisi ilU aageUei spiritus, qui, Scriptura teste, Throni vocati sunt? Qui utique usque ad soUum Dei venire vult, quid aUud quam interesse angeUcis spiritibtts concu- piscit ut nulla jam defectiva temponun momenta Bustineat, sed permanenti gloria in oontemidatio- nem aeternitatis exsurgat ? Sequitur : Vers. 4. Ponam coram eo Judieium, et os metmi replebo increp€ttumibus, — Coram Deo ponere jo- dicium est^ intra secretum mentis per contempla- tionem fidei^ ad tremendum examen majestalis ilUus oculos nostrae consideratioms aperire, quod peccator homo mereatur attendere^ et, occultus nunc et tacitus judex quam terribiUs post appa- reat considerare. Qui enim sibi in conspeetu Dei judicium ponit, os suum increpationibus replet, quia dum subtile examen trementi contra se judi- cis contemplatur, amare se poenitenti» invectione persequitur. Sequitur : Vers. 5. Ut sciam verba qum mihi respondeat, et intelligam quid loquatur mihi. — Tunc enim culpas plangimus, cum pensare coepenmus ; sed tunc subtiUus penslmius^ cum solUcitius plangi- mus, atque ex lamentis in corde nostro plenius nascitur quid est quod peccantibus divina distri- ctio minatur, quae erunt illa reproborum impro- peria qui terrores, quee implacabilis majestatisaver- sio. Tanta enim timc Dominus reprobis iratus di- cet; quanta eos pati ex aequitate permiserit. Sequi- tur : Vers. 6. Nolo multa fortitudine contendai fne- cum^ ne magnitudmis su» mole me premtU. — Mens etenim quaelibet justi, si ab omnipotente Do- mino districte judi«)atur, mole magnitudinis pre- mitur. Sequitur : Verb. 7. Proponat wquitatem contra me, et per- veniat ad vietoriam judicium meum, — Quis enim aUus, nisi mediator Dei et hominum, homo Chrifltas 297 EPITOME MORALIUM S. IN GREG. JOB. — LIB. XVI. 298 Jesus, mquitatis nominedesignatur? Dequoscrip- A imitari contdndimus, quid aliud quam gressuiun tum est : « Qui factus est sapientia nobis a Deo et justitia (/ Cor. i, 30). » Quae scilicet justitia dum in hunc mundum contra Tias peccatorum venit, antiquum hostem vicimus, a quo capti teneba- mur. Ac si ergo diceret : Ad redarguendas vias meas incarnatum Filium mittat, et tunc insidian- tem adversarium per absolutionis meee judicium victor excludam. Sequitur : Vees. 8, 9. Si ad orientem iero, non apparet; ii ad occidentem, non intelligam eum ; si ad si- nistram, quid agam ? non apprehendam eum, si me vertam ad dextram, non videho illum^ — Creator quippe omnium in patre non est, quia ubique est, et tunc minus invenitur, quando ejus vestigia sequimur, quia extrema qusedam ejus operationis imitamur ? Hflec emm Patris sui vestigia Veritas admonebat imitari, cum dlCiwet { c< Orate pro persequentibus et calumniantibus vos (Matth» V, 44), » et reliqua. Potest tamen bea- tus Job, sic in futura operatione incamandse Sa- pientiffi intendere, sicut nos ejusdem Sapienti» j am prseterita opera per fidem videmus. Cuj us nimi- rumvitamdum beatus Job supemo Spiritu re- pietus sollicita intentione conspiceret, futuram mansuetudinis illius humilitatem prsevidens, quasi od exemplum sibi propositum recurrit, ut quidquid,in hac vita ageret, ad imitationis illius vestigia ligaret. De quibus ejus vestigiis per Pe- is qui totus ubique est in parte quaeritur. Sequi- B trum dicitur : « Christus gassus est pro nobis, vo- bis relinquens exemplum ut sequamini vestigia ejus (I Petr, ii, 21). » Sequitur : Viam ^'tts custo- divi^ €t non eteclmavi ex ea. — Custodit enim et non declinat, qui hoc ubi intendit, operatur ; et custodire quippe per intentionem est, non declina- re per operationem. Haec namquo est sollicitudo justorum, ut actus suos quotidie juxta vias verita- tis examinent, et eas sibi in regulam proponentes, a rectitudinis earum tramite non declinent. Sequi- tur: Vers. i2. A mandatis labiorum ejus non recessi. — Sicut bene obsequentes famuli dominorum suorum vultibus semper intenti sunt, ut ea quss prsBceperint festini audiant, et implere contendant, tur : Vehs. 10. Ipse vero scit viam meam. — Ac si aperte dicat: Videre non valeo videntem me, et eum qui me subtiliter intuetur, intuerinon possum, ut videlicet ostendat quia tanto cautius formidan- dus est, quanto conspicabihs non est. Qui enim ita nos aspicit, ut a nobis aspici nequeat, eo magis tiniendus est, quo cuncta videns minime videtur. Aliter : Ad orientem quippe imus, cum mentem in consideratione majestatis ejus attollimus, sed non apparet, quia qualis in natura sua est, a cogitatione mortali videri non prcevalet. Ad occidentem imus, cum subletum [sublatum] ib Deo cordis oculum, sed ipsaimmensitate luminis reverberatum, ad nos- metipsos reducimus, et lassati discimus supcr nos q sicjustorum mentes per intentioDem suam omni- valde esse quod quaerebamus^ nostram mortalita- tem consideranteSyindignos nos adhuc esse depre- hendimus, qui immortalitatem videre valeamus. Ad sinistram ire, est peccatoram delectationibus consentire. Et nimirum constat, quia Deum appre- hendere non valet, qui adhuc in delectatione pec- cati per sinistram jacet. In dexteram proculdubio vertitur, qui de virtutibus elevatur, sed Deum vi- dere non valet, qui privata laetitia de bonis actibus gaudet, quia in eo cordis oculum tumor elationis premit. Ipse scit viam meam, ac si patenter di- cat : Ego me et districte discutio, et tamen ille quem ^videre non valeo, videt subtihter curcta qu» ago. Sequitur: Etprohabit me quasi aurum quod potenti Oomino assistunt, atque in Scriptura ejus quasi os ejus intuentur, ut quia per eam Deus loquitur omne quod vult, tanto a voltmtate ejus non discrepant, quanto eamdem voluntatem illius, ejus eloquio agnoscunt. Sequitur : Et in sinu meo ahscondi verhaoris ejus. — In siipi etenim cordis verba oris ejus abscondimus, quundo mandata ejus non transitorie, sed implenila opere audimus. Hinc est enim quod de ipsa mairc Virgine scri- ptum est : « Maria autem conservabat omnia ver- ba hsec conferens in corde suo (Lun. u, 19). » Se- quitur ; Vers. IZJpse enim solus est,et nemo adverterepotest cogitationem eyiiA.— Nunquidnam n ju suntangeli ho. per ignem transit. — Aurum in fomace ad natm^ae jx mines, coelum etterra, aer et marir. , f nncta volatilia suae claritatem proficit, dum sortes amittit. Quasi aurum ergo, quod per ignem transit, pro- batur anima justorum, quibus exustione tribula- tionis et subtrahuntur vitia, et merita augentur. Sequitur : Vers, II. Vestigia ejus secutus est pes meus. — Quasi quidam namque Dei gressus sunt, ips» quas cernimus ejus operationes, quibus bonus quisque malusque regitur,quibus justi injustique suis ordi- nibus disponuntur, quibus etsubjectusquisquead meliora quotidie ducitur, et ad versus ad deteriora eomiens toleratur. De quibus nimirum gressibus Propheta dicebat : c Visi sunt gressus tui, Deus {Psal. i«xvn, 25). » Nos itaque cum virtutem longa- nimitatisatquepietatis ejus intuemur, et intuentes Patrol CXXXIII. et quadrupedia atque serpentia? £t certe scriptum est: « Creavitutessentomnia (Sap. i, 14). » Cum ergo inrerumcreaturatammultasint,cur beati viri vocc nunc dicitur,tp9e enim sotus esl ? Sed aliudest esse, aliudprincipsditer esse,aUud mutabiliter atque aliud immutabiliter esse. Sunt enimhsec omnia,sed princi- paliter non sunt, quia in semetipsis minime subsi- stunt, etnisimanu gubemantis tcncantur, esse ne- quaquam possunt. Hinc enim ad Moysem dicitur : < Ego sum qui sum. » £t : < Qui est misit me ad vos (Exod.nifii), » cogitationcm qnippe ejus nul- lusavertit, quianemo resistere ejiis occiiltisjudiciis pnevalet. Nam et si quidam fuenint, qui de preca- tionibus suis ejus cogitationem atlvcrtisse videren- tur, itafuitejusinternacogitatio, u^ sententiam ejus 10 299 S. OUOiNIS ABBATIS CLUiNIAOENSIS II 300 avertere deprecando potuiaaent, et ab ipso acce- A imminentestenebras, nec faciem meam operuit cali- perunt quod agerent apud ipsuiu. hicat ergo : Et nemo avertem potest cogitationem ejusy quia se- mel iLxa'judioia mutari nequaquam possunt. Unde scriptum est : « Prffioeptum posuit et non praitcr- ibit (PsaL cxLVin, 6). » Sequiiur : Et anima ejus, quod voluity hoc fecit, — Cum sit cunctis exterior corporeis, cuaetis mentibus interior Deus, ea ipsa via ejus qua penetrat omnia^ cuncta disponit, anima illius appellatur, cujus videJicet voiuntatj nec illa obsi^tunt . quae oonlra volunlatem illius fieri videntur, qui ad hoo nonnunquam permittit fieri eliam quod non prcecepit, ut per hoc iilud certius impleatur quod jubetur. Apostutie quippc angeli perversa voluntas est, sed tamen a Deo mi- go. Qui enim semper divinse formidinis pondus as- pexit, ejus cordis faciem i:aligo peccati non ope- ruit, et is quem supplicia nuUa sequebantur, salu- tem corporis propter imminentes tenebras non amisit. Sequitur : . CAPrr XXIV Vers. \ . Ab Omnipotente non sunl dbscondita tempora. Qui autem noverunt eum^ignorant dies ittius. — Quid dies dici nibi ip>a ejus ieternitas appellatur? qu;n nonnunquam unius diei pronun- tiatione expriniitnr, sicut scriptimi esl : « Meiior est dies una in atriis tuissupermillia(Psa/.LXXxui, 11). » Nonnunquam vero per suam longitudinem dierum multonim appellatione signaturi de qui- rabiliter ordinatur, ut ip88B quoque ejus insidisB g bug scriptum esl: <« In sfieculum sapcuh anni tui utiiitati bonorum serviant, quos purgando tentant. Sequitur : Vers. 14. Cum expleverit in me voluntatem suam, el alia multasimilia prmto sunt ei. — Ac si aperte dioat ; Jam perpendo quce patior, sed ad haec formido quae pati possum. Explet enim in me voluntatem suam^ quia multis me persecutioni- bus aftligit, sed multa similia praesto sunt ei, quia ferire si cogitat, adhuc invouit ubi plaga cresoat. Sequitur : Vehs. i'6, Ji!t idcirco a facie ejus turbatus sumr et considerans eum timore sollicitor. — Bene a fa- cie Domini turbatur, qui terrorem majestatisillius, cordis sui obtutibus proponit, et ejus reotitudinis {Psal- 01, 25). » Nos itaque intra tempora volvi- mur, per hoc quod crealura sumus. Deus autem qui creator est omnium, aeternitate sua tempora nostra comprehendit, quia ipse quidem nostra comprehensibiliter conspicit , nos autem ea quaeejus sunt comprehendere nuUatenusvalemus. Sed cum natui*a Deus simplex sit, mirandum valde est cur dicit : Qui noverunt eum ignorant dies il- lius, Neque enim aliud ipse, atque aliud dies ejus sunt. Dens namque hoc est quod habet, &eternita_ tem quippe habet, sed ipse est leternitas. Quid est ilaque dicere, qui noverunt eum ignorant dies il- tiuSy nisi quia et cognoscuul eum, et adhuc Ui^s- ciunt? Nam et qui eum jam lide tcnent, adhuc per pavore coacutitur, dum se reddendi rationibus p speciem ignorant^ el chm ipse sit leternitas quam conspicit idoneum non esse, si distriote judioetur. Recte autem dicitur, Et considerans eum timorc sollicitor, qui divinse amiaiadversionis vim cum minime quisque considerat, minim ; lormidat, et tanto magis in hac vita quasi seouras est, quanto a consideratione interneB districtionis alienus. Se- quitur : Vebs. 16, Deus moUivit cor meum, et Omnipotens conturbavit me, — Bx divino munere cor justi mol- le dicitur, quia superni judicii timore penetratur* MoIIe est etenim quod penetrari potest, durum quod penetrari non potest. Unde per Salomonem dicitur « Beatus homo qui semper est pavidus. Qui vero mentis est duree, corruet in malum {Prov. xxvin, U). » Non autem sectira, sed conturbata sunt corda bonorum, quia dum futuri examinis pondus considerant, quietem hic habere non appetunt, se- curitatem suam districtioais intimie conaideratione perturbant. Sequitur : Vers. n,Non enimperiipropterimminentes tene- bras^nec faciem meam operuit caiigo, — Ille enim in flagello positus a salutecorporispropterimminentes tenebras perit,quiidcirco pi'o transaotis percutitur, ut a futuris suppliciis abscondatur. Flagella quip- pe bonorum aut vitia perpetrata purgant, aut qu» poterant perpetrari futura devitant. Beatus autem Job^quia in flagello positus, nec a peccatis praecc- .denUous purgabatur, uec ab imminenlibus tergo- batuTfSed ejus tantummodoin ilagello viitus auge- batur, hducialiter dicit : Non enim perii propter D veraciter credimus, quahter tamen sit ipsa. ejus ignoramus. Sequitur : Vers. 2. Atiitei*minos t7'a7istulerunt, diripuerunt gregeSy et paverunt eos. — Quos aliorum nomine, nisi hsereticos designat ? qui a sanctse Ecclei^ise gremio extranei existunt. Ipsi enim terminos transferunt, quia constitutiones Patrum prflBvari- cando transcendunt, de quibus constitutionibus scriptiim est : « Ne transgrediaris terminos anti- quos, quos posuerunt patres tui {Prov. xxii, 28). » Qui greges diripuerunt et pascunt, quia imperitos quosque perversis ad se persuasionibus trahunt, et doctrinis pestiferis ad interficieudum nutriunt. Sequitur : Vers. 3.Asinumpupillorum abige7*unt, et abstu- teruntpro pignore bovem viduse. — Quos hoc loco pupillos accipimus,nisi electos Dei in mentis teneri- tudine pbsitos,qui magna fidei gratia nutriuntur, et patris sui jam pro se mortui faciem necdum vident? Sunt namque nonnulh, qui quamvis ipsi agere spi- ritaha nequeant, ad summa tamen tendentibus li- benter subsidia ministrant.Portareenim asinusone- ra hominum soiet. Quasi ergo quidam asinus elec. torum est, qui terrenis rebus deserviens deportat onera usibus hominum. Et saepe cum heeretici quemlibet talemasanct^ Ecclesiae gremio avertunt, quasi pupillorum asinum abigunt. Qu8b autem vi- diia, nisi sancta Ecelesia debet intelhgi, qu(e occisi viri sui interim visione privata est ? Bos autem hujus est viduae imusquisque prsedicator, et saepe 301 EPITOME MORAUUM S. GRE6* IN JOB. — LIB. XVI. 302 contingit, ut haeretici perversis siiis doj^matibas, A toUentes, quibus non est operimentutn in frigore. ipsos etiam qui pp»dicatores videbantur, trahant Bovem ergo viduaB auferunt, cum de sancta Ec- ciesia, etiam prfledicantem tollunt, ubi recte est adjunctum, pignore. Pignus namque cum tollitur, aliud quidem est qnod tenetur^ sed tamen adhuc aliud queeritur, el plerumque ideo eos conantur auferre qui prtedicant^ et eorum etiam sequaces trabant. Pro pignorc ergo bos viduse tollitur, quando idcirco ipse qui prsedicat, recipitur, ut aiii sequantur. Sequitur : Vers. 4. Subverierunt pauperum viam, et op- presserunt pariter mansuetos terrce. — Paupertatis namque nomine s«epe humilitas designari soiet, et nonnunquam hi qui mansueti atque hunjiles vi- dentur, si servare discretionem nesciunt, exemplis aliorum cadunt. Sequitur : Ver8. 5, Alii quasi onagn in deserto egrediun- tur ad opus suum, — Onager enim agrestis est asinus. Et reote in hoc loco onagris comparantur heeretici, quiain suis voluptatibus dimissi, a vin- cuhs tidei et rationis sunt alieni. Unde soriptum est : « Onager assuetus in solitudine, iu desiderio animffi suee attraxit ventuiu amoris sui {Jer. u, 24). u Non enim Dei, sed suum opus peragunt, dum non recte [recta] dogmata, sed propria desi- deria sequuntur. Scripium quippe est : « Ambu- lans isx via iiumaculata, hic mihi ministrabat {PsaL c, 6). « Sequitur : VigilatUesque ad pa^aBdam praepa rant panenn liberis. — Ad prcedam vigilaut, qui v&rba justorum ad propiium sensum rapeie semper conautur, ut per luecperversisiiliis panem errohs parent. I)e quo videiicet pane apud Salo- mouem verbis mulierispravitatis h«eretic(e typum gerentis dicitur : « Aqufle furtiv«B dulciores suut, et panis abscouditur suAvior (Prov. ix, 17). » Se- quitur : Vkh»* 6. Agnm nm suum demetunt, et vineam ejus quem vi oppressetntnt vmdemiant. — Potest agjri noiniiieScriptur» sacr(BlatitudosigDari,quam hasrettci QOii suam demetoht, quia ex ea senten* tiaa longe a suis sensibus diversas toUunt. Quee vinew qttoque appottatione exprimitur, quia, per veritatU aeatentias, botros Tiriutum profert. Co^ jus Tioe» tamen, idest ScripturaB sacrv^, Condito- rem quasi vi oppnmunt, quia ejus seasum in verba sach eloquii inflectere vioknter conantur. Qui dieit : « Servire ma fecisti in peccatis lois, pxflBdtmsti mihi laborem ift iniquitatibus tais {Isa. lOMi, ^^* » ei eamdem vineam vindemiant, qui ex ^ sententiarum botros pro suae intelhgentiae proleasioae coaoervant. Potest agri vel vine» nootiAe uttiversa Ecoiesia signari, quam perversi doctores demetun^ et auetorem ejus in niembria suis o|>ikrimeAdo vindemiaBt, quia Creatoris nos- tri gratiam pArsequentes, dcim quosdam de ilia^ qui reeti videbantur , rapiunt ; quid aliud quam spicas vel botroe animarum toUunt. Se- quitur : Veks. 7. NndBS dimittunt homines inchmenta — Sicut vestimenta corpus, ita bona opera pro- tegunt animam. Unde cuidam dicitur : « Beatus qui vigilat et custodit vestimenta sua ne nudus ambulet (Apoc. xvi, 15). » Hoeretioi itaque com iu quorumdam mentibus bona opera destruunt^ nimirum velamina indumentorum toilunt. Operi- mentum quippe ad justitiam pertinet, frigus ad culpam. Et sunt nonnulli qui in quibusdam rebus peccata faciunt, in quibusdam vero recta opera sequuntur. Qui ergo 6x aliis actibus delinquit, at^ que ex aliis bona peragit, quid iste nisi in frigore vestitus aJget et tegitur ? Quia ei aiioopere ferves* cit ad justitiam, qui ex alio frigesoit ad culpam. Sed cum hfflretici talibus bona opera subtrahunt, B agunt ne in frigore habeant quo vestiantur. Potest vero per frigus desiderium, per vestimenta opera- tio designari. Et sunt plerique ({ui adhuc perversis desideriis eestuant, sed contra se spiritaliter decer^ tantes, rectis sibi operibus repugnant, et bonie actibus tegunt hoc quod sinistrom sibi resultare per tentationem sentiunt. Hi itaqueunde mala de-. siderant, inde algent: unde autem bona operaii- tur, inde vestiti sunt. Cum vero hffiretici perversis allegationibus rectse fidei eis opwa subtrahunt, quid agunt nisi ut hi qui adhuc desiderionim car- nahupi frigora sentiunt, sine bonorum aetuum vestimento moriantur tSequitur : Veks. 8. Quos imbres montium riganty et non habentes velatnen amplexantur lapides. — imbres P sunt montium, verba dootorum. De qoibus mon- ^ tibus voce sanctae Eceiesi» dicitur : « /.evavi ocu- los meos ad montes (P»al. cxx, 1 ). » Hos itaque imbres montium rigant, quia sanctorum Patrum fluenta satiant. Velamen autem ut jam prsedixi- mus, boni operis tegmen accipimas, qiio quisque tegitur, ut ante omnipotentis Dei oeulos pravitatis ejus foeditas operiatur. Unde scriptum est : « Beati quornm remissffi sunt iniquitates, etquorum tecta sunt peccata (Psal. xxxi, 1). » Quos antemnomine lapidum, nisi fortes intra sanctam Ecciesiam vi- ros accipimus. Qaibos per priraum paslorem di- citur : « Et vos tanquam lapides vivi superfledi- licamini (I Petr. u, 5). » Hi itaque, qui de nullo opere suo eonfidunt, ad sanctorum martyrum pro- tectionem eurrunt, atque ad saera eorum corpora fletibus insistunt, promereri se veniam eis inter* cedentibus deprecantur. Quid ergo isti in bac humilitate faciunt, nisi quia bonae aetionis velamen non habent, lapides amplexantur. Se- quitur : Vers. 9. Vitn fecerunt deprwdantes pupHtum, et vHlgum pauperem spoHaverunt. • Heeretici vero deprsedantes pupilios viam faciunt, quiacontrain- firmas fidehum mentes verbonim et operuin vio- lentia grassantur. Vulgus aotempauper est indoe- tus popuhis, qui si veras sapientiGe divitias habe- ret, vestimentum suse fidei non amitteret. Quasi quidam intra sanctam Ecciesiam senatores sunt veri doctores, qui cum scienliam iocorde multrplH cant; veris apud se thviliis abundaat. Sed tereliei I> 303 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II 304 vulguspauperumexspoliant, quiadoctosnonprfiB- A de reproborum injustitia quasdam, quas inesse valent, indoctos quosque a velamine fidei praBdi- catione pestifera denudant. Sequitur : Vers. 10. Nudis et incedentibus absque vestitu, et esurientibus tulei^nt spicas. — Quod ait nudis, hoc replicat, absque vestitu. Sed aliud est nudum esse, aliud nudum incedere. Omnis enim qui nec bona nec maia operatur nudus est, et otiosus : qui autem mala agit nudus incedit, quia sine ve- lamine boni operis per iter pravitatis pergit. Sunt vero nonnulli, qui sacri eloquii dicta desideranl, qui quoties Patrum sententias pro eedificandis mentibus in cogitatione versant, quasi de bona segete spicas portant. Heeretici igitur nudis et in- cedentibus absque vestitu, et esurientibus spicas considerat, culpas percutit electorum, et tamen seterna justitia ferire non negligit injustitiam fe- rientium. Sequitur : Vers 13. Ipsi fuerunt rebelles lumini. — Ple- rumque perversi, et cognoscunt recta qu» sequi debeant, et tamen sequi despiciunt qu» cognos- cunt. Lumini ergo rebelles sunt, quia sua deside- ria sequendo, bonum despiciunt quod noverunt. Sequitur : Nesciei^nt vias ejus, nec reversi sunt pe?* seinitas ejus. — Qui enim prius sciendo re- belles sunt, pbstmodum sequuntur ut nesciant, sicut de quibusdam scriptum est : « Quia cum cognovissent Deum, non sicut Oeum glorificave- runt, aut gratias egerunt (Rom. i, 21). » De quibus tollunt, quia sive quidem otiosi sint, et in nulbs b paulo post additur : i Tradidit illos Deus in repro- se bonis exerceant, seu per iter impudentieB abs- que velamine boni operis pergant, etiam si quan- do jam ad poenitentiam redire cupiunt, et pabu- lumverbi concupiscunt, eis esurientibus spicas toUunt, quia in eorum mente perniciosis persua- sionibus Patrum sententias destruunt. Sequitur : Vers. W.Inter acef^vos eorum meridiati sunt, qui calcatis torcularibus sitiunt. — Omnes qui sanclam Ecclesiam perseguuntur, quid aliud quam torcular calcant? Quod divina dispensa- tione agi permittitur, ut animarum botri in spiri- tale vinum defluant, qufle carne corruptibili exutae ad regna ccelestia velut in apotheca currant. Sed omnes qui vitam fidelium persequuntur, calcant bum sensum, ut faciant ea qnae non con- veniunt (Rom. i, 28]. » Angustior est quippe semita quam via. Qui autem bona manifestiora agere contemnunt, nequaquam ad subtiliora intelligenda perveniunt. Exspectavit omnipotens Deus, ut per ejus semitas pergerent, sed utinam per eas vel reverti voluissent, ut vitoe itinera qune noluerunt per innocentiam, saltim per poenitentiam tenerent. Sequitur : Vers. 14. ManepHmo consurgit homidda, inter- ficit egenum et pauperem, per noctem vero erit ^uasi fur. — Cum homicida in nece proximorum per nocturnum maxime silentium soleat grassari. cur hoc in loco mane primo consurgere ad inter- et sitiunt, quia • ad agenda crudeUa ferociores ^ ficiendum egenum et pauperem dicitur, in nocte fiunt, et impietatis suee meritis Cfecati, eo am- biunt graviora facere, quo jam gravia fecerunt. Haeretici autem cura per se persecutionis potesta- tem non habent, hujus ssecuh potentes commo- vent, eorumque mentes ad persequendum pertra- hunt et quibus valent persuasionibus accendunt. Quos cum crudelia agere contra catholicorum vi- tam conspiciunt, quasi in ipso solis fervore re- quiescunt. Sequitur : Vers. 12. De civUatibus fecerunt viros gemere. — Quia civitates a conviventibus popuUs appel- lantur, non immerito civitatum nomine verae sunt fidei EccIesiflB designatfle, qum in singulis mundi partibus positfle, unain cathohcam faciunt, in qua fideles omnes do Deo recta sentientes concorditer vivimt. Hfleretici igilur quia perversis sflepe hujus mundi potentibus aJhflerentes, bonorum socialem vitam atque conoordiam persequuntur, recte nunc dicitur. De civitatrbus fecerunt viros gemere. Quos recte B. Job, viros iremorat, quia illos magis hfle- retici exstinguere ambiunt, qui perfectis gressibus per viam Dei non fluxe et enerviter, sed viriliter currunt. Sequitur : Et anima vulneratorum cla- mavit, et Deus inuUum abire non patitur. — Vul- neratur quippe anima justorum, cum fides turba- tur infirmorum, quibus jam hoc ipsum clamare est, de alieno lapsu tabescere. Sed Deus inultum abire non patitur, quia etsi injusto ordine injuste aliquid fieri permittit, inultum tamen abire non sinit injuslum, quod fieri permisit injuste quia et D vero quasi fur esse perhibetur ? Sed ipsis litterae dum sibi non congruunt ad indaganda spiritus secreta revocamur. In Scriptura sacra mane ali- quando adventus Dominicfle incamationis desi- gnatur, ut iUud prophetfle : « Venit mane et nox (/sa. XXI, 12). » Quia et novse lucis primordia in Redemptoris nostri prfiesentia fulserunt, et tamen a persecutorum cordibus sufle perfidise tenebrse non sunt detersae. Aliquando adventus jam terri- biUs et districti judicis. (Jt iUud : « In matutino interficiebam omnes peccatores terrse [Psal. cxviii, 8). » Et iUud : « Mane astabo tibi, et videbo [Psal. V, 5). » AUquando vero praesentis vitae prosperitas poni consuevit, sicut per Salomonem dicitur : « Vse terrae cujus rex est puer, et c^jus principes mane comedunt {Eccle. x, 16).» Scrip- tum est enim: « Omnis qui oditfratrem suum, ho- micida est [I Joan. lu, 15). » Mane itaque primo consurgit homicida, quia in prsesentis vitae gloria perversus quisque erigitur, et iUorum vitadephmi- tur, qui dum sequentem gloriam sitiunt, quasi satiari in vespere exquirunt. Pravus etenim quis- que in hoc mundo dignitatem transitorise potes- tatis arripiens, tanlo se ad peragenda mala acrius dUatat, quanto per charitatis viscera nuUum amat. Totis enim cogitationibus contra bonos sflevit, et innocentifle vitam interimit. Per noctem vero erit quasi fur. In nocte quippe tribulationis et delectaUonis suae etsi exercere crudelitatis ma- num non valet^ eis tamen quos prflevalere con- 305 EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LIB. XVI. 306 spicit, consilia perversitatis praebet^huc illucque A quasi aurora consurgens? {Cant. vi, 9.) » Quoigi- discurrit. et queeque poterit, in bonorum leesione suggerit. Sequitur: Vers. 15. Oculus adultein ohservat caliginem di- cens : Non me videhit oculus, — Hoc etiam ju\ta litteram nil obstat intelligi, ut qui adulterium per- petrare desiderat tenebras exquirat. Sed quia con- tra hsereticos sententia promitur, dignum est, ut hoc quod dicitur mystice sentiatur. Nam Paulus ait : « Non enim sumus sicut plurimi, adulterantes verbum Dei (// Cor, ii, 17;. » AduJter quippe in carnali coitu non prolem sed voluptatem quserit, et perversus quisque ac van» glorise serviens, recte adulterare verbum Dei dicitur, quia non per sacrum eloquium in Deo filios gignere, sed suam tur justus quisque justitia luce irrudians in prae- senti vita honoribus sublimaatur, eo ante perver- sorum oculos tenebrae mortis iiunt, quia qui per- verse se egisse memineruut, corrigi pertimescunt. Semper enim desiderant in suis pravitatibus se laxare, incorrecti vivere. Sequitur : Ei sic in tene- hris quasi in lumine amhulant, — Perversce ete- nimmentes gaudent in facinoribus, per culpam suam quotidie ad supplicium trahuntur, et securi sunt. Unde et per Salomonem dicitur : € Sunt impii qui ita securi sunt, quasi justorum facta ha- beant {Eccle. viu, 14).» De quibus rursum scriptum est : Qui Ifietantur cum malefecerint, et exultant in rebus pessimis {Prov, u, i4). » 5tcitaque in tene- scientiam desiderat ostentarc. Quem libido gioriae B ^^ quasi in luce amhutant, qnia ita gaudent in ad loquendum trahit, voluptati magis quam gene- rationi operam impendit. Ubi apte subditur : Non me videhit oculus, quia adulterium quod in mente agitur, valde difficile est, ut ab huma- no visu penetretur. Quod perversa mens tanto securius perpetrat, quanto se ab hominibus vi- deri non metuit, quos erubescat. Sequitur: Et operiet vullum suum. — Idcirco operit adulter faciem suam ne cognoscatur. Omnis autem qui sentiendo vel agendo nequiter vivit, operit vultum suum, quia ad hoc perversitate dogmatis vel operis tendit, ut ab omnipotente Deo in judicio recognosci non possit. Unde in fine quibus- dam dicturus est : « Nunquam novi vos. Discedite nocte peccati, ac si eos iux justitine circumfundant. Vel certe, quia tenebrce vitam prassvntem non incon- venienter exprimunt, in qua alianae conscientise non videntur, lux vero nostra pat.ia sBterna est, in qua dum vultus prospicimus, c'orda nostra in nobis vissicim videmus. Iniqui nuiem, quia vitam prsesentem ita diligunt, atque h»c exsilii tempora complectuntur^ ac si jam in patria regnent^ recte dicitur : Sic in tenehris, quasi in luce atnhulant, Sequitiu' : Vers. 18. Levis est super faciem aqum. — A plu- rali numero ad singularem redit, qui plerumque unus mala inchoat, et imitando multi subsequun- tur: sed ejus principaliter culpa est^ qui perversis a me, qui operamini iniquitatem {Matth. vu^ q sequentibus exempla prsebuit iniquitatis. Unde ad 23). » Quid autem vultus cordis humani est nisi similitudo Dei ? quem videlicet vultum perversus operit, ut cognosci nesciat cum vitam suam, vel maiis actibus, vel perhdifie errore confidit. Se- quitur : Vers. 16. Perfodit in tenehris domus sicut in die condixerant sihi et ignoraverunt lucem. — Quid- nam hoc loco domorum nomine, nisi conscientise designantur, in quibus habitamus contractando quid agimus? Undequidam sanatodicitur :uVade in domum tuam ad tuos, et annuntia illis quanta tibi Dominus fecerit {Marc. v, 19). » Justis itaque cum in praesenti saeculo diei prosperitates clares- cunt, eis errorum magistri perversa suadere illum redit crebro sententia, qui auctor exstitit in culpa. Aqu&e autem superficios huc illucque aura impellitur, et nuUa stabilitale solidata movetur. Iniqui igitur mens plus quaai aquae superficies levis ;est quia quamlibet hanc aura tentationis attigerit^ sine tarditate ali(!U£ rclractationis trahit. Si enim cor fluxum cujuslibet pcrversi cogitamus, quid aliud quam in vento po?itam aquee superii- ciem cernimus. Sequitur : if('c.v/«(?v'a si^pars ejus in tei^a^ nec amhuiet per viam vinearum. — Quisquis in vita prsesenti reUa agit, et adversa sustinet^ laborare quidem advcrsitate cernitur, sed ad benedictionem hflereditali^ pcrpetuee consum- matur. Quisquis vero pervjisa agit, et tamen metuunt, sed consilia exquirunt, dejectionem £^ prospera recipit, seque a malis actibus nec dono- prosperitatis eorum summopere praestolantur, ut in adversitatis tenebris, eorum mentes suadento perfodiant, quibus prospere viventibus perversa loqui minime audebant, quos mox ut in adversi- tate viderint, exsurgant et non nisi ex peccati me- rito talia illos perpeti asserunt ; quia prsesentis vitse solum gloriam diligentes, flagellum damna- tionem putant. In tenebris ergo domos perfodiunt, quia bonorum mentes ex ipsa eorum corrumpere adversitate .moliuntur. Sequitur : Vers. 17. Si suhito apparuerit aurora^ arhitran- tur umhram mortis. — Aurora quippe mens justi est, quae peccati sui tenebras deserens, ad lucem jam erumpit ffiternitatis, sicut de santa quoque Ecclesia dicitur : « Qu» est ista qu» progreditur rum largitate compescit, prosperari quidem com- pescitur, sed reatu pei^petuae maledictionis ligatur. Via namque vinearum^ rectitudo est Ecclesiarum. Qua in re sive hfieretici cum seu camalem quem- piam nil obstat inteUigi, quia via vinearum, id est rectitudo ecclesiarum amitlitur, dum vel fides fecta vel rectitudo justitiae non tonetur. Qle namque per viam vinearum ambulat, qui sanctfie univer- saUs Ecclesise prcedicationcm peasans, neque a fidei, neque a bonorum actuum rectitudine decli- nat. Sequitur : Vers. 19. Adnimium calorem transeat ah aquis nivium. — Idcirco iniquitas frigori comparatur, quia peccatoris mentem torpore constringit. Unde gcriptum est : « Sicut frigidam facit cistema aquam 30' S. ODONIS ABBATIS CI.UiMACENSIS \l. m &uat£i, sic frigklaia facit animam malilia sua (Jei*. A vi^ 7). » QuoooQtra chaFilas calor est, qui videiicet menlem aecendit» quam replet. De quo scriplum cst: « Abundabit iniquitas, et refrigescet charitas multorum {MaUk. xxiv, 12). n Et sunt nonnuUi qu^ dum iniqnitatum suarum frigora declinant, ad veram fidem vel ad sauctitatis habitum veniunt. Sed quia plus quam hecesse est de suis sensibus praesumunt, siepe in fide quam accipiunl, ea quee non capiunt» perscrutari voiunt ut ratione ma^s in Deo, quam iide teneantur. Quia vero humana mens perserutari non valet divina secreta, omne quod ratione perscnitari non possuut credere con- temnunt, et per inquiaitionem nimiam in errorem labuntur. Hi itaque cum necdum crederent, vel adhuc iniquitatis operi vacarent» aquee nivium B fuerunt, sed cum carnalia faeta deserentes, in fide ad quam perducti sunt> plus appetimt perscrutari quam capiunt, amplius profecto calcnt, quam calere debnerunt Bene ergo de hoc perverso quo- libet prophetantis duntaxat senlentia, nonoptantis dicitiir. Ad nimiitm calorem traHseai ah aquis nivium. Sequitur : Et usque ad infe^ros pecciHum illius. — Peccatnm quippe usque ad inferos duci- tur, quod aute finem vitm preesentis per correptio- nem atque poenitentiam non emendatur. Ue quo videiicet peccato per Joanuem dicitur : € Est pec- catum ad mortem, non pro iilo dico quis ut roget {IJoan. V, i5). » Peccatum namque ad mortem est, peccatum usque ad mortem^ quia sciiicet pec- catum quod hic non corrigitur, ei venia frustra q postuJatur. De quo adhue subditur: Vers. 20. Obliviscatur ejus misericordia. — Om- nipotentis Dei misericordia oblivisci e]us dicitur» qui omnipoteutis Uei justitiam fuerit oblitus^ quia quisquis eum nunc justum non timet, post heec invenire uon valet misericordem, Quaa uimirum sententia non solum ei intenditur, qui veraB fidei prsedicamenta deserit, sed etiam qui in fide recta positus carnaliter vivit, quia ultio aetern» animad- versionis non evaditur, utrum in fide an in opere peccetur. Sequitm\ Dulcedo illius vermes. — Quisquis in hoc mundoappetit prosperari, cfleteros excedere, rebus et honoribus tumere^ huic nioii- rum cura s^cularis in deiectatione est, quies in labore. Valde enim fatigatur, si desit cura sseculi qua fatigatur. Quia autem natura est vermivim momentis singulis incessanter moveri, non imme- rito signatur vermium nomine inquiotudo cogi^- tionum. Pervers® itaque mentis duicedo vetrmis est, qiiia inde deleclabiliter pascitur, undc per m- quietudinem incessantcr agitatur. Potest qnoque apertius vorrais nomine caro signari. Unde et su- perius (55) dicitur : Homo putredo et filius hominis vomiis. Luxuriosus igitnr quilibet (56), et carnis voiuptatibus deditur, quanta sit c» Luna ergo non splendet, et stell» non sunt quirere, si pax in sublimibus summa retinetur, quid et quod per angelum Danieli dicitur : « Ego veni propter sermones luos. Princeps autem regni Persarum restititmihi viginti et uno diebus ? [Dan, X, 12-13.)» Sed quia certa angelorum ministeria di- spensandis singulis quibusque gentibus sint prse- lata, cum subjectorum mores adversum se vicis- sim preepositorum spirituum opem merentur, ipsi qui pr«sunt spiritus contra se venire referuntur. Cumque uniuscujusque gentis vel culpa vel justi- tia ad supernfle curiae consilium ducitur, ejusdem gentis propqsitus. vel obtinuisse in certamine, vel non obtinuisse perhibetur. Sequitur : Vebs. 3. Nunquid est r imetHii militum ejus, — mundae in conspectu ejus, quia nec sancta Eccle- sia virtute propria tot miraculis emicat, nisi hanc pnnvenientis gratia; dona pcrfundant,necsin- gulorum bene viventium mentes a pecoatorum macuhs mundae sunt, si remota pietate judicen- tur, quia apud districti judicis oculos sua unum- quemque corruptibihtas inquinat, nisi hunc quo- tidie gratia parcentis tergat. Sequitur : Vers.6. Quanto magis homo putredo, et filius ho- minis vermis ? — Ac si aperte diceretur : Si ipai quoque esse sine contagio non valeant, qui inter prcesentis vit» tenebras virtutibus lucent, quanto reatu iniquitatis obstricti sunt qui adhuc caraaliter vivunt ? Si a peccato liberi esse nequeunt qui jam In cognitione human^* rationis sup rpnorum spi- p. in coelestibus desideriis conversantuir, quae pecca- rituum numerus non ost, quia quanta <\X illa fre- quentia invisibilis exorcitus, nescit de quo per Danielem dicitur : « Miilia millium ministrabant ei^ et decies millies centena millia assistebant ei iflan. VII, 10 . ■> t^upcrnorum "Jivium numerus in- finitus et deiiuitus exprimitur, ut qui Deo est nu- merabilis, esse nobis innumerabilis demohstretur. Angehcos spiritr pe^jfe Dei mi::tos dicimus, quia eos decertare coatra potestates aei eus non igno- ramusy quae tamen certamina non labore, sed imperio peragimt. Cui tamen militiw electorum hominum numems jungitur, qui per sublime mentis desiderium a terrensB conversationis ser- vitute liberaulur, de qnibus per Pauium dicitur : M Nemo milil;uis Deo, implicat se negotiis sflecula- torum pondera tolerant qui carnis sufle voluptati- bus dediti, adhuc putredinis jugum portant? Hinc Petrus ait : « Si justus vix salvabitur, impius et peccator ubi parebunt? (/ Petr. iv, 18.)» Recte quippe homo putredo, filius vero hominis vermis vocatur. Primus quippe homo putredo, non ver- mis, quia et si per mortem putruit, non tamen ex putredine per nativitatem venit. Qui autem filius est vermis dicitur, quia jam ex mortalium corpo- rum corruptione propagatur. Sequitur : CAPUT XXVI. Vers.1 ,2. Respondens autem Job dixit : Cujus ad- jutorest Nunqtdd imbecillis^t etsustentas brachium ejus quinon estfortis ?— Adjuvare imbecillem cha- ritatis est, adjuvare vero potentem yelle, elationis. m EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LIB. XYIL 314 Ao si ergo aperte dicat : Dum eum juyare niteris sub cujus magnitudine succumbis,omne quod im- pendis solatium, de ostentatione est, non de pie- tate. Sed inter haec sciendum est, quia plerumque etiam Deum, qui videlicet imbeciliis non est hu- militer agentes adjuvamus. Unde et per Paulum dicitur : « Adjutores enim Dei sumus (/ Cor Aiifi)*» Nam cum ei (quem ipse per internam gratiam in- fuadit) nos exhortationis voee concurrimus, hoc quodilleper spiritum agit intrinsecus, nos exte- rius ministerio vocis adjuvamus. Sequitur : Vers. 3. Cm dediati consilium ? forsitan illi qui non habet sapientiam» — i )are stulto cbnsi- lium, charitatisest ; dare sapienti^ ostentationis ; dare vero ipsi sapientiee, perversitatis. Sequitur ; Et prudenliam tuam ostendiMplurimam, — Om- nis cui prudentia recta est, plurima non est, quia juxta Pauli vocem, « non plus appetit sapere^ quam oportet sapere (Rom^xAy 3).» Gui vero plu- rima, non est recta, quia dum ultra modum tendi- tur, in quolibet latere culpaB declinatur. Pruden- tiam vero suam plurimam ostendunt qui pruden- tiores videri pfae aliis appetunt. Sequitur : Yers. 4. Quem docere voluistt ? nonne eum qui fecit spiramentum ? — Per spiramentum vivimus, per prudentiam sapientes sumus. Prius autem nostrimi est vivere^ postmodum sapere, quia ut sapientes esse possimus, prius agitur ut simus. Qui ergo vitam dedit, ipse procul dubio et pruden- tiam cozitulit. Baldath autem, qui beatum Job pro culpa flagellatum credidit, occultum Dei judicium, quod venerari humiliter debuit, superba nisus est telneritate penetrare. Ipsi ergo se per prudentiam prmtulit, cujus judicium non intelligendo judica- vit. Sequitur : Vers. ^.Ecce gigantes gemunt sub aquis, — Di- gnum quippe erat^ut per increpationem prius tu- morem sapientiae terrence retunderet, et per doc- trinam postmodum et piena mysteriis verba tran- siret. Gigantes autem vel apostatas angelos. vel sttperbos quosque homines nihil obstat intelligi. Hinc enim per prophetam dicitur : « Mortui non vivent, gigantesnon resurgent (Isa. xxvi, 14). » Hioc rursum scriptum est : « Vir qui erraverit a via doctrinae, in coetu gigantum commorabitur (Prov. XXI, 16). » Ac si ergo diceret : Cur de scien- tia homo superbiat, cum ignorantiee abyssus et ipsos superbissimos angelorum spiritus premat ? Si autem gigantum nomine potentes hujus saeculi desfgnantur, in aquis possunt populi signari, Joanne attestante, qui ait : « Aquse sunt populi (Apoc. XVII, 15). » Bene autem contra superbien- tem dicitur : Ecce gigantes gemunt sub aquis. Quia elati omnes dum in hac vitaassequihonorum cel- situdinem cupiunt, sub ponderibus populorum ge- munt. Nam quantum quis hic altius erigitur, tanto curis gravioribus oneratur, . eisque ipsis populis mente in cogitatione supponitur, quibus superpo- nitur dignitate. Sequitur : El qui habitant eum eis. — Afi si dicat : Pariter gemunt, qui gloriee eorum ex delectatione sociantur. Sequitur : A Vers. 6. Nudus el infemus coram Ulo, et nul' lum operimentum est perditioni. — Quod Paulus quoque ait : « Omnia enim nuda et aperta sunt ocuhs ejus (Hebr. rv, 13).» Infemi vero et perdi- tionis nomine diabolum et omnes damnationis ejus socios designat. Sequitur : Vers. 7. Quiextendit aquilonem super vacuum. — Aquilonis nomine in sacro eloquio appellari diabolus solet, qui, ut torporis frigore gentium corda constringeret, dixit : « Sedebo in mente tes- tamenti, in lateribus aquilonis (Isa. xiv, 13). » Qui super vacuum extenditur, qui illa corda possidet, quae divini amoris gratia non replentur. Sequitur: Et appendit terram super nihilum. — Quid enim tf rr» nomine^ nisi sancta Ecclesia designatur ? B Quffi dum prffidicationis verba suscipit, fructum boni operis reddit. De qua per Moysen dicitur : « Audiat terra ex ore meo (Deut. xxxii, 1).» Etquid per nihUum^ nisi gentiles designantur ? De quibus per prophetam dicitur : « Omnes gentes velut ni- hilum et inane reputatie sunt ei (Isa. xl, 17). > Ergo in nihilum terra suspenditur, quod prius va- cuum ab aquilone tenebatur, quia illa corda gen- tilium replela sunt charitate Dei, quae pressa prius fuerant tepore diaboli. Aliter : Quia Judffiorum corda a fide vacua diabolo sunt subdita, extendit aquilononem super vacuum. Quia vero nuUis exis- tentibus meritis, sicut dictum est, « pro nihilo salvos facies illos (Psal. uii, 6), » super gentes Dominus fundavit Ecclesiam, qusB per prophetam p nihilum sunt vocatee apte secutus adjunxit : Ap- pendit terram super nihilum. Sequitur : Vers. 8. Qui ligat aquas in nubibus, ut non erumpant pariter deorsum. — Quid hoc loco aquam, nisi scientiam ? quid nubes, nisi prffidica- tores appellat ? Hinc scriptum est : « Aqua pro- funda verba ex ore viri, et torrens redundans fons sapientiae (Prov. xvui, 4). » Hinc Isaias ait : « Qui sunt isti, qui ut nubes volant ? » (Isa. lx, 8.) Ut vero auditores rudes non inundatione scientise, sed moderata prffidicationis distillatione fovean- tur, ligat Deus aquas in nubibus, ut ' non erum- pant parUer deorsum, quia doctorum prffidicatio- nem temperat, ut auditorum inlirmitas dictorum rore nutrita convalescat. Hinc Paulus ait : « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, et cffitera (/ Cor. iii, 1).» Pariter nam- que aquffi erumperent, si coram infirmis auditori- bus, quanta est scientia ex oreloquentis emana- ret, si simul se omnis pienitudo prffidicationis ef- funderet, et nihil sibi in ea proficientibus reserva- ret. Sequitur : Vers. 9. Qui tenet vultum solii sui, et expandit super itlud nebulam suam. — In vultu soletcogni- tio demonstrari. Solii ergo ej us vultus tenetur, quia a nobis inhac vita gloria regniejus nonquanta in- trinsecus habetur, agnoscitur ; super quod recte expandi nebula dicitur, quia sicut est, illa ccelestis regni gloria non videtur. Nam, « corpus quod cor- rumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem (Sap. ix, 315 S. ODONIS AB3A.HS CLUNIACENSIS II. 316 15).» Ad videndum ergo eum nebula aspergitur, A quia nostraipsaignorautiaBobscuritate caligamus. Unde recte per Psalmistam dicitur : « Caligo sub pedibus ejus {Psal. xvu, 10). » Tenet ergo vuUum solii suif quia majestatis suae potentiam mortalibus abscondit. Sed si ejus solium angelicas virtutes ac- cipimus, ipsis quoque velut sedi regias preesidet, sui nobis vultum solii tenet : quia quandiu in liac mortali carne subsistimus, quaB et quanta sint illa angelorum ministeria non videmus. Et expandit super illud nebulam suam, quiaprocul dubio et cor nostrum ad qu£erendum sublevat, et tam occulta moderatione agitur, ut ipsa inquisitionls sum im- piensitate reprimatur. Unde scriptum est : « Dedit abyssus vocem suam, ab altitudine fantasise suee (Habacuc iii, 10).» Velcerte quia solium Dei, ipsi b nos sumus, vuUum soUi sui non immerito tenere dicitur^ diim nostra scientia progredi ad altiora pro- bibetur. Super quod solium suum nebulam suam Deus aspergere dicitur, quia invisibilis nianens,oc- culta Buper nos judicia exerit, ut et tiat in promptis quod videre possimus, et tamen origo facti lateat io abditisy ut curfiat nesciredebeamus.Sequitur : Ver8. 10. Terminum circumdedit aquis^ usque durn finiantur lux et tenebrx, — Aquas Dominus termino ciroumdat, quia humanigenerisscientiam moderatur ut quousque vicissitudines alternan- tium temporum transeant, perfectce ad cognitio- nem claritatis intimee non pertingant, si vero lucis nomine, justos accipimus, tenebrarum vero ap- pellatione, peocatores. Unde et Paulus dicit : « Era- C tis aliquando tenebr», nuno autem lux in Domino [Epkes, V, 10), » hoc ipsum quod diximus sentiri nil obstat, quia perfecta fieternitatis scientia nulli tribuitur, quousque cursus justorum injustorum- que finiatur. Sequitur : yzR&Al. Columnx cosli contremiscunt, et pa- vent ad nutum ejus. — Quid aliud columnas coeli, quam vel sanctos angelos, vel summos prsedica- tores Ecclesise appellat ? super quos in coelestibus crescens universa spiritalis fabricse structura sur- rexit, sicut ahas Scriptura testatur dicens : « Qui vicerit faciam illum columnam in templo Dei mei (Apoc. III, l2).>Possumusetiani columnas coeli et ipsas Ecclesias non inconvenienter accipere. Hinc Salomon ait : « Sapientia eBdificavit sibi domum, ^ et scidit columnas sejitem {Pi^ov. ix, i).» Ac si ergo diceret : Quia nec in plerisque ipsi pertingere ad voluntatis prffimia denuntiantes vident. Sed ipse quoquecoelestiumvirtutes, qu8e hunc sine cessa- tione conspiciunti in ipsa sua contemplatione con- tremiscunt ; sed eisdem tremor timoris non est, sed admirationis. Sequitur : Veh8. 12. InfortitudineiUiusrepentemariacon- gregata 8unt, et prudentia ejus pei^cussit super- bum, — Quid aliud maria nomine, quam praesens s«culum designatur, in quo corda hominum ter- rena qufierentium diversis cogitationum fluctibus intumescunt ? Sed jam in fortitudinem maria con- gregata sunty quia incamato Domino discordantia ■ saecularium corda concorditer credunt. Quis hic superbus nominatur, nisi ille qui dixit : « Ascen- dam super altitudinem nubium, et similis ero Al- tissimo {Isa xiv, 14).» Et de quo voce Dei dicitur : « Qui factus est ut nullum timeret, et ipse est rex super omnes filios superbiee {Job xli, 24, 25).» No- tandum vero quod non ait fortitudo sed pruden- tia ejus percussit superbum. — Nam quamvis si- cut dictum est, propter naturam simplicem Dei, fortitudo sapientia sit, Dominus tamen diabolum quantum ad faciem exspectant [spectat] non virtu- te, sed ratione superavit. Ipse namque diabolus in illa nos parentis primi radice supplantans, sub captivitate sua quasi juste tenuit bominem, qui Ubero arbitrio conditus ei injusta suadenti conces- sit. Sed dum audacter eum, in quo nihil sibi com- petebat, appetiit, jure illum, quasi juste tenebat, amisit. Prudentia itaque, non virtute percussus est, quia dum ad tentandum Deum solvitur, ab homine possidendo religatur, ut inde eum qui sub ipso erat, perderet ; unde cum illo qui super ipsum est, congredi prffisumpsisset. Sequitur : Vers. 13. Spiritus ejus omavit coelos, — Quos coelos^ nisi eos de quibus scriptum est : u Coeli enarrant gloriam Dei ? {PsaL xvai, 2.) » Quos tunc ornavit Spiritus, cum replevit quod Luca re- ferente, didicimus qui ait : « Factus est repente de coelo sonus tanquam advenientis spiritus ve- hementis, et replevit totam domum ubi erant se- dentes, et apparuerunt illis dispertitae lingiue tan- quam ignis, seditque supra singulos eorum, et re- pleti sunt omnes Spiritu sancto ct c»perunt loqui variis linguis, prout Spiritus sanctus dabat eloqui illis {Act. 11,2, 3,4).» Sequitur : Et obstetricante manu ejusy eductus est coluber tortuosus, — Quis enim colubri nomine appellatur, nisi antiquus hostis et lubricus et tortuosus, qm decipiendo ho- mini colubri ore locutus est ? De quo per prophe- tam dicitur : « Leviathan serpentem vectem tor- tuosum {Isa. xxvii, 1).» Cavern^e hujus lubrici corda fuerunt iniquorum, quae quia ad pravita- tem propriam traxit^ quasi in eorum habilatione requievit : sed obstetricante manu Domini, tor- tuosus coluber de propriis cavernis expulsus est, quia dum nobis divina gratia medetur, is qui nos tenuerat antiquus hostis, a nobis ejicitur, sicut incarnata Veritas dicit : « Nunc princeps hujus mundi ejicitur foras {Joan. xii, 31). » Unde jam nunc sanctos omnes non tenendo possidet, sed tentando persequitur. Nam quia in eis intrinse- cus non regnat, contra eos extrinsecus pugaat. Sequitur : Vers. 14. Ecce kaec expartedicta sunt viarum ejusy et cum vixparvamstiUamsermonumejusau- dierimus,quispoterit tonitruummagnitudinis HUus iniuen ? — Quid hoc loeo viarumnomine, nisi actio- nes Domi i appellari ? Unde et per prophetamDomi- nus dicit : « Non enim sunt vieemeee sicut viee vestree {Isa. Lv, 8).» Adventum ergo Dominicum narrans ex parte vias Dei retulerat, quia alia ejus actio fuit 3«7 EPITOME MORALIUM S 6REG. IN WB. ^ UB. XVIli. m gua aos eondidit, alia qua redemit. Ba itaque, A quoris emauat. Et quu poterit tonitfmum magni- qum de Domini aetione narrat, extremi judicli comparatioue levigans ait. Ecce ex parte dieta $uni viarum ejus, quod e( parvam stillam Mrmo- num ejus appellat, quia quidquid altum, quid- quid terribile in hao vita posdti de ejus considera- tione cognoscimus, ex immensitate seoretorum celeatium. velut tenuia ad nos gutta superni li- tudinis ^us mtueri ? Ac si aperte dicat : Si humi- litatia ejus admiranda vix ferimus, sonorum atque terribilem majestatis ejus adventum, qua virtute tolerabimus ? Huno tonitruum adventua illius etiam David psalmista insonat [intonat], dicens : u Deus manifeste veniet, Deus noster^ et non sile- bit (PsaL xux, 3). p UBKR OCTAVrS DFXIMUS, CAPUT XXVU Ver^. 1, Addidit guogue Job asmmem parabo- lam suam, efai^, — Quo profecto versupsteAditur hiuus sanQtissimi yiri dicta quam mystice sint pro- lata, dum parabola id est similitudo assumpta narr^tur a,b eo qui nihil jnferius pQr oomparatio- nem vel simiUtudinem loquitur. Ad eam itaque similitudineB^ cuacta traheuda sunt, qua figuraie Ecclesia desigoftlur, et in ip^o quidem looutionis exordiQ di^t^ ap^rt^ prglata sunt, sed subjeotis obscuritatibus implicantur. Sequitur : VEBs.g. Yivit i)eu$y quiabstuHt judicium meum; et Omnipoten^f g^i c^d am(iritudinem adduxH ani- nmm meam* — Quibu? nimirum verW? beatua Job e( sua narrf^t, et Ecclesi^ tempori^ af^cta signiti- ca(, in quibus aperta infidelium peryicacia pre- O^itur, et persep^tiPQi^ am^ritudin^ parturb^tur.. Duobus namqii^ P^odis Eccle^ia ^b adveriiariis tentari solet, ut videlicet persecutioaena aut verbip patiatur aut g}a4|is. Nui|p vero de ea persecutiou^ loquitur, in qua non gladiis, sed falsis assertioni- bus lacesaitur. Vi^ itaqu^ siiQCtiis sa^ctOB Ecclesiae typum gestaps, ^t Deum es^e fateatur, ait : Vivit Deus^ Ut vero res hi^manas eum curara perhibe- ret, subdidit : Qui abstuHt judicium meum, et ad amc^ritudvnem addwpit animam meam, Ista enim qua& patitur, npn c^su ^e perpetii sad Deo omnia disponente, testatur ; qe t^utatori suo ^ptarir tpdinis su^ poteste^tem tribmt, sed auctori. Se- quitur : VEEa, 3, L QuiQ donec stiperesf halitus in me, ei spiritus Dei in naribus meis, non loquentur lc^bia fneq iniquitaiem, nec lingna meditabitur menda- cium, — Quod prius iniquitatem, hoc postmodum repetens piepdacium dixit. Nam et om^e meuda- ciiim iniquitas est, et omnis iniquitas mend^ciuni; qui£^ profecto ab (equitate discrep^t quidquid ^ veritate discordat, Sed infer hoa quod ait loqui, postmodmzi subdidit p:ieditari, magna distapti^ est. ^onnunquan^ enippi pejus est meucl^ciu^:^ me- ditari, ayam loqui. ^^ loqui plerumque pr»ci- pitationis ^stt (¥)ed|ti^ri vero studiosse pravitatis, quamvis nonnunquam sit aliquod mendacii genus cuIpsB levioris., si quisquam praecipitando mentia- tur. S^ qui^ scriptum est : « Os quod m^ntitur occidit aniniam (Sop, i^ 1 1) ; » et : < Perdes eos qui B loquuntur mendacium (Psal, v, 7) ; » boc quoque mendacii genus perfecti viri summopera fugiunt, ut neq vita cujuslibet per eorum falli^iam d^fon- datUT; uec suse animae noceant, d\m) preestare cami nituutur alieuaB. » Sequ^tur : Yebs. q. Absit a me ut justos vos esie jiuiicem, donec deficiam non recedam ab innQcentia mea- — Ab iuQOcentia quippe recederet^ si bona de malis aestimaret, Salomope attastante qui ait: < Qui justifiGat ipipium et qui cQudenmftt justum, uterque abominabilis est autp Deum (Prov. xyiT, 15). u Sunt namqqe noIIuIU, qui dum malafaota hominum laudibus elferunt,augent quae increpare debuerunt. Hino per prophetam dicitur : < V® qui consuunt pulvillos sub omni cubi(a manus, et Q faciunt cervicalia sub capite universeB setatis (Ezeeh. xxxm, 16), Sequitur : Vers. 6. Justificationem meam guia cmpi tenere^ non deseram. —• CcBptam nai^que justilicatipnem desereret, si in pe^pAQtium laudp decUQaret. Se- quitur : Negue enim reprehendit me cor m^m in omni vita mea^ — Ac si aperte dicat ; Pro vobis non debeo ftd culpam pertrc^hi, qui peccare ia propriis formidavi. Sciendum vero est qupd quis- quis Q prrBceptis Pominicis discordat opere, quo^ ties ea audit, corde suo reprehanditur atque con- funditur, quia id quod non feaerit memoratur. Nam in quo errasse considerat, ipsa se conscien-r ti^ l^t^nter accusat. Unde David propheta preca- tur dicens : % Tunc non oQafuQdari 44m respicio in omoia m^pdata tua {Psal, pxvui, 6). > Graviter uan^que upusquisque confunditur, quando mw- dat^ Dei v§I {egei^do, vel apdiendp rospjcit, quflB vivepdo conteippsit, Hinc Jpannis voee dicitui* ; « Si cor Qostrum non repFehendent nos, tidufliAm habemus ad Deum (I Joan» ui, 21). >» Et : « Quid* quid pe|lienmus, ^ccipjemus (Joan. xm, ^). » Ac si diceret : Si id quod pr«ecipit (acimus, id quod petin^us obtinemus. Valde namque hmc apud Deum utraque sibi pecessariQ eQngruufii, ui at or^tione operajtiQ et operatioo^ fuJciatur oratio* Sic qufiBri potes( quo pacto ^ cQrde auo rnprohendi se negiat, qui se peccasse superiusaceusnJi^dioAus : Peccavi, guid faciam tibi, q custos hominum ? Vel certe sijustificare me voluero, os meim coh^ demnqbit me, — Sed soiendum est quod aiu^t pecr D 319 S. ODONIS ABBAHS CLDNIACENSIS II. 320 oata quffi a justis vitari possunt, et sunt nonnulla, A premunt. De quo aperte subditur : Et invoeare ques etiam a justis vjtari non possunt. Mens itaque justorum etsi libera est a perverso opere, aliquando tamen corruit in perversa cogitatione. Et in pec- cato ergo labitur^ quia saltem in cogitatione decii- natur et tamen unde semetipsam postmodum flendo reprehendat non habet, quia ante se repa- rat quam per consensum cadat. Sequitur : Vers. 7. Sicut impius inimicus meus ; et adver- sarius meus quasi iniquus. — In sacro eloc[uio sicui et quasif non aliquando pro similitudine po- nitur, sed pro veritate. Unde est iUud : « Et vidi- mus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre (Joan, I, 14), » unde et hic sicut eiquast pro affir- matione potius quam pro simiUtudine dictum vi- Dominum in omni tempore. — Tunc quippe Deum hypocrita invocat, cum hunc terreaarum rerum tribulatio angustat. Nam cum in hoc s»- culo effectum qu8esitffi fehcitatis invenerit, aucto- rem qui hanc ipsam fehcitatem tribuit nonqusrit. Sequitur : Vers. 11. Docebo vosper manum Dei, qux Om- nipotens habeat, nec abscondam. — Sic beatus Job loquitur verbis suis, ut aliquid signet ex nostris. Nam sancta Ecclesia docens in quantum cognos- cere expedit, nil veritatis abscondit. Quia enim manus Dei vocatur fihus, € omnia quippe per ipsum facta sunt (Joan. i, 3) : » per manum Dei docere se perhibet eos quos in propria sapientia detur. Inter impium vero et iniquum hoc distare b i^eJ^&i^ei^e fatuos videbat. Ac si aperte dicat : Ego nonnunquam solet, quia omnis impius iniquus, non tamen omnis iniquus est impius. Impius enim pro infideli ponitur, id est a pietate religionis aUenus ; iniquus vero dicitur, qui pravitatc operis ab fiequitate discordat, vel si fortasse Ghristianae fidei nomen portat. Beatus igitur Job voce typica sanctflB Ecclesi», quia alios rectae fidei contradi- centes tolerat, impium se habere fatetur inimicum. Quia vero aUos sub pr»textu fidei intus positos in pravis operibus patitur, iniquum adversarium suum detestatur [testatur]. Si autem sicut et quasi oportet ut magis pro shnilitudine posita sentia- mus, sancta Ecclesia quos viventescarnahter intra se tolerat, de similitudine impiorimi notat. Intus quippeinimicus est, qui tidelem se dum affirmat c vocibus, moribus negat. Sequitur : Vers. 8. Quas enim spes hypocritx, si avare ra- piat, et non liberet Deus animam ejus ? — Hypo- crita qui Latina lingua dicitur simulator, justus non esse appetit, sed videri, et idcirco avarus rap- tor est, qui dum miqua agit, desiderat de sanctitate venerari, laudem vit« rapit ahenae : qui dum pr»- sentia diligit, futura minime sperat. Sequitur : Vers. 9. Nunquid clamorem ejus audiet Deus, cum venerit super eum angustia ? — Clamorem ejus angustiae tempore Dominus non audit, qui tranquillitatis tempore in preeceptis suis ipse Do- minnm clamantem non audit. Scriptum quippe est : « Qui avertit aurem suam ne audiat legem. 6x me aliquid nescio, sed quidquid ex veritate sentio, hoc de ejusdem veritatis largitate compre- hendo. Sequitur: Vers. 12. Ecce vos omnes nostis, et quid sine causa vana loquimini^t — Scriptum est : « Servus qui cognovit voluntatem domini sui et non fecit secundum voluntatem ejus^ vapulabit multis. Qui autem non cognovit et non fecit digna, plagis va- pulabit paucis [Luc* xii^ 47). » Rursusque scriptum est : « Scienti igitur bonum et non facienti, pec- catum estiUi (Jac. iv, 17). » Ad majorisergo culpae cumulum hostes suos sancta Ecclesia perhibet, et scire quid ^eqm debeant^ et sequi noUe quod sciunt. Sequitur : Vers. 13. Haec est pars hominis impii apud Deum, et hasreditas violentorum quam ab om- nipotente suscipient. — Quam profecto partem hsereditatemque protinus insinuat, cum sub- jungit : Vers. 14. Si multiplicati fuerint filU ejusy in gladio erunt, et nepotes ejus non saturabuntur pane. — Non absurde impii vocantur heeretici qui per errorem pravi dogmatis a cognitione veritatis sunt aUeni. Quos sequenti verbo etiam violentos appeUat : quippe qui Scripturas sententias recta dogmata continentes ad inteUectum prayum co- nantur violenter Inflectere. Violenti ergo sunt, etsi non rebus hominum, certe sensibus prsceptorum, tiUi autem violentorum sunt sequaces haeretico- oratio ejus erit exsecrabiUs (Prov. xxvui, 9). » ^ rum, qui dum errori eorum consentiunt^ quasi ex Hinc Dominus ait : « Novissime veniunt fatuae vir- j:.-*:--- -_.^...-. o« j — t^i^n^^^z gines dicentes : Domme, Domine, aperi nobis (Mcttth. XXV, 11). » Et respondetur eis. « Amen, amen dico vobis, nescio vos. » Sequitur : Vers. iQ. Aut poterit in Omnipotente delectaril — Qui terrenarum rerum amore vincitur, in Deo nuUatenus delectatur. Esse quidem sme delecta- tione anima nunquam potest. Nam aut mfimis de- lectatur, aut summis ; et quanto altiori studio exerceturad summa, tanto majori fastidio torpescit ad infirma, tanto tepore danmabUi frigescit a summis. Utraque enim simul et aequaUter amari non possunt. Delectari ergo in Deo hypocrita non valet, quia in ejus mente desideria superna non prodeunt, quam profecto spinee terreni amoris eorum praedicatione generenlur. Sed muItipUcati in gladio erunt, quia quamvis modo immensa multitudine in perdita Ubertate succrescunt, ven- turi tamen judicis sententia feriuntur. Unde per Moysem Dominus dicit : « Gladius meus mandu- cabit cames (Deut. xxxii, 42). » Nepotes quippe haereticorum sunt, qui de errantium fiUorum prae- dicatione nascuntur^ quos nequaquam panis sa- tiat, quia dum in sacri verbi pabulo plus quaenmt sentire quam capiunt, semper veritatis cognitioae jejunant. Sequitur : Vers. 15. Qui reliqui fuerint ex eo, sepelientur in interitu. — £x eo videUcet haereticorum populo de- relicti sepeUentur in interitu, quia dum ad lucem veritatis non redeunt| profecto in pcena perpetua, 32t EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LIB. XVIII 322 intelligentia terrena deprimuntur Sequitur : Et ^ rum in manibus suis {Ps, lxxy, 5). » Res soas oum ™oreretur secum toUeret, si ad potentis vocem cum viveret sibi tulisset. Nam terrena omnia qu» servando amittimus, largiendo servamus. Sed quia homo ex anima constat et corpore. cum unius rei somnus dicitur, alterius vigilia demons- tratur, quia cum corpus obdormiscit in morte, tunc anima vigilat in vera cognitione. Et dormit ergo dives et oculos aperit, quia cum carne mori- tur, ejus anima videre cogitur quod preevidere contempsit. Aperit oculos suos et nihil inveniet, quia illic aperit ad supplicia quos hic ad miseri- cordiam clausus habebat. Aperiloculos, et pietatis fructum non in veniet, quos clausos his tenuit cum viveret. Sequitur: Vers. 16, 17. Si comparaverit sicut terra argen- g Vers. 20. Apprehendet eum quasi aqua inopia lum, et sicut lutum praeparavit vestimenta, Pras- nocte opprimet eum tempestas. — Videamus nunc inopiam divitis ardentis, cujus tantum fuit abun- viduaB ejus non plorabunt. — Quas viduas ejus ac- cipimus, nisi subjectas ejus plebes morte illius fe- liciter destitutas ? Quia ssBpe ut diximus, dum prffidicator erroris ad seterna supplicia rapitur, sujectffi plebes illius ad cognitionis verae gratiam revertuntur. His enim plebibus perversus predica- tor quasi maritus praefuit, quia male eis conjunc- tus inbeeserat corruptor mentis. Nequaquam ergo Tiduae vel destitutee piorant, quia morte pravi doc- toris viam veritatis inveniunt, ex ejus iuteritu aflfli- gi posse videbantur. Vel certe non plorant viduae, quiain suo errore remanentes dum sanctum fuisse aestimant praedicatorem suum, spe faJsa ne lu- geant, consolantur. Sequitur : parabit quidemy sed justus vestietur illis, et ar- gentum innocens dividet.—kvgenixLm iniClligi sacri eloquii claritas solet, sicut alias dicitur : « Eloquia Domini eloquia casta, argentum igne probatum {Psal. XI, 7). » Horum scilicet argentum, id est hse- reticorum eloquium, terrse est comparatum quia de Scriptura sacra ut aliquid sciant, ex appetitu terrense laudis elaborant. Qui etiam sicut lutum vestimenta prffiparant, quia fluxe et inquinabiliter ea quibus se tueri volunt, Sripturae sacr» conte- xunt testimonia. Prxparabii quidem, sed justus vestietur iUis, Justus ergo vestietur eis vestimentis qu8B pr»p€u*avit injustus ; quia vir sanctus eisdem sententiis ad veritatem utitur, quibusse perversus ^3). » Et quia ipsa venturi exitus ignorantia nox dantia epulantis. Ait enim : « Pater Abraham, mi- serere mei, et mitte Lazarum ut intingat extremum digiti suiinaqua, elrefrigerel hnguam meam. quia crucior inhacflamma (Luc. xix, 24). » Non aulem immerito aquae tunc iUa inopia comparatur, quia in inferno cruciat, qui susceptos in profundis ab- sorbens soiet lacus designari nomine. Unde per prophetam humani generis voce dicitur : « Lapsa est in lacum vita mea (Thren . m, 53). » Tempesta- tis vero noroine, judicii turbinem designat, quod etiam Psalmista testatur dicens : «Deus noster ma- nifeste veniet,Deus noster etnon silebit (Psal.xux quisque doctum ostendere contra varitatem cona- tur. Et argentum innocens dividet. Argentum est innocentem dividere, eloquia Domini minute dis- creteque exponere, et unicuique qnod digne congruat coaptare. Nam eloquium Domini, quod iiie argentum vel vestimenta hoc alibi spolia no- minatur. Quod etiam Psalmista testatur per com- parationem dicens : « L^tabor ego super eloquia tua, sicut qui invenit spolia multa (Psal. cxvui, 162). >Sequitur: Vers. i8. jEdiHcavit sicut tinea domum suam, et sicut custos fecii umbraculum. — Tinea sibi do- mum corrumpendo sediflcat, nec meliori compara- tione haereticus demonstrari potuit, qui locum vocatur, nocte eum opprimet tempestas, id est, turbo divini judicii eum dum ignorat, apprehendit. Sequitur : Vebs. 2^ Tollit eum ventus uretis. — Quis hoc loco ventus urens, nisi malignus spiritus vocatur, qui desiderionim flammas in corde excitat, ut ad aeternitatem suppliciorum trahat ? Perversum ergo quemlibet ventus urens dicitur tollere, quia insi- diator malignus spiritus, qui viventem quemque accendit ad vitia, morientem trahit ad tormenta. Hiuc Jeremias : «Ollam succensam video, et faciem ejus a facie Aquilonis {Jer. i, 13). » Sequitur : Et velut turbo rapit eum de loco suo. Locus perver- sorum est temporahs vitee dilectio, et carnis vo- SU8B perfidifie non nisi in mentibus quas corrupe- luptas. Quasi turbine igitur unusquisque de loco rit fAmt mii Atiflm «AmiflnAfl «iias Ah «tArnn imiA g^Q rapitur, cum a cuuctis suis dclectationibus, extremo territus die separatur. De quo extremo die apte su^un^tur : Vers. 22. Et mittet super eum, et non parcet. — Peccatorem quotiens Deus feriendo corrigit^ ad hoc flagellum mittit, ut parcat. Cum vero ejus vitam in peccato permanentem feriendo concludit, flagellum emittit, sed nequaquam parcit. Qui enim fiagellum emisit ut parceret, ad hoc emissit quandoque ne parcat. In hac namque vita, Dominus tanto magis studetut parcatquanto magisexspectando flagellat. Sequitur : De manu ejus fugiens fugiet. — Ille e\r enim fugit de manu ferientis, qui pravitatem sun- corrigit actionis. Vel certe quia in sacro eloquio manus operatio soiet intelligi, de manu percussi rit, fecit, qui etiam sequaces suos ab «terno igne esse liberos poUicetur. Spondet quippe eis reMge- rium quietis ntem®, sed verba ejus soliditatem non habent, quia plenitudine veritatis carent. IJnde et subditur : Et sicut custos fecit umbracu* lum. Umbraculum namque custodis nullo funda- mento solidatur, sed tempore mox transeunte destruitur, et promissa ab hflereticis requies cum tempore destruitur, quae post hanc vitam nullate- Qus invenitur. Sequitur : Vers. 19. Dives cum dormierity nisi secum aufert, aperit oculos stws et nihil inveniet. — Gui nimi- rum sententise Psalmista concinens dicit : « Turba- ti sunt omnes insipientes corde^ dormierunt som- num suum, et nihil invenerun^ omnes viri divitia- 323 S, ODONIS ABBATl$ CLUNIAGENSIS II. 3%k fugit, qui dnm pravi interitum conspicit, vias pra^ A afflictionem carnis, veletiam per martyhum yultisj vitatis relinquit. Unde adbuc subditur ; YEfis, %3,Sti'ingit (57), $tringet$uper eummantis suas, — Manus quippe stringere est vitaB suae ope- ra rectitudine contirmare. Unde etiam Paulus ait : «Reinissasmanus,etdissoiuta genua erigite (J7e6r. XII; i^). » Dum itaque alienum interitum conspi- ciunt revocatur ad cor, ut recogitent suumt et unde alius ad tormenta ducitur, a tormento alius inde liberatur. Stringit ergo super eum manus suas^ quia conspicit in aliena pcBna quod timeat^etdum delinquentem sic percussum respicit, dissoluta opera sua justitiaB vigore constringit. Hinc scrip- tum est : « Leetabitur justus cum viderit vindictam (PsaL Lvii, II), » et reliqua. Sequitur: Etsibilabit sed locwm quo debeatis conflari nescitis. Sequitur : Yers. 2. Ferrtim de terra toUitur, — Solentbsare- tici de justitifiB susb contra nos elatiooe gloriari, atque opera sua ostentationis injQation^ jaotari, nosque iniquos ut diximus, aut esse, aut fuisse cri- minantur. Pcr humiliimam ergo confessionem et veracem defensionem contra eos vir sanotug loqui-» tur dicens : Ferrum de terra toUitur. Ao ii aperta dicat : Fortes igitur qui acutissimis linguarum gla- diis in hac acie defendendee fidei ferrum tiunt, aii- quando terrain infimis actionibusfuerunt, PBccan- ti quippe homini dictum est: «Terra ea, etin terram ibis (Gen. uiy 20)* » sed terra ferrum tollitur, cum fortis propugnator Ecolesi» a terra, quam prius super illumy intuens locum ejus. — Quid in sibilo, q tenuit, actione separatur. Non ergo debet in eo nisi intentio admirationis exprimitur ? Si vero in sibilo fortasse aUa sigmficatio quaeritur, moriente peccatore hi qui interitum ejus aspiciunt, os in sibilo stringunt, dum ad ea qusB contempserant verba spiritalia coavertuutur, ut jam credere et prsBdicare incipiant, qu8B prius diun iniquum flo- rere cernerent non credebant. Hinc Salomon ait : « Mulct^to Pestilente, sapientior erit parvulus (Prov. XXI, H}. » Vir igitur sanctus postquam poteutum peenas qui extoUuntur in saBcuIo sufQcienter exple- vit, rursum ad hsBreticovum superbiam, qui extol- luntur in eloquio verba convertit. Nam sequitur ; CAPUT XXVIH. Vers, 1 . Habet argentum venarum suarum prirh despici quidquid fuit, qui jam aocepit esse quod non fuit. Sequitur : Et lapis solutus ealore in »s vertitur. — Tunc lapis calora splutus, cum cor durum atque a divini amoris igne frigidum, eodem divini amoris [igne] t^^ngitur, et in fervore spiritus hquatur, ut ad sequentem vitam desiderium c^tu ardeat, quam prius audiens insensibilis menebat, ex quo ardore scilicet et emoIUtur ad amorem» et operatur ad operation^m, ut aiout priua durus fuerat in amore saBouIi, ita se fortem postmodum exerceat in amore Dei : et quod ante audire renue- bat, et credere et praBdicare inoipiat/Sequjitur: Vehs. 3. Tempus posuit tenebris, ei univer^a- rum finem ipse considerat, — Tempus posuit cipia, et auro locus est in quo conflatur. — In ar- ^ tenebris, iniquis videUcet modum quod iniqui gento eIoquium,inauro vitee vel sapientiasclaritas . ■ . . , . , . , ,. .. designari solet. £t quia hasretici sic de eloquu sui nitore superbiunt, ut nuUa sacrorum librorum auctoritate soiidentur: qui libri ad loquendum nobis quasi quaedam argenti venaB sunt, quia de ipsis locutionis nostras originem trahimus, eos ad sacraB auctoritatis paginas revocat, ut si vere loqui desiderant, inde sumere debeant quid Joquantur, et ait : Habet argentum venarum suarum princi- pia. Ac si aperte dicat : Quid ad verae prsedicatio- nis verba se prasparat, necesse esse ut causarum origines a sacris paginis sumat. Vera siquidem UdeUum sapientia, cui universaUs Ecclesia locus est, tribulationem vobis peraequentibus paUtur, sed a cunctis peccatorum sordibus perseputionis vestraB igne purgatur. Unde scriptum est: « In ig^e probatur aurum et argentum, homines vero receptabUes in camiiio humiUaUonis (Eccli u, 5).» Quo ia looo hoo quoque potest oonvenienter intei- Ugi, ut de aua stutta hasretioi pasaione rideantur inorepari. Nam siepe pro Jeau Chriati Domini ao Redemptoria noslri nomine multa patiuntur, seae* que eiadeio passdonibua ejus fieri martyrea aperant : quibua aanoti viri vooe nunc dicitur : Auro loeu$ eit^ M guo eonflatur. Nam juxta hoo quod jam et ante noa dicittm eat : « Quiaquis extra Seoleaiae uaitatem patitur, poenas pati potesk, martyr fieri nm potest, » quia, auro locus est in qua conftatur. Qttid itaque ad haeo hwretioi dicitis? Conilari per ($7)Deest boo verbttm in BibUia. D esse desistant unde eiadem per Apostolumdioitur: Eratis aliquando tenebrae, nunc autam iux ia Do- mino (Epk. v, 10). » Siout aUis quoque diacipuUa isdem dootor egregiua dixit : « Nox faraeoessit» diea autem appropinquavit. Abjioiamua orgo opera te- nebrarum, et induamua uqs arma Iwm, aiout ia die boneste ambuiemua (fiom. xui, i2). » Univer- sorum uomine electos et reprobos voluit oompre* hendi. Neun bona faciena et ordinans Oeus» mala vero non faciens, sed ab iniquis faota ne inordi- nate eveniant, ipse diaponens, eoaaiderat umvei^ sorum tinem, et patienter tolerat omiiia, atqua intuetur eiectorum ternunum; quod ^n mato mu^ tentur ad bonum. Intuetur etiam repraborum Unem, quod e malo opere dignum trahantwr ad suppUcium. Sequitur: Veas. 4. Laptdem woque cali^mis et umkram mortis dividit torrem a popuU perei^rinttnte. — Quid duriuaiUa perfidia Judaeorum t qvJA pc^ puius, qiui auotorem vitae videre per fiaem no- luit, quem per prophetam praedixit, ni« la|us oa* Uginis fuit ? (^uia et orudeiitate durua fuit» ol m- fidelitate nebuioaus, Qui aUo quoque voeiUkulo, umi>ra mortis dioitur. Umbra quippe alis expcuair- tur, quaUa ejus rei de qua trc^lur fueriat Uae** menta. Quia autem mortis nomine» aiai diaholus vocatur? De quo per quamdam nufiiatnaiiisigiiifi- cationem dioitur : « Nomen ilU mors (Apoc. vs 8),» C^jus iUe populus umbra exstitit, quia iniquitatem ilUus sequens, ejus Ia se inagineia expreaail. Qttid 325 EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LIB. VIII. 326 vero torrentis nomine, nisi iUe a conspectu Ire- j^ lius atirum, Quid per glebas, nisi coUectiones sin- mendi judicis per ultimum examen egrediens, at- que electos et reprobos dividens, ignis vocatur ? Unde per prophetara dicitur : « Fluvius igneus ra- pidus, qui egrediebatur a facie ejus (Dan. Vii, 10). » Quis autem in hoc mundo peregrmatur populus, nisiqui ad sortem clectorum currens, habere se patriam novit in coelestibus ? Et tanto magis illic sperat invenire se propria, quanto hic cuncta quae praetereunt esse a se deputat aliena. Hinc Paulus ait : (( i)um sumus in hoc corpore, peregrinamui* a Domino (// Cor, v, 6). » Potest fortasse in tor- rentis nomine ipsa irrigatio sanctee prffidicationis intelligi, juxta id quod per Salomonem dicitur : « Ocuium qui subsannat patrem, et despicit par- gulorum ordinum ac multitudines designantur ? Glebffi autem ex hmnore et pulvere coustringua- tur. Omnes ergo qui rore gratiae infusi e^ mortis debito pulverem se esse yeraci cognitione con- fessi sunt, dum vitce virtute clarescerent, quaai aurae in illa glebae jacuerunt. Olebas hmc terraba^ buit in prophetis, glebas in doctoribus, gleb&s ia Patribus antiquis, qui magna se infusione gratiae in professionis et operis unanimitate tenueruqt. Sequitur : Yers. 7. Semitam ignorabit avis^ nec intuitus est eam oculus vuUuris. —Quis hoc loco avis no- mine nisi ille signatur, qui corpus carneum quod assumpsit, ascendendo ad aethera libravit? Qui tum matris suse, e£fodiant iilum corvi de torrenii- p apte quoque etiam vultuns appellatione exprioM* biis (Prov. XXX, I7). » Sanctorum quippe praedica- tio obduratas mentes reproborum deserit, et ad pia humilium se corda convertit. Sequitur : Et eos guos ohlitus est pes egentis hominis, et invios. — Quis hoc loco aUus accipitur egens homo, nisiille Je quo per Paulum dicitur : « Qui propter nos ege- nuR factus est dum esset dives ? (// Cor. viu, 6.) » Cujus videlioet egentis hominis pedes sancti prse- dioatoi*es fuerunt, per quorum profectus preesen- tiam gentilitatem cireumens^ mundum perambu- lavitumversorum. Sed eorum qui umbra mortis et iapig caliginis exstiterunt, pes kominis egentis obHtus est, quia in ipso initio nascentis Ecclesise dum sancti apostoli coelorum regnum Judseaeprfe- tur, qui maneus in altitudiue diviuitatis suae^ qu^si quodam volatu sublimi, cadaver mortalitatis nos- tree conspexit in infimis, et sese de coelestibus ac^ ima submisit. Fieri quippe propter nos homo dig~ natus est, et, diim mortuum animal petijt, mor- tem apud nos, qui apud se erat immortalis, inve- nit. Sed hujus vulturis oculus fuit inteutio nostrffi resurrectionis, quiaipsead triduum mortuus ab aeterna morte nos hberavit. lUe ergo perfidus Ju- daere populus mortalem vidit, sed, quod morte sua nostram mortem destrueret, minime ^ttendit, Conspexit quidem vulturem, sed oculos vulturis non aspexit, qui dum humilitatis ejus vias quibus nos ad alta sublevavit, cousiderare noluit, semitam dicare voluissent, videntes quod in eis nihii om- ^ avis ignoravit. Neque enim pensare studuit quod nino proticerent, ad prfiedicandum gentibus deflu- xeruDt, sicut ipsis in suis Actibus dicunt : < Vobis oportebat primum loqui verbura Dei, sed quomo- do repellttis illud, et indignos vos judicatis aeter- nffi vitflB, ecce convertimur ad gentes {Act. xui, 40). rt Qno9 recte quoque et invios vocat, quia dum infidelitate sua obdurati sunt, verbis vitae ad cor viara prflebere noluerunt. Sequitur : Vers' 5. Terra de qua oriebatur panis in loco suo igne subversa est. — Panem Judaea dare con- sucverat, qum legis verba proferebat, sed haec terra in loco suo igne subversa est, quia fidelium signa conspiciens, se fasse concremavit . Quia enim semper invidia de superbta uaaci solet , in ioco ftuo igne periit, quae idciroo arsit invidia, quia superbiam non relinquit. Sequitur : Vers. a. Locus sappkiri lapides ejus, et glebx illius aurum.— Qmdemmhoc loco per lapide^ nisi sanctorum ac fortium meutes accipimus ? In Scnptura etenim sacra aUquando lapides in malo, aliquando vero in bono accipi solent. Hinc Joan-* nes [Lucasj ait : « Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios AbraJfuae (Luc. m, 8). » Hioe Petrus ait ; « Et vostanquam lapides vivi superas- diiicamini domos spiritales (/ Petr, n^ 5). >» Sap- phirus quidem lapis colorem aeris habet, et quia de Juddea nuuquam sanctseanimfie, qui£ ccelestem vitam ducerent, defueruut, dicitur : Locus sapphi- ri lapide» ejus, £t quam magna vitse ac sapienti» claritate per fidem fulsit, adjungitur : Et glebx il- D ejus humihtas non levaret ad coelestic^, et mortis ejusintentio reformaret ad vitam. Sequitur : Vebs. 8. Non calcavemnt eam fllii institorum nec pertransivit per eam lecena.—ln cunctis Lati- nis codicibus institores pos'tos reperimus, iuGrse- cis vero negotiatores iuvenimus. Qui hocloco ius- titores, nisi prophetee saucti vocati sunt,qui Sjua- gogee mores ad fidem iustruere prophetando cu« raverunt ? Quarum nimirum filii sancti apostoli nuncupantur, qui ut Deum hominem crederent, ad eamdem fidem ex eorum suut prtiedicatione generati. Calcarent quippe institorum filii, si prae- dicatores saucti ejusdem Sjuagogee vitia calce virtutis premerent. Si autem iustitores eosdem sanctffi Ecclesise prsedicatores accipimus, instito- rum filios pastores et doctores, qui apostolorum viam secuti sunt, nil obstat iutelligi. Qui Syuago* gam minime c^icaverunt, quia dum eormu Pa« tres, id est, apostoh ab illa repulsi suuti ipsi quo- que ab ejus vocatione cessaverunt. Per quam vi- deUcet Synagogam leaeua non pertrausiit, quia sancta Ecclesia collectioni gentium dedita uequa- quam se ad iJIum Judaeae populumdiutius occupar vit. Recte autem Ecclesia lesua uuncupaiur, quia male viventes in vitiis ore sauct» prsedicatiouis interficit. Ecclesia itaque per Synagogam transiit, sed non pertransiit, quia ex illa ad fidem paucos rapuit. Sequitur : Vehs. 9. Adsilicem extendit manum suamf mbt vertit a radicibus mowies.— Manum quippe ad sili- 327 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II 328 cem extendit, quia ad duritiam gentiimi su« bra- A chium prffidicationis misit. Unde et eisdem beatus Job passionis suee historiam preBsciens gentibusin notescendam dicit : « Scribantur haec stylo ferreo in plumbi lamina, vel cerle sculpantur in silice (/06. XIX, 24). »Quid vero hoc loco montes, nisi hujus swculi potentes accipimus, qui pro terrena substantia altum tument ? De quibus Psalmista ait : « Tange montes, et fumigabunt (Psal. cxuii, 5). » Sed montes a radicibus sunt eversi, quia prfie- dicante sancla Ecclesia summi hujus sieculi po- tentes in adoratu omnipotentis Dei ab intima co- gitatione ceciderunt. Sequitur : Vers. lO./n petris rivos excidity — id est, in du- ris gentilium cordibus fluvios prfiedicationis ape- niit, sicut per prophetam quoque de irriganda di- r citur ariditate gentilium. Posuit desertum in stag- na aquarumj et terram sine aqua in exitus aqua- rwm. Sequitur : ^^ omne pretiosum vidit oculus £fyi^.__Sciendum magnopere, quia tanto unaqufiB- que anima fit pretiosior ante oculos Dei, quanto pro amore veritatis despectior fuerit ante oculos suos. In Scriptura sancta videre Dei aliquando pro eligere ponitur. Vidit pretiosum, cum huma- nam animam de se abjecta sapientem gratifle subb illustratione respexit, de qua videlicet anima per prophetam dicitur : Si separaveris pretiosum a viliy quaii os meum ens (Jer, xv, 19). Sequitur : Vers. 11. Profunda quoque fluviorum scrutatus estj et abscondita m lucem produxU.—Qnid nam- que hic aliud flumina, nisi- antiquorum Patrum ^ dicta nuncupantur ? Sed horum fluminum Judflea speciem tenuit, dum litterfie superficiem tenens, eorum profunda nescivit ; nos vero veniente Do- mino in eis intema spiritalia quaerimus, eorum profunda rimamur. Quod ipse Dominus facere di- citur, quia id nos agere ipso donante praevalemus. Per nos ergo qui non litteram qusB occidit, sed spiritum qui vivificat (// Cor. ni, 6) sequimur, profunda fluviorum Dominusscrutatur, et abscon- dita in lucem producit, quia dicta legis, quse cali- gosa nimis historia obscurat, nunc expositio spi- ritalis illuminat. Unde etloquens m parabolis per Evangelium Veritas discipulis praecipit dicens : «Quoddicovobisintenebris dicite in lumine, et quod in aure auditis preedicate super tecta (Matth, X, 27). » Sequitur : Vers. 12, 43. Sapientia vero ubi invenitur, et quis est locus intelligentix ? Nescit homo pretium ejus.—yiT itaque sanctus quam sapientiam con- templatur, nisi eam de qua Paulus apostolus dicit : « Chrittum Dei virtutem, et Dei sapientiam ? (/ Cor. i, 24.) » De qua per Salomonem dicitur : € Sapientia fiedificavit sibi domum (Prov. ix, 1) ; » et de qua Psalmista ait : « Onmia in sapientia fe- cisti (PsaL cni, 24). > Hujus nimirum sapientiae ho- mo pretiumnescit, quia nihil diguum «estimatione illius invenit ; non autem hoc sapientisB pretium ct esse dicitur et nesciri, sed idcirco nesciri quia deest, eo scilicet loquendi genere, quo in angustiis quisque depressus cum remedium subventionis non invenit, fateri solet, quia quid faoiat nescit. Hujus ergo sapientifp pretium nescire est, dignum operis meritum quo iUam percipiat non invenire. Ad hoc namque pretium damus, ut ejus vice rem quam appetimus possidere debeamus. Quid au- tem non dedimus, ut hanc sapientiam, quae Chiis- tus est, percipere mereremur ? Gratia quippe r^ dempti sumus. Hinc Pauius ait : « Cum adhuc peccatores essemus secundum tempus, Christus pro impiis mortuus est (Rom. v, 8, 9). » Sequitor : Nec invenietur in tetTa suaviter viventium. — Quid hoc loco signatur terr6B nomine, nisi anima hu- mana ? de qua Psalmista ait : « Anima mea sical terra, sine aqua tibi (Psal. cxui, 6). » Hiec autem sapientia inveniri in terra suaviter viventium non valet^ quia quisquisadhuchujus vitSB voluptatibus pascitur, ab flBternaB sapientifie intellectu separatur. Nam si vere saperet, expulsus ab intemis gaudiis de ea in qua cecidit exsilii sui csecitate lugeret. Hinc namque per Salomonem dicitur : « Qui ap- ponit scientiam apponit dolorem (Eccle. i, 18). » Sequitur : Vers. 14. Abyssus dicit : Non est mecum. — Quid hoc loco abyssum nisi corda hominum vocat ? qusB et per lapsum fluida, et per duplicitatem sunt cahgine tenebrosa. Quae nimirum abyssus non esse in se hanc sapientiam profitetur, quia iniqua mens dum esse sapiens carnaliter appetit, stultam tam se ad spiritalia ostendit. Namque teste Paulo, « Sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum / Cor, iii, 19). » Tanto quisquis intus amplius stul- tus fit, quanto conatur exterius sapiens videri. Se- quitur :Et mare loquitur : Non est mecum. — Quid enim maris nomine nisi saecularium mentiujn amfiira inquietudo signatur ; que dum se vicissim inimicitiis impetunt, quasi adversantes se und» collidunt ? Recte enim mare vita s»cularium .dici- tur, quia dum procellosis actionum motibus con- citatur, ab internaB sapientiflB quiete atque stabili- tate disjungitur. Quo contra bene per prophetam dicitur : Super quem requiescit Spiritus meus, nisi super humilem et quietum et trementem sermo- nes meos ? Isa. lxvi, 2.) » Sequitur : Vers. 15. Abn dabitur aurum obrizum pro ea. — Quod namque per aurum obrizum, nisi sancti angeli designantur, qui recte et aurum vocantur, et obrizum ? Aurum, quia fulgent elaritate jus- titiaB ; obrizum, quia nullum habuerunt unquam contagium culpsB. Homines vero justi, quandiu in hac came corruptibili mortaliter vivunt, aurum quippe esse possunt, obrizum omnino esse non possunt, quia « Gorpus quod corrumpitur ag- gravat animam^ et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem (Sap. ix, 15). » Nam quamvis in hac vita ex magna justitiaB da- ritate resplendeant, nequaquam ad purom, pec- catorum sordibus carent, Joanne apostolo atte»- tante, qui ait : « Si dixerimus quia peccatum non habemus^ nosipsos seducimus^ et veritas in nobis non est (/ Joan. 1, 8). » Sed, quia prohacaa- 329 EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LIB. XVIir. 330 pieatia nuUus angelonim redemptor humani ^- A nerisniitteQdusfuityne quisspem inhis^quos inad- jutorium bominum seepius apparuissse didicimus, angelis poneret dictum est : Non dabitur obrizum pro ea. Sequitur : Nec appendetur argentum in commutaiione qus, — Quia enim argento siepe .«loquia divina signantur, possunt argenti Tocabu- lo etiam ejusdem eloquii scriptores intellig), quo- rum vita inter turbas hominum resplenduit luoe virtutam. Sed quia lex peccata judicare potuit, non auferre, non :[uisquam veterum Patrum, non legislator Moyses humani generis redemptor exsti- tit. Argentum ergo in commutatione hujus sapien- tiw non appenditur, quia quiiibet sancti esse po- tueruni, in comparatione unigeniti Fllii nullius meriti fuisse pensatur. Sequitur : B Vers. i6. Non conferetur tinctis Indice colori- bus> — Quid enim per Indiam, qu» nigrum po- pulum mittity nisi hic mundus accipitur, in quo vita hominum per culpam obscura generatur? Tincti autem colores sunt Indise, hujus mundi sa- pientes, qui quamvis per infidelitatem et plerum- que per actionem foedi sunt, ante humanos tamen oculos superductffi honestatis colore fuscantur. Sed coeeterna Dei sapientia tinctis IndiaB coloribus non confertur, quia quis hanc veraciter intelligit, ab his omnibus quos mundus sapientes coluit, quam longe distet agnoscit. Sequitur : Nec lapidi Sardonico pretiosissimo vel sapphiro. — Sardoni- cus quippe terrce rubrse similitudinem tenet^ sap- phirus vero aeream habet speciem. Possunt ergo q in Sard.onico,per terram riibram homines, in sap- phiro autem per aeram visionem angeli designari. Nam cum terr» rubrse speciem lapis Sardonicus habeat, non immerito hominem significat, quia et Adam, qni primus est condifus, Latino sermone terra rubra nominatur. Quid est ergo quod dici- tur, quia hsec sapientia lapidi Sardonico vel sap- phiro non confertur, nisi quod is qui est i Dei vir- tus et Dei sapientia (/ Cor. i, 24), » mediator sci- licet c Dei et hominiun homo Christus Jesus (/ Tim, u, 5)^ » tanta magnitudine e^kcellat omnia, ut ei nec in terra primi homines, nec in coelo angeli comparentur? Unde et per Psalmistam dicitur : « Quis in nubibus aequabitur Domino, aut quis similis erit Deo interfilios Dei? (Psa/.ixxxvni, 7). Possunt autem per Sardonicum lapidem Patres Testam^ti Veteris, per sapphirum vero praedi- catores exprimi TestamenU Novi. Ac si paten- ter insinuat dicens : Et qui homo inter homines cemitur, nec in antiquis quisquam; nec in novis Patribus lequatur, quia ex deitate habet quod in humanitate quemquam similem non habet. Se- quitur: Vebs. i7. Non aequabitur ei aurum vel vitrum. — Auri namque metallum novimus potiori metal- lis omnibns claritate fulgere : vitri vero natura est^ ut extrinsecus visum, pura intrinsecus perspicui- tate perluceat. Quid ergo aliud in auro vel vitro accipimus,nisi illamsupernampatriam,illam bea- torum civium societatem, quorum corda sibi invi- Patrol. CXXXIII. cem et claritate fulgent, et puritate translucent ? quam Joannes in Apocalypsi conspexerat cum di- cebat : « Et erat structura murf ejus ex lapide ja- spide, ipsa vero civitas ex auro mundo, simili vi- tro mundo {Apoc. xxi, 18). » Sequitur : Vebs. 18. Nec commutabuntur pro eo vasa aun, excelsa et eminentia. Excelsum quippe vas auri Hehas exstitit, excelsum vas auri Hieremias, ex- celsa atque eminentia auri vasa priores Patres fuerunt. Sed haec Dei sapientia, ut a camali nos conversatione redimeret, apparuit in came, et qui illam veraciter non agnovit, mediatorem Dei et hominum Christum Jesum esse unum ex propbe- tis putavit. Ecclesia vero pro hae sapientia vasa auri excelsa et eminertia non commutavit, quia Christum Dei Fllium non unum esse prophetamm, sed unum prophetarum Dominixm credidit. Sequi- tur : Nec commemorabuntur comparatione ^us, — Omnes enim supem» patris electi sancd qui- dem et justi sunt, sed partieipatione sapientiae, non comparatione. Quid enim sunt homines Deo comparati? Lumen autem sapientia, lumen et servi aapientiae vocari solent. Sed illa lumen illu- minans^ isti lumen illuminatum, sicut scriptum dst : « Erat lux vera quse iiluminat omnem homi- nem venientem in hunc mundum {Joan. i, 9). » Istis autem tantummodo dicitur : u Vos estis lux mundi (Matth. v, 14). » Sequitur : Trahitur sa- pientia de occultts. — De occultis sapientia trahi- ttir, quia cum sit invisibiUs, non nisi invisibiliter invenitur^ quse recte quoque trahi dicitur, quia si- cut flat jm trahimus ut corpus vivat, sic ab inti- mis sapientise spiritus ducitur, ut ad vitam ani- ma subsistat. Unde Psalmista ait: « Os meum ape- rui, et attraxi spiritum [PsaL cxvui, 131}. » Se- quitur : Vers. 19. Non adcequabitur ei topazxum^thio- piae. — Quid ^thiopia nisi praesentem mundum accipimus ? coJoris nigredine designat peccatorem poUutum fceditate meritorum. Aliquando vero iEthiopiffi nomine specialiter gentilitas designari solet, infidelitatis prius nigra peccatis, quam ve- niente Domino Habacuc propheta vidit timore perterritam^ et ait : « Tabernacula i£thiopum ex- pavescent ; labernacula terrae Madian (Habac. m, 7). V Topazion vero pretiosus lapis est, et quia Graeca lingua pan omne dicitur, pro eo quod omni calore respIendet,topazion quasi thonpazion voca- tur.Dum vero in Deum conversa gentilitas credidit, ex ea multi sunt ita dono Spiritus locupletati, ut quasi multis coloribus, sic multis in altis virtuti- bus luceant. Ac si ergo eis disceretur : NuIIus san- ctorum quibuslibet virtutibus plenus existat, ta- men nigredine mundi coIIectus,€equari non potest ei de quo dictum est : « Quod nascetur ex te san- ctum vocabitur Filius Dei [Luc, i, 35). >» Sequitur : Nec tincturx mundissimce componentur, — Tin- cturse enim mundissimae vocantur hi qui veraci- ter sunt humiles, et veraciter sancti^ qui sciunt quidem quia ex semetipsa virtutum speciem non habent, sed hanc ex dono grati» superve- II. 331 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II 33^ nientis lenent. Tincli enim non essent, si sancti- A tatem naturaliter habuissent ; sed mundissimse tincturse sunt, quia humiliter custodiunt superni- tentem in se virtutum gratiam quam acceperunt. Pensandum magnopere est, quod a sancto viro requiritur unde sapicntia yeniat. Ab eo etenim ve- nit a quo orta est. Sed quia ab invisibili et coee- terno Patre nascitur, ejus via occulta est. Undc etper prophetam dicitur : « Generationem illius quis enarrabit? » (Isa. lui, 8). Locus vero intelli- gentiae ejus est humana mens, quam hsec Dei sa- pientia, dum replevit, sanctam facit. Quia ergo et invisibilis est de quo prodiit, ct incertum nobis est in cujus mente intellecta requiescat, recte nunc dicitur : Vers. 20. Unde ergo sapientia veniet, vel quisest g locus intelligentiw ? — Sed hoc valde mirum est quod protinus subinfertur : Vers. 2i. Abscondita est ab oculis omnium vi- ventium. — Sapientia quippe, quce Deus est, si omnium viventium oculis esset occulta, hanc pro- cul dubio sanctorum nemo vidisset. Sed et huic sententiae Joannem audio concordantem, qni ait : « Deum nemo vidit unquam (Joan,i, 18). » Sed juxta beati Job sententiam sapientia, qace Deus est, abscondita est ab oculis omnium viventium ; quia in hac mortali carne consistentibus et videri potuit per quasdam circumscriptas imagines, et videri non potest per incircumscriptum lumen ffiternitatis. Sin vero a quibusdam potest in hac corruptibili carne viventibus, sed tamen inaesti- mabili virtute crdscentibus quodam contemptioDis acumine ceterna Dei claritas videri. Hoc quoque a beato Job sententia non abhorret,qui ait: Abscon- dita est ab ocutis omniwn viventium, Quam quis- quis sapientiam, quae Deus est, videt, huie vitae funditus moritur,nejam ejusamore teneatur. Nul- lus quippe eam videt^ qui adhuc camaliter vivit. Hinc Moysi dicitur: « Xon enim videbit me homo, et vivet (Exod. xxxiii, 20). » LIBER NONUS DEClMliS. Vers.21. Volucres quoque cwlilatel. — In Scri- ptura sacra volucres aUquando in malo,aiiquando vero in bono datur inteUigi. Per volucres quippe nonnunquam potestates aeriae designantur bono- rum studiis adverssa. At contra in bono volucres poni solent : « Simile est regnum coelorum grano sinapis, quod acceptum homo mittit in hortum suum, et crevit, et factum est in arbore magna, et volucres coeli requieverunt in ramis ejus(Lue.xin, 19). » Hoc igiturin loco postquam de sapientia dictum est : Abscondita est ab oculis omnium vi- ventium,Tec\G subjungitur: Volucres cceli quoque lalet, quia in hac corruptibili carne constituti na- turse ejus potentiam ipsi quoque vivendo nonpe- netrant, qui jam per meritum sanctfie contempla- tionis volant, ubi apte subjungitur : Vers 2i,.Perditio et mors dixerunt : Auribus no- stris audivimus famam ejus.^ Quid perditionis et mortis nomine, nisi maligni spiritus designantur^ qui inventores mortis et perditionis exstiterunt ? Videre quippe perfecte coaetcrnam Dei sapientiam, hoc est quod habere. Ideo iniqui spiritus hanc su- pientiara non vident, quia repulsi per superbiam nequaquam eam habere potuerunt. Ad lucem quippe ejus clauserunt oculos cordis, superfusis ejus radiis repugnantes. Famam ergo sapientiae malignis spiritibus audisse est^ sed eamdem sa- pientiam non vidisse, et ejus potentiam ex virtute illius cognovisse, et tamen sub ea humiliter stare noluisse. Hinc Veritas ait: « lUe homicida erat ab initio, ct in veritate non stetit {Joan. viu, 41). » Se- quitur : Vers. 23. Deus intelligit viam eJuSy et ipse novit locum illius. — Locus sapientiae Pater est. Locus sapientiae sicut ipsa Sapientia attestante, dicitur ; « Ego in Patre, et Pater in me (Joan. xiy, iO, II). » Aliter ergo sapientia habet viam, atque aliter lo- D cum. Viam per humanitatis transitum,Iocum vero per statum divinitatis. Ac si aperte diceretur : Hu- manse cogitationi occulta sunt, vel quando per carnem ad homines Sapientia veniat, vel quomodo apud Patrem invisibiUs etiam cum foris apparue- rit persistat. Quamvis hoc inteUigi et aliter potest. Nam via ejus non inconvenienter accipitur hoc ipsum quod venit ad cor, seseque nobis intrinse- cus infundit. Locus vero ejus fit cor, ad quod ve- niens permanet. Ue hac quoque via iUius dicitur : (c Vox clamantis in deserto : Parate viam Domini (Joan. I, 23). » Et quia hominibus incertum est vel in cujus corde veniat, vel in quo postquam vene- rit, permanendo requiescat, recte nunc dicitur: Deus intelligit viam ejus^ et ipse novit locum 0 illius. Quia soUus divinse visionis est cernere, vel quibus modis inteUectus sapientis quem perce- pcrit mortiferis cogitationibus non admittat. Se- quitur : Vers. 24. Ipse enim fines mundi intuetw% et om- nidy qucB sub ccelo sunt, respicit. — Respicere quippe Dei est ea quae amissa ac perdita fuerant ad suam gratiam reformare. Unde scriptum est : « Rex qui sedet in solio judicii sui dissipat onme malum in intuitu suo (Prov. xx, 8). » Sequitur : Vers. 25. Quifecit ventis pondus, — Velocitate enim ac subtUitate ventorum in Scriptura sacra solent animne designari, sicut per Psalmistam de Deo dicitur : t Qui ambulat super pennas ventorum (Psat. XVII, H^, idest, qui transgreditur virtutes animarum. Fect7 ergo ventis pondus, quia dum su- 333 liPITOMK MORALIUM S. GREG. KN JOli. — LIB. XIX. 334 perna sapientia replct aniinas, eas maturitate in- A (luta praves reflJet,non illa irravitHle qua dicitur: «Filii hominuuit usquequo gravi corde? (PsaL iv, 3.)» Aliud namque eai graveiu esse per consilium, aliud per peccalum ; aliud f^ravem esse per con- stantiam, aliud per culpau). Vel cerle ventis pon- du3 facere cst, concessam hic electis de virtutibus gloriam permista infirmitatc temperare. Sequitur: Et aquas appendit mensura. — Aquoe in Scriptura sacra aliquando sanclum Spiritum significant, ut illnd : « Qui creditin me, siout dicit Scriptura, flu- mina de ventre ejus fluent aquee viva; {Joan, vii, 38).» Aliquando scientiam pravam, aliquandv» scientiam sacram, velut : « Aqua sapientise saluta- ris potavit eos (Eccli, xv, 3j. » Pravam, ut illud Salomonis: cAquae furtiv;c dulciores sunt (Prov. 3 IX, 17).» Aliquando tribulationem, ut iUud: « Sal- vum me fac, Deus^ quoniam intraverunt aqufle ad animam meam (Psa/. lxviu, 2).» Aliquando de- fluentes populos, ut illud Apocalypsis : « Aquae ve- ro suntpopuli [Apoc, xvii. 13. » Aliquando mentes fidem sequentium designari solent, sicut propheta ait : « Beati qui seminatis super omnes aquas {(sa, x\xu, 20). » Hoc igltur in loco quid aquarum nomine, nisi electorum corda siguantur, quce per intellectum sapientiae auditum jam superme vocis acceperuut? De quibus recte dicitur: Et aquas ttppendit mensura, quia sancti ipsi, qui sublevan- te .Spiritu ad summa rapiuntur, quandiu in hac vila sunt, ne aliqua elationc superbiant qui- busdam tentationibus repiimuntur, ut nequa- ^ quam tantum proficere valeant quantum vo- lunt. Sed ne cxtoliantur superbia, sit in eis ipsarum qusedam mensura virtutum. Sequitur : Vers. 26, 27. Quando ponebat pluviis legetny et viam procetlis sonantibus. Tunc vidit illam et enarravity et prasparavit, et investigavit , — Solent per piuvias praedicantium dicta signari. Unde per Moysen dicitur : « Exspectetur sicut pluvia elo- quium meum (Deut. xx\u, 2).» Quorum videlicet verba cum blande persuadent, pluviae sunt ; cum vero terribilia de venturo judicio intonant, procel- 1«. Et notandum quod pluviis lex ponitur, ut via procellis sonantibus aperiatur. Lex quippe est ip- sis preedicatoribus posita^ ut vivendo impleant quod loquendo suadere fesliaant. Nam loqnendi auctoritas perditur, quando vox opere non adju- vatur. Viam autem procellis sonantibus posuit, cum prffidicatoribus sanctis suis ad corda homi- num terrore venturi judicii perculsa aditum fecit. Usitata quippe sacri eloquii locutione, videre Dei dicitur videre nos facere, sicut justo viro Dominus dicit: «Nunc cognovi quod timeas Dcum (Gen, XXII, 42).» Etlsraelitae prsemonentur : «Tentat vos Dominus Dcus vester, ut sciat si diiigitis cum (Deut, XIII, 3),» id est, ul scire vos faciat. Tunc ergo cum legem pluviis poneret, hoc est mandalum custodiffi prsdicatoribus dare, hanc incarnatam sapieniiam videri et enarrari a priBdicatorihus, prsparari et investigari ab auditoribus fecit. Sibi quippe illam prteparat^quisquis illam bene vivendo lu viam judicii propitiam parat. Ei r >tandum qu.u de ca quatuor dicta sint. Ait enim, vidit.enar* ravit, prxpai^avity et investifjavit, Vidit namque, quia species est; enarravit, quia verbum; preepa- ravit, quia remedium; investigavit, quia occul- tum. Sequitnr: • Vkrs. 28. Ei dixii homini: Ecce timor Domini ipsa est sapientia, el recedm^e a malo intclligentia, — Ac si aperte (iiccretur : Ad temet ipsum, homo, revertere, cordis tui secreta perscruta, Si Oeum ti- mcre deprehcndis, profecto ccmstat quia hac sa- pientia plenus cs ; quam si adhuc cognosccre non potes quid sit in se, jam cognoscis iuterim quid sit in te. Hinc scriptum est : « [nitium sapientise ti- mor Domini (PsaL cx, \\),» Sed quia ille veraciter vim divini timoris intelligit, qui se a cunctis pra- vis operibus custodit, recte subditur : Et reced^re a malo intelUgentia, Sequitur : CVPUT XXIX. Vkrs. 1. Addidit quoque Job assumens parabo- lam suam, — Quia enim parabola similitudo nomi- natur, apcrte constat quod per exteriorum verbo- rum formam inysteria loquitur, qui ad loqucndum parabolam assumpsisse memoratur. Cum etenim sua narrat, quteque sunt sanctfle Ecclesiffi ventura denuntiat, et pcr hoc quod illc patitur, indicat ipsc quid illa patiatur. Sed electi omnes qui in tine mundi temporibus Antichristi fuerint in illa tribu- latione comprehensi, reminiscunturhorumtempo- rum in quibusnunc Ecclesia fidei pacem tenet, ct superba hcereticorum coUa coniprimit, non poten- tatu culminis, sed jugo rationis, et per vocem beati Job dicit : Vers. 2. Quis mihi tribuat ut sim juxta menses pristinos ? — Quia enim statutus numerus die- rum vocantur menses, quid nomine signat men- sium nisi collcctiones animarum? Dies quippe dum colliguntur, in mensibus subtrahuntur. Quia et in hoc tempore sancta Ecclesia dum veritatis luce resplendentis animas coUigit, in intimis ab- scondit. Ahquando eliam meusis pro perfectione ponitur, sicut prapheta ait : « Erit mensis ex men- se (ha, Lwi, 23), > perfectio videlicet eis in re- quiem, quibus nunc perfectio fuerit in operatione. Reminiscatur ergo perfectionis pristinffi, reducat ad memoriam quanta preedicalionis susb collectis animabus reportabat lucra, ct angustata tribula- tionibus dicat: Quis mihi tribuat ut sim juxta menses piislinost Sequitur : Yehs. 3. Secundum dies quibus Deus custodie- bat me, quando splendebat tucerna ejus super ca- put meumj et ad tumen ejus ambulabam in te- nebris, — Tunc quippe videt ex se persecutio- ue cogentc iniirmorum tumnllus cadere, quos nunc ut mater intra pacis sinum parvulos fovet, et in tranquillas fidci cunas continet, qui admisti fortibus ipsa fidei tranquiUitate nutriuntur. Tunc se in iUis a^sliinat cadere qu» se nunc uiislis respicit custodiri, lucernsB enim signatur uomtne sacrte lumen Scripturae. Hinc 335 S. ODONIS ABBATIS CLUiNIACENSIS II 336 Psalmista ait: « Luceraa pedibus meis verbiim A regulis obsequuntur. U^^ii piofeclo tunc ad obse- tuum, Domine (Psa/. cxvm, d05j.» Quid autem principale nostrum, appellalione capilis mens vo- caturi per Psalmistam dicitur : « Impinguasti in oleo caput meum (PsaL xui, o).» Ac si aperte di- cat : Charitatis pinguedine replesti mentem meara. Nunc ergo lucerna super caput Kcclesiie splendet, quia sacra eloquia tenebras mentis nostne irra- diant, ut in hoo cahginoso vitte preesentis loco dum verborum Dei lucem percipimus, qusB sint agenda videamus. Nunc ad lumen in tenebris aui- bulat, quoniam sancta universalis Ecclesia^ elsi alienas occultas cogitationes non penetrat, quia quasi faciem non cognoscit in nocte, ponit tamen gressus boni operis, directa lumine supernee locu- tionis. Sequitur: Vers. 4. Sieut filii in diebus adolesceniice mea?, quando secreto Deus erat in tabernaculo meo. — Sicut uniuscujusque hominis, sic sanctse Ecclesise setas describitur. P.irvula tunc quippe erat, cum nativitate recens verbum vitse preedicare non pote- rat. Hic enim de illa dicitur: « Soror nostra par- vulaest, etubera non habet {Cant. vin, 8). »AduI- ta vero Ecclesia dicitur quando Dei yerbo copula- ta, sancto repleta Spiritu per prH^dicationis myste- rium, in filiorum conceptione fetatur quos ex- hortando parturit, convertendo parit. De ejus hac setate Domino dicitur : « Adolescentulae dilexerunt te (Cant. i, 3). » Tunc ergo cum in diebus illis Eccle- sia, quasi quodam senio debihtata, per preedicatio quium pueri deerant, (luando pravi qui reperti fue- rint spiritaha ejus maaduta contemnunt. Sequitur: Vers. 6. Quando lavabum pedes meos butyro. — Uuia Christum et ejus Ecclesiam unam esse perso- nam crebro jam diximus; illum videlicet hujus corporis caput, hanc auieni illius capitis corpus. Ahtor haec verba juxta vocem capitis accipi,atque ahter juxta vooem corporis debent. Quo.s ergo pe- des Domini, nisi sanctos pnediculores accipimus ? De quibus dieit : « VA inambulabo ineis(// Cor.vi, 16).)) Butyro igitur pedes lavantur, quia pradica- tores sancti bonorum operum pinguedine replen- tur. Ut enim, ut supra jam diximus, vix ipsa pne- dicatio sine ahquo transitur admisso. Hiuc Ja- H cob dicit : « In multis oifendimus omnes (Jac. in, 2). )> Pedes ergo lavantur butjTO, quia pin- guedine boni operis infunditur, atque munda- tur collectus pulvis de gloria prfledicationis. Vel certe butyro pedes lavantur, dum sanctis praedi- catoribus debita ab audientibus stipendia confe- runtur, et quos latigat injunctus pnedicationis la- bor, exhibita a discipuhs pinguedo boni operis fovet. iNon quod ideo prfledicent ut alantur, sed ideo alantur ut pr«dicent, id est, ut praidica- re subsistant. Si autem sentire ista ex voce sohus corporis debemus, nimirum pedes Ecclesiae sunt inferiorum operum ministri, qui dum ad usus ne- cessarios ea quse sunt exterius exercent, per extremum ministerium velut pedes terrae inhae- nem filios parere non valet, reminiscitur fecundi- r> rent. Sed debent hi qui prtesunt, qui doctrinee stu- tatis antiqu». Quid hoc loco tabemaculum, non habitationem mentis accipimus ? quia per omne quod cogitando agimus, in consilio nostri cordis habitamus. Quisquis autem mandata Dei tacitus cogitat, secreto Deus ihi in tabernacuio est. Habi- tationem etenim cordis sui ante Dei esse oculos vi- derat qui dicebat : « Et meditatio cordis mei in conspectu tuo semper (Psat. xvui, io).» Sancta itaque Ecclesia in magnis tunc tribulationibus depre- hensa, cum multos a Deo conspicit prava cogita- tione discedere, videt profecto mentis eorum ha- bitaculum discedente Deo vacuum remanere^ et jure deplorans, dicit : Quanto secreto Deus erat in tabemaculo meo. Quibus verbis non immerito dio invigilant, solerti cura occupatorum corda re- quirere, eisque eam quam ipsi vacando perci- piunt, crebro admonitionis voce infusionem pin- guedinis ministrare. Et pedes butyro lavant, quia eorum vulneribus poBnitentise unguenta subminis- trant. Heminiscatur igitur Ecclesia tunc vehemen- ter afflicta, quomodo pacis suib tempore per exo- rationisverbum membra in seetiam extrema mun- dabat, et dicat: Quando lavabam pedes meos butyro. Quod de beato Job admirabiiiter hbet in- tueri, qui inter tot affectus pignorum, inter tot stu- dia sacrificiorum, subjectis suis quamhbet exti*e- mis bona sequentis vit® praedicabat^ ut eos de cob- lestibus imbueret qui sibi ad terrena opera deser- etiam simulatio religionis plangitur, quia nonnulli p. virent. SeqmiuviEtpetra mihifundebat Hvos oLei. etiam nune Christiani esse non appetunt, sed vi- deri. His videhcet Deus in pubUco est, non in se- creto. Sed sancta Eoclesia Deum in secreto habere desiderat; quia illos vere fideles respicit, quos ad vitam fidei corde pleno permanere cognoscit. Se- quitur : Vkrs. 3. Quando erat Omnipotens mecumy et in circuitu meo pueri met — Pueri scilicet vocantur, quia ccelestibus mandatis inserviunt.Unde per pro- phetam Dominus dicit: «Ecce ego et pueri quos mihi dedit Deus (Isa. vni, 18). Etrursus in Evan- gelio: €pueri, nunquid puimentarium habetis?» [Joan, XXI, 5.) Nunc ergo in circuitu ejus suntpue- ri, quia in cunctis fere gentibus reperiuntur, qui ccelestia mandatacustodiunt^ et spiritalis discipliofiB — Quia petrae nomine Christus accipitur, preedica- tor egregius fatetur dicens : « Petra autem erat Christus (/ Cor. x, 4). » Quae videhcet petra nunc adversum sanctae Ecclesiae olei rivos fundit^ quia in ea loquens Dominus praedicamenta unctionis intimas emanat. De hac petra olei rivus exiit hber Matthaei, hber Marci, liber Lucae, hber Joannis. Iq diversis mundi hujus partibus quot prsedicamenta edidit, tot Petra hsec per ora apostolorum omnium rivos fudit. Rivi vocantur olei, quia decurrunty et unguent [unguntj, in quibus quisque tingitur. un- gitur; quisquis tingitur interius impinguatur. Se- quitur : \ers.1 .Quando procedcbam ad portam civilatiset inplatea pm^abant cathedram mihi.— Mos veterum 337 EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LIB. XIX. 338 fiiil, ut seniores in porta consisterent, etcausasin- A troeuntium judicarent. Quod beatum Job egisse pro cultu justitiffi certum tenemus. Sed quid per civitatis portam, nisi bona queeque actio designa- tur, per quam anima ad conventum regni coelestis ingreditur ? Unde Propheta ait : « Qui exaltas rae de portis mortis, ut annuntiem omnes laudes tuas * in portis filiaB Sion {PsaL ix, 15). » Quid vero per calhedram, nisi magisterii auctoritas designatur ? Grreca autem voce platea pro latitudine dicitur. Nunc epgo Ecclesia ad civitatis portam procedit, qiiia ut audilum coplestis regni percipiat, in sanc- tis actionibus exercet. ('ui in platea paratur cathe- dra, quia in magnfe auctorilatis latitudine sui ma- gisterii exhibet libertatem. Qui enim recta qu» sentit publica voce praedicat, quasi in platea in b cathedra sedet. Sequitur : Vers. 8. Videbant me juveties et abscondebanturj et senes assurgentes stabant. — Si historiae inlen- dimus, qUfT dixit credimus ;si allegoriae, quee prae- dixit videraus. Juvenes namque dici solent, quia nulli consilii gravitate deprimuntur ; senes vero non eos Scriptura vocare consuevit, qui sola quan- titate temporum, sed morum grandffivitate maturi sunf. Unde perquemdam sapientem dicitur : « Se- neclus venerabilis est, non diuturna, neque nu- mero annorum computata. Cani sunt autem sen- sus hominis, et aetas senectutis vita immaculata {Sap, IV, 8-9). » Sanctam ergo Ecclesiam vident nunc juvenes et absconduntur, senes vero ei as- surgentes assistunt, quiavigorem ejusatquerecti- q tudinem immaturi formidant, grandaevi glorificant : leves quique qui sunt, fugiunt, graves vero atque perfecti hanc vitae suee meritis assurgendo veneran- tur. Sequitur : Vers. 9, 10. Principes cessabant loqni, et digi- tiim superponebant ori suo. Vocem suam cohibe- bant duces, et lingua sua gutturi suo adkxrebat, — Quid hoc loco alii duces vel principes intelligi pos- sunl, nisi hffireliccB pravitatis auctores ? De quibus per Psalmistam dicitur : « Eflusa est contentio su- per principes, et seduxerunt eos in invio et non in via (Psal. cvi, 40). » Nunc ergo heereticarum ple- bium principes auctoritate sanctee EcclesiaB per- pendentes cessant loqui, et quasi ori suo digitum superponunt, dum falsis querelis, non ratione vo- -. cis se reprimi, sed virtutis manu significant. Vo- cem suam duces cohibent, quia nimirum hi qui post se errantes popolos ^ahere conantur, ne lo- qui perversa nunc audeant, et auctoritatis frenan- turpondere, et virtute rationis. Quorum lingua gutturi suo adhseret, quia etsi perversa loqui liber a voce non audent, intus tamen apud se contegunt cnncta quae contra veram fidem proponere falsa mo- liuntur Horum ergo temporum sequenti tribulattone deprehensareminiscens Ecclesiadeplorat.Sequitur : Vers. i i . Auns audiens beatificabat me, et oculus videns testimonium reddebat mihi. — Dum beatiii- cari se ab audientibus sibique testimonium reddi a videntibus fatetur beatus Job, qualis in sermone, qualis in opere fuit, ostenditur. Quod si a(] vocem sanctae Ecciesim referamus, ille ejus verbabeatifi- cat, qui ea quee aiidicrit, opere consummat. Ille ei testimonium reddit, qui exemplis vitae illius bene vivendo respondet. Sequitur : Vbrs. 12, 13. Eoquod libet*as$em pauperemvo- ciferantem, et pupillum cui non erat adjutor. Be- nedictio petHturi super me veniebaif et cor viduse consolatus sum. — Magnae miserioordiee ista sunt opera, liberare vociferantem pauperem, pupiUo adjutorium ministrare, periturum eripere, cor vi- duae consolari. Heec beatus Job et exhibuit subdi- tis, et taraen per sanctam Ecclesiam exhibenda si- gnavit. Quffi utcunque nunc incessabiliter exercet, ut videlicet filios suos et loquendo pascat^ et defen- dendo protegat. Haec autem quae supra diximus pietatis opera sancta Ecclesia et corporaliter exbi- bet, et spiritaliter exhibere non cessat. Nam et pauperem vociferantem liberat, cum peccatori ve- niam deprecanti, eas quas commiserat culpas re- laxat. De tahbus quippepauperibus dicitur: cBea- ti panperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum {Matth. v, 3). » Pupillum verocuinonest adjutor hberat, dum unusquisque mortuo antiquo patre diabolo, ad sanctee EcclesieB sinum currens, in ea sanae exhortationis adjutorium invenit, qui jam desideria mundi persequentis fugit. Potest pupilU nomine fidelis quisque etiam propter mor- tem boni Patris intelligi, cujus adtemplum visio- ne destitutus est, quam solatio destitutus non est. Benedictio etiam perituri super eum venit, cum peccatoris interitum prflevenit, et cum sanctis exhortationibus a culpee fovea reducit. Unde scri- ptum est : € Qui converti fecerit peccatorem ab errore viee suse, salvabit animam ejus a morte, et operit multitudinem peccatorum {Jac. y, 20). > Gor autem viduee consolatur^ dum fideli cuique animse, quia seternas Domini retributiones narrat^ quasi viri sui bona ad memoriamrevocat. Guiquia spiritaliter anima junctaest, eo mortuo vidua dici- tur, sed sanctce Ecclesiee vocibus ex ejus resurrec- tione refovetur. Sequitur : Vers. 14. Justitia indutm snm, et vestivi me si- cut vestimento. — Vestimento utique cum vcsti- mur, ex omni parte circumdamur. llle ergo justi- tia sicut vestimento vestitur, qui se undique bono opere protegit, et nuliam partem actionis suee pec- cato nudam relinquit. NuUam qui in alUs actioni- bus justus est, in aliis injustus, quasi hoc latus co- operuit, illud nudavit. Sequitur : Bt diademateju- dicio meo. — Justorum judicia recte diademati comparantur, quia per magni operis gloriam ad retributionis ducunt ooronam. Quee nimiruro judi- cia secum quotidie introrsus agunt, quid Deo, quid proximo debeant solerter aspiciunt, atque ad agenda bona se vehementer accendunt, ct de per- petratis maUs districte redarguunt. Unde bene quoque per Salomonem dicitur : Vogitationes jus- torum judicia. Sequitur : Vers. 15, U.Oculusfuicaco, et pes claudOypater eram pauperum,et causamquam nesciebam dili- gentissime investigabam. — Interheec lectorisani- 339 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II. 340 mus forsitan qurerat cur beatus Job suos tam sub- A tiliter virtutes enuinerat. Saiictorum quippe viro- rum est bona quse fecerint occiiltarc, ne contingat eos lapsum olatiunis incurrere. Scd sancti viri cuin coguntur bona narrare quffi facfunt, non elationi serviunt, sed utilitati. Undebeatus Job amicissuis se injusteiucrepantibus, atque idciroo nescienti- bus bona sua loquendo aperit, ut nimirum discc- rent non contra ejus vitam increpantes erigi, sed hanc tacentes imitari. Intuendum iiobis prius est, quam rectus narrandi ordo servetur, ut ante justi- tife, et post miserieordire opera describantur. Ule quippe bene agit quae pia sunt, qui scit prius ser- vare quee justa, ut coUatus in proxiniis rivus mise- ricordiee de justitiee fonte ducatur. Nam multipro- ximis quasi opera misericordife impendunt, sed b injustitiffi facta non deserunt. Qui si veraciter pro- ximis misericordiam facere studerent, sibi ipsis debuerant prius juste vivendo misereri. Unde scriptum est ; « Miserere animae Um placens Deo (Eccli. XXX, 2i). » Quee videlicet verbasi aJ vocem sanctsB Ecclesifle typica interpretatione referamus, ipsa est oculus cxcOy quia per verbum lucet ; ipsa est pes claudOj quia per adjutorium continet. Ca»- cos enim praedicando iliuminat, claudos vcro opi- tuiando sustentat. Caecus quippe er.t qui adhuc quo pergat non videt. (^Jaudus auteni est qui non potest ire quo videt. Sed quia sancta Ec- clesia duos in se populos coUigit, Judaicum scili- cet atque gentilem, recte etiam potest caeco genti- lis, claudo autem Judaicus populus desiguari. ^ Gentilis qiiippe quasi oculos non habuit, quia non accepta lege, non vidit quo ire debuisset. At contra Judaicus habens oculos claudus fuit, quia legem quidem sciendo tenuit, sed in ea gressum recti operis non tetendit. Quem cum ad se venientem sancta Ecclesia suscipit, quia ei jam vetus tenenti etiam Novum Testamen- tum inserit, ad dirigendos gressus iilias quasi alterum pedem jungit. Qui iidelis sunctae Ec- clesiae populus adhuc recle subjungit : Paie7* eram pauperum, Quia videhcet humiles, qui « pauperes spiritu [Matth, v, 3) » dicti sunt, ex ejus prffidicatione generantur. Sed plerumque multa homines pauperibus largiuntur, non quia eosdem pauperes diligunt, sed quia si minime tribuant, iram judicis superni formidant. Quia igitur aliud est bonum, opus ex proecepto, aliud vero etiam ex affectu facere, sanctus vir non se patronum vel proximum, vel adjutorem pauperum, sed patrem fuisse testatur. Quia nimirum ma- gnum charitatis officium misericordi» vertit in affectum naturiB, ut eos quasi lihos cerneret per amorem, quibusquasipaterprfeerat per protectio- nem, sequitur : Et causam quam usque inve^tiga- bam, — Strenuusquippe erat in negotus pauperum. Quienim aeternae retributionisbonacogitat, necesse est ut ad omnem se causam secuturfe mercedis extendat. Hinc enim per Salomonem dicitur : « Qui Deum timet, nihil negligit. (EccLe. vu, 19). » Qua in re notandum video ne ad proferendam senlen- D tiam unquam pnpcipites esse debeamus, ne teme- rc indiFCussa judicemus, nequaihbet mala audita nos moveant, ne passim dicta siu3 probatione cre- damus. Quod profecto perpctrarc pertimescimus. si auctoris nostri subtilius facta pensemus, ipse quippe ut nos a pnpcipitata sententi;B prolatione compescerct, cum « omnia nuda et aperta sint ocu- lis ejus (Hebr, iv, 13), » mala tamen Sodom(e :to- luit audita judicare, qui ait : « Clamor Sodomorum et Gomorrhaeorum multiplicatus est, et peccalum eorum aggravatum est nimis. Descendam ct vide- bo ulrum clamorem qui veuit ad mc opere comple- verinl, an non est ita, utsciam (Gen, xvni, 20,21). » Quse scihcet verba etiam per vocem EccIesiiB ad interpretationem typicam possumus uon inconve- nienter referre. Ipsa quippe electos suos, cum mala carnalium judicat, hoc quod nescitinvestigat,quia mala quae nescit operando, invcstigat per judicium corrigendo. Sequitur : Vers. { 7 . Contei*ebatn molas iniqui, el de dentibus illius auferebam prasdam. — Toties quippe exini- qui dentibus Ecclesia pranlam tuht, quoties ex er- roris morsu animam pra^dicando diripuit. Quis namque iniquusverius dicipotest quam diabolus? molas conterimus, descrendo contra ejus insidias occulta illius machinamenta monstram us, ac de ej us dentibus praedam tolhmus,quia mentemquamjam ad peccandum frangendo momorderat, ad salutcm vitfiB convertendo revocamus. Per molas quippe occultae ejus insidiie, per dentes vero aperle jam perpetratio demonstratur. De quibus iniraicorum mohs acdentibus per Fsalmistam scriptum est : a Deus vero contrivit dentes eorum in ore ipso- rum,moIas leonum confringet Dominus (PsaLLvUy 7). Sed prius necesse est occulta consiliorum ilhus machinamentaprodere, ut auditoris nobtri animum valeamus postmodum aperto lapsu revocare. Con- tra hunc leonem sancta Ecclesia, qui ejus insidias conspicit,fidei caulas mimit,cujus toties molas fran- git,quotiesh«Breiicorum argumenta destruit; tolies- que ab ejus dentibus praedam diripit, quoties ab errore quempiam prsedicando convertit. Sequitur : Vees. 18. Dicebamque: Innidulo meo moriar, ei sicut polma multiplica o dies, — Quid hoc loco per nomen exprimitur? Multitudo quippe iUabo- norum quse persecutionum temporibus fuerit de- prehensa, nutrimentorum suorum dies quasi ia nido, sic in loco quietis explere credidit. Hinc scriptum est : c Etenim pater invenit sibi domum, et turtur nidum (Psal, Lxxxin, 4). » Palma enim tarde proiicit, sed diu in veritate subsistit. Cum multis autem difficultatibus sancta Ecclesia ad fidei statum venit, et pro collectione pluri- morum in ejusdem fidei ^gloria diutius stare con- cupiscit. Sicut palma ergo multiplicare se dies credidit, quae, emergence subitue tentationis arti- culo, pacis suae gratiam et tarde lidehbus adep- tam,et citius ab infidelibus interceptam dolet. Nec immerito justorum vita palmae comparatur, quia scihcet palma inferius tacta aspera es!, et quasi aridis corticibus obvoluta, superius vero et Ui EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LIB. XX. ?isu fructibus pulchra. Inferius corticum suarum A 342 invoiutionibus angustatur, sed superius amplitu- dine pulchrae viriditatis expanditur. Sic quippe est electorum vita despecta inferius, superius pulchra. In ima ista quasi multis corticibus obvolvitur, dum multis tribulationibus angustatur ; in summa vero iila quasi pulchraB viriditatis foliis, amplitu- dine retributionis expanditur, in hoc autem quod palma minoris amplitudinis ab imis inchoat, et juxta ramos ac ramos ampiiori robore exsurgit, designatur proficiens vita justorum, qui nequa- quam sont in terrenis studiis fortes et in coelesti- bus debiles, sed longius atque distantius studiosos se exhibent Deo, quam saRcuIo fuisse meminerunt, et si tepidus prima inchoat^ ferventius extrema Vers. 20. Gloria mea semper innovabitur, et ar- cm meus in manu mea instaurabitur. — Sancta quippe Ecclesia quasi amissam gloriam dcplorat, cum fideles suos ad vitam velerem redire conside- rat, ait enim : Dicebamque : Gloria mea semper innovabitur. Quia cos quos in se novee vitae mili- tare credidit, vetustis desideriis servire cognoscit. Arcus autem nomine in sacro eloquio aliquando malorum insidiae designantur, ut illud : « Inten- derunt arcum rem amaram (Psal. Lxin, 4). » Ali- quando vero dies jndicii, ut illud : « Dedisli me- tuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus (PsaL ux, 6). » AHquando autem ipsa ea- dem sacra eloquia designantur, utillud : € Arcum suum tetendit, et paravit illum (Psal. vii, 43). » consumit : videlicet semper inchoare se ffistimat, b Q^^i^ igitur in hoc loco arcus nomine, nisi sacrum et idcirco infatigabilis in novitate perdurat. Hanc scilicet justorum constantiam propheta intuens ait : « Qui conildunt in Domino, mutabunt fortitu- dinem, assument pennas ut aquilfe, current, et non labcrabunt; ambulabunt, et nen deficient (Isa. XL, 31). » Sequitur : Vers. 49. Badix mea aperta est secus aquas. — Juxta aquas etenim radix aperitur, quando ad percipienda veritatis fluenta laetanter cogitatio ment» expanditur. Quse scilicet verba si ad vocem sanctae Ecclesise ducimus, radix iUius ipsa debet incarnatio Redemptoris intelligi, quoe juxta aquas aperta est, dum Deus invisibilis per assumptio- nem humanitatis sure patuit aspectibus visionis eloquium debet intelligi? In chorda etenim Testa- mentum Novum, in cornu vero Testamentum Ve- tus accipitur. In arcu autem dum corda trahitur comu curvatur, sicut in hoc eodem sacro eioquio dum Testamentum Novum legitur, duritia Tcsta- menti Veteris emollitur. Nec indecenter dicimus chordam Testamento Novo congruere^ quod de incarnatione Dominica certum est exstitisse. Quasi ergo chorda trahitur, et cornu curvatur, quia dum in Testamento Novo incarnatio mediatoris agno- scitur, ad spiritalem intelligentiam rigor Testa- menti Veteris inclinatur. In manu etenim arcum tenet, qui divina eloquia quae intellectu cognoscit, operatione perficit. Instauratur ergo arcus in ma- noslrm. Hmc scriptum est : « Et erit tanquam h- ^ nu, dum quldquid de sacro eloquio studondo co- gnum quod pLmtatum est secus decursus aqua- rum (Psal. i, 3). > Sequitur : Et res morabitur in messione mea. — Subaudis : dicebam, messio enim sanctae Ecclesiae non inconvenienter accipi- tur, cum perfect^p animae a corporibus abstractae, velut maturae segetes a terra decisae ad coelestia horrea demigrant. Ros namque desuper cadit, messis deorsum colligitur. Ergo ros moratur in messione, quia gratia desuper veniens agit ut di- gni simus qui de inferioribus colligamur. Hinc Paulus ail : « Gratia Dei sum id quod sum (/ Cor. XV, I0>. » Sequitur : gnoscitur, vivendo completur. Hinc etiam Salo- mon dum fortes spiritalis pugnae describeret bel- latores, ait : « Omnes tenentes gladios, et ad bella doctissimi (Cant. ui, 8). » Sed dum € omnes qu£e sua sunt quflerunt, non qu» sunt Christi Jesu (Phil. II, 21), » scripta Dei ubique reperta oppo- nuntur oculis, sed haec cognoscere homines dedi- gnantur, pene nullus quterit scire quod credit. Multitudo ergo bonorum preecedentium arcum suum destrui doleat, quse sacrum eloquium restaurari semper per studium subsequentium credebat. LIBER VICESIMIIS. Sancta quippe Ecclesia, haereticorum vel carna- lium tribulationibus pressa, praeteritorum remi- niscitur temporum, in quibus omne quod ab ea dicitur, cum metu a fidelibus auditur ; et adversa- riorum suorum proterviam deplorans dicit : Vers. 21. Qui me audxebant expectabant senten- tiam, et intenti tacebant ad coneilium meum. — Ac si aperte dicat : Non ut hi protervi ac tumidi, qui dum veritatis verba suscipere renuunt, prcedi- cationis mea> sententiam quasi docendo prsecur- runt. Citius nunc discipuli intenti ad ejus i*,onsi- A lium tacent, quia ejus verba non audent impu- gnare, sed credere. Sequitur : Vers. 22. Vey^bis meis addere nikil audebant. — Quia tunc nimirum haeretici cum contra hanc li- bertate pessima fuerint efFreuati,dictisejus addere aliquid prflesumunt, cum prspdi^amentorum ejus rectitudinem quasi emendare moliuntur. Sequi- tur : Et super illos stitlabat eloquium meum. — In hac stillatione e'oquii, quid aliud quam men- sura praedicationis accipitur? Quia oportet ut exhortationis gratia singulis juxta capacitatem 343 S. ODONIS ABBATIS CLUNIAGENSIS II. 344 ingenii conferatur. Hlnc est quod jubente Domino A enim lux in terram caderet, si in extremo judicio non soium phial» ad mensam tabernaculi, sed etiam cyathi preeparantur. Sequitur : Yers. 23. Exspectabant me sicut pliiviam, et os suum aperiebant quasi ad imbrem sei*otinum, — Verba quippe- sanctiB prdedicationis sicut plu- viam sustinemus, cum vera humilitate ariditatem nostri cordis agnoscimus, ut potu sanctes prffidi- cationis irrigemur. Unde recte per Psalmistam dicitur : « Anima mea sicut terra sine aqua tibi (Psal, cxui). » Qui dum in extrema parte jam seeculi verba sanctse preedicationis accipimus, quasi ad imbrem serotinum os, cordis aperimus. Nam ai os in corde non esset, Psalmista non dice- ret : «< Labia dolosa in corde, et corde locuti sunt veniens claritatem majestatis suae peccatoribQS aperiret. Quod si hsec verba ex sanctas Ecclesi» voce suscipimus, nou incongrue iatelligere pote- rimus lucem vultus ejus in terrame non cadere, quia, occupatis in terrenis actibus, vitat summa contemplationis suae mysteria prtedicare. Dici enim infirmis fortia prohibet» ne dum incapabilia audiunt prsedicationis verbis, quibus sublevari debuerant, opprimantur. Sequitur : Vers. 25. Si voluissem ire ad eos, sedebam pri- mus, — Quia in corde reproborum priori looo acliones carnis sunt, et posteriori actiones animsB, in eorum procul dubio cogitationibus Christus non primus, sed ultimus sedet. Sed electi quiqiie, {Psal: XI, 3), » mala. Hinc scriptum est : « Dabo i\ quia ea prae omnibus quae eeterna sunt cogitaiit. vobis pluviam temporaneam et serotinam (Deut. XI, 14). » Sequitur : Vers. 24. Si quando ridebam ad eos, non crede- bant, — Hoo si juxta historifie verba percipimus, credi necosse est quod vir sanctus talem se exhi- buerit subditus» ut etiam ridens timeri potuisset. Qua in re quid aliud docemur, nisi quod talis esse debet dispensatio regiminis, ut is qui praeest ea se circa subditos mensura moderetur, quatenus et arridens timeri debeat, et iratus amari, ut curo nec nimia loititia vilem reddat, nec immoderata severitas odiosimi? Hoc quoque juxta historiam non inconvenienteraccipiturquod protinus subin- fertur : « Et lux vultus mei non cadebat in ter- posteriori cura minima si quas sunt temporalia disponunt, quibus et magistra voce Veritas dicit : » Quserite primum regnum Dei et justitiam ejus : hsec omnia adjicientur vobis (Matth. vi, 33). » In eorum corde Dominus primus sedet. Sequitur : Cumque sederem quasi rex cireumstante exercitu, eram tamen moei^entium consolator, — Quasi rex Dominus sedet in corde, quia circumstrepentes regit animorum motus in nostra cogitatione. In mente quippe quam inhabitat, dum torpenti» ex^ citat, inquieta frenat^ frigida accendit, acoensa moderatur, emollit rigida, fiuxa restringit,exipsa hac diversitate cognitionum quasi quidam illum exercitus circumstat. Sive certe quasi rex sedet ram. » Scriptum quippe est : « Oculi stultorum in p circumstante exercitu, quia preesidente illo menti- finibus terrse (Prov, xvn, 24). » Rursumque per eumdem Salomonem dicitur : « Oculi sapienti» in capite ejus (Bccle. ii, i4). » Paulus quoque ait : « Gaput viri Ghristus (/ Cor. tl, 3). » Oculi sapien- tis ergo in capite ejus sunt, dum Redemptoris sui semper opera» qiue imitari debeat, oontemplatur. Lux ergo vultus hujus in terram non cecidit, quia quiB terrena sunt per concupiscentiam non aspe- xit Sed quia sttpe vox capitis ad vooem corporis, siepe vox corporis ad vocem capitis transit. Qui enim sunt in oarne una nihil obstat ut conveniant etiam in voce una. Dicat ergo ex voce capitis de electis suis, dicat Ecclesia : Si quando ridebam ad eos, non credebant» Ridere enim Dei est sancto- rum vias prosequenti favore prosperari, sicut de his quoque per usum dicitur, quos in saeculo feli- citatis blandimenta comitantur. Arrisit illis tem- pus, sed Redemptori nostro quasi arridenti non credimus, dum multis jam donis testantibus, et gratiam favoris cijut acoipimus, et tamen adhuo sub ejus judicio de nostra infirmitate titubamus. Hinc pef Salomonem dicitur : « Beatus vir qui sei3p«r est pavidus, qui autem mentia est durae corruetin malum (Prov. XLvm, 14). » Quid nam- que terra, nisi peccator vocatur? cui prima sen- tMitia dictum est : « Terra es, et in terram ibis (Gene$. ui, 49). » Lux ergo vultus Domini in terra nequaquam cadit, quia visionis ejus claritas pec- catoribus non apparet. Scriptum namque est : <( ToUatnr impins, ne videat gloriam Dei. » Quasi D biis electorum circumstat turba virtutum. Quia etiam mcBrentium consolator est ea promissione qua dicit : « Beati qui lugent, quoniam ipsi conao- labuntur (Marc. y, 5). » Et rursus : € Videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum ne- mo tollet a vobis (Joan. xvi,22). » Ea vero qus de sanctffi Ecclesiae capite diximus, nihil obstat si ad vocem quoque ipsius Ecclesiffi referamus. In ea quippe ordo doctorum quasi rex praesidet, qnem fideiium suorum turba circumstat, quae scilicet multitudo tideliu *>, reote quoqne exercitus dici- tur, quia in procinctu bonorum operum indesi- nenter quotidie contra tentationum bella preepa- ratur. Corde quoque moerentium sancta Ecclesia consolatur,dura preesentis peregrinationis »rumna afflictas mentes electorum pensat, et has «eternai patrise promissione Isetificat. Sciendum nobis est quod valde aedificare lectorem etiam juxta histo- riam potest, si perpendat quomodo bonis rectori- bus mista ""it, et regendi auctoritas, et benignitas consolandi. Ait enim : Cumque sederem quasi rex circumstante exercitu. Ecce auctoritas regiminis. Eram tamen meerentium consolator. Ecoe ministe- rium pietatis. Disciplina enim vel misericordia multum destituitur, si una sine altera teneatur. Sed circa subditos suos inesse rectoribus debet, et juste consoians misericordia et pie saeviens disci- plina. Sequitur: CAPUT XXX. Vers. 1. Nunc autem derident mejumorts tem* 345 EPITOMB MORALIUM S. GREG. IN lOB. — LIB. XX. m pore, — Omnes^hflftretici universali EoclesiaB com- parati, juniores tempore congrue vocantur, quia ipsi ab ea, non autem ipsa egressa est ab illis. Unde recte quoque per Joannem dioitur : « A no- bis exierunt, sednon erant ex nobis. Nam si fuis- sent ex nobis^ mansissent utique nobiscum (/ Joan, n, t9). » Juniores ergo sanotam Ecclesiam irrident cum hi qui ab ea egressi sunt, doctrinam ejus despiciunt. De quibus adhuc subditur : Quo- rum non dtgnabar patres ponere cum canibus gre- gis mei. — Quis est grex sanct» Ecclesiffi, nisimui- titudo fidelium ? vel qui alii hujus gregis canes vocantur, nisi doctores sancti, qui eorumdem fi- delium custodes exstiterunt ? Qui dum pro Domino suodiurnis nocturnisque vigiliis intenti clamaYe~ runt, magnos, ut ita dixerim, latratus preedicatio- nis dederunt. De quibus eidem Ecclesice per Psal- mistam dicitur : «Lingua canum tuorumexinimicis abip80(Psa^ lxvii,24). >»Patresvei*o heBreticorum dicimus eos videlicet quos hesresiarchas vocamus, de quorum perversa priBdicatione» id est, locutio- nis semine sequentes sunt populi in errore gene- rati. Sancta ergo Ecdedia cum canibus gregis sui hasretioorum Patres ponere dedignatur, quia in- ventores errorum dijudicando respuit, eosque in- ter veros Patres numerare contemnit. Sequitur : Vers. 2. Quo7ntm virtus manuum erat miki pro niMlo, €t vUa ipsa putabantur indigni. — Virtus quippe in manu est, magnitudo in operatione : sed virtus manuum heereticorum a sancta Ecclesia pro nihilo duoitur, quia nullius esse meriti cons- picit, vera fide perdita, quidquid operantur. Gha- ritatem quippe Dei et proximi deserunt, qui et de Deofalsa sentiunt, et proximis jurgando dividun- tur. Nonnunquam vero haeretici signa quoque ac miraculafaoiunt, sed quia ad eademsigna, quee ex- hibent, nulla humilitateconcordant, recte subditur : Et vita ipsa putabantur indigni, Vel certe omnes hsereticos sancta Eoclesia vitaipsafatetur indignos, quia nimirum sub nomine Ghristi militant contra nomen Ghristi de quibus adhuc sut>ditur : Vers. 3. Egestate et fame stenles. — Omnes heeretici dum in sacro eloquio plus secreta Dei student perserutari quam capiunt, fame sua ste- riies fiunt, nequeea quaerunt ex quibus semetipsos ad humilitatem erudiant, mores in tranquillitate disponant, patientiam servent, longanimitatemex- hibeant, wd ea soiummodo quae eos dootos ao lo- quaces demonstrent ; iUa fcire appetunt,ex quibus singulariier eniditi videantur. Quam bene eorum audaciam praedicalor egregius refrenat dicens : « Non pius sapere quam oportet sapere, sed sa- pere ad sobnetatem (Rom. xii, 3). » Sequitur : Vebs. 4. Qfii rodebant m soUtudine squallentes caktmitate et mueria, et mandebant herbas et ar- bontm cortices, — Rodi solet, quod comedi non potest. HaeretiGi antem, quia Soripturam saoram intelhgere sua virtutemoliuntur^eam prooul dubio apprehendere nequaquam possunt» quam dum non intelligunt quasi non edunt ; et quia per su- pemam gratiam non adjuti hano edere nequeunt. A quasi quibusdam illam nisibus rodunt, et qui ab universalis Eoclesiee societate disjuncti sunt^ noa quohbet loco roder«^, sed in solitudine memoran- tur. Qui reote perhibentur calamitate et miseria squahdi, quia et morum sunt pernicie et sensua pravitate despecti. Qui hertuiB quoque et oortioes arborum mandunt, quia elationis suae obioe re- pulsi, in sacro eloquio magna et intima peroi(»ere nequeunt, sed vix in illa queedam tenera et exte- riora oognosount. Per herbas quippe, dicta pla- niora, per arborum cortices, Patrum eloquia exte- riora signantur. Vel certe herbas mandere est, de Soriptura sacra minima prdeoepta servare, majora contemnere. Quos bene Veritas inorepat dicena : « Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypoGritae, qui de- 3 cimatis mentham, et anethum, et ciminum, et re- liquistis quae graviora sunt legis (Matth. xxvui, 23). » Qui arborum cortices mandunt, quia sunt nonnuUi qui in sacris voiuminibus solam litterae superfioiem venerantur, ne quidquam de spiritali intellectu oustodtnnt, oum nihil in verbis Dei am- plius nisi hoc quod exterius audierint, esse suspi- cantur. Hinc Paulus ait : « Hujusmodi enim Ghristo Domino non serviunt, sed suo ventri (Rom. xvi, i8). » AIiter:Quid aliud hoo in looo solitudo, quam boni destitutio demonstratur ? Unde et sub Judeeffi typo Jeremias pecoatoris animam deplo- rat, dicens : « Quomodo sedet sola civitas plena populo ?» (Thren, i, 1.) Sed oum per beatiun Job de pravis dioitur, rodebant in soUtudine, libet in- n tueri, hoo etiam quod per Psalmistam diotumast : « Inimici ejus terram hngent (Psal. lxxi, 9). » Duo quippe sunt genera hominum ambitioni sun ser- vientium, unum videlicet quod semper ad avari* tiam blandimentis utitur linguae, aliud vero quod aperta vita intendit rapin». Omnes igitur qui alie- na appetunt, sed ea quae appetunt rapere nequa- quam possunt, blandis autem sermonibus, et quasi mollitie dulcedinis oonoupita abstrahere conantnr, quid ahud quam terram lingent ? Qui vero in hoo mundo aliqua potestate suffulti sunt, et ooncupis- centes aliena, blandire quidem ex fraude despi- ciunt, quia etiam injusto robore possunt implere quod volunt, hoc quod appetunt non lambunt, sed rodunt. De his quippe ac si dicat Eoclesia^ aUena etiam violenter rapiendo non roderent, nisi prius d: ipsi in interioribus suis, soli ac vacui a virtutum ^ cultura remanerent. Natura igitur humana bene condita, sed ad infirmitatem vitio proprieB volun- tatis iapsa in calamitatem ceoidit, quia pressa in- numeris necessitatibus nii in hao vita nisi unde affligeretur invenit. Sed oum eisdem naturae nos- trae necessitatibus plerumque plusquam expedit deservimus, mentisque ouram negligimus, et mi- seriae negligentiam, infirmitati nostrae addimus sqnalorem culpae. Neeessitatis igitur oausam in usum voiuptatis vertere, quid est aliud qnam oa- lamitati suae squalorem miseriae sociare ? Quid enim per herbas, nisi tenera ac terrae proxima l)ene inchoantium vita? Et quid per arborum cortioes, nisiexterioraoperaeorum, qui jam sublimia appe- 347 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II 348 tuQt, designantur ? Pravi namquecum recta inci- A pientes aspiciunt, aut irridendo^ aut quasi consu- lendo contradicunt. Cum vero jam qi.osdam pen- sant ad summa proficere, quia eorum profectus funditus dissipare nequeunt, a quibusdam illos suis operibus divertunt. Herbas itaque eis, et ar- borum cortices mandcre est, vel studia bene in- choantium, vel operationes quorumdam jam more arborum ad superiora tendentium persuasionibus pestiferis, quasi quibusdam maiitifie su» dentibus, dissipare. Herbas mandunt reprobi, cum infirmo- rum initia irridendo consumunt. Vel certe herbas mandere est ifievia qusedam ac tenera de antiquis Patribus imitari.'Arborum vero cortices edere est eorum opera superficie tenus agere, sed intentio- nem rectam in eisdem operibus non tenere. Se- g quitur : Et radix juniperorum erat cibus eorutn. — Arbor namque juniperi pro fohis punctiones habet, sic quippe sunt hirsuta quee profert, ut spinis similia contrectantem pungere valeant. Spina vero est omne peccatum, quia dum trahit ad delectationem, quasi pungendo lacerat men- tem. Unde justi voce et poenitentis dicitur : « Con- versus sum in eerumna mea dum configitur spina (Psal. XXXI, 4). » Quid vero per radicem juniperi, nisi avaritia designatur, ex qua peccatorum om- nium spin» producuntur ? De qua et per Paulum dicitur : « Radix omnium malorum est cupiditas (II Tim. VI, 20). » Quia igitur plerumque hfleretici sola instruunt, sed erroris praedicamenta non de- serunt, dum sumptus percipere quasi doctores ^ Yolunt, bene de eis sancti viri nunc voce dicitur : Et radix Juniperorum erat dbus eorum. Quia dum totis mentis suae sensibus avaritiam cogi- tant^ quasi eo ahmento vescuntur, de quo nasci procul dubio peccatorum sequentium punctiones solent. Aiiter : Qui enim non frugem divini elo- quii concupiscunt, sed ad rerum temporalium ambitum serviunl, nequaquam pane tritici, sed radice juniperi satiantur. Cohtemnentes namque Deum hic minime sentiunt, quantum sit mah quod agunt. Adhuc enim juniperi radicem comedunt, sed higus radicis quam sint rami asperi non at- tendunt. Quia nimirum prava actio modo quasi ex radice delecta in culpa, sed postmodum quasi ex se ramis pungit in poena. Sequitur : Vers. 5. Qui de convallibus ista rapientes^ cum singula reperissent, cum clamore currebant. — De convaUibus iUa rapiunt, quia heec de humih- bus dictis Patrum superbo spiritu coUigunt, quae dum pro suis se partibus invenisse gloriantur, ad ea cum clamoribus currunt. Quia videhcet omne quod sentiunt, appetitae laudis ad aures homiaum diffamare conantur. Ahter : In compa- ratione videhcet supernorum omnis prtesens vita convallis est ; hi autem, quia subUmia montium, id est fortia acta sanctorum contemplari nesciunt, sed per oblectationem in infimis quasi in conval- libus conversantur, et dum quodhbet lucrum vel parvi stipendii inveniunt, cum clamore currunt, quia hoc abstrahere etiam jurgando moliuntur. In convalle enim repertis singuhs cum clamore currere est, subortis causarum occasionibus etiam pro parva stipe Utigare. Possunt quoque per her- bas atque arborum cortices non solum, ut pri^ dictum est, bonorum opera, sed in hac vita oon- solationes ac prosperitates intelUgi. Sflepe enim omnipotens Deus eiectos cum donis interioribus ditat, cxterioribus etiam honoribus sublevat, cumque eos praeferendo caeteros honorabUes red- dit, latius imitabiles ostendit. Et nonnunquam pravi quidam eorum vitam despiciunt, sed feUci- tatem in hoc mundo assequi concupiscunt. Quia igitur hio blandimenta transitoriae queerunt con- solationis, herbas comedunt, quia in cogitationi- bus suis exteriorem eorum gloriam meditantur, arborum cortices mandunt; et quoniam in his omnibus soU avaritiae tota intentione deserviunt, radioe juniperi replentur. Quae cuncta de conval- libus rapiunt, quia ex amore hujus infimffi et corruptibiUs vitae immensis cupiditatibus inardes- cunt, et cum singula reperiunt ad ea cum cla- moribus currunt^ quia videUcet sanctorum Pa- trum quorum merita adipisci non quBerunt, loca atque regimina apprehendere satagunt, et cum tranquiUa nequeunt, haec plerumque asse- qui, etiam disrupta concordise pace moUuntur. Sequitur : Vers. 6. In desertis kabitabant torrentium^ et in cavemis terrXj vel super glaream. — Jure igitur inventores perversorum dogmatum torrentes vo- cantur, quia a calore charitatis frigidi, quasi in torpore temporis hi'^maUs excrescunt, qui non perpetua plenitudine profluunt, sed cathoUcorum aUegationibus quasi sestibus solis exsiecantur. Et quidem inventores perversorum dogmatum contra sanctam Ecclesiam exorti fervore jam veritatis exs- tincti sunt, sed tamen eorum discipuli ea quee iUi docuerunt tenere ac defendere non desistunt. Hi ergo qui iUorum sequuntur errores in desertis tor- rentium habitant, id est, in eorum preedicatione confidunt, quorum eloquia cathoUcorum jam res- ponsione et ratiocinatione siccata sunt. Quid vero aUud cavernas terrae, quam occultas haereticorum prsedicationes accipimus ? Sic enim inter se hiere- tici clandestinis conventicuUs coeunt, uterrori suo reverentiam quam ex ratione non valent, prsebeant ex occultatione. Glaream quippe iUos minutissimos dicimus iapides, quos aqua fluviaUs trahit. 0bc- tores igitur perversorum dogmatum super g^a- ream habitant, quia iUas hominum mentes tra- hunt, quae nuUa gravitatis stabiUtate soUdantur, quas velut de loco semper ad locum flumina erro- rum ducunt. Unde et praedicator egregius cum auditores suos non temporaliter duci, sed forti cuperet gravitate solidari, admonuit dicens : « Ut jam non simus parvuU fluctuantes, neccircumfera- muromnivento doctrmm (Ephes. iv, 14). » AUter : In bona etenim parte recte torrentes sanctos prsedi- catores accipimus, qui dum in prsesenti vita divinis nobis eloquiis influunt, aquarum multitudine quasi inhiemecolUguntur. Quietffistivo sole adveoienta 340 EPITOME MORALIUM S. GREG; IN JOB. — LIB. XX. 350 se subtrahunt, quia cum (Bternee patriae lux emi- cuerit, prcedicare cessabunt. Horum torrenta de- serta simt vit» temporalis commoda. Ea namque deserunt et ad lucra se coelestis adipiscenda con- vertunt. Cuncta autem ht«c torrens ille reliquerat, qui dicebat : « Propter qute omnia detrimentum feci, et arbitror ut stercora {PhiL ni, 8). » Sed quia pravorum mentes ea in hac vita adipisci ap- petunt quae despicientes justi derelinquunt, m de- sertis torrentium habitare referuntur; illa enim quae sanctis indigna sunt, ipsi percipere pro ma- gno concupiscunt. Cavernee autem terrce suut co- gitationes pravae, in quibus se ab humanis oculis abscondunt. Pravi quippe ut sunt, ab hominibus videri refugiunt. Glarea namque est vita preesens, quae indesinenter ad terminum suum ipso defectu mutabilitatisquasi impulsu flumiDis^ducitur. Super glaream itaque habitare, est fluxui vilae praBsen- tis inhcerere, et ibi intentionem ponere, ubi gressum nequeat fixe stando sohdare. Est aUud in glarea quod nequaquam debeat tacendo prseteriri. Ouia cum pes in ejus superficie ponitur, ipsa ejus volubihtate labitur, atque ad ima devolvitur. Cui videUcet rei in nulio discrepat vitapravorum,quia cum pro amore mundi aliqua student hcita atque honesta agere, quasi planum in superficie pedem ponuut ; sed repente pes ad ima labitur, quia eorum actio, dum plura semper appetit, usque ad iniqua etilhcita descendunt. Sequitur : Vers. 7. Qui inter hujuscemodi Isetahantur, et esse sub sentibus delicias computabant. — Quid no- mine sentiunt^ nisi eas quas supradiximus, pun- ctiones intelhgimus peccatorum ? Quia autemper- versse meules gaudent iniquitatibus quas llerc debuerunt, omnes haeretici tanto sc inani loetitia extollunt, qanto magis ad pejoru convalescunt, et quasi esse sub sentibus delicias deputant, quia inde perversam ad gaudium sublevan!, undc spinas peccatorum portant. Aliter : Inter liujuscc- modi impii Isetantur, quia nimirum attcndiiiit tran- sitoria quse percipiunt, et intueri negligunt per- manentia quse perdunt, cumque amore tcmpora- lium flagrant, veram Ifietitiam volentcs iguoranl- Uetantur itaque, sed sub sentibus^ quia rehus quidem temporalibus gaudent^ sed tamen dum dispensare sine tribulatione eadem tcmporaha non valent, ea cura punguntur miseri, qua prc- miintur. Manent sub sentibus, et hoc ipsum deli- cias restimant, qui et dura quidem ex pnescutis vitfie amore tolerant, et tamen efifectu nmiise cupi- ditatis obligaU, laborem ejusdem tolerantiie vo- luptatem puiant. Sequitur : Veks 8. FiUi stuUorum et ignobilium. — Eorum videlicet tUii qui fuerunt errorum maqistn. Fihi igitur dicuntur, non de eorum semine, sed dc imi- taUooe generaU, qui docendo perversa stulti fue- runt per ignoranUam, vivendo nequiter ignobiles per actionem, qui Redemptori nosdo, nulla sa- pientia, uulla vitae cogniUone conjiuic li sunt. Do quo Salomonis voce in laude sanctffi llci lesiw di- A citur : « Nobihs in porUs vir ejus {Prov. xxxi* 23). » Hi itaque qui perversa errantium exempla secuU sunt, iilii stultorum et ignobilium esse me- morantur. Recte subjungitur : Et in terra penitus non parentes. — Quia dum hic videri aUquid ap- petunt, nimirum a terra vivenUum exsortes fiunt. Ahter : Sciendum nobis est quod alii intra san- ctam Ecclesiam vocantur stulU, sed tamen nobi- les^ ahi vero sunt stultietignobiles. StuIUnamque dicuntur, sed esse ignobiles nequeunt, qui camis prudenUam contemnentes, profuturam sibi stulti- Uam appetunt, et ad nobilitatem internse prohs virtute novitate sublevantur. (Jui stultam sapien- Uam mundi despiciunt, et sapientiam Dei stulti- Uam coDcupiscunt. Scriptum quippe est : « Quod B stultum est Dei, sapienUus est hominibus (/ Cor, I, 25). » Hanc nos stuIUtiam Paulus comprehen- dere admonet dicens : « Si quis videtur inter vos sapiens esse in hoc saeculo, stultus fiat ut sit sa- piens (/Cor. ui, 18). » Hanc stuItiUam qui per- fecte secuti sunt, voce sapientise audire merue- runt : « Vos qui secuU esUs me, in regeneratione cum sederit filius hominis in sede majestatis suae, sedebiUs et vos super duodecim tribus Israel {Matth. XIX, 28). » Ecce relinquentes temporaha, glo- riam potestatis eeternse mercaU sunt. At contra sunt stuIU et ignobiles, qui dum supernam sa- pientiam semeUpsos sequentes fugiunt, in sua ignoranUa quasi in abjectee prolis vihtate sopiun- tur. StulU sunt ergo et ignobiles quos ab aeterno Q heereditaUs consortio repelht servitus mentis. Scri- ptum quippe est : « Omnis qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. vni, 34). » Quorum dum plerique actus imitantur. fihi stultorum et ignobi- hum fiunt, dumque et sensibus ac moribus se- qiiuntur et stulti sunt, veram sapitmtiam non in- teiligunt, et ignobiles, quia nuUa spiritus hi)ertate renovantur. Sicut enim plerique in terra sunt, et a cogniUone hominum abjectione vihtatis suae (|uasi quadam superductione velaminis abscon- duntur, ita nounuUi sunt iu Ecclesia^ qui dum abjectioni se pravorum operum^ sui)dunt, divino noU conspectui non sunt, quibus et quandoque dicendum est : « Discedite a me, operaru iniqui- taUs, nescio vos (Luc. xiu, 27). » Esse ergoin terra ^ et parere est iu fide recta per virtutem operis no- bilitatem menUs ostendere. Esse vero in terra et penitiis non apparere, est in Ecclesia quidem fide consistere, sed nihil dignum fide in opere demon- slrare. Sequitur : Vers. 9. Nunc in eorum canticum versus sum, et factus sum eis proverbium, — Quibus videhcet versibus, illud sanctie Ecclesiae tempus exprimi- tur, quod pubhce a reprobis irridetur, quando iuiquis crescenUbus in opprobrium fides et veri- tas erit in crimine. Sancta' itaque electorum Ecde- sia afQicUonis tempore proverbium pravis afiicitur [efficitur], quia cum bonos mori per tormenta con- spiciunt, ab eis simihtudinem maledictionis su- munt. Sequitur : Vers. {(i.Abfminanturme, el longefugiunt ame m S. ObONlS ABBATIS CLUNIACENSIS IL 352 ei faciem meam conspuere non verentur.— Longe A a sancta Ecclesia fugiunt omnes iniqui, nonpassi- bus gressuum, sed qualitatibus morum ; lonu:e fu- giunt,nonloGO, sed merito, dum crescente superbia aperta etiam exprobratione contemnunt ; faciem namque ejus conspuere est, non tantum in absente bonisdetrahere, sed unumquemque justum etiam in praesentia confutare. Quos tunc pravidum aperte irridendo despiciunt, in eorum contumeliis fluxa verba quasi defluentes salivas mittunt. Sequitur : Vers. W.Pharetram suam aperuii et afflixit me. — Quid per pharetram, nisi occultum consiliura designatur? Sagittam vero de pharetra Dominus ejicit, quando de occulto consilio apertam senten- tiam emittit. Quia enim flagellatur quisque co- gnoscimus, sed qua ex causa tlageilum veniat, g ignoramus. Cum vero post flagella vitie correctio sequitur, etiam ipsa consilii virtus aperitur. Pha- retra igitur clausa est consitium occultum, sed aperta pharetra affligimur, quando per id quod post flagelium sequitur, quo consilio flagellanuir, videmus. Sancta igitur electorum Ecclesia adver- sariorum voces insolentes sustinens, dum cernit quod ejus prfedicatio non admittit, quorumdam duritiem deserens, praedicationis suse verha mo- deratur. Perpendens etenim persecutores suos ac exhortationi vocem deteriores existere, magis eli- git tacere ; cumque indignos qui audiunt conspi- cit praedicationem suam obducto silentio astringit. Unde apte subjtmgitiir : Et frenum posuit in os meum. — Ac si aperte fateatur dicens : Quia in qui- q busdam profectum non vidi, praedicationis ab eis impetum temperavi, ut vitam meam saltem per patientiam discerent, cum verba mea admittere per oblatam prfiedicationem nolent. Sequitur : Vers. i2. Ad dexteram orientis calamitntes mece illieo resurrexei*unt. — Ad sinistram quippe ca- lamitates surgerent, si a quibushbet extra religio- nem positis et aperte Christum negantibus perse- cutionis adversa sustineret. Cum vero ab aliqui- buB quasi fidelibus tentationem cruciamento- rum patitur, quasi ad dexteram illi calamitates oriuntur, quia hi qui sub Christi nomine mili- tant, Christi in ea nomen impugnant. Ipso enim locutionis usu pro dextro habere dicimus, quod pro magno pensamu^, pro sinistro vero id quod despicimus. Quod Zacharias aperte insinuat, di- cens : « Et ostendit milii Dominus sacerdotem ma- gniim stantem coratn angelo Domini, et Satan sta- bat a dextris ejus, ut adversaretur ei {Zach. ni, i), n Bene autem haec ipsa dextra orientis voca- tur. De ipso quippe ejus capite scriptum est : « Oriens est nomen ejus {Zach. vi, 12). >» Nam quia ab oriente lux surgit, recte Oriens dicitur, cujus justiti» lumine nostrae injustitiee nox illustratur. Ad orientis ergo dextramcalamitates8urgunt,quia fai quoque ad persecutionem prosiliunt, qui electa membra Redemptoris nostri esse credebantur. Quas videlicet calamitates recte iilico asserit surgere, quia non erant extranei qui persequun- ur ab eis repente malum, et illioo iiunt. Si vero D dextra hi qui veraciter fideles sunt, appeUantur, calaraitates ad dexteram orientis surgunt, quia erumpente persecutionis articulo crudeles pravo- rum impetus justi patiuntur. Sequitur :Perf«« meos subverteruntt et oppresserunt quasi fluctibus se- mitis suis. — Quid per pedes Ecclesiae nisi extre- ma illiiis membra signantur ? qua" dum ad opera terrena deserviunt, tanto celerius ab adversariis falli possunt, quanto sublimia minus intelligunt, Hos itaque pedes adversarii subvertunt, videlicet ciHU extrema membra illius ad sui dogmatis erro- rem trahunt ; quia scilicet vita pravorum insolenti inquietndine molesta, ad obruendum, ut ita dixe- nm, navem cordis quasi tempestas illabitur. De qua videiicet tempestate per Salomonem dicitur : « Quasi tempestas transiens, non eritimpius (Prov. X, 25). » Sequitur : Vers. 13. Dissipaverunt itinera mea, insidiati sunt mihi et prxvaluerunt^ et non fuit qui ferret auxilium.—{>\cdX haec beatus Job de malignis spi- ritibus, videlicet hostibus occultis. Dicat universa Eoclesia de pravis persequentibus, scilicet adver- sariis apertis. Ipsi quippe ejus itinera dissipant, cum in quorumdam infirmorum mentibus veritatis vias callida persuasione perturbant. Ipsi insidian- tes prrevalent^ cum eos quos aperte ad malum tra- here nequeunt, bona simuiando pervertunt. Sed mirum valde quod subjicit : Non fuit qui ferret auxilium, cumdedivino adjutorio PsaJmista cla- met : « Adjutor in opporturitatibus in tribulatione (Psa^. IX, 10). » Qua itaque ratione nunc dicitur, non fuit qui fei^et auxilium^ nisi quiaomnipotens Deus, eos quos in aeiernum diligit, aliquando ad tempus relinquit ? Unde scriptum est : « Ad punc- tum in modico dereliqui te, et in miserationibus magnis congregabo te {Isa xiv, 7). » Sequitur : Vers. 14. Quasi rupto muro et aperta janua ir- ruerunt super me, et ad meas miserias devolutt sunt. — Quid hoc loco murinomine, nisi Redemp- tor humani generis appellatur ? De quo pro sanc- tae Ecclesiffi aedificatione per- prophetam dicitur : « Ponitur in ea murus et antemurale {Isa. xxvi, 1). » Sed quasi murus rumpitur. cum pravorum persuasionibus tides, quse in Redemptore nostro est, in quorumdam corde dissipatur. Cumque perver- sis in hac vita potestas tribuitur, quid aliud quam janua erroris aperitur ? Quasi rupto ergo muro et aperta janua sLMer bonos mal: irruunt, cum ac- cepta temporaliter potestate perversi ipsa quoque in quoriimdam corde destruere munimina tidei conantur. De quibus aperte dicitur : Et ad meas miserias devoluti sunt. — Quia videlicet prius ad suas. Nisi enim perverse vivendo ad suas miserias caderent, nequaquam ad eas postmodum et aJios suaderent. Potest quoque inteliigi muri nomine, munitio disciplinae^ Salomone attestante, qui ait : « Per agrum hominis pigri transivi, et per vineam viri stulti, et ecce totum repleverant urticffi, ope- ruerautsuperficiemejus spinae, etmacerialapidum destructa eral {Prov. xxiv, 30). » Qiasi ergo hos- tis mgreditur, cum vel malignorum spirituum. 353 EPITOME MORALIUM S. CREG. IN JOB. -- LIB. XX. 954 vel prayoriim hominum persuasione ca]lida dlsci- plinae munimina in corde dissipantur. Sequitui* : Vers. 15. Redactus sum in nihUum. — Apua ffistimationem quippe malorum in nihiium redi- giraur^ quando ea quae ipsi quasi summadiligunt, hooa temporalia non tenemus. Sequitur : Abs- tulisii quasi oentus desiderium meum. — Fideiis quippe populus se pati denuntiat, quod eos quos diligit pati dolet. Ventus ergo desiderium toUit, cnm res quselibet transitoria eetemitatis appetitum destruit, ubi adhuc congrue subinfertur: Ea velut nubes pertransiit salus mea, — Nubes quippe in altum eminet, sed hanc ad cursum flatus impeilit: sic nimirum, sic sunt temporalia iniquorum bona. Altum quippe per honoris celsitudinem degere videntur^ et ad cursum vitse sum quotidie quasi quibusdam mortaUtatis su8e flatibus impelJuntur. Sequitur : Vers. 16 Nunc autem in memetxpso marcessit anima mea, et possident me dies afflictionis. — Electorum quippe anima nunc marcessit, quia in illa postmodum fleterna exsultatione viridescit. Modo eos dies afOictionis possident, quia dies lae- tilim post sequuntur. Scriptum quippe est : >i Ti- menti Dominum bene erit in extremis {Eccli, i, 13;. » Et rursum de Ecclesia dicitur: € Ridebit in die novissimo {Prov. xxxi, 25). » Sed h«ec quae allegorica indagatione transcurrimus, oportet ut per omnia etiam juxta historiam teneamus Quce tamen nunc idcirco prsetereo, quia hiec et aperta esse legentibus non ignoro. Sequitur : Vers. n. Et nocte os meum perforatur dotoH- bus. — Quidperossa, nisi fortes quippe in sanctae Eccleside corpore designantur ? qui quasi os ab osse membra continent^ dum mores infirmantium stabiliter portant. Sed cum ti*ibulationis ultimae contra eam fervor excreverit, in nocte os illius per- foratur doloribus, quia nonnunquam tormentis victi etiam ipsi ad perfidiam defluunt, qui ad fidem alios tenere videbantur. Sequitur: Et quime comedunt non dotiniunt,Q\iieL mahgni spiritus, qui camales quoque de Ecclesia consumunt, tanto magis quiescere a tentatione nesciunt, quanto nullo carnis pondere gravatur. Sequitur : Vers. i8. In multitudine eorum consumitur ves- timenlum meum, et quasi capitio tunicx succin" xm^unt me, — Si historiae intendimus, quid ahud vestimentum beatus Job, quam ejus corpus acci- pimus ? cujus videlicet vestimentum consumitur, dum caro cruciatur. Juxta allegoriw vero myste- rium, vestimentum est sanctae Ecclesiae iidehum vita. Nam sicut tota simul Ecclesia vestimen- tum Christi, ita fideles quique ejusdem Ecclesiffi vestimenta deputantur. Hinc Paulus ait: « Ut exhiberet sibi gloriosam Ecciesiam non haben- tem maculam aut rugam {Ephes, v, 27). » Hinc per prophetam Dominus ait : « Vivo ego quia om- nibus his velut oraamento vestieris {Isa. xlix^ 18). » Sed cum procella suae persecutionis obohtur plerique fidehum ab ejus amore separantur, quiei sedule inhaerere videbantur. Tunicee capitium col- A lum circumdat induentis^collum vero cumstringi- iur, vocis usus et vitahs flatua necatur. Sanctam ergo Ecclesiam reprobi quasi capitio tuniceB cons- trmgunt, qui in ea persecutionibus suis vitam fidei et praedicationis vocem extinguere conantur. Se- quitur : Vers. 19. Comparattu sum /tilo, et asaimilatus sum favillw et cineri,— In reproborum quippe judi- cio sancta electorum Ecclesia luto comparatur , qtua temporaliter conculcata despicitur: favillm assimi- latur et cmetn^ quia dum bona ejus interiora non vident; ad sola lianc mala pervenisse aestimant^ Quae exhibere corporahter vident. Sequitur: Vers. 20. Clamo ad te^ et non exaudis; sto^ et non respicis me. — Sancta quippe Eccleaia perae- B cutionis sueB tempore, fide stat, desideriii clamat, sed dolet se quasi non respiciy dum sua videt in tribulationibus vota differri. Sequitur : Vers. 2i,Mutatus es mihi in crudelem. — Ao si aperte dicat : Qui in te ipso crudehtatis nil habes, mihi, quem respirare a persecutione non sini8,cru- dehs videris. Ita enim Deus esse cmdehs non po- test, sicut uec mutari uUatenus potest. Sed quia omnino in Deo nunquam nec crudelitas nec muta- bilitas venit, dum mihi dicit^ quod in semetipso Deum nec crudelemnec mutabilem sentiatostendit. Nam dum circa nos quffidam prospera et adversa variantur, in eoquodnos mutamur, quasi ejuscirca nos mutatum animum suspicamur. Ipse vero in se commutabilis permanens, aliter atque aliter in co- p gitatione sentitur hominum pro ^qualitate merito- rum. Sequitur : Et in duritia manus tuce adversa- rio mihi, — Manus enim Dei dura creditur, cum voluntati nostne contraria hoc quod ei in nobis displicet^ feriendo persequitur, et flagella ingemi- nat, cum dolentis anima dementiam ezspectat. Quae tamen juxta allegoriae mysterium l)ene sanctfie Ecclesia verbis congruunt,ex vocibus infirmorum qui plerumque se plus feriri sestimant, quam me- reri putant» et quasi credulitatem arbitrantur judi- cisy districtionem iequissimam rationis. Quia et cum vulnus »gri medicinaU ferramento absciditur, medicus crudehs yocatur : qui tamen per secantis manus duritiam adversatur vulneri, sed concordat saluti. Sequitur : Vers. 22. Elevasti me, et quasi super ventum ponens eUsisti me valide, — Quia prwsentis Titse gloria, quasi in alte ceraitur, sed nulla ttabili- tate sohdatur, veiut eleTator et super Tentom ponitur, qui prosperitate transitoria laetatur. Quo- niam ad hoc solum hunc fugitiv8e felicitatis aura sublevat, ut repente deterius in infimis stenutt. Quia enim sancta Ecclesia chnctis in honore est, infirmi quippe in ea, qui transitoriis successibus leetantur, quo nisi super yentuia videntur eie- vati? Qui subsequente persecutionis tampcm, dum prosperitatis aura pertransit, eorum pro- tinus elevatio corruit, et repente cadentes discunt, quia elevati prius in ventum sederunt. Qu» videli- cet verba etiam sancti viri personsespecialiterodn- gmunt, non ad id quod erat, sed ad id quod esse D 3o5 S. ODONlS ABBATIS CLUMACENSIS \L 356 videbatur. Qui quasi super ventum positus elisus A est valde; quiarebus exterioribus fultus unde ass- timabatur surgere, videbatur inde cecidisse. Se- quitur : Vers. 23. Scio quia morii trades me ubi consti- iuta est domus omni vivenli. — l^ecte beatus Job etiam juxta historiam congruit, dum nimium cons- tat quia ante Redemptoris gratiam, ad inferni claustra etiam justi deducerentur. Ipsa quippe in- femi receptio domus omnium viventium, non illuc ipsa corruptionis SU6B conditione pertransiit. Nullus huc venity qui ad carnis mortem ejusdem corrup- tionis suce non tetendit. De qua videlicet morte per Psalmistam dicitur : « Quis est homo qui vivet, et non videbit mortem? » {PsaL lxxxviu,49). Allego- RicE. Sanctas Ecclesise vocibus expersonacongruit 3 infirmorum, quia enim multos in se voluptatibus deditos conspicit, eonunque jam interitimi prsescit, pensat quod in via vitse prsesentis^ suis quidem desideriis serviunt, sed tamen ad mortis domum perveniunt omnes qui in ea carnaliter vivunt. Se- quitur : Vers. 24. Verumtamen non ad consummationem eorum emittis manum tuam, et si con^erint ipse salvabis, — In quibus profecto verbis hoc solerter debet intelligi, quod beatus Job, dum sua narrat, in se aiios transfigurat. Manum itaque suam Do- minus ad consummationem pecoantium non emit- tit, cum feriendo a peccatis corripit, et corruentes salvat, dum cadentes ad culpam in salutem cor- poris vulnerat,utprostrati exterius,interius surgant, q quatenus jacentes corpore, ad interiorem statum redeant, qui stantes exterius abstatu mentis jace- bant. Sequitur : Vers. 25. Flebam quondamsuper eo qui afflictus erat, et compatiebatur anima mea pauperi. — Scire enim necesse est quia ille perfecte tribuit, qui cum afQicto porrigit, afflicti quoque animum in se sumit, ut prius in se dolentis pasbiouem transferat, et tunc contra dolorem illius per mi- nisteriumconcurrat.Nam sfiepe,ut praediximus, lar- gitorum muneris rerum facit abundantia, et non virtus compassioais. Percussionis igitur ultimae sanctaEcclesiatribuIatione deprehensa, reducat ad memoriam pacis tempore bona quse gessit, dicens : Flebam quondam super eo qui afflictus erat, et compatiebatur anima mea pauperi, Sequicur (58) : Vers. 28. Masrens incedebam sinefurore, consur- gens in turba clamabam. — Notandum, soUicite juxta historiam video, quod sanctus vir qui paulo luperitts dixit, elevasti me, inferius adjunxit, mx- rens incedebam. Bliro etenim ordine uno eodem- que tempore conyenire in actibus bonorum solet^ et foris honor culminis, et intus afflictae moeror humilitatis. Saepe namque seditiosorum tumultus hominum praepositorum suorum mentem laces- cunt, sibique ordinis limitem inordinatis motibus excedunt, et pierumque qui praesunt, nisi in ore cordis sancti Spiritus freno teneantur, in ira retri- butionis atrocitate prosiUunt, quantumque preeva- D lent agere, tantum sibi in liijbditis flestimant licerc. Sed boni contra actum nuiltorum insolentium cla- morem habent, et furorem non habent, quoniam quos clementer tolerant, doccre non cessant. Sed hffic quee juxta historiam de uno diximus, juxta allegoriam necesse est, ut de diversis Ecclesiae electis sentiamus. Ipsa quippe in electis suis etiam per prosperainccdit moerens,quia ni sibi vere pros- perum deputat, quousque bonum, quod securiter queerit, apprehendat. Ipsa etiam in turba sine furore consurgit et clamat, quia pravorum vitam studio rectffi eemulationis, non autem vesania fu- roris insequitur. Irascitur, et amat : saevit, ettran- quilla est. Sequitur : Vers. 29. Frater fui draconum, et socius sthru- thionum. — Quid draconum nomine nisi malitio- sorum hominum vita signatur? De quibus et per prophetam dicitur : « Traxerunt ventum quasi dracones (Jer. xiv, 6). » Perversi etenim quippe ventum quasi dracones trahunt, cum malitiosa superbia inflantur. Qui autem struthionum appel- latione, nisi simulatores inteUigi solent? Struthio etenim pennas habet, sed volatuoi non habet, quia simulatores quique speciem sanctilatis ha- bent, sed virtutem sanctitaUs non habent. Visio quippe eos bonfle actionis decorat, sed a terra mi- nime penna virtutis levat. Electus itaque sanctae Ecclesiae populus, quia pacis suae tempore intra se quosdam maUtiosos ac simulatores patitur, dicat : Fraterfui draconum, et socius slruthionum, quod beatus Job vocibus spcoiaUter congruit, quia ad culmen magnee fortitudinis bonus inter malos fuit. Sequitur : Vers. 30. Cutis mea denigrata est super me, et ossa mea aruerunt prce caumate. — Haec juxta his- toriam pensare negUgimus, quia videUcet sermo- nis virtus patet ex poena passionis. Sed quia, ut saepe jam cUxiraus, pierumque beatus Job sic nar- rat gesta ut gerenda praemoneat, bene boc sanctae Ecclesiae vocibus congruit, quae dolorem persecutionis ultimae iniirmis graviter sentit^ com- que ab iUa alU pereunt valentiores quique moerore crUciantur. Exterior quippe causa ejus est terrena dispensatio, interior vero cura coelestis. Cutis ergo nomine infirmi signantur, qui nunc in ea exteriori utiUtati deserviunt.Per ossa vero fortes ejusfigura- ti sunt, in quibus corporis iUius tota compago solidatur. Sequitur: Vers. di.Versa est in lectum cithara mea, et or- ganum meum in vocem flentium.^ Quia organum per fistulas, et cithara per chordas sonat, potesi per citharam recta operatio, per organum vero sanctapriedicatiodesignari. Per fistulas quippe or- gani, ora praedicantium, per chordas vero citharae intentionem recte viventium non inconvenienter ac- cipimus,quae dum ad vitam aUam per afflictionem carnis tenditur, quasi extenuata corda in cithara perintuentium admirationem sonat.Siccatur etenim chorda, ut r:ongruum in cithara cantum reddat, quia et sancti viri castigant corpus suum, el servi- (58) Hic prxterii auctor duos vetsus, nimirum 26 et 27. 351 EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. — LrB. XXI 358 tuti subjiciunt atque ab infimis ad superiora ten- A tur, dicens : Pacis quidem meaB tempore, per alios duntur. Pensandum quoque est quod chorda in cithara si minus tenditur, non sonat, si amplius, raucumsonat. Quianimirum virtusabstinentifieaut omnino nuUa est, si tantum quisque corpus non edomat quantum valet ; aut valde inordinata est, si corpus atterit plus quam v£Uet. Ac si ergo sanc- ta Ecclesia extremis persecutionibus pressa fatea- parva more cithar», per ahos vero more organi magna et sonora preedicabam. Sed nunc, in luctu cithara et organum versum est quia, dum me con- temni conspicio, eos qui predicationis cantum non audiunt deploro. Haec per quosdam sancta Ecde- sia in fine factura est : haec per quosdam in suis jam exordiis fecit. LIBEK VlCESIMlJS PRIMUS. CAPUT XXXI. Qua itaque sanctus vir fortitudine ab omni lap- su exteriorasua custodise interioris disciplina con- strinxerit, insinuat dicens : Vers. i . Pepigi fcedus cum oculis meis, ut ne co- gitarem quidem de virgine, — Cum sit invisibilis anima, nequaquam cor earum rerum delectatione tangitur, nisi quod inhaerens corpori^ quasi qum- dam egrediendi foramina ejusdem corporis sen- sus habet. Visus quippe, auditus, gustus, odora- tus et tactus, quasi queedam viaementis sunt» qui- busforas veniat, etea quae extra ejus sunt sub- stantiam concupiscat. Per hos etenim corporis sensus, quasiper fenestras quasdam exteriora quflaquc anima respicit, respiciens concupiscit. Hinc enim Jeremias ait : « Ascendit mors per fe- nestras nostras, ingressa est domus nostras {Jer. IX, 21).» Quisquis vero per has corporis fenestras incaute exterius respicit, plerumque in delectatio- nem peccati etiam nolens cadit, atque obligatus desideriis, incipit veUe quod noluit. Ut enim san- ctus yir cogitationes cordis caste servare potuisset, foedus cum oculis pepigit, ne prius incaute aspi- ceret quod postmodum incautus amaret : et quia non in se actionem tantummodo,sed etiam cogita- tioneni luxuriae exstinxit, secutus adjunxit : Ut ne cogiiarem quidem de virgine. Sequitur : Vers. 2. Quam enim partem haberet in me Deus desuper, et hareditatem Omnipotens de excelsis.^ Ac si aperte dicat : Si mentem in cogitatione pol- luerity ejus qui munditiee auctor est esse hsereditas nequaquam possum. NuUa enim bona sunt cee- tera^ si occulti judicis oculis castitatis testis tes- timoDio non approbantm*, ac si aperte fateatur, di- cens : Habere me possessionem suam excelsorum conditor renuit, si mens mea ante conspectum il- lius in iofirmis desideriis tabescit. Sequitur : Vebs. 3. Nunquid non perditio est iniquo, et alie- natio operantibus iniquitatem ?— Festina consola- tioD6 bonorum consideratur iinis malorum. Dum enim ex eorum interitu malum conspiciunt quod evadunt, leve existimant quid adversum in hac vita patiuntur. Eant ergo nunc i*eprobi, et delecta- tioDum suarum desideria compleant, in finis sui danmationesensuri sunt, quia mortem male viven- B tes amaverant. Quod videlicet aUenationis verbum durius sonaret, si hoc interpres in su» linguae vo- ce tenuisset. Quod enim apud nos alienatio, hoc apud Uebreeos anatliema dicitur. Tunc ergo alie- natio erit reprobis, cum apud hflereditatmn districti judicis,se anathema esse conspiciunt,quiahiceum perversis moribus contempserunt. Sequitur : Vers. 4. Nonne ipse considerat viasmeas, etcun- ctos gressus meos dinumerat ? — Quid viarum no- mine, nisi actiones denuntiat ? Hinc enim per Je- remiam dicitur : « Bonas facite vias vestras, et stu- dia vestra («/e?*. vii, 3). » Quid vero appellatione gressuum, nisi moiusmentium, vel profectusacci- pimus :neritorum ? Quibus profecto gressibus, ad semetipf am nos Veritas vocat dicens : « Venite ad Q me, omnes qui laboratis, et onerati estis (Matth. XI, 28).» Sic autem Dominus uniuscujusque consi- derat vias, sic dinumerat gressus, ut ne minutissi- m» quidem cogitationes in ejus judicioy ac verba tenuissima, qu^e apudnos usuviluerunt, indiscussa remaneant. Hinc etenim dicit : « Qui irascitur fratri suo reus erit judicio {Matth. v, 22). • Sequitur : Vers. 5, 6. Si ambulaviin vanitate, autfestina- vit in dolo pes meuSy appendat me in statera justa, et sciat Deus simplicitatem meam. — Scire Dei di- citur scire nos facere. Quis vero stater» nomine, nisi mediator Dei, et hominum designatur ? in quo eequa lance omnia merita nostra pensantur, et in cujus praeceptis agnoscimus, quid in nostra vita minus habeamus. In hac autem statera appendi- j> mur, quoties ad vitse ejus exempla provocamus. « Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia ejus, qui pecca- tum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus (/ Petr. u, 21, 22).» Ac si aperte dicat : Si qua un- quam leviter, si qua perniciose perpetravi, Dei et hominum mediator appareat, ut in ejus vita co- gnoscam an ego veraciter simplex fui. Vanitas quippe ad levitatem, dolus vero ad mahtiam per- tinet. £t plerumque nonnuUi ad quaedam post malitiosa perveniunt, quia prius levia non decli. nant. Sequitur : Vers. 7. Sideclinavit gressus meus de via. — To- ties de via gressus declinat, quodes nostra cogita- tio iter rectitudinis per sensum relinquit erro- 359 S. ODONIS ABBATIS CLUNIAGENSIS II. 360 ris. Quasi ver.) tot gressus extra viam ponimusy ^^Job dicens^ pateater inaotescit, quod a reata quot perversis desideriis coelestis yitfiB delcctatione separamur. Ut enim prsefati sumus, adhuc carnis oorruptibilis pondere gravati nequaquam valemus sic viyere, ut nulla nos possit culpa delectatione pulsare. Sed aliud est nolentem tangi, aliud est consentientem animam perimi.Sequitur : Sicut se- cuttisest oculus meus cor rweMm.— Ecce iterumper interioris vigoris custodiam, ad exteriorum mem- bra disciplina redit, ut si quid fortasse cor illici- tum concupisceret, pressus per disciplinae magis- terium oculus videre recusaret. Sicut enim seepe tentatio per oculos trahitur, sic nonnunquam con- cepta intrinsecus compellit sibi extrinsecus oculos deservire. Nam plerumque res qufelibet innocenti culpee adulterii liber fuit, qui hoc si unquam fe- cerit, eadem culpa verti sibi expetit in pcenam, dicens : Vers. iO. Scortum sit alteri uxor mea^ et iuper illam incurventur multi. — Et quia hoc plerum- que quod faciendo non perpendimus» quam gra- vis sit patiendo pensavimus, ejusdem tantifaciao- ris quod pati reus debet denuntiat exprimendo manifestat, dicens : Vers. il, 12. IIoc enim nefas est, et iniquitas maxima. Ignis esi usque ad perditionem devo- rans, et omnia eradicans genimina. — Hoc inter peccatum dislat et crimen, quod omne crimen peccatum est, non tamen omne peccatum crimen. mente respicitur^ sed ipso conspectu animus con- ^ Et in hac vita multi sine crimine, nullus vero esse oupiscentieB gladio confoditur. Nonenim,utexem- pli causa dicamus, David Urife conjugemideostu- diose respexit, quia si unquam subtiliter custodiri negligitur, cogitationis immunditia protinus ad operationem transit. Unde et mox subditur : Et si in manibus meis adkmsit macula, — Quia vero vir sanctus in superiora omnia sub conditione intulit, si hflBc unquam perpetraverit, sententia se male- dictionis astringit dicens : Vbrs. 8. Serami et alius comedaty et progenies mea eradicetur. — More sacri eloquii serere dici- mua, verba vitie prsedicare. Hinc etenim prcpheta ait : n Reati qiu seminatis super omnes aquas(/sa. XXXII, 20).» Comedere autem est, bonis operibus satiari. Unde per semetipsam Veritas dicit : « Meus oibus est ut faciam voluntatem ejusqui misit me {Joan. IV, 34).» Si ergo ea quae praetulit facere prae- termisit, ait : Seram, et alius comedat. Xcsi aperte dicat : Quod os meum loquitur, non ego, sed ai- ter operetur. Doctoris enim progenies eradicatur, quando is qui per verbum nascitur,per exemplum necatur, quia quem lingua vigilans acuit, vitse ne gtigentia occidit. Neque enim torpenti nobis est mente transeundum, quod apud Salomonem, mu- lier fihum, quem vigilans lactare conata fuerat, dormiens interemit {III Beg. ra, 19). Sequitur : Vias. 0. Si deceptum e$t cor meum super muliere, et ii ad ostium amici mei insidiatus sum, — For- nicationis culpa^ quia ab adulterii reatu discerni- tur, prcedicatoris egregii hngua testatur, quae inter caBtera asserit, dicens : « Neque fomicarii, neque idolis servientes, neque adulteri regnum Dei pos- sidebunt {ICor. vi, 9, 10). » Quamvis nonnun- quam a reatu adulterii nequaquam discrepet culpa fomicationis, cum Veritas dicat : « Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moecha- tus est eam in corde suo (Matth. v, 82). » Quia enim in Grfeco verbo fiotx*? adulter dicitur, cum non aliena conjux, sed mtdier videri prohibetur^ aperte Veritas ostendit, quia etiam solo visu cum turpiter vel inepte concupiscetur, adulterium per- petratur. Quod tamen plerumque ex loco vel ordine concupiscentis disceraitur, quia sic hunc in sacro ordine studiosa concupiscentia, sicut iBnm adultetii inquinat culpa. Sed hsec beatus c sine peccatis valet. Unde et prsedicator sanctus cum virum dignum gratia sacerdotah describe- ret, nequaquam dixit, si quis sine peccato, sed « si quis sine crimine esi{Tit> i, 6).» Quis veroesse sine peccato valeat, cum ioannes dicat : « Si dixe- rimus quia peccatum non habemus, nos ipsoa se- ducimas^ et veritas in nobis non est ? » (IJoan. i, 8).In qua videlicet peccatorum,et criminum distri- ctione [distinctione] pensandum est, quia noonul- la peccata animum poliuunt, nam orimina oxstia- guunt. Unde beatus Job crimen luxuriae definiens ait : Ignis esi usque ad perditionem devorans.Qida, nimirum reatus facinorum non usque ad inquina- tionem maculat, sed usque ad perdUimem vorat, et quia quaeiibet alia fuerint bona opera^ si luxu- rise scelus non abluitur, immensitate h^jus crimi- nis obruuntur, secutus adjunxit, et omnia eradi- cans genimina. Genimina quippe sunt animM ope- rationes bonae, oui tamen si perverso ordine oaro dominatur, igne luxurisB omnia bene prolata cou- cremaatur. Sequitur: Vers.13. Sicontempsi subire judicium cum servo meo et ancilla mea, cum disceptarent adversum me. — Qui enim judicari cum servis ancillisqae non renuit, hquido indioat quod contra nuUum unquam proximum apud se tumidus fuit, inter haec autem libet inquiri vitam suam in onmibtts quanta vir sanctus discretione custodit Ncm enim longe superius dixit : « Videbant me juvenes, et abscondebantur, etsenes as8urgentes8tabant(/o6 XXIX, 8).» Quis digne considerare valeat hujas viri etiam sublimia virtutum moderamina, in quo taii- ta est auctoritas regiminis, ut ad silentium res- tringantur duoes ; tanta humihtas oordis, ut ex flequo ad j udicium venire permittantur anciilfiB ? Se- quitur : Vers. 44. Quid enim facerem, eum surrexerii ad judicandum DeuSyCt cum qumsiepntfquid respandebo illi?'^ Qui venturum judioem cogitat^ indeeiBeatsr quotidie rationum suarum in meliusoausas parat, qui aeternumDominum tremore cordisintuetur^ja- ra temporahs dominii super subjeetos moderari compellitur.Etquia eoquisqueextoUituryquo seeete super alios videt, iilum oportet qui super est sem- per aspiciat, ut ex ejus metu qui supraomnia eet m EPITOMR MORALIUM S. GRBG. IN JOB. ~ LIB. XXII. 362 erescentem ihtrinsecus animi tumorem premat. A pauperem. Si non benedixerunt mihi lalera eju€r Sequitur : Vers. iD. Nunquid non in utero fecit me quiet illum operatus esty etformavit me vnvutva unust — Potentibus yiris magna est virtus humilitatis consi- derata aequalitas conditionis. Omnes namque ho- minesnatura squales sumus ; sed accessitdispensa- torio ordine ut quibusdam prmlati videamur. Si igitur hoc a mente deprimimus quod temporaliter accessit, invenimus citius quod naturaliter sumus. Ac si aperte dicat : Cur non Vir quoque unus in medio eorum vestitus lineiSj et atramentarium scriptoris in manu ejus (Ezech. IX, 2). Sequitur : Vbrs. 36. Ut in humero meo portem illum, et circumdem illum quasi coronam mihi. — Librum quippe in humero portare est, Scripturam sacram operando perficere. £t notandum quam ordinate describitur, et prius in humei^o portari,et postmo- dum sicut corona circumdari. Qiiia videlicet sacri eloquii mandata, si modo bene portantur iti opere, post nobis victorisB coronam exhibent in retribu- tione. Sequltur : Vkis. 37. Pe7* singulos gradus meos pronnntiabo illum. — De his quippe meritorum gradibus per Psalmistam dicitur : « Ambulabant de virtute in virtutem (Psal. xlviii, 8).» De his iterum sanctam Ecclesiam contemplatus ait : « Deus in gradibus ejus dignoscetur, dum suscipiet eam (PsaL xlvu, 4). > Neque enim, sicut dictum est, repente ad summa pervenitur, sed ad virtutum celsitudinem per incrementa mens ducitur. Ille ad doctrinam Dei veraciter ascendit, qui ad obtinendam hanc gradibus sanct» operationis eraperit : et quasi per singulos gradus suos librum pronuntiat, qui percepisse se ejus scientiam non per verba tantummodO; sed etiam per opera demonstrat. Unde adhuc subditur : Et quasi principi offe- ram illum. — Omne enim quod ofTerimus in manibus tenemus. Venienti ergo ad judicium 371 S. ODONIS ABBATIS CLUi\IACEiNSIS II 372 principi libriim offerre est, verba preeceptorum A illius In actione tenuisse. Sequitur : Vers. 38. Si adversum me terra mea clamat, et cum ipsa sulci ^us deflent. — Quid est clamare terram, de£Lere,sulco3y et fructus proprios emendo comedere, cui nunquam necesse est sua emere ? Quis clamantem audivit terram? oevis sulcos de- flentes Tidit? etcum sulci terra dum perstrepit, claudit. Sequitur : In visione noc- tuma. — In diurna autem luce certius cernimus, in noctui*na vero visione sub quibusdam imagina- tionibus videmus. Nox quippe est vita prsesens. Sancti autem omnes, quandiu in hac vita sunt, di- vinae naturae secretaquasi sub quadam imaginatione conspiciunt, videlicet quia necdum sicut sunt ea m EPITOME MOR>UJUM S. GRBG. IN JOB. ^ UB. XXm. 3n mantfestius coQtemplaatur. Hiuc propheta ait : «Animamea desideravit te in nocte {Isa, xxvi,9).» Sequitur : Quando irruit sopor super homines; — ab exteriori quippe actione cessare, dormire esi. Sequitur : Et dormiufU in tectulo. — Sanctis enim vins dormire in lectuJo, est intra mentis suas cu- bile quiescere. Unde scriptum est : « Exsultabunt sanoti in gloria,l8etabunturin cubilibus suis {Psal. cjosXf 5). > Sequitur: Vers. 16. Twic aperit aures virorum. — Cum enin ab exterioribus aotionibus sopiuntur, aperta aure intemi examinis causas audiunt qui dum subtiliter vel flagella publica, vel judicia occulta considera&t, semetipsos affligere flendo non ces- sant.Sequitur.: Et erudiens eos instruitdisciplina. — Quia Gonsiderantimentietsese per pGenitentiam laceremti, quasi qnsedam plagae percussionis sunt lamenta compunctionis, Unde etiam Salomon recte vim percussionis utriusqueconjungens dicit : « Livor vulneris abstergit mala, et plag» in secre* tioribus ventris (Prov. xx, 30). » Quia enim ipsa compunctio mentem laoerat, ecmidem compunc- tionem non incongrue disciptinam vocat. Quatuor quippe sunt qualitates, quibus viri justi anima in compunotione vehementer afficitur : cum aut ma" lorum suorum i^miniscitur, considerans ubi fuit ; aut judiciorum sententiam metuens, et secum quserens cogitat ubi efit : aut cum mala viUB praesentis solerter attendens, moerens considerat ubi est ; aut, cum bona supernee patriee contem- platur, quae^ quia necdum adispicitur, lucens conspicit ubi non est. Sequitur : Vers. \1, Ut avertat hominem ab his quae fecit^ et liberet eum de superbia. — Quid enim homode proprio nisi peccatum fecit? £t scriptum est: «Initium omnis peccati superbia [Eccli, x, 13). » Bene ergo dicitur, qiua homo cum ab his quae fe- cit avertit [avertitur]^ de superbia iiberatur. Gon- tra Conditorem quippe superbire est, prsecepta ejus peccando transcendere. At contra, quid id quod fecit vitare appetit, id quod a Deo factus est recognoscit, et ad conditionis suae ordinem humi- liter redit, dum sua opera fugiens, talem se qua- lis a Deo factus est diligit. Sequitur : VsRs. 13. Eruens animam ejus a corruptione, et vitam illiuSj ut non transeat in gladium. — Om- nis qoippe peccator ab hac corruptione vitiorum iliuc ad gladium compellitur transire pcsnarum, et unde hic inique delectatus est, inde illuc juste cruciatur. Notandum est ergo quod Deus nobis per somnium lo^uens, prius nos a corruptione, et postmodum a gladio liberat. Quia niniirum illius vitam iUic eripit ab ultione supphcii, cujus hic meotem subtrahit a delectatione peccati. Se- quitur ; Yers. 19. Increpat quoqueper dolorem in lectulo. — lo scriptura sacra lectus^ sive grabatum, sive stratum, aliquando voluptas carnis accipitur, ut illud : « Surge, toUe grabatum tuum^ et vade in do- mum imm (Joan. v, 8).» Aliquando repausatioin booia oparibus, ut iUud in Actibus apostolorum : A « i£nea, sanat te Dominus Jesus Ghristus ; surge» ^t sterne tibi (Act. ix, 34).» Surgere enim est mala perpetrata relinquere ; sternere autem meroedi» causas, in quibus requiescere debeat, operari. Ali* quando vero requies temporalis acoipitur, sicut scriptum est: € Universum stratum ejus versasti in infirmitate ejus {Psal. xi., 4).» Ac si diceret: Omne quod hio sibi paravit ad requiem» hoc ei mutasti ocoulto judicio ad perturbationem, quia nos in preesentis vitee requie, vel tentationis 8timu-< Us, vel flagelli afflictione conturbat.iS^t omnia ossa ejus marcessere facit. — Ossa in Soriptura sacra virtutes accipimus> sicut scriptum est : « Dominus custodit omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur (Psal. xxxui, 21). *» £t quia in ea requie 3 sancta nobis ab hoc seeculo preeparamus, flageUo tentationis afficimur: qui fortasse de virtutibus nostris inflari potuimus, cognitas infirmitatis ti»< dio extenuamur. Gum enim siout cupimus ad Dominum proflcimus, si profectum nostrum ten- tatio nuUa pulsaret, alioujus nos fortitudinis esse crederemus. Sed quia nobiscum supema dis- pensatione agitur, ut, infirmitatis quia proficientes obUviscimur, tentati recolamus ; et in profectu nostro quid de divino munere, et in tentatione co» gnoscimus quid de propriis viribus sumus. Sio* que illa omnia nostrarura viriuui velut pinguia viridisque gratulatio, anxietatis mcerore sicoatur» Sequitur : Vers. 20. Abominabilis ei sit in vita sua panis. — ^ Quid per panem aliud quam praesentis vitae dele- otatio intelUgitur? Ac si ergo dicat : Afflicta mens sibi in amaritudinem verti considerat, quidquid se ante blande Ubenterque sapiebat. In Scriptura enim sacra panis nomine aliquando ipse Dominus designatur, sicut ipse ait : € Ego sum panis vivus, qui de ccelo descendi (Joan, vi, 51). » Aliquando vero spiritalis doni gratia, ut iUud prophet® : « Qui obturat aures suas ne audiat sanguinem ; » id est, peccatis suadentibus non praebet consensum, « et claudit oculos suos ne videat malum (/sa. xxxiii^ 15)^ » id est omne quod rectitudini adver- sum est, non approbare. «Iste in excelsis habitat,» id est, mentem in subUmibus iixit. « Munimenta saxorum sublimitas ejus, » idest, ad supemam patriam per preecedentium Patrum exempla su- ^ blevatur. » Panis ei datus esi{Ibid,f 16), » id est, refecUo spiritaUs grati». AUquando panis dicitur divinae doctrinee eruditio, sicut per prophetam dicitur: « Qui habitatis in terra Austri, » id est, in Ecclesia Spiritu sancto repleta : « cum panibus occurrite fugienti (Isa. xxi, 14); » idest, cum quis mala sua evadere nititur, eruditionis eloquio oon- suUte. AUquando quoque heereticorum preedica- tio, sicut Salomon ex voce Ecolesi» heereticorum dicit : « Panes occultos Ubenter edite. » £t iUud : « Aquee furtivee dulciores sunt, et panis abscondi- tus suavior (Prov. ix, 17). Aliquaodo namque sub- sidium vitie praesentis. Unde Jacob ait : v Domine Deus,si dederis mihi panem adedendum^etreliqoa {Gen xxviu, 20). £t DominuB : «^Qumitifl ine noa 383 S. ODONIS ABBATIS GLUNIAGENSIS H. 384 propter me, sed quia manducastis ex panibus, et A saturati estis (Joan, vi, 26). » Porro aliquando jucunditas humanee delectationis accipitur. Hinc Jeremias ait : < Omnls populus ejus gemens et qusBTens panem, dederunt pretiosa qusBque pro cibo, ad refocillandam animam (Thren. i, 11). » Gemit enim populus et queeritpanem, cum prava multitudo affligitur, quia non ad votum prflesentis vit» jucunditate satiatur. Sed < pretiosa quseque pro cibo » dat, quia Tirtutes mentis in appetitu transitoriaB delectationis inclinat, et refocillare ani- mam nititur, quia perversis suis desideriis satis- facere conatur. Sequitur : Et animw iUius cibus ante desideralnlis. — Unusquisque enim, ciun sibi bene Tivendi prosperitas arridet, hilarescit, atque ipsa hilaritas animum velut desiderabilis cibus g reficit. Sed cum tentatione paulo amplius immi- nente pulsatur^ a mente ejus per moeroris fasti- dium, gaudium omne respuitur ; quae prius eodem gaudio quasi satiata laetabatur, nihilque ei aliud quam semetipsum et agnoscere et flere delectat. Sequitur : Vers. 21. Tabescit earo illitiSj et ossaj quse tecta fuerant, nudabuntur, — Cum enim flageilis pre- mentibus omnis exterior voiuptas atteritur, inter- nffi fortitudinis ossa nudantur. Camis autem no- mine, ipsa delectatio camalis accipitur. Vel, quid per ossa,nisi.virtutes animi designantur? Tabescit ergo carOy et ossa nudantur, quia, dum fiagellii^ ar- guentibus carnalis delectatio eztenuatur, ea qus dudum quasi sub carne latuerant virtutum fortia patefiunt. Nemo quippe, quanium profecerit^ nisi inter adversa cognoscitur. Sequitur : VxRS. 22. Appropinquabit corruptioni anima illtuSf et vita ejus mortiferis, — Tentati enim uniuscujusque justi anima corrupttoni appropin- quare dicitur, quando ne eamvirtuspossitextoUere per flagella compellitur quod se ex propriainfirmi- tate debet sentire. Corruptione videlicet appropin- quat, quia ex suis se viribus perditioni proximum non ignorat, ut hoc quod a perditione longe est, non sibi, sed Domino tribuat. Appropinquat vero mortiferis, quia ex infirmitate camis proximum se peccatis mortem ferentibus respicit, a quibus divi- no munere tanto magis ionge fit, quanto se eis proximum ex suis meritis deprehendit Per con- templationem conditionis suee David corruptioni appropinquaverat, cum dicebat : « Memento, Do- mine, quod pulvis sumus ; homo, sicut fenum dies ejus (Psal. cn, 15). » Per contemplationem quoque infirmitatis propriee Paulus mortiferis appropin- quaverat, cum dicebat: Video aliam legem in membris meis^repugnantem legimentis meXjCt cap- tivum me ducentem in lege peccati, qtm est in membris meis! Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? » (Rom. vu^ 23, 24). LIBER VICESIMUS QUARTUS. Eliu itaque dum tentatum superius hominem G demonstrat, unum in qua tentatione sit positum humanum genus ostendit. Unde mox generale subintulit remedium, dicens : Vers. 23. Si fuerit pro eo Angelus loquens. — Quis enim iste agelus est nisi iUe qui per prophe- tam dicitur : « magni consilii Angelus ? » Quia enim Grseca lingua evangelizare denuntiare dicitur, semetipsum annuntians nobis Dominus, Angelus vocatur, et bene ait : Si fuerit pro eo Angelus toquensy quia, sicut ait Apostolus, « etiam inter- pellatpro nobis (Rom. vm, 34). > Sequitur: Unum de simHibus. — Mos medicinfle est, ut aliquando similia similibus, aliquando contraria contrariis curet. Veniens ergo ad nos desuper medicus noster, totosque nos inveniens languoribus pressos, quid- [) dam nobis simile, et quiddam contrarium appo- 8ui{. Quia enim ad homines homo venit, concor- davit a nobis veritate natur», sed quia ad pecca- tores justus, discrepavit a nobis ngore justiti». Quia igitur Dominus vere natus, vere mortuus, vere resuscitatus, in onmibus tamen distat a nobis magnitudine potenti», sed sola nobis concordat veritatenatur8B.PerhocpronobisPatriIoquitur,per quod semetipsum pro omnibus hominem demons- trare dignatusest. Sequitur : Ut annuntiet huminu bui mquiiaUm. -> Quia nisi ille hominibus similis fieret, sBquus homo ante Deum non appareret. Inde quippe annuntiat aequitatem nostram, unde susci- pere dignatus est infirmitatem nostram. Sequitur : Vers. 24. Miserebitur ejus, et dicet: Libera eum. — Mediator Dei et hominum homo Christos Jesus in eo miseretur hominis, quo formam ho- minis sumpsit ; qua misericordia homine redemp- to dicit Patri: Libera eum, ut non descendat in corruptionem. Sicut jam supra diximus, dicere ejus est : libera hominem, naturam hominis assn- mendo liberam demonstrare. Ex ea quippe caroe quam sumpsit, etiam hanc ostendit liberam quam redemit, sicut ipse ait : c Si vos Filius libera- vit, vere liberi eritis (/oan.vm, 36).»Superiu8enim dictumfuerat : Appropinquavit corruptioni anima ejus, postmodum dicitur, non descendat m corrup- tionem. — Ac sidiceret: Quia cognoscendo infir- mitatem suam, esse se corruptioni proximum non ignorat, idcirco ad corruptionis interitum non des- cendat. Ad corruptionem enim de8cenderet,si sois viribus longe se a corruptione esse judicaret. Sed quia corruptioni appropinquavit humiliter, debet ab ea misericorditer liberari, ut eo contra impu- gnandum vitia fortis sit, quo se suis meritis cogno- scit infirmum. Sequitur : Inveni in quo eiprcpitier, — Ac si aperte Mediator Dei et hominum dicat : Quia nullus hominum fuit, qui coram Deo iatw^ 3S5 EPITOIIE MORALIUM. S. GAEG. IN JOB. — LIB. XXIV. U% cessor justus pro omnibus apparet, meinetipsum ad propitiandum hominibus hominem feci, et dum me hominem exhibui, in quo justo homine homini- bus propitiarer inveni. Et quia infirmitatem susci- piens DominuSy dum poenam nostram moriendo toleravit, corruptionem nostram resurgendo mu- tavit ; bene iste Angelus mortalitatis nostrie ilagel- la subjungit, eorumque miseretur, dicens : Yers. 22. Consumpta est caro a suppliciis, re- vertatur ad dies adolescentix sux. — Ac si diceret: Mortalitatis suffi pcena in quamdam vetustatis suse senectutem dejectus est, revertatur ad dies adth lescentiw sux^ id est, priori integritate renovetur, ut non eo maneat qupd lapsus est, sed ad hoc re- demptus redeat, ad quod percipiendum conditus fuit. Scriptura enim sacra saepe adolescentiam pro novitate vitse ponere consuevit. Unde venienti sponso dicitur : « Adolescentulce dilexeront te (Cant. I, 3). » Senectutem quippe veteris bominis inter vitia tabescentem deflebat ille qui ait : « In- yeteravit inter omnesinimicos meos (PsaLvi^ 8). » Econtra ahus gaudere in virtutibus admonens di- cit : « Lffitare, juvenis, in adolescentia tua {Eccle, xiy 9). >» Sequitur : Vers. 26. Deprecabitur Dominum, et placabilis ei erit. — Prius enim postulare Angelum, et post- modum hominem dicit, quia nisi ante ipse Domi- nus per incamationem suam interpellans Patrem vitam nostram peteret, nunquam se nostra inseu- sibilitas ad postulanda ea quse ffitema sunt exci- taret. Sed incarnationis ejus preecessit oratio, ut torporis nostri evigilatio subsequatur. Sequitur: Et videbit faciem qus in jtUnlo. — Aiiter enim quisque compungitur cum intema intuens malorum suo- rum pavore terretur : alitervero compungitur, cum gaudia superaa conspiciens, spe quadam et secu- ritate roboratur. Menti enim nostrae de considera- tione ciecitatis su» prius ignis tribulationis immit- titur, ut omnis vitiorum semgo concremetur. Et tunc mundatis oculis cordis illa leetitia patriae coe- lestis aperitur, ut prius purgemus lugendo quod fecimus,etpostmodum manifestius contemplemur per gaudia quod quserimus. Jubiius namque dici- tur, quando ineffabile gaudium mente concipitur, quod nec abscondi possit, nec sermonibus aperi- ri ; et tamen quibusdam motibus proditur, quam- vis nullis proprietatibus exprimatur. Hinc scrtptum . est : < Beatus populus qui scit jubUationem (Psal. Lxxxvin, 16). » Quia enim per faciem quemlibet agnoscimus, non immerito cognitionem Dei, faciem Tocamus. Unde Jacob postquam cum angelo luc- tatus est, ait : « Vidi Dominum facie ad faciem (Cren. xixii, 30) ; » ac si diceret : Cognovi Domi- num,quia me cognoscereipsedignatus est. Quam cognitionem plenissime fieri Paulus in fine testatur, dicens : « Tunc cognoscam sicut et cognitus sum (/ Cor. xm, 12). » Sequitur : Et reddet hominijusti' tiam miaYH.— Justitia nostra dicitur, non quee ex nostro nostra est, sed quae divina largitate flt nos- tra, sicut in Dominica oratione dicimus : « Panem nostrmn quotidianum da nobts hodie (Lue. xi, 3). » A Suam quippe justitiara homini Dominus reddit, non quam ex semetipso habuit. Illam ergo justi- tiam reddet Deus homini, ad quam conditus fuit, ut inhasrere Deo libeat, ut minacem ejus senten- tiam pertimescat, ut serpentis callidi blandis jam promissionibus non credat. Sequitur : Vers. 27. Respiciet fiomvnes, et dicet : Peecavi. — Sed peccatorem se unde cognosceret, si justi- tiam non haberet? Nemo quippe fortitudinem suam, nisi cum rectus esse coeperit, deprehendit. Nam qui onmino perversus est, neque hoc potest videre quod est; qui vero peccatorem se esae intelligit, jam ex parte aliqua esse justus inehoa- vit, atque id quod non justus fecerai, ex eo quod cst justus accusat. Scriptura etenim sacra ali- B qnando homines ponere solet humana sapientes, sicut ait Paulus : « Cum enim si inter vos zelus et invidia, nonne carnales estis? nonne homines estis ? > (/ Cor. m, 3.) Qui etiam quia camali affee- tioni succumbunt, non jam homines, sed jumenta nominantur. Unde per David dicitur : « Homo cum in honore esset non intellexit, comparatus est jumentis, » et reliqua (Psal. xLvni, 13). Ali- quando homines cum dicit^ eos a bestiis ratione distinguit, quibus per prophetam Dominus dicit : « Vos autem pascufle mee greges, homines estis (Ezech. XXXIV, 31). » Recte ergo de hoc poenitente dicitur : Respiciet homines, et dicet : Peccavi. Ac si dicatur : Sanctomm virorum exempla conspi- cit, atque corum comparatione se pensans, ini- Q quum se esse deprehendit. Qui enim plenissime intelligere appetit qualis est, tales nimimm debet conspicere qualis non est, ut ex bonorum forma metiatur quanto ipse deserto bono deformis est. Unde et per Ezechielem dicitnr : « Fili hominis^ ostende domui Israel templum, et confundantur ab iniquitatibus suis, et metiantur fabricam, et erubescant ex omnibus qu» fecerunt (Ezech. XLiii, II). » Tunc quippe templum ostenditur, cum . justi anima quanta sanctitate fulgeat ad confu- sionem suam peccatoribus demonstratur. Metiri vero fabricam est pensore subtiliter justomm vitam. Sequitur : Et vere deliqui, et ut eram dir gnus non recepi. — Peccatores se plemmque con- fitentur, etiam qui se esse non credunt. Nam ^ sspe contingit ut passim se homines iniquos esse fateantur, sed cum peccata sua veraciter aliis arguentibus audiunt, defendunt se summopere atque innocentes videri conantur. Unusquisque enim in flagello positus, minus adhuc peccata sua considerat, si vel tanto vel amplius se per- cussum quam merebatur, existimat : iste autem qui quanto majomm exempla considerat, tanto districtiori exarainatione se pensat, minus se per- cussum quam merebatur agnoscit, quia in illorum justitia conspicit quam gravis sibi cuipa fuerit, quod erravit. Et idcirco hoc quod patitur distric- tum esse non sentit qui districte novit pensare quod fecit. Sequitur : Vers . 28. Liberavit enim animam suam nepergeret m interitum. — Quia praBveniente divina gratia, hi a87 S. OnONIS ABBAHS GLUNIACENSIS II SS8 operatione bona noatrum liberum arbiirium sequi-/ A tur, nosmetipsos liberare dicimur, qui liberanti nos Domino consentimus. Unde Paulus, cum diceret : < A])undantiua ilUa omnibua laboravi, » ne idbores euog'8ibi tribuisge yideretur ilJico adjunxit : < Non autem ego, aed gratia Dei meoum (/ Cor, xv, 10). » Sequitur : Sed viveHS lueem videret, — Lucem vi- deUcet veritatigi quam corde viUero mortuus iion posset^yel certe quia Dominus dixit: « £:^o sum Jux mundi {Joan. vu, 12). >» Videbunt lucem etiam mortui, quando onmes injusti eum venire ad judi- oium in humanitatis forma conspexerint. Sed vi- vens tuno lucem respicit, qui liberis oculis cordis in forma ejus divinitatis attendit. Sequitur : Vehs, 29. Hm omnia operaiur Deus^ tribns vi- cibus per singulos. •*- Ac si diceret : Quod semel g de uno dixi, hoc tribus vicibus por singulos agi- tur. Sed solerter intuendum est qu» ist^e tres vices «int quibus unusquisque homo anxietate moeroris afficitur, et, post moororem, protinus ad securita- temi leetitia vocatur. Igitur si vigila iter attendi- mus, has tres vicea mcdroris et Iffititiaa in unius- cujusque electi animo istis alternari modis inve- xuuius, id est oonversatione, tentatione, morte. in prima quippe, quam diximus, oonversationis vice^ gravis moeror est, cum sua unusquisque pec- eata considerans, ourarum secularium vuit com- pedes rumpere, et viam Dei per spatium securae conversationis ambulare. Recte ergo de hoc ama- rescente homine dici potest : « Abominabilis ei iit in vita sua panis, et animfis illius cibus ante desi- ^ derabilis« Tabescet caro ejus, et ossa, quce tecta fuerantt nudabuntur. Appropinquavit ooruptioni anima ejus, et vita illius mortiferis. » Siout supra diotum est (Job xxxui, 20^ 22). Sed quia divioa gratia diutius istia difficultatibus affici non per mittitur» ruptis peecatorum nostrorum vincuhs, dtiua nos ad libertatem novGB conversationis con- solando perducit, fitque cordi immensa lcetitia, quia ei quem desiderat iam per spem securitatis i^ppropinquaty ut recte de hoc dici debeat : « De- precabitur Deum et plaeabilis ei erit, et videbit fiiciem ^tts in jubilo, et reddet homini justitiam siuun. Respiciet homines et dicet« Pecoavi, et vere deliqui, et ut eram dignus non recepi. Liberavit aniroam suam ne pergeret in interitum, sed viveos lucem videret (Ibid., 26, 28). » Post primam igitur vicem mosroris atque Isetitisdy quam uousquisque per studium conversionis agnoscii» haec secunda suboritur^quia oe securitatis negUgentia dissolva- tur, impulsu tentationis afficitur . £t quidem quisque in ipsQ conversatiouis initio magna plerumque excipitur dulcedine oonsolatioxua, sed durum labo- rem postmodum probationi&experitur, Tres quippe modi sunt conversorum. Inchoatio, medietas» at- que perfectio. In inchoatione autem veniunt blan- dimenta duicedinis ; in medio quoque tempore cei"- tamina tentatiouis ; ad extremum vero perfeotio plenitudinis. Prius ergo illos duloia suscipiunt qu« consolentur ; postmodum amara qu» exerceant, et tmQilamuBa siiavia atque subUmia quaseonfirment. Pierumque autem conversus quisque talihus tenta- tionum stimulis agitatur, quibus ante oonversionis gratiam nuuquam pulsatum se esse reminiscitur. Non quia tuno eadem radix tentationis deerat, sed quia non apparebat. Humanus quippe animus multis cogitationibus occupatus seepe sibimet ipsi aliquo modo manet incognitus, ut omnino quod tolerat nesciat. Intor haec ergo deprehensa mens huc iilucque distenditur, et multipiicibus tsntatio- num £estibus dissipatur ; ita vero circumfremei>ti- bus tentationum motibus angustatur, utreete de eo dici debeat : « Abominabiiis ei sit in vita sua pa- nis, >» ut supra. Sed quia miserioors Deus probari nos permittit tentationibus, non reprobari, sicut scriptum est : m Fidelis autem Deus qui non patie- tur vos tentari supra id quoJ poteatis, sed faciet cum tentatione etiam proventum ut possitis susti- nere (/ Cor. x, 13-, » citius consolationis opus oc- currit, et surgentes tentationum stimulos mitigat, impugnantesque se cogitationum motus intema pace ti^anqiiillat. Moxque anima immensam de spe coelesti Iretitiam percipit dum devictummaiumres- picit quod toleravit, ut jure de hoc tentato liberato- que homine dici debeat. «Videbit faciem ejus in jubilo, et Uberavit animam suam na pergeret in in- terituni, sed vivens lucem videret.» Post converaa- tionis namque certamina, post probationis eBrum- nam, restatadhuc dura tentatio. Ouia venire non potest ad perfectee gaudia libertatis, nisi prius de- bitum 3oiverit humanso conditionis. Conversua au- tem quisque sibi oaute solhoitus, tacite seeumcoD- siderare non cessat, eternus Judex quam distrl- ctus adveniet ; suumque terminum quotidie pros- picit, et ante severitatem tant» justiti«,quas ratio- nesvitae suse sit positurus, attendit. Gonsiderat quippe quod viam vit» prsasentis nequaquam sine culpa transire potuimus ; oonsiderat, quia neo hoc quidem sine ahquo reatueat quodlaudabiiiter ge»- simus, si remota pietate judicemur. Quis enim nostrum vitam pr»cedentium Patrum valeat vel superare vel assequi ? Et tamen David didt : « Ne intresinjudicium cumservo tuo (Ps. cxlu, 2). » Solutioni ergo carnis appropinquans^ ncmnunquam terrore vindict» etiam justi anima turbatur» cui, et si quid tranquilium in hac vita sapere potuit, mortis artieuio interveniente ooDcutitur» ut jure dici del>eat : « Abominabihs ei iit io vita sua pania, » et reliqua. Sed quia justorum animflealevibus qu»- busque contagiis ipso saepemortis pavorepurgan- tur, aetern» retributionis gaudia jam ab ipsa car^ nis soiutione percipiunt Plerumque vero contem- plationem percipiunt quamdam retributionis ister^ n«»» etiam priusquam carne exspohentur* Hilare- sounty etdum vetustatis debitum solvunt» novijam munms l»titia perfruuntury reote dicitur : « VidA- hit faciem ejus in jubilo.» Sequitur : V£Rs.30.(7^ revocetanimas eorum a corrupiione^ et iUuminet luce viventium.-^ Lux quippemonen- tium esty quam corporeis ocuiis cemimus. Qui au- tem adhuc huicmundovivunt, luoemorientiamte* nehrescuat.iUiiBiina»liir autem tuee vwetUimm qui» 389 EPITOME MORAUUM S. 6REG. IN JOB. — LIB. XXIV. 390 despecto temporali lumine^ad splendorem internae A claritatis recurrant ut ibi vivant, ubi verum lumeu sentiendo videant ; ubi non aliud lumen atque aliud vita, sed ubi lux ipsa vita sit. Ubi sic nos lux exterius circumscribat, ut Interius impleat ; sic interius impleat^ ut incircumscripta exterius cir- cumscribat. lUumlnantur ergo hac luce viventiutn, quam tanto tunc subtilius conspiciunt, quanto nunc ad illam prius vivunt. Sequitur : Vers 3i. Atiende, Job, et audimey et tace dum ego loquor. — Qualem se apud se habeat, hac lo- cutione manifestat. Immensa enim superbia est, a seniore sibi reverentiam exigere, et silenHum im- perare meliori. Sequitur : Vers. 35. Si autem habes quodloquaris, respon- de mikif loquere ; volo enim te apparere justum. — g Quia autem prtedicatores justi dum quoslibet cor- ripiunt, saepe per humilitatis gratiam ad cogita- tionum suarum intima revertuntur, atque in eo ipso quod connpiunt, ne quid fortasse fallantur exquirunt, correptisque licentiam tribuunt, ut si quid pro se ipsi justius sentiunt fateantur. Hoc nonnunquam etiam arrogantes imitari appetunt. Paulisper enim in verbis elatione postposita, quasi eorum quos corripiunt, si forte reperiri potuerint, justitiam quaerunt, non quia ita sentiunt sed quia ornari per speciem humihtatis concupiscunt. Me- tuunt enim ne superbi ac tumidi quia simt, esse videantur. Sequitur : Vers. 33. Quod si non habes, audi me, et tace.et docebo te sapientiam.^ Quia enim veraciter quee- q runt audire quod justum est, sequanimiter exspe- ctant audire quod quterunt. Eliu autem qui veraci- ter reqnisitionis verba non protulit, dici quod quae- sierat non permisit ; sed mox quse intrinsecus ges- tavit, erupit, qualemque se in oculis suis habebat ostendit, dicens : Tace, et docebo te sapientiam. Arrogantes enim viri, quando aliquid humiliter sonant, diu in ejusdem specie humilitatis non per- durant, cum fortasse quaerunt ut audiant^ mox lo- quendo obvlant ne doceantur. Sequitur : CAPUT XXXIV. Vbrs. 4. Pronuntian9 itaque BHu etiam hcec to- cutus esi: — Quid enimper hujus pronuntiationis Tocabulum nisi inflatio elationis ostenditur ? Ut verba quJe de alta superbias radice veniebant,cum quadam quasi altitudine et distinctione procede- rent, Sequitur : Vers. 2, 3. Audite, sapientes, verba mea, eteru- ditiy auscultate me, Auris enim verba probaty et guttur escas gustu dijudicat. — Ac si diceret : Si- eut nee auris escas»nec guttur verba cognoscit, ita nee stultus quisque sententiam sapientis intelligit. Sapientes ergo atque eruditi, audite quod dico, qui potestls ea quflB fuerint dicta cognoscere. Vi- deamus, igitur quantum timeat, qui verba sua non nisi a sapientibus audire decenter existimat. Verus autem prffidic^ator sapientise dicit : « Sa- pientibus et insipientibus debitor sum {Rom. i, U).n Sequitur : Veb9. 4. Judicium eligamus nobts, ut inter nos videamus quid sit metius. — Sed utrum boe )udi-> cinm et humili corde quffisierlt, fiacile cognoscimus si subsequentia ejus verba pensemus. Sequitur : Vers. 5, 6. Quia dixisti, Job : justus sum, et Deus subvertii judicium meum. In judicando enim me mendacium est^ et violenta sagitta mea absque ullo peccato. — Haec beatum Job dixisse queritur, quee tamen quia minime dixerit requisita sacrse histori» verba testantur. Sed qui judicium aeque qusesierat; eo culpa quam finxit protinus senten- tiam promulgat : nam sequitur : \ ERs. 7, 8. Quid est viiHjLt est Job^ qui bibit sub- mnnationem quasi aquam, qui graditur cum ope- rationibusiniquitatum? — Ecce judicium quse- rens, judicium protuht, et post allegationem suam nulla beati Jobexspectata sententia^^eum damnatio- ne dignum ex reproborum societate judicavit. Ait enim : Quis est vir ut est Job ? Ut utique subau- diamus, nullus ; atque subjungit : ^t bibit sub- sannationem quasi aquam. Aqua autem cum bi- bitui*, ita hquide sumitur, ut ad sorbendum oulla sui pinguedine retardetur, Subsannationem vero ut aquam bibere est, Deum sine aliquo obstaculo oogitationis irridere; ut eo quod superbit lingua vel conscientia, nulla trepidatio contradicat. Haec autem ejus sententia super beatum Job, quaatum ab (ramite veritatis exorbitet, illa etiam attesta- tione cognoscimus qua ad diabolum dicit : « Nua- quid considerasti seryum meum Job, quod non sit ei simiiis super terram ? » (Job. i, 8.) Ecce quem Veritas dicit absque comparatione justum, eum £liu asserit absque comparatione peccato- rem. Sed hsec esse propria arrogantium prsedi- catorum solent, ut etiam afflictos auditores suos magis districte corripere appetant, quam blande refovere. Plus enim student ut mala objurgando increpent, quam bona laudando confirment. Un- de scriptum est : < In ore stulti virga superbiee {Prov. XIV, 4) M Nunnunquam vero etiam preedi- catores justirigide feriunt ; sed aliud est cum ju- stitia stimulat; aliud cum superbia inflat. Justi oum severe corrigunt, intern® dulcedinis gratiam non amittunt. Nam ssepe pro inquietudine refre- nanda pravorum, duritiam districti vigoris assu- munt, sed intus charitatis igne hquefiunt» atque eorum amore ardent in quos aspera correctione 8seviunt<, Unde scriptum est ; « Verba sapientium quasi stimuli, et sicut clavi in alium defixi {JSccle. xii, 11).» Sequitur : Vers. 9. Disi enim : Non placebit vir DeOj etiamsi cucurrerit cum eo. — Quod profecto quia minime dixerit, quisquis beali Job verba legiti agnoscit. Sed qui idcirco loqiutur, ut semetipsum ostendendo superbiat, quid miruia si in alterafift- git quod reprehendat ? Sequitur : Vers. 10. Ideo, mri cordati, audiie me. — Ecoe iterum fastu superbi» inflatus, eos tantummodo, qui quasi digne inteUigendo se assequi valeant, quserit. ym.ii. Absiia Deoimpieias^ eiab Omm^iemie m S. ODONIS ABBATI6 GLONtAGENSlS II Z9% prfiesidens spiritus cuncta ejus fluxa restringit, et quodam districtionis suse gladio omne quod in illa male vivebat, interficit. Hoc nimirum disciplinas gladio semeiipsum Jeremias interfecerat cum di- cebat : « Postquam convertisti me, egi poBniten- tiam, et postquam ostendisti mihi, pereussi femur meum {Jer. xxxi, i9) » Quid enim in femore, nisi voluptas carnis accipitur ? Et quid est quod ait : (( Postquam ostendisti mihi, percussi femur meum, » nisi postquam superna spiritaliter vidit ; onme quodinferius in se carnaliteryivebatexstin- xit ? In pecoato enim quisque positus mortalitatis suffi obliyiscitur et terram se esse non meminit, dum adhuc per superbiam inflatur. Post conyer- iniquitas ; opus enim hominis redde ei, et juxta A ficit, quando jam nullis suis motibus seryit, quia vias singulorum reitUuet ei. — Benedi:di, qma. in '' *-'* .^ ^:-- r. x^:«^. omnipotente Deo iniquilas vel impietas nonest, in hac vita nequaquam hoc semper agitur quod sub- jungit,quia juxta opus suum singulis et juxta vias reddet. Nam et multos illicita ac perversa perpe- trantes gratuito praevenit, atque ad opera sancta convertit Et nonnullos rectis actibus deditos fla- gello interveniente corripit, ac si placentes quasi displiceant afOigit. Salomone attestante, qui ait : c Sunt justi quibus mala veniunt, quasi opera egerint impiorum, et sunt impii qui ita securi sunt, ac si justorum facta habeant (Eccle. viii, 14). » Verius ergo Eliu diceret si dixisset, quia in Omnipotente impietas atque iniquitas non est, etiam cum juxta vias proprias hommibus reddere g sionis vero gratiam, cum humilitatis spiritu tan- non videtur, nam etquod a nobis non inteliigitur, -* '-' "— ' ' '" ex occulti judicii non injusta lance profertur. Se- quitur: Vbrs. 12. Vere enim Deus non condemnabit fru- stra, nec Omnipotens subvertit judicium. — Ad diabolum Dominus dicit : « Ck)mmovisti me adver- suseum, utaffligerem eumfrustra(/o* u, 3).» Con- traria quippe videntur, nisi subtili consideratione pensentur. Aliud namque est damnare, aliud aflfti- gere. Affligit ergo juxta aliquid frustra, sed frustra non damnat. An non juxta frustra Job afflixerat, cum non delebat vitium, scd meritum augebat. Frustra enim condemnare non potest, quia dana- natio fieri non ex parte ad aliquid potest. Quse vi- gitur, quid se esse aliud quam cinerem recorda- tur ? In cinerem Abraham reversus fuerat, dicens : « Loquar ad Dominum meum, oum sint pulvia et cinis {Gen. 18, 27).>i Hinc David ait : « Auferes spi- ritumeorum etdeficient^ » et reliqua (Psal^ Lxm, 29). Sequitur : Ve&s. 16. Si habes ergo tntelleetum^ audi quod dicitur, et ausculta vocem eloquii mei. — Habent hoc proprium omnes arrogantes, ut cum fortasse acutum aliquid sentiunt, inde mox ad vitium elatio- nis erumpant, sensusqueomnium in sui compara- tione despiciunt, seque in suo judicio aliorum me- ritis anteponant. Ecce Eliu quomodo paulisper in elationem per verborumincrementa proficit.S«piu8 delicet in extremo punit omne quod hic quisque ^ namque dixerat: « Si habesquod loquaris, respoa conuniserit. i^ec Omnipotens subvertit judicium, ^ -^^ _x__n_-.- /..r ^«^ ._ „. ^. . quia si minusrecta videntur esse quaepatimur, recte tamen in occulto examine decornuntur. Sequitur : Vers. 13. Quem constituit atium super tetToni, aut quem posuit super orbem quem fabricatusest? — Ut videlicet subaudias, nuUum. Per se quippe mundum regit, quem per se condidit, nec eget alienis adjutoriis ad regendum, qui non eguit ad faciendum. Sed hflec idcbco coUiguntur, ut liqui- do indicet quia omnipotens Deus, si per semetip- sum regere non negligit quod creavit, quod bene creavit utique bene regit, quia quod pie condidit impienon disponit. Sequitur : Vers. 14. Si direxerit ad eum cor suum, spiri- tum iUius et flatum ad se trahit. — Cursum cor est, cum ima appetit, dirigitur cum ad superna sublevatur. Si ergo homo cor suum ad Dominum dirigit, spiritum et flatum illius Dominus ad se trahit : spiritum videlicet pro internis cogitationi- bus;flatum veroquocorpus trahitur, pro exter- nis actionibus ponit. Deum ergo spiritum hominis et flatum ad se trahere est, ad conversionem sui desiderii, etinteriora nostra et exteriora conmiu- tare, ut nihil jam menti exterius libeat, nihil caro inferius vel si appetit, adipisci conetur. Sed omne quod homo est, ad eum videlicet a quo est et in- terius desiderando ferveat, et exterius se edoman- do constringat. Sequitur : Vebs. 15. Deficiet omnis caro simul, et homo in emerem revertetur» — Simul enim omnis caro de- D de mihi, » et reliqua (Job xxxiii, 32).Ac si diceret : Dic aliquid, si tamen dignus potueris esse qui di- cas. Hinc autem ait : Si habes inteUectum^ audi quod dicitur.Ac si aperte dicat : Audi me, ni tamen dignus poteris esse qui audiat. Isti quotidiani defeo- tus qui in cordibus reproborum fiunt, quibus in- desinenter ad deteriora desoendunt. Sequitur : Vers. 17. Nunquid qui non amat judtcium sa- nari potest ? quomodo tu eum qui justus est, in tantum condemnas ?— Bonam quidem sententiam protulit, sed beato Job proferenda non fuit. Inom- ni enim quod dicitur sunmiopere intuendum est quid dicatur, cui dicatur, quomodo dicatur. EUu autem attendit quod diceret, sed cui diceret, non attendit. Beatus quippe Job amabat judicium,quia causas subtiliter eum Deo pensare noverat, nec condemnaverat eumqui justus est ; sed cur sine peccato percussus fuerat in dolore positus cum hu- militate requirebat. Amat judicium quisqois vias suas subtiliter discutit, et secretarium cordis in- gressus, quid Dominus ipse tribuat, quid ipsede- beat Deo pensat. Arguens beatum Job quod judi- cium non amaret, et quia eum, qui justus est, condemnasset, illico ejusdem justi, id est, Domini justitiam subdit. Sequitur : ym&.\%.Quidicitregii ApostaJta; quivocatduees impios,— SflBpe novimus quod pleriquequi praesunt inordinatum sibi metum a subditis exigunt, etnoii tam propter Dominum,quam pro Domino venerari volunt.lntus enim se tumore cordis extoUunt, ciui- 393 EPJTOME MORALIUM S GREG. 1N JOB. — LIB. XXV. 994 tosque subditos ia sui coinparatione despiciunt. Unde scriptum est : « Ducem te constituerunt, uoli extoUi, sed esto in illis quasi unus ex illis (Eccli, xxxii^ 0 ; » ^Q^ contra eos dicitur. Qui dicit re- gi: Apostata. Unusquisque enim superbus rector toties ad culpam apostasiae delabitur, quoties prse- esse hominibus delectatur, honoris sui singu- laritate lastatur. Sub quo enim sit non considerat, et quod aBqualibns quasi non sit (equalis exsultat. Ad viam namque pietatis ducerent, si subditorum ^ oculis humilitatis exempla monstrarent. Dux quip- pe est impius ,qui a tramite veritatis exorbitat, et dum ipse in prteceps ruit, adabrupta sequentes invi- tat. Dux est impius, qui per tumoris exempla viam oslendit erroris. Paulus dux impius esse metuebat, cum potestatis suce celsitudinem reprimebat di- cens : « Non quserentes ab hominibus gloriam ne- que a vobis, neque ab aliis, cum possemus oneri esse ut Christi apostoH, sed facti sumus parvuli in medio vestrum (/ Thess. lxxi). » LIBKR VICESIMUS QIJINTUS. Ipsa humanae conditionis qualitas indicat quam B longe rebus csateris prspstat. Nam collata homini ratio asserit quantum omnia, qu«e vel vita, vel sensu, vel ratione carent, natura rationalis antecc- dit. Et tamen quia ab internis atque invisibilibus oculos claudimus, atque visibilibus pascimur, ple- rumque hominem non ex quod ipse est^ sed ex his quae circa ipsum sunt, veneramur. Gumque non intuemur quod ipse sit, sed quid possit, in accep- tione personarum non ex personis, sed ex rebus adjacentibus ducimur, sicque fit ut is quoque apud nos intus in disceptatione veniat, qui foris hono- ratur, quia dum pro his que erga illum sunt ho- norabilis habetur, rebus suis in examine nostro postponitur. At contra de Deo dicitur : Vbrs. i9. Qui non accipit personam principum, q nec cognovit tyrannum^ cum discepiaret contra pauperem. — Potest autem per principem vel ty- rannum quisque superbus intehgi, per pauperes vero humiles designari. Tyrannum ergo discep- tantem contra pauperem non cognoscit omnipo- tens Deus, quia superbos omnes vitam nunc hu- milium deprimentes, in judicio se nescire perhi- bet, dicens : « Nescio yos, unde sitis (Luc. ziu, 25). » Et quia sic potenter cum vult destruit, sicut cum voluit potenter creavit, apte ratiocinando subjungitur : Opus enim manuum ejus sunt uni- versi. — Atque mox subditur : Vers. 20. Subito morientur,et in media nocte cur- vabuniur populi et pertransibunt. QuamUbet sero de hac vita tollantur iniqui,subito et repente tollun- tur,quiafinem suum cogitandopreevidere nesciunt. Subito est quod ante cogitare non potuit. Subito di- ves ille stultus est, qui horrea quse prseparavit dese- ruit, ei inferni locum quem nonpraevidebat invenit. Unde ei dicitur : « Hac nocte repetent animam tuam ate (Luc. xii, 20), »atcontra de justis dicitur : « Vos autem, fratres, non estis in tenebris,ut vos dies illa, tanquam fur, comprehendat ( / Thess. v, 4). » In media enim nocte curvati pertransibunt, qui in obscuritatis su» negligentia humihtati [humiliati] rapiuntur. Tunc curvdbuntur per sententiam judi- cis qui nunc curvari negliguntper humilitatem cttrdis. Eleoti autem ne inviti curventur in morte^ P4TR0Ir. OXKXIII. sponte curvantur in humilitate. Unde sanctee £c- clesiae de conversa prole persecutorum dicitur : M Venient ad te curvi filii eorum qui humihave- runt te (/sa.ix, 14). » £t bene de morientibus po- pulis non ait transibunt, sed pertransibunt, qui etiain vivendo temporaUter quotidie ad finem ten- dimus, et praesentemvitam quasi quamdam vitam subigendo transimus ; hoc ipsuL. moritmis vivere quasi ad mortem ire est, et quot dies vitae peragi- mus, quasi in itinere ad locum propositum tot passibus propinquamus. Sequitur: Et auferent violentum absque manu. — Subaudis, divina judi- cia. Absque manu vero auferent eum qui manu violentus fuit ; absque manu auferent, quia vide- licet subito exitu urgente invisibihter rapitur, qui visibiliter rapiebat, Sequitur : Vers. 2i . Oculi enim ejus super vias hominum^ et omnes gressus eorum considerat. — Tunc enim nequaquam considerare credebatur, quando vio- lentus iste omne maium quod poterat inulte perpe- trabat. i£stimabatur Deus injusti acta non cernere qniadifferebatjuste damnare, etmagna ejus pa- tientia quasi qusedam negligentia putabatur. Ini- quus quoque ipse toties se in peccatis suis non vi- deri a Deo credidit, quoties inulte peccavit, cui per quemdam sapientem dicitur : « Ne dicas : Pec- cavi, et quid accidit mihi ti*iste ? {Eccli. v, 4.) n Emendare non vult nequitiam, pro qua dignam non protuUt poenam. Gressus vero hommum vocat, vel singulas operationes quibus initimur, vel alternan- tes motusintim» cogitationis,quibusquasipas8ibus vel longe a Domino recedimus, vel pie ad Deum propinquamus ; ad Deum enim quasi totgressibus mens accidit, quot bonis motibus proficit, et rur- sum tot gressibus longe fit, quot malis cogitationi- bus decrescit. Sequitur : Vebs. 22. Non sunt tenebrWj et non est umbra mortis, ut abscondantur ibiquiopei^anturiniquUa" tem.— Quid per tenebras nisi ignorantiam,et quid per umbram mortis, nisi oblivionem studuit desi- gnare ? De quorumdam quippe ignorantia dicitur : « Tenebris obscuratumhabentes inteliectum (Ephes. IV, i8). » Et rursum de oblivione quee in morte con- tingitscriptum est; u In illa die peribuut omnes eo- 13 395 S. OnONlS ABBATIS «XUNIACENSIS U 396 gitationes eorum (PsaZ. cxlv, 4). • Quia ergo per morlem funditus oblivioni tradetur quidquid vi- vendocogitatur,quasiqu8Bdam oblivio est, etumbra mortis..\c si ergo diceret : Idcirco ejus judicio nul- lus absconditar, quia nuUatenus potest aut non videre quod fecimus, aut oblivisci quod videt ; quamvis intelligi tenebrae vel umbra mortis etiam aliter possunt. Omnis naraqueimmutatio velutquaB- dam mortis immutatioest. Id enimquod mutat,qua- si ab eo quod erat interficit, ut desinatesse quod fuit, et incipiat esse quod non fuit. Lumen igitur verum, Creator videlicet noster, quia a nulla mutabilitatis vicissitudine tenebrescit, nuUis naturfe susb defec- tibus obumbratur, sed ejus esse siue mutabilitate fulgere est ; tenebrfle ei vel umbra mortis dicitur non inesse. Undealias scriptum est : » Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbra- tio (/ac. I, 17) ; » et unde rursus Paulus apostolus dicit : t Qul solus habet immortalitatem, et lucem faabitat inaccessibilem (/ Tim, vi, 16). » Lux «nim ceternA, qu» Deus est, quanto incommuta- biliter fiilgety tanto penetrabiliter viget ; et neque occulta nescit, quia cuncta penetrat ; neque pene- trata oblividcitur, quia incommutabilis durat. Se- quitur : Yers. 2S. Neque enim ultra in kominis potestate «»/, ut veniatad Deum in judicium. — Hic nimirum non illud judicium designatur, quod per aeternam retribtttionem punit, sed quod mente conceptum per converskrtiem dilttit. Ad illudquippe venire non desiderat, quisquis se per iUud damnari formidat Dum el^go dicitur : Negueenim ultra in hominis po- testate est,ut veniat ad Beum in judicium, profec- to ostenditnr esse quoddam judicium, quod quan- doque etiam a damnatis ac reprobis desideretUT. €t quod est illud, nisi hoc de quo Paulus apostolus dicit : « Si nos ipsos Judicaremus, non utique judi- «aremur (/ Cor, xi, 31) ; » et de quo per prophe- tam didittir : « Non est judicium in gressibus eo- Tum (Isa, iiK, 8) ; » et quod David ait : « Honor Regis jndifeinm diligit {P$aL xoviu, 4). « Ut videli- <;et qui jam Deum honorat ex fide, soJlkite judicet quid ei debeat in operatione. Hinc proph6ta ait : « reduc me in memoriam ut judicemur simul, nar- ra si quid 'habes ui jiistificeris [Fsa, xlih, 26). » Debet enim uniUscujusque mens et causas suas ^pud Dominum, et cattsas Domini contra se soUi- cita «iqirisitione discriftere, debet catite pensare, vel quffi ab eo bona t>erceperit, vel quse mala bo- nisperversevivendo respondit. Quod electi quidem quotidie facere omnino non cessant. Unde bene Salomoti ait : « Cogjlationes justorum judicia (Prov. XII, 5). » Accedunt enim ad secretarium ju- dicds hitra sinum oordis*; considerant quam distric- te qtmiiidoquc feriat, qid «din patienter exspectat ; metuuntin hisqusese egisse meminerunt; puniunt flendo qaod perpetrasseseintelligunt. Nec deest in hoc judicio mente concepto omne ministerium qood punire reos suos plenius debeat. Nam cons- cientia accusat, rartio jndicat, timor Irgat, dolor ex- erumat. Quod jndidum «o certius tptnnt, qao in- A terius saivit, qiiia \idelicetab exterioribus non ac- cedit. Quia ergo nunc in potestate est internum menlis nostrse contra nos subire judicinm reco- gnoscendo accusemus nosmetipsos quales fuimus, pcenitendo torqiioamus, non cessemus, dum Ucet, judicare quod fecimus. Audiamus cautequod dici- tur : Neque enim uitra in hominis potestate est ut veyiiat ad Deum in judicium! ^e^wiXxav : Vers. 2k Conleret multos et innumerabiles^ et stare faciet alios pro aliis. — ['ostquam multanar- rata siint de poena raalorum, subito infertur oc- cultum judicium, quod pie super nos justeque disponitur, quomodo alii perdimt quod tenere vi- debantur, et alii accipiunt quod alii ex meritis perdunt. Cunctis autem liquet quod in illa extre- B ma requisitione examen publicum facturus est omnipotens Deus, ut alios ad tormenta deserat, alios ad participationem regni ccelestis admittat. Sed iioc nunc secreto judicio quotidie agitur quod tunc publice demonstratur. Nam justc ac miseri- corditer singulorum corda, vel examinans vel dis- ponens, alios in exteriora respuit, aUos ad ea que sunt intrinsecus trabit. Hos accendit interna appe- tere, illos pro voluptatibus snis deserit exteriora cogitare. Horum mentem ad supema erigit, iUo- rum superbiam in infimis desideriis mergit, et qui videnturhumano judicio, jam in conspectu fBter- nijudicis stant. Quis enim hominum aestimare po- tuisset Judam vivendi soi1;eiii etiam post ministe- rium apostolatus amittere ? Et quis econtra latro- Q nem crederet causam vit^ etiam in ipso laortis articulo invenire ? Conteruntur ctiam qtii relie- tis coelestibus terram quierunt. Quae autem major poterit esse contritio, quam deserto Creatore creaturam quferere ? desertis supornis gaudiis^ in infimis rebus inhiare ? Unde bene per Proph:tain dicitur : < Humiliat autem peocatores usque ad ierram (Psal, gxlvi, 6). » Qnod autem dicens Con- terit multos, illico adjunxit, innumei^aMieBy mii]- titudinem exprimere studuit reproborum, qm lni- manfiB rationis nuraerum transit. Yel certe indi- care voluit quod omnes qoi pereunt intra electe- rum numerum non habentur, ut eo sint innume- rabiles, quo extra numerum cummt. Unde Pro- pheta intuens tantos hoc Ecolesifle tempore speeie tenus credere, quantos nimirum oertum est elec- torum numerum sttmmamqne transire, ait: «Mul- tiplicati sunt snper numerum (Psal. xxxnc, 6). » Sequitur : Vbrs. 25. Novit enim opera eorum, et idctreo m. ducit noctem et conterentur, - Sciendumsnmmope- reest,qnodiniquus qoisqne duobus modis in nocte conteritur,veI cum exterioris judicii tribuiatione per- cntitur, vel cum occulta senlentiainteriuscncatur. Tn nocte corruit, oum per extremum jndicium^ yi- vendi lumen in perpetnum Bmittit. Unde seriptum est : u f jgate ei pedes et manus, cft miltite eum in tenebras exteriores (Matth. xxii, i3). » Rursum in nocte iniquus conteritur, ciim peccatorum pnece- dcntium confusionedaranatus; veritatis lumen non invenit,et quid deiaceps aigereddbeatMD «guvMil' D 397 EPITOME MOR^LIUM S. GR£G. IN lOB. •- LIB. XXV. Omneqtiippe peccatum quod tamen citius poeni- tendo non tegitur, aut peccatum est et causa pec- eati, aut peccatiun et poena peccati. Peccatum namque quod pcBnitentia non diluit^ ipso suo pon- dere mox ad aliud trahit. Unde fit ut non solum peccatum sit, sed peccatum et causa pecoati. Ex illo quippe vitio culpa subsequens oritur, ex quo cscata mens ducitur ad pejus et alio ligetur. Sed peccatum quod ex peccato oritur, uon jam pecca- tum taatummoda^ sed peccatum est et poena pec- cati, quia justo iudicio omnipotens Deus cor pec- cantis obnubiiat, ut preecedentis peccati merito etiam in. aliis cadat. Hinc David ait : « Appone ini- quitatem super iniquitatem eorum, et non intrent in justitiam tuam {PsaL lxui, 28). » Igitur quia prsecedentibus peccatis ctecatus oculus cordis, ipsa C6Bcitas quae peccantis animum ex antft actae cul- pffi damnatione confundit, merito nox vocatur, quia per hanc ab oculis delinquentis lumen veri- tatis absconditur. Inducere autem noctem dicitur Dominus, non quod ipse tenebras inferat, sed quod obscura corda peccantium misericorditer non il- lustret, ut hoc ipsum in nocte ceecasse sit, a caeteris tenebris liberare voluisse. Sequitur. Vers. 26. Quasi impios per^ssit eos in loco vi- dentium, — In Scriptura sacra quasi aliquando pro similitudine, aliquando pro veritate poni consue- vit. Pro similitudine enim quasi ponitur, sicut Apostolus dicit : < Quasi tristes, semper autem gaudentes (// Cor. vi, 10). » Pro veritate autem ponitur^ sicut Joannes ait : « Vidimus gloriam ejus g]oriam quasi unigeniti a Patre [Joan. i, 14). » Hoc autem loco nibil differt utrum pro similitudine, an pro veritate sit positum , quia quolibet dicatur or- dine, aperte prava malorum vita signatur. Impios vero Scriptura sacra proprie infideles appellat. Hac namque distantia peccatores ab impiis dis- oemuntur, quia cum omnis impius sit peccator, non tamen omnis peccator est impius ; peccator, non tamen omnis peccator est impius ; peccator enim dici etiam qui in fide pius est potest. Unde Joannes ait : « Si dixerimus quia peccatum non habemus, veritas in nobis non est (/ Joan, i, 8). » hnpius vero proprie dieitur, qui a religionis pie- tate separatur. De talibus enim Propheta ait : « Non resurgent impii in judicio [PsaL i, 5). » Lo- eus autem videntinm sancta Ecclesia vocatur : in ipsa enim recte consistitur, nt lumen verum^ quod Deus est, videatur. Unde ad Moysen dicitur : « Est locus penes me, et stabis supra petramcum trans- ibit mea majestas (Exod, xxxm, 21,22). > Et post paululum : « Auferam manum meam, et videbis posteriora mea (Ilnd.f 23). » Multi quippe intra sanctam Ecclesiam positi pia specie, extra Eccle- siam inventi simt impia conversatione. De quibus bene alias scriptum est : « Vidi impios sepultos, qui, cum adviverent, in loco sanclo erant, et lau- dabantur in civitale quasi jostorum opera (Eccle, Tiii, 10). M Sequitur : Vers. 27. Qui guasi de induslria recesseruni ab at. — Soieodiiia (jpiippe est quod peecatiim tribus A modis admittitur. Nam aut ignorantia, aut infir^ mitate, aut studio perpetratur, et graviutf qaidem infirmitate quam ignorantia, sed multo gravius studio quam infirmitate pecoatur. tgnorantia Pau- lus peccaverat, cum dicebat : « Qui priusftii bla»- phemus et persecutor, » et reliqua (Tim. i, 13). Petrus vero infirmitate pecoavit. Industria vero peccaverant hi, de quibus dieebat ipse Magister : « Si non venissem, et locutus eis fuissem, pecoa- tum non habeient, » et reliqua (Joan, xv, 22-24). Simt ergo nonnuUi in Eccietia, qui non solum bona non faciunt^ sed etiam persequuntar, et quae ipsi negligunt facere etiam in aliis detestan- ^tur. Horum peccatum sciiicet non ex inQrmitate vel ignorantia,sed ex solostadio perpetratur, quia B videiicet si vellent implere bona, nec tamen pos- sent, ea quee in se negligunt, saltem in aiiis ama- rent. Sequitur : Et omnes vias ejus intelligere HO- luerunt, — Non enim infirmitate non intelligunt, led intelligere noluenmt, quia Sflepe quss facere dispi- oiunt etiam scire contemnunt. Quiaenimacriptum est : « Servus nesciens voluntatem Domini sui et non faciens digna, plagis vapulaiMt paucis, et ier- vus sciens voluntatem Domini sui, et non faciens juxtaeam, vapulabit multis (Luc^ xn, 47, 48). • Im- punitatem peccandi existimant remedium nesden- di. Qui nimirum sola superbite ealigine tenebres- cunt, atque ideo non discwnunt,' quia aliud nes- cisse, aliud scire noluisse. Nescire enim ignorantia est, Bcire noluisse superbia. Via quippe est incar- Q natsB omnis actio quam temporaiiter geiMit, vie ejus sunt vivendi ordines, qnos ad se venientibos stravit. Tot itaque ad se venientibus vias praboit, quot bene vivendi exempla monilravit. Humilitatis ejus Propheta vias aspexerat, cum suspirabat di* cens : « In maudatis tuis exercebor, et consldenip bo vias tuas (Psal, cxviu, 15); » Quia ergo superbi quique humihtatis Dominicffi facta contenmunt, recte dicitur, vias ejus tntelligere noluenmt. Vias itaqueejus intelligere est, et humiliter tolerare transitoria, et perseveranter exspectare mansura, ut exemplo Dominico aBtema quierator g}oria op- probriis temporalibus oomparata. Sequitur : Vers. 28. Ut pervenire facerent ad eum clamo- rem egeni^ et audiret vocem pauperum, — Com enim isti superbiunt, clamant ad Dominum hi qui ipsis superbientibus opprimantnr. Vel certe, id- circo dicitur quod ad Demn fecerunt clamo- rem pauperum pervenire, quia istis cadentibus in eorum loco pauperes, id est humUes, spiritu su- brogantur. Etquia hoc eorum casu factum est^ ipsi fecisse referuntur, eo videlicet locutionis ge- nere quo pugnare castra dicimus, quia pugnatur ex illis. Vel certe, quia cuncta qu8B superius dicta sunt, referri etiam ad rectores ecclesiasticos pos- sunt, qui relicto praedicationis studio, sub occa- sione regiminis terrenis negotiis involvuntur, apte aubjungitur : Ut pervenire facereni ad eum cla" morem egeni^ et audv^et voeem pauperum. Quia nimirom, dum ipsi curis saeGularibus occupati pr»- dieatkmis of&ciiun desenml, gregen subditiUB in D , 399 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS H 400 quereiarum prorumpere clamore compellunt, ut A quasi jure unusquisque subjectus de vita ficti pas- toris immurmuret, cur tenot magistri locum, qui non exercet officium, quamvis fortasse melius per tumorem potentium superbia Judasorum, et per clamorem pauperum desideria gentium figurantur, sicut attestante Veritate, per epulantem splendide divitem Judaicus populus designatur. Et per vul- neratum Lazarum, qui interpretatur adjuius^ for- ma gentilis populi ex.primitur. Ulis ergo peccanti- bus pauperum clamor auditur^ quia dum Judsei contra Deum superbiunt^ ad Deum vota gentilium pervenerunt. Sequitur : Vers. 29./pso enim concedente pacem, quis est qui condemnei ? Ex quo absconderii vulium suum, quis esi qui coniempleiur eum ? — Nemo ergo dis- g cutiat cur stante Judaico populo dudum in infide- litate gentilitas jacuit, cur ad fidem gentilitate sur- gente Judaicum populum infidelitatis culpa pros- travit. Nemo discutiat cur alius trahatur ex dono, alius repellatur ex merito. Si enim gentilitatem miraris assumptam ipso concedenie pacem, quis est qui condemnet ? Si Judeeam obstupescis perdi- tam, ex quo absconderit vultum suum, quis est qui contempletur eum ? Itaque consilium summae et occultas virtutis satisfactio sit aperte rationis, Unde in Evangelio Dominus cum de hujus rei cau- sa loqueretur, ait : « Confiteor tibi, Domine, Pater cooli et terrse, qui abscondisti hsec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis (Maith. xu, 35). » Sequitur : Et super genies ei super omnes q Ao7nmes.— Ac si aperte admoneantur attendere, quia hoc judicium quod super unam gentem.des- cribitur, etiam super omnes homines invisibili ex- aminatione celebratur, ut alius repellatur, alius eligatur occulte, sed nullus injuste. Hoc ergo quod in maximis fieri cemimus, etiam in nobis singuhs caute timeamus. Sic enim intenduntur divina ju- dicia super unam gentem, sicut super universam generis humani multitudinem. Quia et sic inten- dit Dominus singuhs, acsi vacet a cunctis, et sic simul intendit omnibus, ac si vacct a singulis. Qui enim omnia administrando implet, reget implen- do ; nec universo deest cum disponit unum, nec uni deest cum disponit universum, sanctee scilicet naturse sua potentia vetus operatur. Sequitur : Vers. 30. Qui regnare fecit homine?n hypocriiam ^ propter peccaia populi, — Quia igitur de specie transivit ad genus, nunc de genere se convertit ad speciem. Verum namque regem super Judtea re- gnare noluit, et idcirco ex gentibus meritis hypo- critam accepit, sicut quoque Veritas in Evangelio dicit : « Ego veni in nomine Patris mei, et non accepistis me ; alius veniet in nomine suo, hunc accipietis (Joan. v, 43). » Potest etiam per hypo- critam, caput Antichristus [Antichristi] designari ; seductor quippe ille tunc sanctitatem simulat, ut ad iniquitatenptrahat, sed propter peccata populi regnare permittitur, quia nimirum tunc ipsi sub illius regimine praeordinantur, quia digni ejusDo- mino ante sflecula prsesciuntur qui peccatis subse- quentibus exigunt, ut sub illo judiciis pnecurren- tibus disponantur. Quod ergo tunc Antichristus Buper impios regnat, non est ex injustitia judicis, sed ex culpa patientis ; quamvis plerique et prin- i?ipatum illius non viderunt, et tamen ejus princi- patui peccatorum suorum conditione deserviunt, quia et quem dominantem sibi minime conspi- ciunt^ eum procul dubio perverse vivendo vene- rantur. An non ejus membra sunt qui per affe- ctatm sanctitatis speciem appetunt videriquod non sunt ! Ille namque principahter hypocrisim sumet quia cum sit danmatus homo et nequam spiritus, Deum se esse mentitur, sed procul dubio ex ejus nunc corpore prodeunt qui iniquitates suas sub tegmine sacri honoris abscondunt, ut professione videri appetant, quod esse operibus recusant, quia enim scriptum est : « Omnis qui facit peccatum, servus est peccati ((/oan. vni, 34).» Quanto nunc hberius peragunt perversa qu&e volunt, tanto ejus servitio obnoxii obligantur. Sed quffiri potest ratio- nabiliter quomodo hocin loco dicitur, quodre^ore hypocriiam Dominus facit, cum hac de re specia- Uter queritur per prophetam dicens : « Ipsi regna- verunt, et non ex me ; principes exstiterunt, et non cognovi (Ose, vni, 4). » Quis enim recte sen- tiens dicat, quia facit Dominus quod minime co- gnoscit ; sed quia scire Dei approbare est, nescire reprobare. Unde quibusdam quos reprobat dicit : t< Nescio vos unde sitis. Discedite a me, omnes operarii iniquitatis {Luc, xiii, 25,27). » Et aliquan- do facere Dei est, cum id, quod fieri prohibet, iras- cendo permittit metire. Unde et regis MgypH cor se obdurare asseruit, quia videlicet obdurari per- misit. Miro modo hypocritas Dominus regnare fa- cit et nescit ; facit sinendo, nescit reprobando. LlBER VICESIMUS SEXTUS. Vers. MfZ2.Quiaergo loeutus sum odDeum^te quo- que non prohibebo, Si erravi, tu doce me.Siiniqui- iatem locutus sum, ultra non addam, — Sicut saepe oontingitut bona loquanturetmaliymulta Eliufor* tia paulo superius se dixisse memorat, et secuturus idcirco, ne fortasse erraverit, requirebat. Neque enim requireret, si se errasse credidisset. Est nam- que, ut dixi, propriaarrogantium fraus, ut tunc de 401 EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOR. — LIB. XXVI. 408 errore requirere studeant, quando se novennt non errasse. Qui rursum requirere vel argui de errore despiciunt, si quando se errasse yeraciter cogno- scunt. Sequitur : Vers. 33. Nunquid a te Deus expetit eam^ quia displicuit tibi? — Ac sidiceret : Ego coram Deo rationes positurus sum. Gur modo iniquitas mea a te reprehenditur ? Quffi constat quia, quod in judi- cio a te non requiratur. Recti yiri, cum injuste ab hominibus impetuntur, adsupernum judiciiun re- ourrunt. Unde et ab eodem Job dicitur : « Ecce in cobIo testis meus^ et conscius meus inezcelsis {Job, XYi, 20). i> Et quia ei summopere placere cupiunt, ejus solius testimonium reguirunt. Perversi quo- que quia justorum vitam deserunt, sed nonnun- quam eloquia scrutantur, cum de suis male gestis increpantur, hoc assumunt in argumento defen- sionis, quod justi proferunt cum testimonio purita- tis. Unde eis et consuetudo jam facta est, ut si quis eos de factis suis arguat, Dei magis judicium quam hominum quaerant. A Deo enim et cum se dam- nandos noverint^ judicari metuunt, judicari ab ho- minibus erubescunt. Proponunt ergo magis quod metuunt, ut hoc minus declinare valeant quod erubescunt. Scriptum quippe est : « Unus quisque nostrum prose rationemreddet Deo (Rom. xiv, 42). > Quia vero esse culpabiliores solent hi qui loqui in contentione inchoant, quamqui responderint, sub- didit dicens : Tu enim cospisti loquiy et non ego. — Eo se innocentem credidit, quo pulsatus erupit, ni- mirum nesciens quia innocentia non tempore de- fenditur, sed ratione. Qui enim ejus defensionibus adminiculatur ? Quod si tacenti nulla intuht, recte tameninchoanti prava respondit. Quodsiquid nosti melius, loquere, Quamvis, dumnon ait, quia mehus nosti, sed quid mehus nosti, loquere, nimis hoc ip- sum superbisse est, de melioris scientia dubitasse. Ecce, dum quasi humiliter beato Job loqui tribuit, quod intrinsecus gestaret, ostendit. Sequitur : Vebs. 34. Vvri intelligentes loquantur mihi. — Dedignatus videlicet si beato Job loqui prffisume- ret, qui quasi ejus intelligere verba non posset. Et quia non solum ad loquendum, sed etiam ad au- diendum beatum Job indignum fuisse judicavit, sequitur : Virsapiens audiat me — Ac si diceret : Huicloqui injuste conceditur, qui etiam audire verba sapientium non meretur. Atque mox aperte quam despecta de illo sentiat, manifestat di- cens : Vers. 35. Job autem stulte loeutus est, etverbail- lius non sonant disciplinam. — Sine disciplina lo- cutom beatum Job credidit, quia justum se in suis operibus fuisse memoravit. Verum fortasse Eliu di- ceret, siea queebeatus Jobdeseipsonarraverat, non de illohflBC eadem ipsedisciphnseauctorsestimasset. Innocentem enim Job se asserit flagellatum, quem Deus etiam perhibuit frustrapercussum. Quod ergo vox percussi superbum sonuit, qufle a sententia fe- rientis nullatenus discrepavit ? Incaute sunt humi- les, qui se mendacio illaqueant, dum arrogantiam ^tant, imo mentiendo sijqterbiunt, qui contra veri- A tatem se erigunt quam re]inquunt. Qui enim ne- cessitate cogente, vera de se bona loquitur, tanto magis humilitati jungitur, quanto et veritati socia- tur. Sequitur : Vers. 36. Patei^ miy probetur Job usque ad /i- nem. — Ecce hoc quod de arrogantiae tumore con- ceperat, in verbis etiam maledictionis exaltat, sed fortasse benevole vim probationis optaret, si ste- tisse eum in probatione judicasset. Ut veroaperte malitia ejus crudelitatis appareat, probare adhuc per flagella deprecatur quem inter flagelialapsum fuisse jam queritur, preemisit quod sensit, utaper- tius cognosci debeat quod optat. Adhuc feriri po- stulat quod jam peccasse sub manu ferientis accu- sat. Propria haec arrogantium vota sunt, ut vitam B dolentium examinafi acrius deprecentur, quia quanto sibimet ipsis justiores sunt, tanto alienis doloiibus duriores existunt. Nesciunt enim in se passionem aliensB infirmitatis trahere, et sicut suae, ita etiam proximi imt>eciilitati misereri. Viri autem veraciter sancti flagellari quempiam etiam pro culpa cognoscunt, et si qutedam ejus inordinata corripiunt, ad quaedam tamen dolentia compa- tiuntur, et sciunt sic tumentia premere, ut sciant etiam cruenta refovere, quatenus in eis cum dura emoUiunt, intirma roborent. Sequitnr : Ne desinas ab homine iniquitatis. — [lominem iniquitatis vo- cat, quem Deus justum prse omnibus superna at- testatione denuntiat. Sequitur : Vers. 37. Quiaddit super peccata sua blasphe" n miam. — Accusat eum ct pro peccatis suis flagella meruisse, et post flagella peccasse. Longe vero aliter Dominus jiidicat^ qui et frustra flagellatum insinuat, et bona dupiicia post flageUa reiribuit ; poena enim debetur culpse, non praemium. Beatus ergo Job sine culpa locutus ostenditur^ quem post locutionem preemia subsequuntur. Sequitur : Inter nos interim constringatur, et tunc adjudicium provocet sermonibus suis Deum. — Ac si diceret : Ex nostra assertione cognoscat^ quia nequaquam divinse examinationi sufliciat. Sequitur : CAPUT XXXV. Igitur EUu hxc rursum locutus est. — Omnis qui multa loquitur, in locutione sua semper inci- pere studet, quatenus inchoatione ipsa suspensos auditores faciat, et eo attentius taceant, quo quasi novum audire aliquid exspectant. Sequi- tur : Vers. 1, 2. Nunquid tibi mqua videtur tua cogi- tatiOy ut diceres : Justior Deosum? — Quiabeatus Job justiorem se Deo non dixerit,omnis qui textum historiae legitagnoscit. Sedait : «Proponatsequita- te^ contrame. et perveniat ad victoriam judiciiun meum (Job. xxm, 7). » Vitam suam videlicet pen- sans, et causas percussionis ignorans, ut s»pe jam dictum est, pro diluendis peccatis se credidit, et nonpro augendis meritis flagellari, etidcirco judi- cium suum ad victoriam pervenire ccnfisus est, quia culpam in se, pro qua debuisset percuti, non invenit. Quod quidem de illo et Dominus ad diabo- lum dixit : « Gommovisti me adversus eum, ut af- D ^^' 408 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II. ¥>k fligerem eum frnsir& (Job. ii, 3). » Vel cm^te intueri A Redemptoris nostri praeseutiam potuit. Ipse enim qiii est virtusPatrisetsapientia, etiamejus aequitas non inconvenienter accipitur. Quam scilicet cequi- tatem, quia Deus iniquis fugientibus incaruatam ostendendo coBtra posuit, eos protinus ab iniqui- tate revocavit. Sequitur : Vers. 3. Lixisti enim : Non tibi placet quod re- ctwn eat, vel quid tibi proderit, si ego peccaoero ? -* Si tota libri series attenditur, nil liorum beatus Job dixisse monstratur^ sed arrogantes cum non posaunt reprehendere juste quae sunt, reprehen- dunt mentiendo qusB non sunt. Sequitur : Vers. 4. Itaque ego respondebo sermonibus tuis et amicis tuis tecum, — Dictis superioribus quasi beati Job oulpabilia verba narravit» atque ex eis g sibi materiam loquendi prteposuit ; sed verbis subsequentibus forti acumine discutit hoc quod si* hi ad dioendi materiam fallaciter finxit, et fortes quidem sunt sententi« quse sequuntur, sed beati Job personee minime congruunt. Sequitur : Veks. 5, 6, 7. Suspice cwlumj et intuere, et con^ templare «thera^ quod altior te sit. Si peccaveris, quid ei nocebis ? Et si multiplicatas fuerint iniqui- tntestuXf quidfacies contra eum ? Poito sijuste egeriSy quid. donabis ei, aut quid de manu tua accipiet ? Quamvis beato Job scienti majora ne^ quaquamdici ista debuerunt, vera tamen sunt quflp dicuntur, quod videlicet Deo nec peccata nostra nooeant^ nec bene gesta concurrant. Se- quitur : • « Vers. 8. JTommty^tit similis tui est nocebit impie- tas tua^et filiumhominisadjuvabitjustitiatua, -— Sed inter heec iilud solerter intuendum quod ait : Suspice coelum, et intuere, et contemptare aethera quod altior te sit. Hasc enim dicens, nimirum col- ligit ut considerare debeat quanto minus Deo ac- tione sua aut prosit aut noceat, cui altitu^ine coeii atque «theris prodesse vel nocere non possit. Quamvis in coelo Tel eethere possumus supernas potestates accipere, divinis semper obtutibuB inhfierentes, ut cum angelicos spiritus longe adhuc a nobis distare conspicimus, ipsi Creatori atque Dominatori spirituum quanto distamus interius agnoscamus, corpoream tamen coeli setherisque materiam hoc loco sentire nil obstamus. Nam si yigilanter exteriora conspicimus, per ipsa eadem ad interiora revocamur. Unde Paulus ait : « Invi- sibilia ejus, per ea qun facta sunt intellecta con- spfoiimtur, sempiterna quoque virtus ejus et divi- nitas {Bom. 8, 10).» Humana impietas ei nocet, quem per¥er(endoinquinat,et rursumeum adjuvat nos* tra justitia^ quem a pravis actionibus mutat. Noceri eaim rel adjuvari nesciunt ea quse vel a bono cor- mmpi, vel a malo permutari nonpossunt. SupemiB igitur potestates eoe lesdi vel juvari nequeunt, quo «sse jam ineommutabiles acceperunt. Sequi* tur : Vbrs. 9. Propter multitudinem calumniatorum Hamaount et ejuiabunt propter vim brachii tyran- norum, — Calunaaialores recte dioere possumus oinnes iniquos, non solum qui exteriora bona ra* piunt, sed etiam c{iu malis suis moribus et yitee re-^ pix)bsB exemplo interna nostra dissipare couten- dunt. lUi namque ea quae nobis extra sunt, inva- dere ambiunt, isti nos prdedai^i interius qusarunt ; et quia in hoc mimdo abundat malorum vita qu» oruciat, recte dicitur : Propter multUudinem ca- lumniatorum clamabunt. Quisquis enim mala vi* vere suo nos exemplo compellit, adhuc in aobis yo« ce calumniatoris utitur. Quisquis vero pecoatum suadens, etiam terrerenosappetit,jam contra nos brachio tyrannidis seevit. AUud est enim viiia sua- dcre vivendo, aliud jubendo lerrere, Sequitur : Ver9. 10. iff^ non dixit : Ubi est Deus qui fecU me? — Mos saortB Scripturae est, ut a singulari nu« mero ad pluralem subito transeat, atque a plurali ad singularem vertstur. Unde et Cliuapluraii nu* mero in singularem veniens, ad personam subito infirmi uniuscujusque transivit, fortasse qui a sin^ gulis nielius recognoscitur quidquid dici singula* riter auditur, ut ad cor suum quisque redeat, et in seraetipso hoc quod de unoquoque dioitur repre* hendat. Quisquis enim adversitatum tribulatione fraogitur, a quo factus est minime coatemplatur. Nam qui quod non erat fecit, factum sine guber* natione non deserit, et qui benigne hominem, ne* quaquam cruciari injuste permittit. Sequitur : Qui dedit carmina in nocte. — Garmen ia noote est, Itibtitia in tribulatione^ quia et si pressuris tempo* raUter affligimur, spe jam tamea de aBternitate gaudemus. Carmina Paulus in nocte prsedioabat, dicens : « Spe gaudentes, in tribulatione patiantoa (Rom. XII, i2). )) Carnem in npcte David expres- serat, qui diccbat : Sed videbunt^ incertum, utrum dicat^ pro- pter snperbiam ma^orum non exaudiet, an pro- pter superbiam mal«.rum clamabunt. Intelligi au- tem melius potest» si non exaudiri potius, propter malorum supe7*biam, quam clamare referantur. Nam quod propter malorum siiperl iam cla ):ant, supra jam dictum est. Ergo nobis hoc ver^u mnui- tur, quod paulo subtilius attendatur, quia s£epe oppressi quidem, dum clamaverint, ex se quidem merentur audiri, sed tamen eorum desideria pro- pter opprimentium superbiam differuniur. Justus quippe Dominus, et suos permittit temporaliter opprimi, et violentorum maliliam n quitur augeri, utdum horum vita in purgatione teritur, illorum nequitia consummetur. Ac si diceret : Reatus op- lihmentium audire voces prohibet oppressorum, nec «^ipiuntiir visibiliter justi, quia salvari invisi- biliter non merentur injusd. Unde rursum per prophetam dicitur : « Cum viderit sapientes mo- rientes, simul insipiens et stulti peribunt (Psal. XLviii, 13). » Sequitur : Vers. 13. Neque enim frustra audiet Deus, et Omnipotens singulorum causas intuebitur, — No- tandum quod duo sint dicta, quia et clamantem non fcustra audit; et tamen quod patitur respicit, A et exandiri voces dissimulat, et quod uausqui^que tolerat non ignorat. Nemo ergo qui tardius audi- tui% credat quod a superna cura negligitur. Sfiept enim nostra desideria, quia celeriter non fiunt. exaudiuntur, et quod impliire concite petimus ex ipsa mehus tarditate prosperatur. Sequitur : Yers. 14. Etenim cum dixeris, non eonsiderat^ judicare coram itlo, et exspecta eum» — Fortasse enim, dum clamor noster quasi oagligitur, spes quse cordi merat infirmatur, et superna adjistcuria defutura credimus, quia tardius impetramus ; ae pene inconsiderata Deo esse ingemiscimus^ quffi inulta toleramus. Sed cum nos ista desperationis proeella conturbat, concussa mims citius in por- tum spei se coUocat, si causas suas, cum Domino 3 subtiliter pensat, si bona ejus ad memoriam re- vocat, si mala quse bonis ejus reddidit apud se metipsam callide non accusat, si perpendit quod ab eo juste meruit, et quod clementer accipit. Ac si diceret : Cum iclcireo Deus considerare non creditur, quia tarde miseretur, intima cogitalionis ingredere^ atque illic coram ejusoeulis causse tuee judicium suspice, et qu» ipse vivendo contuhsti, vel quae miserabiliter percepisti, diseeme. Nam qui semetipsum coram Deo non judioat,eum dum affligitur^ non exspecta^ Sequitur : Vers. 15. Nunc enim non inferi furorem suum^ nec ulciscitur valde, — . Scelus quippe Deus diu tolerat, quia in perpetuum dam&ai. et furorem nunc inferre dissimulat, quia effundmdum sine p fine in posterum servat. Electorum aamque est hic conteri ut ad praemia debeant sdternaB haRredi- tatis erudiri ; nostrum est hic flagella percipere, quibus servatur de aeternitate gaudere. Hinc enim scriptui:i est : « Flagellat omnem filium quem recipit (Eebr. xn, 6). » Hinc ad Joannem dieitur : « £go quos amo arguo et castigo (Apoc. lu, 19). » Notandum vero est, quod subintulit valdey quia et si qu» longanimiter tolerat, queedam ta- men in hac etiam vita flagellat, et hic nonnun- quai ferire inchoat quod etema damnatio con- summat. Ergo et nonnulla percutit, et nonnulla inulta derelinquit, quia si nuUa resecaret, quis beum res humanas curare credidisset? Et rursnm si hic cuncta percuteret, extremum judicium unde restaret ? Sequitur : Vers. 16. Ergo Job frustra aperuii os suumt et absque scientia vef^ba multiplicat, — Heec nimir rum inferens, beatus Job, et nihU seisse asserit, et multa dixisse ; et cum ipse que sentit loquaoiter inferat, hunc de vitio loquacitatis aeeusat Sed hoc quoque esse proprium arrogantiom solet, ut et pauca credant quae ipsi multa dixerint, et multa credant, qu» ipsis pauca dicuntur. Sequitur : CAPUT XXXVI. Vers. 1, 2. Addens quoque Eliu etiam, hsec lo- cutus est : Sustine me pautulum^ et indicabo tibi. — Multa jam dixerat, et sustineri adhuc paululum sperat,quia videhcetarrogantes geavese damnum perpeti judicant, si scientiam suam kquendi bre- D 407 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS 11 40« vitate constringant ; tanto enim semetipsos cre- A respicere cfleteros dedignatur, sicque usque ad dunt doctiores ostendere, quanla se potuerunt mulliplicitate loquacitatis aperire. Sequitur : Arf- huc habeo quod pro Deo loquar. — Quia enim sflepe sibi sentiunt silentii revcrenliam non deferri, Dei nonnunquam potentiam de quo quasi loquun- tur insinuant, ac sub praetextu iliius sibi silentium exigunt, quod minime merentur. Quia vero non- nunquam doctores sancti crebro repetunt, si qua obscurius dicunt, ut quee occulta preedicant audi- torum cordibus voce hcec iterationis infundant, plerumque boc appetunt etiam arrogantes imitari, el insolenter ea quee dixerint repiicant. Sequitur : Vers. 3. Repetam scientiam meam a principio. — Sed quia nominata scientia tumor cordis in voce claruerat, arrogans aperte agnoscitur, si non b citius aliquo velamine pallietur : ^ Sequilur : Et operatorem meum probato justum. — Ut, dum quasi pro Dei justitia loquitur, apud bumana judicia quidquid arroganter affluit excusetur. Se- quitur : Vers. 4. Vere enim absque mendacio sermones mei. — Cum ab infirmis auditoribus se intelligi non posse conspiciunt, solent plerumque etiam justi laudare bona quae dicunt, non quod ipsi suis laudibus inhiant, sed quod auditores subaudiendi sollicitudine aocendant, ut dum eorum voce pne- feruntur, ab illorum cordibus ardentiore afifectu rapiahtur. Unde Paulus, cum mira Corinthiis et multa dixisset, a4junxit : « Os nostrum patet ad ejus similitudiuem ducitur, de quo scriptum est : « Omne sublime videl, et ipse est rex super uni- versos filios superbise (Job. xli, 25), » et de cujus corpore dicitur : « Generatio cujus excelsi sunt oculi, et palpebrsB ejus in alla surrectcB (Pror.xxx, 43). » Deum quippe imitari desiderat quia, fasti- gium potentice alienis intentus utilitatibus, et non suis elatus laudibus, administrat ; qui praelatus cfieteris prodesse appetit, non preeesffe. Tumoris namque elatio, non ordo potestatis, in crimine est, potentiam Deus tribuit, elationem vero potenti» malitia nostrfle mentis invenit. Tollamus ergo quod de nostro contulimus, et bona sunt quse Deo lar- giente possidemus. Sequitm* : Vers. 6. Sed non salvat impios, etjudicium paur peiibus tribuit, — Scriptura sacra plerumque pau- peres humiles vocare consuevit. Unde in Evange- lio cum adjectione spiritus nomiuantur, dum dici- tur : « Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum [Matth, iii. 5>. » Quia enim divitise visibiliter potentes ostendunt, apud seiuet- ipsos pauperes sunt, qui elati in suis conscientiis non sunt. Eos vero impios vocat, qui aut a fidei pietate disjuncti sunt^ aut in hoc quod fldeliter credunt; pravis sibi moribus contradicunt. Omni- potens Deus elatos dcstruit, humiles vero per /u- dicium liberos reddit, vel certe judicium pauperi' bus tribuit, quia hi qui nequiter opprimuntur, ipsi tunc super oppressores suos judices veniunt. Se- vos^ o Corinthii; cor nostrum dilatatum est(f/Q quitur : Cor. VI, It). » Sed arrogantes, dum cor bonorum nesciunt, et solas aliquando voces imitantur, effe- runt laudando quae dicunt, non quod eis ^ torpor audientium displicet, sed quod sibi inhianter pla- cent. Sequitur : Et perfecta scientia probabitur tibi. — Nimirum sensit se magna dicturum, sed tumenti corde hoc q:iod de semetipso sublimiter aestimavit, tacere non potuit, et ideirco quod rec- tum sensit, laudando prsecurrit, quia jam quidem divino judicio reus esset, si magna de se saltem silendo sensisset. Ante subtile enim veritatis exa- men securi omnino non sumus, etiam si hum.ano judicio quod in nobis reprehendi debeat non ha- bemus. Sequitur : Vers. 5. Deus potentes non abjicit, cum et ipse sit potens. — In usu vitae mortalis qusedam ex se- metipsis sunt noxia, quaedam vero ex his quee cir- ca ipsa versantur. Ex semetipsis quaedam sunt noxia, sicut peccata atque flagitia ; qufledam vero nonnunquam nobis ex his quae circa ipsa sunt no- cent, sicut temporalis potentia vel copula conju- galis. Bonum namque est, conjugium sed mala suntquce circa illud ox hujus mundi cura succre- scunt. Unde et Paulus ait : « Qni autem cum uxore est, cogitat quae sunt roundi, quomodo placeat uxori (l Cor. vn, 33). » Magna est etiam potentia temporalis^ quia habet Deum meritum suum, de bona administratione regiminis. Nonnunquam ta- men eo ipso quo praeeminet caeteris, elationis co- gitatione intumescit, subjectos despicit, ex mquo D Vbrs. 7. Non aufei^et ajusto oculos suos, et re- ges in solio suo collocat in perpetuum et illi eri- guntur. — Abstulisse enim a justis oculos suos fortasse Dominus creditur, quia injustorum crude- litatibus hic sine vindicta lacerantur, sed famulos suos tunc magis respicit, cum injuste eos nequitia persequentis affligit. Videns enim quod humiliter tolerent, nimirum jam praevidet, quid illic eis mi- sericorditer recompenset. Reges autem benc sancti viri Scripturce sacrae testimonio vocantur, quia tentationum suarum motibus non consentiendo succumbcre, sed regendo preeesse noverunt. Quia igitur ab hac potestate regiminis, ad potestatem transeunt retributionis dicatur recte : Reges in so^ lio cotlocat in perpetuum. Semetipsos enim re- gendo ad tempus fatigati sunt, sed in regni erec- tionis intemoe solio in perpetuum coUocantur, et eo illio accipiunt [incipiunt] alios digne judicare, quo hic nesciunt semetipsis nequitur parcere* Hinc enim alias dicitur : « Donec justitia conver- tatur in judicium (Ps. xcui, i5). » Apte autem in perpetuum subdens, apte quid dicat insinuat ; si enim de terreni regni solio diceret, nullatenus m perpetuum subdidisset, quia quique illud arri- piunt, profecto non in (^o in perpetuum^ sed temporaiiter collocantur. Bene autem subdidit, et illic eriguntur, ac si intentioni audientis invenerit [innuerit] dicens : Quia hic humiliati sunt, illic eriguntur. Sanctis namque viris iste locus humilitatis est, ut ille sit celsitudinia. Unde 4M EPITOME MORALTUM S. GREG. IN JOB. -- LtR. XXVI. 4!0 alias scriptum est : « HiunOiasti nos in loco affli- A ctionis {Ps. xliii, 20).» Sequitur : Vers. 8, 9. Et, si fuerint in catenis, et vinciafi- tur funibus pauperlatis^ indicabit eis opera eorum, et scelera earum, quia violenti fuerunt. — GatenaB obligationis sunt, ipsa adhuc retentio peregrina- tionis. IJgatum se bis catenis Paulus aspexerat, cum dicebat : « Desiderium habens dissolvi, et cum Christo esse {Philip. i, 23).» Paupertatis funi- bus Tiatum se esse cernebat, quando veras divi- tias intuens, eas etiam discipulis exorabat, diccns : « (Jt sciatis qufie sit spes vocationis ejus, quse divi- tiee glorise haereditalis ejus in sanctis {Ephes. i, li<).> Bene autem post ista subditur : Indicavit eis opera eorumy quia violenti fuerunt. Cum enim su- pernam gloriam magis amando cognoscimus,tunc b mala, quse egimus, graviora fuisse «"entimus. Un- de et Paulus post perceptam gratiamsupernorum, ea qure in se studia virtutum crediderat fuisse, jara scelera cognoscebat dicens : € Qui prius fui blasphemus, et persecutor et contumeliosus, sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate (Tim. i, 13).» Vel certe. « Sed quae mihi fuerunt lucra, hec arbitratus sum propter Christum detrimenta (Philip. lu, 7.» Sequitur: Vers. 10. Revelabit quoque aurem eorum ut cor- ripiat^ et loqueturut revertantur ab iniquitate. — Aurem revelare est intellectum cognitionis aperire; revelata vcro aure unusquisque corripitur, quan- do intrinsecus eeternorum bonorum desiderium percipit. Potest vero in catenis et funibus pauper- q tatis, poena etiam temporalis afflictionis inteUigi. Quia saepe jubentis verba non audiunt, ferientis verberibus admonentur, ut ad bona desideria poe- na trahant quos prsemia non iuvitant. Unde per Prophetam dicitur : « In freno et camo maxillas eorum constringe, qui non approximant asorbeat me prqfundum^ neque urgeat super nie putens os suuip {Psal. Lxyiu, i6).» Latissime q.uippe de ore ang^sto salyatur^ qui et post iuiquitatum jugum, aq iii)(^ftatem boni pperis poBnitend) reducitur. Dayid propheta conclusionem angustioris aspexe- rat, cum aicebat : «Salvam fecisti de necessitati- bus animam meam, nec conclusisti me in manus inimici IPsal. xxx, 8. 9). > Latissime autem salva- tum se noverat. cum subderet dicens ; « Stataisti in Ipco spatiosp pedes meos {Ibid.),» Sequitur : Et non liabente fundamentum super se. — Omne ^ peccatum fundamentum non habet. quia non ex ' propria natura subsistit. Malum quippe sine sub^ stantia est, quod tamen utcunque sit, in boni na- tura cqalescit. Quem enim rapit iniquitas, infcr- nus af>sorbet. Aliter. Infernus yero non habere fundiun recte creditur, qqia quisque ab illo rapi- tur, in immenso devdratur. Aliter. Nam sicut quis in put^o mergitur, putei fundo retinetur^ ita cor- ruens quas| in quodam fundi loco consisteret ani- ma, si semel lapsa in ahqua se peccati men^ura retineret. Sed cuni ppccato in qup labitur, non pp- test esse contei^ta, dum quotidie ad deteriora deji- cituf, (|uasi in puteum cecidit, fundum non inve- mt quo figatur. Esset enim fundus putei, si fuisset mensura peccati. Sequitur : I^equies autem mensae tuae eri^ plena pingueUine. — Reauies mensae est refeptio satietatis internae, quffi pinguedine plena dicitur, C[uia in ffiterpffi voluntatis praeparatur io9). Hujus inensae ppulas esuriebat Propbeta cum di- ceret : c< Satiabor dum ipanifestatibur gloria tua {Psal. xyi, ^5). » Sequitur : Vers. i1. Causa tua quasi impii judicata est, causam Jj^diciumque r^cipies. — Bonorum causa tristitia est, quorum ca^sa c^uasi impii judicatur, qui^ eprum hic justitia patemb flagello fatigatur, ut ad amphorem yigilantiam, non solum perceptio- ne mandatprum, sed etiam verborum percussione doceantur. Sed causam judiciumquc recipiunt, quia ex ea justitia quo modo vivunt, tunc in cul- ^59) Videtmr hic yerbum aUquod deesse. CLUq^AC^SIS 11 m mine judiciariffi potestatis enitescunt, ut taato tunc potentius cuncta judiceut, quanto nunc in eis sub- tilius cuncta judicantur. Hsec Ehu quaado spon- dei)do intulit; qu» beatus ^ob semper credeDdo stabihter tenuit. Sequitur : Yers. iB. Non te ergo superet ira, ut aUquem opprfmas. — Arrogantes enim ir» motui depu- tant, quidquid a sancta Ecclesia geritup censura discipUntie, et quia bumanffi laudis appetitu beni- gni student semper apparere, nuUos cense^i dis- tiictionis severitate corrigendos. Unde a bonis re- ctoribus, sicut superius dictum est, opprimi ffisti- mant, quos invi^os cernunt a yitiis coerceri. Au- ctore autem Domini quia in cunctis mmxdi parti- bus sancta Ecclesia cuimine religionis excrevit, hauc ipsam temporalep potentiam; quia qi44^ni bene utitur, obtrectando in vitium elationis inflec- tunt. Moraiiter : Omnis per quem necesse est alie- na vitia corrigi, semetipsum prius debet solerter intueri^ ne dum ahum ulciscitur, ipse ulciscendi furore superetur. Plerumque enim mentem sub obtentu justitiffi irffi immanitas vastat, et dum quasi sffivit zelo rectitudinis, rabiem explet furo- ris, justeque si facere sestimat, quidquid ira ne- quiter dictat. Quia videlihc^t si is, qui cor^igere nititur, ira superetur, opprimit antequam coni- gat, et, dum plus quan^ del^et accenditur, sub justffi ultionis obtentu a^ immanitatem crudelita- tis effrenatur. Sequitur : Nec multitudo locorutn inclinet te. — Ac si idem sanctffi Ecclesiffi bu- mihtatem magis inter prospera conservanti arro- gantium voce dicatur. Quia ubique hdei reverentia coleris, cave ne ejusdem reverentiffi fastibus ex- toharis; quosdam quippe conspiciunt, quia sub rehgionis obtentu vitio eletionis intumescunt, et quod in quibusdam jure reprehendunt, hoc in- juste ad crimen omnium pertrahunt. Notandum vero quo J non ait : Nec mulhtudo locorum extol- lat te, sed ait : Nec multitudo locorum inclinet te. Omnis enim qui temporahter extollitur^ eo ipso quo extolhtur, inclinatur : quia cum se exterius erigit, intus cadit. Moraliter: In tot quippe locis inclinamur^ in quot supervacuis curis extendimur. Nam sicut locus est corporis, spatium corporale, ita locus est mentis unaquffique intentio cogita- tionis. Quffi dum huc illucque impelhtur, si dile- ctione aliqua cogitationis suffi libenter ocoupatur» velut in loco quodam ponitur, ut quiescat, nam q^ioties vict' tffidip a cogitatione in cogitatio- nem ducimur, quasi fessa mente de loco ad locum migramus. tot itaque loca culmen men- tis inclinant, quot subortffi cogitationes unitat^m bonffi intentionis dissipant. Recta etenim mens staret, si imi cui debuerat cogitationi, semper in- hffireret. Sequitur: Vers. {9. Deponemagnitudinemtuam absque tn- bulatione, et omnes robustos fortitudine. — Quos alios esse Ecclesiffi robustos accipimus, nisi eos qui ad vincenda mundi hujus desideria et coeptis subli- mibus, et consummatis proyectibusconvalescunt? 443 EPITOME MOe^UUM S, ORK, »« JOB. ^ UB. XXVII. 4j|i llagBitudo iUque eju$ kv vobuskorum suoFum vita A quando hi qui ^ivm ixuque didiceruQti pastonmk coosisiit» quia tuuo gloriQsior redditur, cum pra defeasione Yerit»U$, ad mortem usque ab eleeti» iUius constaoti viriute certatur. A?rogaBtes igitur viri, subduclis de hoo muado apostolis, sub^uotia 9A superna martyrii>us» qi^a fortasse doetores va- lefltioreaque pr«&fK>sitos abunde esse oouspiciuat, quasi soli se remanisse intra Ecclesiam suspican- tur. Unde dum se preferupt ei, velut oonsule^tea illudunt^ dicenlee: Depone magnittKlinem iuam absqu^iri^iaHone^ et (mn^ i^bmim fQrtiiu4ine^ Ac si apiertift exprobralionibus dieit : Nequaquam magoitudinaiQ babere oonfidas, quia sitbductis prior&bua partibus, jam noa babea de quomm vika glorieris. Dieunt baeo profeolo nescientea. loca percipiunt, qupd reote quidem dioi po^t^rwti si bumiiiter dioeretur. Moraliter; ^^ quipp^ prpi^ trahituF, cum suborla de tealatiQoa tri«Mtilk n« solatioaeooncitanoAsinitur; nozpvatral\]itur^qui4| mcaror animi oonliisis oogitatiois^bua eloagatu?, Nam, dum mens posita in tentatioi\e, ou%d«iiB t^nf4liRi9 caoatuTyatque ab ^mni luoe gf udiiejus Qoulu^ ^lau*, dilur, dum solMta tr#pidat ne» boo quod ^^fi dvh dum oaBperat, funditus aiaittal*Unde cit b.eQ9 dioUup qaod in hao noote pra robuMis popuU asoeu^unt, quia videlioet in boc nemore t^tatioidsi pcQ ro?. bustis motibus cogitationes iadignfip^ et luuitiplices quia omnipoteas Oeus Ecckaiam suam digoa sine B in corde prosiliunt. iNam dum sa iu perturbatiouo admiaistratione non deaerit; nam eum fortes ad prflBmium vocal, eorum vioe debiles ad oertamina roborat. Qum iUoa susoipiendo remunerat, istis laborum virea quas remuneret, subministrat. De quibua eidem aanct» Ecclesise dioilur : « Pro patri- bus tuis nati sunl tibi iiUi. Constitues eas principea super omnem terram (Pml. xi.iv, i?) » Moraiiter ; Robusti quippe suQt motus oordis, cum nuUa, nisi quffi virtutis subI, sentiunt Sed magnitudinem el robustos motus deponimus, quando pulsante vitio cogimur pensare quod sumus. Robustos molus deponimus, quando non jam de virtute attolUmur, sed in cnlpa eonaentiendo obruendi ipsa qua qua- timur, infirmitate formidamus. Ac si aperte dice- conspioit, jam poenw amiss^s quod fuarat, fluc^u» in se enumeroa luQiuitusque ooacervAt* Ao ai quippe diceret in tentationa depr^heui^^: oitiui tenebraa moef oris iaoide, ne, qui iu tVfUtquiUitA^ de te aiita senseras, tn perturbaliou^ quoqu^ d^t^ rius cogilationum te Galigine canlundfks.. Qua4 reote EUu dioerel, ai tamen cui dioaral swet* (t^ h€Be l^to Job tanto minus congmunt, quauto fUx iUo omnia altius soiunter. Sequitur^ : Veks. %{ . Cme ne de^iimes. ad i»iqMiMmf Aan(2 enim cwpisii iequipQit vus^riam* -r- HUj9 Pi(ofeqt()i arrogantes EoolesisB miseriam vqmuI quQd df«p^- ctam Deo ejus multiludinem suspioaatur» ^t ao iUam altiore elatiofiecoaiitami^uot, quo etdeapeataqi retur : Omne quo intrinseous de bona acUone in- q Deo funditus suspicantur. Hia igilur, tiguralA a^potr tueras reprime, et cordis motus quos ex recto opere robustos habueras^ depone, qiiia jaqi in ipsa adversitatis tentatione oonsideras, quam fpustra prius de te magna elatus asstimabas. Quffi yidelicet magnitudo idcirco absque tribulatione deponenda dicitur, quia nimirum tentatione humilitas profi- cit. Prospera est ipsa adversitas, quae mentem ab elatione custodit, sed tamen sine magna tribula- Uone non agitur, cum tranquiUa mens irruente tentaUone quasi repenUno hoste turbatur. Se- quitur : Vers. 20. Neprotrahas noctem,utascendantpa- puli pro eis. — Ao si aperte arrogantes dicant i Ignorantiffi tus obscuritate non agas, ut in loco sitione traBsoumi^, jam nuQo inferanda aUQiqutt moraUter tenUimtur, ul figurfi fiocleaias o^goit^, quam expressam genei^^Utar cvedimus audiamua etiam quod ex his verbis iu singulia «peK^iiUitoi! ooUigaQius. MoraUier : Iniquitatam post nuseri^m sequitur^ qui post mala qusa post oarreotioaem sustinet fepventi corde, impatienliffi f^stibus ioflaiQ- uiatur. Quod beatum Job perpetrasse EUu oradi- dit» quia eum, inter flageUa positum, Uberis effari vocibus audiyit ; videiicet nesoieus quiftr oiQQa quod dixit, non hoo de iniquitatf impatieQti^, 9ed de virtute veritatis protuUt, qui ab interni jiulioi^ sententia neo cum se justiUoaret, esravit. Quid eat hoc quod, dum ad eam decUnari vet^t, de aa fortium ramerosilatem subroges iniirmorum. Po- ^v protiQus quaai ad quam deeUnatum jam fuant, puU quippe nomine desig.iantur^ qui quasi vuU gari consuetudini dediti, in cunctis ques appetunt, paasim vivunt. Noctera vero protrahere est, ut pro robustis populi ascendant, si per negUgentiam agitur, ut doetorum et fortium loca indocti ac dor biles sortiantur. Populi pro robustis ascendunt. daiQnat j nisi quod arpogantes vifi plus Tideri JQ- dices quam oonsolatores valunt 9 Unde et QQQr nunquara ea difitriotis santentiia feriunt, quflf Qftta in fiorde suspicantur, et ppius quam oerta ^it culpa delioquentium, prpfertur inveofip distppt^ verborum. LIBEB VICESIMUS SEPTIMUS, Vers. 22. Ecce, Deus excelsus infortitudinesua, etmiUus ei »isn$lis in legislatoribus.— Hoc in loco Siiii Redemptam mrtti fidfwPm humilam mm humUis .con$pxcit; ^ eu^ prophetan^p p^tedicft* quem el^itis mQ;tibus iwufi^- A<2 H ^^^^r Q^^ b^~ 9uU^ yj^tur m ufii^^ m S. ODONIS ABBATIS GLUNIACENSIS tl. 416 titudine. Paulo etiam attestante, qui ait : « Quia etsi crucifixusestex infirmitate, sed Yivit ex virtute Dei (// Cor* xiu, 4). » Sequitur : Nullus ei similis in legisUUoribus. Legislator Moyses, legislator JOsue^ legislatores etiam prophetce. Legislatores cunctos dicere possumus, quos ex lege scimus admonuisse recta populum. Sed huic Mediatori in legislataribus similis nullus est. Quia isti gratuitu Yocatiex peccatis ad innocentiam redeunt, et ab his quee in semetipsis experti sunt, prsedicando alios reducunt. Redemptor autem noster homo sine peccato est, filius sine adoptione, nec perpetravit unquam quod redarguit, et sic mundo ex humani- tate loquitur, ut tamen eidem mimdo ante seecula ex divinitate dominetur. Sequitur : Vehs. 23. Quis poterit scrutari viasejus, aut quis eidicere: Opet^atur iniquitatemf— Ac si dicatur: Gujus perscrutari actio non potest, quo pacto re- prehendi potest?Nemo enim bene judicat quod ignorat. Tanto ergo debemus sub ejus judiciis siien- doquiescere, quanto et rationemjudiciorum illius nos cernimus non videre. Unde et bene subditur : Yebs. 24. Memento quod ignores optts ejus, de quo cecinerunt viri,— In Scriptura sacra aliquan- do viri angeli, aliquando autem pei*fect£B vitie ho- mines memorantur. Nam quia aliquando vir an- gelus dicitur, Daniel propheta testatur, qui ait : « Ecce vir Gabriel {Dan. ix, 2i). » Rursus qui vi- rorum nomine perfectie vitfie homines exprimun- tur, in Proverbiis Sapientia loquitur dicens : « 0 vih ad vos ciamito (Pro, viii, 4). » De Domino igi- tur viri canunt, eum ejus nobis potentiam vei su- pemi spiritus, vel perfecti quique doctores inno- tescunt. Sed tamen opus ^us ignoratur, quia ni- mirum judicia iliius ipsi etiam qui hunc predicant impenetrata venerantur. £t sciunt ergo qu» prssdi- cant, et tamen ejus opera ignorant, quia co- gnoscunt eos per gratiam a quo factt sunt. Hinc Psalmista ait: « Qui posuit tenebras latibulum suum (Psal. xvii, i2j.>» £t item : « Judicia tua aby»- sus multa (PsaL xxxv, 7^. » Ac si aperte diceret : De quo fortes quique locuti sunt, ejus opera tuffi mentis oculis i^sconduntur, quia mensuram tusa notitiffi, eo quod huminate circumscrii>eti8, tran- seunt. Sequitur : Vbrs. 25. Omnes homines vident eum^ unusquis- que intuetur procuL — Omnis homo eo ipso quo rationalis est conditus, debet ex ratione colligere eum qui se condidit Deum esse, quem nimirum jam videre est^ dominationem iUius ratiocinando conspicere, procul quippe eum intueri est, non jam illum per speciem cernere, sed adhuc ex so)a operum suorum admiratione pensare. Procul illum hic etiam electi conspiciunt, quia necdum claritatis ilUus per acumen intimse visionis appre- dunt, cui est si jam peramorem juxta sunt, adhuc tamen ab illo terrentB habitationis pondere di3jun- guntur, quem nimirum reprobi etiam cum in judi- eium venientem viderint, procul intuentur,quia non eum in divinitatis forma, sed in sola, quaet com- prehendi potuit, humanitate eouBpiciunt. Sequitur : A Vers. 26. Ecce Deus magnus vincens scientiam^ nostratn. — Superius dixerat : Ecce Deus excelsus. Nunc iterum dicit : Ecce Deus magnus. Quid est, quod de Deo loquens, ecce dicit, et ecce repetit, nisi quod ecce dicimus de hac re quam in pne- senti monstramus, et quia Deus ubique pnesens est, cum dicitur de illo, eccCy etiam non videntibus adesse memoratur? Bene autem vincere eum nos- tram scientiam narrat, quem videri ab hominibus dixerat, quia etsi ex ratione conspicitur, magnitu- do illius nulla nostri sensus subtihtate penetratur. ^qmiuT iNumerus annorum eyus inxstimainlis. — Dicere utcunque seternitatem voluit, et ipsam setemitatis longitudinem annos vocavit. Cum enim brevitatem temporis dilatare volumus, momenta per boras, horas per dies, dies per menses, menses autem per annos extendimus. Quia ergo amplum quiddam dicere voluit, sed quid diceret latiud non invenit, Deo annos sine aestimatione numeri mul- tiplicavit, dicens : Numerus annorum ejus inofs- timabiliSy ut dum ea quffi apud se sunt prolixa multiplicat; esternitatis longitudinem se mentiri non posse infiriuitas humana cognoscat. Sequitur : Vers. 27. Qui auferi stellas pluviae, et effundit imbres ad instar gurgitum. — Sunt enim in coeli facie alise stellfe quas nuUa pluvia subsequitur, et alise prodeunt quse arentem terram imbribus infundunt. Igitur quoties in sancta Ecclesia recte quidam vivunt sed tamen prasdicare eamdem reo- titudinem nesciunt, stellse quidem sunt, sedin sic- Q citate aeris nats, quia per exemplum bene viven- di lucere cseteris possunt^ sed per praedicatioius verbum pluere nequeunt. Cum vero in ea quidam et recte vivunt, et aliis eamdem rectitudinem verbis praedicationis influunt, quasi ad profe- rendas piuvias in coelum stellie producuntur ;quae sic vit» suffi meritis luceant ut etiam sermone preedicationis pluant. An non in hoc coelo astrum pluviee Moyses exstitit ? Sic quippe Isaias et Jeremias, et ceeteri prophetse fuerunt, quorum videlicet, animas ab hac corruptibili carne sus- ceptas, quia ex prsesentivita supernajudiciaaufe- runt, quasi a coeli facie stellae pluviae subtrahim- tur, et ad occultum astra redeunt, cum peractis suis cursibus i^anctorum animse in thesauris dis- ^ positionis intimae reconduntur. Sed, cum prophe- tas abstuht, eorum vice Dominus apOstolos misit» qui in simihtudinem gurgitum pluerent, id est uberiore prsedicatione emanarent. Possunt quoque per stellas pluvise sancti apostoli designari. De quibus JudaeiB reprobatee per Jeremiam dicitur : € Prohibitfle sunt stell» pluviarum et serotinus imber non fuit (Jer. iii, 3). » Stellas pluvise ergo Dominus abstraxit, atque ad instar gurgi- tum imbres fudit, quia cum Judfiea prsedicantes apostolos abstuht, doctrina novse gratisa mun- dum irrigavit. Sed ablatis steUis pluviae in mare gurgitum imbres dedit, qui etiam reductis ad su- pema apostohs, per expositorum sequentium liu- guas, fluenta divinse scientiiB diu abscondita )ar- giori efiiisione patefecit Nam quod illi sub brevitate 417 EPITOME MOttAUUll S. 6R£A. IN JOB. — UB. XXVlI. «18 locuti sont, hoc exponendo isti muUiplidter auxe- A quoque maris operiet, — Omnipotens enim Deas runt. Sequitur Vbhs. 28. Qui de nubibus fluunt. — Hi quippe gurgites de nubibus fluunt, quia si ex sanctis apostoiis vis intelligentifle non inciperely nequa- quam per ora doctorum largior manaret. In Scrip- tura enim sacra aliquando per nubes, mobiles quique homines designantur, ut iliud Salomonis : «c Qui observat ventum non seminat, et qui consi- derat nubes nunquam metit (Bccle. xi, 4). » Ven- tum immundos spiritus, nubes vero subjectos homines appellat. Aliquando prophetffi, ut iiiud ; « Tenebrosa aqua in nubibus aeris {PsaL xvii, i2). » Aiiquando apostoii ut iiiud : « Mandabo nu- bibus meis, ne super eos piuant imbrem {Isa. v» coruscantibus nubibus cardines maris operuit, quia emicantibus prssdicatorum miracuiis ad fidem etiam terminos mundi perduxit. Ecce enim pene cunctorumjam gentium corda penetravit. Ecce in una fide Orientis limitem Occidentisque conjun- xit. Sequitur : Vehs. 3i . Per hsee enim judicat populos, et dat escas multis mortalibus. — Per h«Bc, nimirum verba pnedicatorum, id est, guttas nivimn, per hffic, fuigura miracuiorum, Deus populos judicai^ quia eorum terrore ad psenitentiam vocat. Nam, dum supema audiunt, dummira opera attendunt; mox ad corda sua redeunt, et sese de anteactis pravitatibus affligentes, ffiterna tormenta perti- 6). « Sequitur : Qum prsetexunt cuncta desuper. ^ mescnnt, sed per easdem nubes per quas terror — Nubes cum super aerem prsetexunt, si in ccslo ocuios attoliimus, non coeium, sed ipsas intuemur. Quia ergo carnales homines sumus, cum superna appetere nitimur, quasi in coelum ocuios levamus, et velut in coelum aciem tendimus, quia pressi usu eorum corporaHum, doceri spirituaHa conamur. Sed quia transire inteiiectus ad divina non sinitur, nisi prius per sanctorum praecedentium exempia formetur, quasi jam coeium noster ocuius suspinit, sed nubes videt, quia oomprehendere quse Dei simt, appetit ; sed vix mirari ea quae hominibus coliata sunt potest. Unde et alias dicitur : < lilumi- nans tu mird^iliter a montibus 6eternis(Psa^.Lxxv, 5). » More enim nubium extensa desuper nos Pa- afEligitur, etiam esca datur, qus magna prsdica- torum dispehsatio est, ut sic sciant superbientium mentes afiOigere, ut etiam afflictas noverint conso^ iationis eioquio nutrire, quatenus et peccantes de eeternis supplioiis terreant, et poenitentes de su* pemis regni gaudiis pascant. De hoc quippe ju- dicio dicitur : < Accipite Spiritum sanctum ; quo- rum remiseritis peccata, remittuntureis,etquorum retinueritis, retenta erunt {Joan. ix, 23). » De his quoque dicitur : x Date iUis vos manducare {Matth* XIV, id). » Ac si diceret : Si sanctos suosin minis- terio praedicationis extendit, eorumque verba mi- racuiis adjuvat, totius mundi limites advocat, per quae et prius supcrbientes judicat, et post verbum trum vita tegimur, ut ad fructum fecundi gernri- p consoiationis nutriens in spe humiles rolM>rat. No- nis infondamur, et quasi intuentes coeium prius nubes aspicimus, quia ante bonorum facta admi- rando cemimus, el post iiia quee sunt coeiestia ex- periendo penetramus. Sequitur : Vbrs. 29. Si voLuerit extendere nubes quasi ten- torium suum. — Extendit nul>es Dominus, dum ministris suis viam praedicationis aperiens, eos in mundi latitudme circumquaque diffudit. Bene au- tem dictum est : Quasi tentorium suum. Tentorium quippe in itinere poni solet, et cum prffidicatores sancti in mundum mittuntur, iter Dominofaciunt. Unde scriptum est : « Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui prseparabit viam tuam {Mal. III, i). » Et unde rursum per Psaimistam di- citur : « Iter facite ei qui ascendit super occasum {Psal, Lxvii, 5). » Iter quippe per eos agit, dum humanis cordibus eorum eloquio infundit, at- que in hoc itinere tentorium Dei sunt. Hcec eadem corda sanctorum, quibus quasi in via quies^ cendo tegitur, dum per hsec ad mentes hominum veniensy agit quse disposuit, et non videtur. Sequitur : Vbbs. 30. Et fUlgurare lumen smm desuper. — Quid enim sentire fnlgura, nisi miracula debemus? De quibus per Psalmistam dicitur : «Fulgura mul- tiplicabis, et conturbabis eos {Psal. xvii, 15). »Per has ergo nubes lumine suo fuigurat desuper, quia per prsedicatores suos insensibilitatis nostrse tene- bras etiam miraculis illusirat. Sequitur : Cardines (60) Vuig. In manibus. tandum quod non ait, omnibus, sed multis, quia videhcet scriptum est : « Non omnium est fides (/ Thess. ui, 2) : » Et quibusdam dicitur : « Prop- terea vos non auditis, quia ex Deo non estis {Joan. vm, 47). Sequitur : Vbrs. 32. Immanibus (60) abscondit lueem. — Immanes quippe sunt, qui se eiatis cogitationibus abscondunt. Quos contra Isaias ait : « V«e qui sa- pientes estis in ocuiis vestris, et coram vobismet ipsis pmdentes {Isa. v,2l). » Quos contra etiam Paulus ait : « Nohte pmdentes esse apud vosmet ipsos {Rom. XII, 46). » Sed iiis immanibus lux abs- conditur, quia nimirum superbientibus veritatis cognitio denegatur. Unde per semet ipsam Veritas dicit : « Gonfiteor tibi, Pater, Domine coeii et terrae, quia abscondisti heec a sapientibus et prudentibus et revelasti ea parvuiis {Matth. xi, 25). » Sequitur : Et prxcepit «, ut rurstts adveniat. — Quia veri- tatis iumen, quod elatis occupatisque mentibus absconditur, afflictis humihatisque reveiatur. Lux quippe advenity cum afflicta mens ipsas quas de perituris rebus tribulationum tenebras toierat, agnoscit, quia nisi ahquid ex lumine intemo perciperet, ne hoc ipsum, quia lumen perdide- rat, videret. Quod specialiter intelligi etiam de Judaeis potest, qui idcirco Redemptcnri nostro in came venienti contradicere ausi sunt, quia apud semetipsos immanes exstiterunt. Sed his imma- nibus lux absconsa est, quia superbi iumen veri- w B, ODQNIS ABBAT» CLUNIAGENSIS II 4M tatii dum i>ersdquuRtur, amisdrunt. Sed qula in A eodem aostro Capite dicitur : « Ubicunque fuerit fiaam mundi ad fidem recipieodi sunt, recte.sub- jiingitur : Bt prmcepii ei ut rursm adveniat, Unde At per Iscuam dicitur { « Si fuerit numerus tiliorum Ififael quasi areoa marj», reliquiflB salv» lient (/«1. »» 22). Tuno quippe lux ad eos revertitur, cum ipsi ad confitendam Redemptoris nostri po- tentiam eoiiYertentur fii autem m manibua^ ne- quaquam per dativum casum unum nomen, sed du^s partes orationiis accipimus. Potest et aiiter iiitidligi> quia in manibus lux absconditur, cum apud reotum judicem iniqui quique in suis ope- ribufl eadoantur. Cui tamen pr^ecipitur ut rursum Udumtiat, quia dum peccatores se a suis viribus •alvfiri noa posse eognoverint, gratise lumen ac- corpus, illuc congregabuntur aquilffi (£.tec. xvn, 37). pi Sequitur : CAPUT XXXVll. VERe. 1. Super koc expamt eor meum, — Ac si dicat : In admirationis excaBsum se transtulit; et quia novaa spei spiritu mens afflata est, semetip- sao), qualis in vetusta cogitatione fuerat, reliquit quia pavor, dum mortem percutit, hanc a seme- tipsa alienam reddit. Nonnunquam Latini inter- pretes exstasim pavorem voeant Sequitur : Et motum est de loco suo, -<- Locus quippe humani oordis deJectatio est vit£s praesentis, sed cumdivina aspiratione taiigitur. loous nostri cordis fit amor aeternitatis. Consideratione igitur internffi patri« eipiunt» et proteotionis uitimes radiis illustrantur, b ^^ i<^^ ^uo animus movetur, quia dereUctis infi- ut majori ardore postmodum coslestem patrlam diligant, quam prius in terra delectatione Ilagra- bant. Sed h»c oum de ccelesti patria loquimur, oum inesse mira claritate prodita angelorum agmina audimus, ad nosmetipsos mentem redu- eimu8| et quod terrena gestamus^ mem . ra cogi- lamus. Qua cQasideratione permotum cor wo niala aibi oonscium trepklat, et tantse iilius quam Audit patriflB eivem se fieri posse desperat. Se- quitur : Vns. 33. Annuntiat de ea amico $uo quod pos- f0i«M iifus sit, -» Amious veritatis est reot» ama- tor aotioois. Unde et ipaa Veritas discipulis dicit : fn Voa amiei meiestia, si feoeritis queeego prsBcipio mis, in supernis cogitationibus ponitur. Sequitur : Vfias. 2. Audite auditUmem in terrore vocis ^us. — Mos saori eloquii est, ut cum audiri aliquid per auditum insinuat» audiri eumdem auditum dicat. Sicut Habaouc ait : « Domine, audivi auditum tuum, et timui (Babac. ui> 2). n Notandum vero est quod vox Dei non in gaudio, sed tn terrore audiri perhibetur. quia nimirum peccator quisque, dum sola qaas terrena sunty cogitat, dum cor op- pressum in infimis eogitationibusgestat» ai repeate divinee gratiaa aspiratione tangitur, hoc ante om- nia intelligit quod ouncta qu«B ait districta otemi Judicis animadversione puniantur. Auditio igiiur vocis Dei, prius tn tertore fit, ut post vertatur in Tobib (/oon. XV, H). » Amicus quippe animi cus- q dulcedinem, qui ante nos districti judicii timore 104 didtur. De hao igiiur luee aeternea patnas mmilco «tio Deus annuniiat quod possessio ejus sit, t|t nequaquam se infirmitatis desperet, nequaquam hoo quod creatus, sed quod reoraatus est, penset ; sed tanto certius sciat, quia illius lucis claritatem poaaideAt, quanto nunc vitiorum pulsantium te- nebraa verius caloat, Sequitur : Et ad eam possit mscetkiere. — Quid enim difficiiius quam homini, in term edito terrena et fragilia membra gestanti, ooslorum alta oonscendere, supernorum spiri- tuum arcaaa penetrare ? Sed eorumdem spirituum ad nos Coaditor venit, seque bominem etiam sub ipais exbibuit, Sieut de ilio Potri per Prophetam dMtor : « Minniati eum paulo min^is ad angelis {Psai. vui, %). D Etquia inter aos et eosdem spiri- taa diaoor^ootea aeaxidalum reperit, mira poten- t^^ mirabiliori etiaqi pietato sommflk crews« ima fuacipioos, una cum summis junxit. Hino e«t enim quod* eodem Rege nato, angelorum ohori in ejua annuntiatione prodeunta bjmnum dicunt, otde victeprav«svit«» disoooE^e^ hos, quos dudum d^ivioxoront» eives agnoaount» conaonQ ore prsedi- ooutea : a Gloria in exeolsia Qeo» ot in terra pa;^ hominibuabQnig voluntotis ( j^Mg. n, i4). » Isergoqui proptor noa minor angelia exatitit, squales nos ongeUa virtute au«a minorationis feciU Unde et mo- rieodo docuitmortemnon metui,resurgendo de vita eonfidi, ascendendo de coelestis patriee heereditate gloriari ; utquocaputpraBiisse conspiciunt, iiluc se subseqoi et membra gratuletur. Unde bene et ab D castigat, ut jam oastigatos supernae dolcediais consolatione reficiat. Sequitur : Bt sonum ds ore illius proeedentem. ^ Sonus de ore Dei eat vis ti- moris de superna irruens aspiratione, quia, cum nos de venturia Dominua aspirando repiet, procul dubio de male gestis presteritis terret. Potest au- tem per os Dei unigenitus Filius designari. Os ergo Domini non immerito ipsum aecipimus, perquem nobis onmia loquitur, Hinc est etiam quod pro- pheta ^t : et postmodum spe cffilestium conaolatiir, ut tantum poat oonfitendo presmiis gaudeant» qoanlo prius sola supplicia conspiciendo OMtuebaat. Sed quia sunt nonnuUi qui Deum res humanas ourare non ffistimant, et eas ferre fortuitis molibus pu- tant, sequitur : Vers. 3. Subter omnes ci»ios ipise considermtt et m EPITOMB M3RALIUM S. GRBG. IN JOB. -^ LiB. XXVin m lumm ipsius super temunos terrx, —Posmni ctieli A — In vooe Deus mirabiliter toaat, quia vi coida Qomine sancti prwdicatores designari. Hinc enim scriptum est : « Cceli enanrant gloriam Dei {Psal. xvuiy 2).» 6unt namque nonnulli, quia cum mira apostolorum opera audiunt,quia has Tirtutet nunc in Eoolesia non vident, subtraotam ab Eodesia su- pemam gratiam suspicantur, nesoientes quod si- cut dicit Apostoius : « Unguffi in signum sunt non iidelibus, sed infidelibus (/ Cor, xiv, 22). » Sed elevatis coelis Dominus inferiora considerat, quia et ablatiB summis praedicatoribus incessanter etiam infima nostrsB infirmitatis curat. Et quasi subter coelos lumen iUius terrm terminos raspieit, quia post sublimen vitam pnecedentium etiam pecca- torum mores actusque gratifle snas illustpalione nostra inoomprehensibiliter penetrat, qu» dum latentibus motibus premit in timore quanto ardofo sequendus sit, aliquo modosilentOF olamat Seqoi- tur : Qui faeii magna et inserutabiMa^ — Ut enim homo terrenis ueibue deditae, iniquis deeidepils ppessus, subito adnova efferveatatqiie adeontuela frigescat^ exterioribus ouris peauntiaiis, inteniis contemplationibus anhelat. Quis hanc virtutem su- peni«e Tooit considerare suifioiat, quis eonside- pando comprehendat ? Magna sunt quA per ▼ocem suam Dominufi facit, sed minus magna estent, si perscputari potuissent Sequitur : YEiis.d.GtM' prtJBcipU mvi ut deseendai intemam. — Quia Pealmista ait : « Lavabie me ei tuper tA" comprehendit. Qoi etsi virtutum signa nune per 9 vitm daalbabor {Fsal, l, 9)»n Quid hoc looo per ni- vitam tidelium crebro non exerit^ ab eitdem ta- men fidelibus per virtutem operum nunquam re- cedit. Potef^t eliam intelligi iumen illius super ter- minos ^errcp, quodpmdicatio supemse gratifledum gentes ad fidem coUigit, intra semetipeam mundi limites dausit. Vel certe termini terrae sunt fines faomioum peccatorum, et saepe contingit, ut pleri- que Deum deterant, et yitie sue tempora kt desi- deriis earaaiibus ezpendant. Sed tamen eum su- pema grataa respicit, in exti^epais suis ad Oeum redeunt, qu» eint judicia «eteraa oognoscunt, e«&- ctaqiteeee perverse egisse meminerunt fletibus puniuot, atque hfiec vere se insequi rectis opert- bus 4»tftendunt, quibus «ubeequente justitiaprofee- yem, nisi per lucem juttiti» caadida aodpiraus corda sanctorum ? Aqua autem duelB in tupeiio- ribus constipantur^ ut nivet fiant ; sed oum iptte nives ad terram veniunty in aquarum iteromliqui- pem vertuntur. Aquae igitur sunt pmdioatormQ mentes, qua, dum ad eontemplanda tupePM te ortgunt, altiori inteUeetu tolidaatur, eumque in anmma consideratione rapiimtup, vivtutem eMfip- mationit accipiunt. 8ed quia adfauo in tarvit fra- tema dilectione retioentur^ tematiptat ab aMo in- tellectu modificant^ et iniirmis humililer pvflBdi- eanies, more nivium corda arenliian liquafecta irtgttiit. Nives ergo ad terram de ccsieslilHit wa^ niiKit, cum aublimia eorda eanetonwi, qu« jam to totiun dimittitur, quod ante ddiquerunt. Hinc^ toIidaoontemplatioaepaecimtttP,profFa&ePQaoha-> etiatB per prophetice spiritum Anna dicit : » Domi- nus judieabit iines terrae (/ Reg. 11, ^O). » Veks. 4. Post eum rugiet sonittts. — Quem enim Domiaus illustrando replcTeiit, ejus vitam procul dubio inlamevtum yertit, atque illuminatiBmenti, quo magis setema tapplicia insinuat, eo hanc du- lius de transacta nequitia gemitibusfatigat. Sequi- tur : Tonabit voee magnUudhm sux. — Vooe enim magnitudinis Deus tonat, eum se nobis bene jam per lamenta preparatis, quam eit magnus in sm- pernis insinuat. Quasi enim de cflsk) tonitruuspro- eedit, cum nos iscuria neghgentiaque tofpentes respectus gratise pavore subito percutit, atque in torra positi sonom de superioiibus audimus. Quia teiTeiia cogltantes supemi terroris sonum rqpente pertimescimns. Sequitur : Et non vastaMur eum audita fuerit vox ejus. — Vox Domini auditur, eum gratise ejus aspiratio meate conspicitur, cum insensibilitas occuitse sordttatis rumpitw, «t eor ad studium summi amoris ezoitatum, virtutis in- timae clamore penetratur. Sed istam vocom auper- wnientie spiritus, qui se in aure «oidis iutkMiat, nec ipsa mens quiB per hanc illustrata fuerat, in- vestigiU. Peusareenim non valet invimbilis virtus, quibus aibi jneatibus iniluat, qoibtts a se modis veniat, qnibus recedat Unde bene per ioannem dicitur : « Spiritus ubi vult spirat ; et vocem ejus audis, sed non scis unde veniat^ et quo vadat (Joan. 111, 8). » Sequitur : Vb»8. 5. TonabU Deus 4n voee sna smrairilUer. D ritate ad humilia prtedaeationit verba deseandunt. Sicut eaim nix, cum jaoet, operit, oum ▼epo iiqiia- tur, rigat, ita saactorum virtut et pep iafirmitatem suam apud Deum vitam peeeatorit ppotegit, et par eondeecensionem tuam qitati ttqueCaota aveatMD terram, ut fructus ferat, infimdit. Seqoitur c £t kiems pZut^.— Miemt ett quippe vita prffitensy in qua Bos etsi jam spes ad tuperaa erigit, adhac ta- «leamortalitatisnoslp» frigidUs iorpop astriagiC, quia «oriptum est : « Gorpus quodcorrumpitttr ag- gravatfiuuraam,etdepriaut ierrena iahabitalio ten- aum muka oogitantem{5ap. ik, 1K).» Habetautem li8Behiemtpluviais,rectorum proculdubioppiBdMa- lioaet. De quibus videlioet pIuviit^perM^ieB diei- tor : « Expeetetur sicttt plo^a «loquiam ateuia, et deseendant sieut ros veriMi mea» £n mniiniBi pln vifB hieaii eoagruuDty iotltete eeaaar iMint, eii Mtus iacandaverit, aulltts vertm psttdicaBiiiiai aecessaria tune hal>^it, qiaa veaiente jndiea, ad eor suum -quisque reducitar, ut aaacte }am euQi agere non vakt, sentiat. 'Sequitur : Ei imbrs for- atudmis suss. — Unber ^piippe fortitttdiDit Dei ett prsBdioatio diviniiatia, aam imber infirmitalis ^jtts praBdicatio iBcarnatioiiis. De qaa pw Pauhim di- eHttr : « Quod infirm«m est Dei, fortius eat homi- «libus (/ €>or. i, 25). » Ct rursnm : « Si rrucifenis ett OK infinnitate, sed «yntez virfeite Oti ifi Gmr. 423 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS 11. 424 xiu, 4).» Sic autem sancti viri humanitatis ejus infiruMi prasdicant, ut auditorum suorum cordi- bus, etiam divinitatis fortia infundant. Audia- mus per tonitruum nubis imbrem fortitudinis. « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum» et Deus erat Verbum {Joan, i, 1). » Audia- mus etiam imbrem infirmitatis. « Verbum caro factum est, et habitavit in nobis {Ibid.^ 14). » Se- quitur : Vers. 7. Quia in manu hominum omnium signat ut noverint smguli opera sua. — Dum ergo im- ber fortitudinis in terra descendit, in manu unius- cujusque sKgnatur, ut sua opera sciat, quia dum virtus incomprehensibilis majestatis agnoscitur, ab unoquoque subtilius sua vita pensatur. Crea- tor namque omnipotens a cunctis insensibilibus, irrationabilibusque di8tractum,rationalemcreatu- ram hominem condidit, quatenus quod egerit ignorare non posset. Naturae enim lege scire com- pellitur^ seu prwvum sive rectum sit quod opera- tur. Nam si bona facere se nesciunt, cur de ali- qnibus factis in ostentationem gloriantur ? Rur- 8um si mala se agere ignorant, curin eisdem factis alienos oculos dechnant ? £o enim ipso quod ra- tionalem creaturam Deus hominem condidit, in manu omnium signat, ut noverint singuli opera sua. Sequitur : Vebs. 8. Ingredietur hestia laiibulum suum^ et tn antro suo moralntur. -^ Quis alius nominebes- tiffi, nisi antiquus hostis accipitur, qui deceptio- nem primi hominis seevus impeliit, et integrita- tem YitaB illius male suadendo laniavit ? Contra quem prophetfle vocibus de sancta electorum Ec- desia in antiquo statu restauranda promittitur, et mala bestia non transibit per eam. Sed hsc bestia, cum post Redemptorisadventum, postpr»- dicatorum voces quasi post tonitruum nubium, in fine mundi iUum damnatum hominem, qui Anti- christus Yocatur, invaserit : quid aliud quam lati- 6u^ttm «titfm ingreditur, ut m antro propriodemo- retur ? Vas quippe illud diaboU antrum ac latibu- lum bestiffi est, ut insidianshominibus viam hujus vitffi carpentibus, in iUo et per signa lateat, et per maUtiam occidat. Qui tamen onmium reproborum oorda etiam nunc, priusquam apertus appareat, possidet, easque per occultam malitiam quasi pro- prium antrum tenet, atque ad omne quod nocere bonis appetity in eorum se obscuris mentibus abs- condit. An JudsDorum persequentium corda an- trum hijgus bestiiB non fuerunt, in quorum diu consiUis latuiti sed repente vocibuserupit claman- tittm : « Grucifige^ crudfige {Joan, m, 6).» Hinc Bcriptum est : « Posuit tenebras, et facta est nox. (Psal, cxxxy 20).» Notandum vero magnopere «sti- mo quod heec bestia non solum antrum suum in- gredi, sed in eo etiam morari perhibetur. Intrare ergo in mentes bonorum potest, sed in eis mora- ri non potest, quia cor justi hujus bestiae antrum non est Quos enim quasi proprium antrum pos- aidet, corum mentes procui dubio immorans, te- net : quia prius in eis cogitationes usque ad ini- A qua desideria, et post iniqua desideria usque ad nequissima opera ducit. Sequitur : Ve&s. 9. Ab interioribus ingredietur tempestas, et ab arcturo frigus. — Quia igitur interiora austri sol ferventior tenet, in arcturo vero cursum omni- modo non habet, interiorum nomine plebs judaica, arcturi vero vocabulo, hoc in loco populus gen- tiUs exprimitur. Hi enim qui unum atque invisibi- lem Deum noverant, ejusque legi saltem carnaU- ter serviebant, quasi sub meridiano sole ferven- tes infidei calore elevabantur. Gentilesautem, quia nullam scientiam supernae cogitationis attigerant, velut sine sole frigidi sub aquUone manebant. A JudfiBis surgit maUtia persequens, et a gentilibus potesias premensy dum quodJudaeaocoidereChri- B stum ex invidia petut, hoc gentiUs judex Romana auctoritate perpetravit. Sequitur : Vebs. 10. Flante Deo concrescit gelUf-- quia quo fideUum cordibus sanctus Spiritus aspiravit, quo majora virtulum miracula contuUt, eo infide- Uum mentibus gravioris invidisB torpor excrevit, atque inde contra Deum plebs infidelis obduruit, unde humUes [humiUs] popuU [populus] arctam duritiam, quee se astrinxerat, emoUivit. Sequitur : Et rursum latissimx funduntur aqtACB.—VosX gelu quippe Dominus latissimas aquas fudit, quia post- quam Judseorum sffivitia usque ad mortem pertu- Ut, eorum corda protinus ab infideUtatis duritia, amoris sui aspiratione Uquefecit. Hinc quidam Sa- piens ait : « Sicut glacies in sereno, sic solventur ^ peccata tua [Eccli. iu, 17).)» Sequitur : Vebs. 11. Frumentum desiderat nubes. — Quid enim quique electi sunt nisi frumenta Dei coelesti- bus horreis recondenda? Que nunc in tritura areae paleas tolerant, quia in hac purgatione san- ctaEcclesise mores contrarios reproborum por- tant. Sed hoc frumentum quousque ad perfectio- nem fructuum veniat, nubium pluvias exspectat, ut cresoat. Quiabonoruni mensprffidicantiumver- bis infunditur, ne ab humore charitatis desiderio- rum camaUum sole siccetur. Unde et Dominus in EvangeUo : « Messis quidem multa, operarU au- tem pauci. Rogate Dominum messis ut mittat ope- rarios in messem suam {Mattk. ix, 37, 38). » Se- quitur : Et nubes spargunt lumen suum. — Nu- bes enim lumen spargere est^ praedicatores san- ctos exempla vitffi et loquendo et agendo dilatare. Sequitur : Vers. 12. Qu(B lustrat cuncta per circuitum^ quocunque eas voluntas gubemandi direxerit. — Nubes igitur Dei cuncta per circuitum lus- trant, quia prffidicationis luce mundi fines illu- minant. Sed quia divinis nutibus subditffi ne- queunt explere quod volunt, ire non possunt, nisi qua eas voluntas gubernantis duxerit. Sequitur : Ad omne quod prseceperit eis super faciem orbis terrarum. — Sspe enim cum gubemantis vo- luntate perducuntur, aUter agere appetunt, sed aUter disponuntur. Nam plerumque quosdam au- ditoressuos student blande corrigere, et tamen eorum sermo in asperitate ducitur ; plerumque 125 EPITOME MORALIUM S. GBEG. IN JOB. — LIB. XXVII. 426 quosdam resecare aspere appetunt, sed tamen A eorum vigor per mansuetudinis spiritum refrena- tur. Sicut ergo non possunt ire quo volunt, ita etiam nequeunt agere sicut volunt. Sequitur : Vbrs. 13. Siv€ in una tribu, sive in tei^ra sua, seu in quocunque loco misericordias suas eas jusse- rit inveniri. — Nubes quidem suas Dominus du- cit, sive in una tnbUy sioe in terra sua, seu in quo- eunque loco misericordix suas eas usserit invenin, quia praedicatores Veteris Novique Testamenti, ali- quando soii tribui JudsB contulit, et Israel pene totum ex prava regum gubernatione reprobavit. Aliquando et in terra sua has pluere nubes facit, quia eumdem Israel electum ad antiquam gratiam post corruptionem captivitatemque revocavit. Ali- quando loco suas misetncordisB eas clarescere vo- B luit, quia per prsedicafores sanctos etiam gentibus virtutum miracula ostendit, ut sola misericordia ab jugo erroris absolver^t quos ingenti perfidifie ira deprimebat. Una quippe tribus profecto Judffi inteUigitur. Terra autem Dei simul omnis Judsea nominatur, locus vero misericordise Dei est genti- litas, de qua dicit Apostolus : c Gentes autem su- per misericordia honorare Deum (Rom, xv, 9). » Sequitur : Vbrs. 14. Ausculta hsecy Job, sta et considera miracula Dei. — Quasi in comparatione sui ja- centem vidit, quem ad verba tant» prsedicationis ut staret, admonuit, sed licet Eliu bona qusB dicit nesoiat pensare cui dicit, nos tamen indagare verba doctrinsB ejus subtiiiter debemus. Stare q quippc est recta agere. Unde per Paulum dicitur : Qui se existimat stare videat ne cadat (/ tJor. z, 12). » Jacentes ergo Dei miracula considerant, qui ejus potentiam sciendo pensant^ sed vivendo non amant Per contemplationem quidem in conside- ratione oculos tendunt, sed tamen per intentio- nem sese a terra non erigunt. Unde bene in Balac dicitur : c Qui cadens apertos oculos habet {Num. XXIV, 16). € Eliu itaque ista dicens, nequaquam credidit beatum Job vivendo tenuisse quod dixit. Sequitur : Vebs. 45. Nunquid scis quando prascepit Deus pluviiSy ut ostenderent lucem nubium ejus ? — Si nubes sancti praDdicatores simt, pluviae nubium sunt verba praedicationum. Sed cum nubes per aera transvolant, nisi pluvia deorsum veniat, ne- scitur quantam aquarum immensitatem portant. Nisi coruscus inter pluvias erumpat, intelligi non valet quod in eis etiam claritatis latet. Quia nimi- rum preedicatores sancti si taceant, et nequa- quam loquentes ostendant, quanta sit ccelestis spei claritas quam in cordibus gestant, aut reliquis ho- minibus similes^ aut longe his despectiores viden- tur. Cum autem aperire per prtedicationem coe- perint, quffi sit supernse patriae remuneratio quam intrinsecus tenent, cum persecutione pressi in qua virtutis arce profecerint innotescunt. Sed ple- rumq[ue prfiedicatores sancti ostendere semetipsos ut prosint, cupiunt, nec tamen possunt ; plerum- que latere at quieti sint appetunt, nec tamen per- PiLTROL. CXXXIII mittuntur. Nemo igitur scit quando lucem plavise ostendunt, cum nemo comprehendit quando Deus virtutem pnedicationis preebeat, ut praedicantium gloria clarescat. Acsi ergo aperte dicat: Nunquidsi venturos in mundum preedicatores jam conspicis, quando eos ad praedicandum Dominus repletione Spiritusimpellat, quibusve modis eorum vitae cla- ritatem mundoinnotescat, apprehendit ? Sequitur : Vers. 16. Nunquid nosli semitas nubium magfias, et perfectas scientias ejus ? — Habent istee nubes semitas, subtilissimas, scilicet sanctse praedicatio- nis vias. « Angusta » quippe « porta est, quae du- cit ad vitam {Matth. vn, 14). » Quse semitae magnee sunt^ quia quanto inprtesenti vitaproipsa vivendi custodia angustae sunt, tanto amplius in eeterna re- tributione dilatantur. Perfecta quippe scientia est scire omnia, et tamen juxta quemdam modum scientem se esse nescire, bona soUicite agere, sed de suis scire nil esse. Hic Veritas ait : « Dum feceri- tis onmia quee prsecepta sunt vobis, dicite : Servi inutiles sumus [Luc. xvn, 10). » Et Paulus inquit : « Qui se existimat aliquid scire, nondum cognovit quemadmodum oporteateum scire(/ Cor. yiiiy 2).» Ac si ergo diceret : Jam summa acta prsedican- tium conspicis, qui postquam per scientiam ad alta se elevant, deorsum se humilitcr per cognitio- nem suae ignorantiee inclinantur. Sequitur : Vers. 17. Nonne vestimenta tua calida sunt, cum pei*flata fuerit tcrra austro ? — Seepe bealum Job figuram sanctee Ecclesiae tenere jam diximus. Vestimenta vero Ecclesise sunt omnes qui ei fidei adunatione junguntur. De quibus eisdem Ecclesise per Prophetam Dominus dicit : « Vivo ego, omni- bus his velut ornamento vestieris {Isa. xux, 18). » Per austrum vero^ qui nimirum cahdus ventus est, nen inmierito sanctus Spiritus designatur, quo quisque, dum tangitur, ab iniquitatis suee torpore liberatur. Unde bene iu canticis Canticorum dici- tur : « Surge, aquilo, et veni ; auster, perfla hor- tum meum^ et fluant aromata illius ifiant. iv^ 16).» Vestimenta ergo sanctae Ecclesiee cidida sunt, dum terra austro perflatur, quia hi qui ei per fidem inhfierent ferventibus charitatis studiis inardescunt, dum eorum mens sancti Spiritus afflatu perfundi- tur. MoRAUTER. Unusquisque enim qui recte vivit, atque hoc et alios docere consuevit, quasi tot vestimenta habet quot auditores ei concorditer inhserent : qui quidem more vestiiun, quasi per poros corporis calorem accipit, quia ad amorem Dei exemplo actionis impulsu exhortationis igno- scit. Qui velut frigus proprium respuit, dum a pri- stina iniquitate discedit calorem quem aocipit, re- tinet, quia, in eo quem per prcedicamenta sum- pserit, fervore convsdescit. Dum ergo verbo docto- rum accenduntur auditores, quasi ex viventi corpore vestimenta caleiiunt, seddum ex profectu auditorum etiam vita docentium proiicit, quasi ex calefactis vestimentis calor ad corpus redit. Sed nequaquam sibi doctores tribuant, quod per exhortationem suam ad summaproficere auditores 14 427 S. ODONIS ABBATfS CLUNIACENSIS II. 428 vident; quia nisi Spiritus sanctus eorum corda re- pleat» ad auditores corporea vox docentium incas- sum sonat. Postquam vero hfieo fertiter dixit per arrogantiam, leviter motus irrisionis illioo verba subjunxit, dicens : Ybrs. 48. Tu forsitan cum eofabricatus es cceloSy qui solidis9imi quasi wre fusi sunt. — Possunt per ccelos hi> qui in ccelestibus suot conditi, angelici spiritus designari. Unde in oratione nostra dicere voce Veritatis instruimur : « Fiat voluntas tua, si- cut in coelo et in terra (Matth, vi, 10). » Naturfle namque aeris est rubigine difficile consumi, et vir- tutes angelicse, quee in divino amore fixae perstite- runt, lapsis superbientibus angelis hoc in^munere retributionis acceperunt, ut nulla jam rubigine subripientis culpse mordeantur, ut in contempla- tione Conditoris sine felicitatis fine permaneant^ et in hocquod suntconditae aeterna subtilitate subsis- tanl. Possunt etiam per coelos, ut seepe diximus, electorum mentes exprimi a cunctis terrenis con- tagiis intimo amore suspens». Hinc dicitur : « No- stra conversatio in coelis est (Pkilip, m, 20). » Qui solidissimi quasi asre fusi sunt, quia ab integri- tate coeptae fortitudinis nulla mutabiiitatis rubi- gine consumuntur. Sequitur : Vbrs. 19. Ostende nobis quid dicamus ei : Nos quippe involuti tenebris, — Ac si dicat : Tu qui jam magna intelligentiffi luce perfrueris, docere nos qui ignorantifle tenebris involvimur debes. Qui, mox ab irrisione resiliens, despiciendo subjungit : Vers. 20» Quis narrat ei quce loquorl — Ac si aperte dioat : Quee ego, ei de suis laudibus acute sentiens non audit, eioquor^ qui hsec narrare, vel postquam audierit^ potest ? Sequitur : Etiamsi lo- cutus fuerit homOy devorabitur, — Omne quod aU- quid devorat boc introrsus trabens ab intuentium oculis occultat, et rem, qufle videri superficie po- tuit, in profundum rapit. Homo igitur, cum de Deo tacet per rationem in qua est conditus esse aliquid videtur. At si aliquid de Oeo loqui coeperit illico quam nihil sit ostenditur^ quia magnitudinis illius immensitate devoratur, et quasi in profun- dum raptus absconditur, quia fari ineffabilem cu- piensy ipsa suee ignorantifle angustia deglutitur. Sed ecce eetemitas tunc hominibus vere innoluit, cum se eis humanitate suscepta monstravit, quee quia necdum revelata fuerat, de eisdem homini- bus recte subjungitur : Vers. 21. At nunc non vident lucem, De qua ni- mirum etiam per prophetam dicitur : » Populns qui sedebat in tenebris vidit lucem magnam (Isa, IX, 2). » Sequitur : Subito cogetur aer^ cogetur in nubes. ■— Aer quippe ita sua ipsa tenuitate spar- gitur, ut nuUa firmitate solidetur, nubes autem tanto firmiores sunt quanto densiores. Quid ergo per aerem^ nisi mentes saecularium designantur? Quee innumeris hujus vitae desideriis deditee, huc illucque more acris fluidee disperguntur. Sed aer in nubes cogitur, cum fluxae mentes per superni respectus gratiam virtutis soliditate roborantur, ut (61) Hic deficit aliquod veil)nm. A intra sinum cordis rectasentiendosecoIligant,etin vanis cogitationibus non liquescant. Sequitur : Et ventus transiens fugavit eas. Ventus quippe tran- siens est vita preesens. Ventus ergo transiens nubes fugat, quia mortalis vita percurrens prsedicatores sanctos a nostris oculis corporahter occultat. Se- quitur : Vehs. 22. Ab aquiloneaurum veniet, — Quidper aquiionem, nisi peccati frigore constricta gentilitas designatur ? Quam ille sub jugo suee tyrannidis te- nuit, qui dixit superbiens : « Sedebo in monte Te- stamenti in lateribus aquilonis, ascendam super al- titudincm nubium, similis ero Altissimo (Isa. xvi, 14). » Quid vero auri nomine, nisi animce fideles exprimuntur ? De quibus per Jeremiam dicitur : g « Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus? » (Thren, iv, 1.) Ab aquilone ergo aurum venire dicitur, quia per respectum gratifle Bedemptoris a gentilitate dudum perfidise torpore frigida, intra sanctam Ecclesiam pretiosa Deo vita fidelium multiplicatur. Hinc per Isaiam dicitur : « Dicam aquiloni, dicam et austro : Noli prohibere {Isa, XLUi, 6). » Sequitur : Et a Deo formidolosa lau- datio, — Sic enim a Deo dicitur, ac si ab his qui in parte Deisunt, id est, fidelibus diceretur : Auro igi- tur ab aquilone veniente, aDeo formidolosa laudatio prodiit, quia, dum claritatem suae fidei gentilitas abstulit, multitudo Hebrasorum fidelium divina ju- dicia pertimescendo laudavit. Sed quomodo ab aquiloneaurum veniat, quomodo abhis quisub Deo ^ sunt, formidolosa laudatio erumpat, ipsa nobis historiasacri eloquii ostendat, ubi de Comelii con- versione narrat. Sed idcirco conversis gentibus, ab Hebraeis jam fidelibus formidolosa laudatio pro- diit, quia nimirum juste Judeea repulsa est,dum pta est gentilitas vocata, et danma suse repulsionis ti- muit, dum lucra alienee vocationis vidit. Sequitur : Vers. 23. Digne eum invenire non possumus. — Et si invenire jam Deum possumus, non tam di- gne, quia quod in iUo sentimus, ex fide, nondnm ex specie. Sequitur : Magnus fortitudine et judi- cio, et justitia, et enarrari non potest. — Ma§nus quippe est fortitudine, quia fortem adversarium superat, et de domo illius vasa contumeliae aufe- rens, in misericordise vasa permutat. Magnus judi- -. cio, quia, etsi hic electos suos per adversa dcpri- mit, hos quandoque in glariSi eetemse prosperita- tis extoUit. Magnus justitia, qoiaj etsi hic diu to- lerat, quandoque tamen sine]termino reprobos damnat. Enarrari non potest, sentlri dig&e non vaiet, quanto minus dici? Sed meiius hinc utcun- que dicimus, si sub considerationis ejus fbrmidine admirando taceamus. Sequitur : Vers. 24. ideo timebunt eum viri, et non audebmi contemplari omnes qui sibi videntur esse sapienies. — Hoc loco Ehu eos qui ad intelHgentiam smnt fortes appellat, et notandum quod non ait. Et non aude- bunt contemplari sapientes, quibfis videlicet verbis peritos quidem, sed arrogantes(61). Eliu ergo dum multa fortiter sentit, in locutionis suee fine se tetigit. 429 EPITOME MORALIUM S. GREG. IN JOB. -- LIB. XXVIil. 430 Yiri namque arrogaates et docti cum recte nou vi- A quia tanto ab ejus longe sunt, quanto apud semet- Yunt, sed tamen recta dicere doctrinse impulsioni- ipsos bumiles non sunt^ quia in eorum mentibus bus eompelluntur, ipsi damnationis su8b aliquo dum tumor elationis crescit, aciem contcmplatio- modo prfiBCones fiunt. Gontemplari enim Dei sa- nis candit^et undeselucere prce CiBtens aBstimant, pientiam nequeunt, qui sibi sapientes videntur^ inde se a lumine veritatis privant. LIBER VICESIMUS OCTAVIIS. CAPUT XXXVIII. B Vers. 1. Respondem auteni Dominus Job de tur- binef ducil. — Aliter enim Dominus servis suis lo- quitur, cum eos intrinsecus per compunctionem promovet; aliter, cum per districtionem, ne extol- lantur, premit. In illa enim discit quod appetat, in ista quod metuat. Quia enim humiliandus erat beatus Job, qui, prostratus ulceribus, sic virtuti- bus stabat, ne robustissjmum pectus ejus elationis tela confoderent, quod constabat certe quia iUata vulnera non vicissent, ei profecto Oominus loqui de turbine perhibetur. Sciendum prasterea estquod in duobus modis locutio divina distinguitnr. Aut per semetipsum namque Dominus loquitur, aut per creaturam aliquam ejus ad nos verba forman- tur. Sed cum per semetipsum loquitur, sola nobis c vi interxi» inspirationis apentur, verboque ejus sine verbis ac syllabis cor docetur. Dei enim locutio» ad nos intrinsecus facta, videtur potius quam auditur. Cum enim per angelum Oominus voluntatem suam indicat, aliquando eam verbis, ali^fuando rebus demonstrat ; verbis, ut iilud : « £t clarificavi, et iterum darificabo (Joan. %n, 28);» rebus, ut Ezechiel, qui nil verbis audivit, elecli'i tameo speciem in medio igois vidit In qui- busitaque Mediator Deiethominum demonstratur, aliquaodo verbis simul et rebus, ut illud: c< Cum audisset Adam vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad auram post meridiem,» et reliqua (Gen. ULf 8). Aliquaado imagijoibus, sieut iacob jmKMTAnn c(b1o scalam dormiens vidit (Gen, xxvm, «^ i2)v aicut Petrus linteum reptilibus plenum {Act. x, iO- Aliquando coslestibus substantus, ut iliud, de mibe sonuit : « Hic est Filius meus dilectus {Matth. xvu« !»)•» Aliquaado tenenis substantiis, sicut 6a- laam corripuit m ore asin» humana ^erba for- aiaiis (Nim* xxn, 28). AiiQ[uando terrenis simul et coBleatibae aimul substantiis, eicut Moysi loquens agEbem rubumque soeiavit (EMd, m, 3). Nonnun- quam vero liumaniB cordiiHis etiam per angelos Deais «ecreia eonun {HMeutia virtutem suffi as|»- mti et rehqua (Zach. n, 3). Utrum aulem beaio iob per semelSpsttm, aa ei per ange- lum flit Jocutus, amlHgitiir. Seqvotur : Vbu. ^ QfttB eU MsUuwoivenM senientias ^ermo- nibus imperitis ? — Quis est iste non dicimus, nisi de eo utique quem nescimus. Scire autem Dei ap- probare est ; nescire reprobare. Unde quibusdam quos reprobat, dicit : « Nescio vos (Matth. xxv^ 42) : » in eo vero quod sententias, et non addidit quales, bonas utique accipimus, quas quidem im- peritis asseritis sermonibus involutas, quia cum verbis jactantiee fuerunt prolato. Imperitiee quippe vitium est^ rectum non recte sapere, id est, ccBles- te donum ad appetitum terrenae laudis inclinare. Sicut Apostolus ait : « Si quis se existimat scire aliquid^ nondum cognovit quemadmodum opor- teat eum scire (/ Cof\ vm, 2).» Sequitur : Yers. 3. Accinge sicut vir lumbos tuos. — Yiri nimirum sunt, qui vias Dontini fortibus et non dis- solutis gressibus sequuntur, ut illud: «Virihter agite (Psal. xxx, 2ii). » Et in Proverbiis. « 0 viri, ad vos clamito (Prov. vm, 4). » Lumbos vero ae- cingere est, vel in opere luxuriam, vel in cogita- tione refrenare. Hinc enim scriptum est: «SiQt lumbi vestri praecincti (Luc, xu, 35). » Beato igitur Job praecipitur ut, quemadmodiun prius luxu- riam corniptionis vicerat, nunc etiam luxuriam restringat elationis. Hinc per Moysen dicitur: « Circumcidite prfleputia cordis vestri (Deut. x, 16). » Sequitur: Interrogabo te^ et responde mihi, — Tribus modis nos Conditor interrogare consue- vit : cum aut flagelli districtione nos percutit, et qnanta nobis insit, vel desit, patientia ostendit, ut in beato Job ostenditur ; aut, quaedam quce volu- mus pnecipit, et nostram nobis obedientiam pate- facit. Sicut Abraham terram suam jubetur egredi, xmicumque immolare filium (Gen. xxii, 2). Aut ali- qua nobis occulta aperit et aliqua abscondit, et mensura nc^is nostree humilitatis innotescit. Hinc scriptum est : « Palpebrse ejus interrogant filios hominum (Psal. x, 5). » Ac si ergo beato Job di- eatur : Yerbis ad sublimia consideranda te excito, et dum, ea quse super te sunt, nescire pers- picis, tibimetipsi te notiorem reddo. Tunc enim mihi vere respondes, si quee ignoras intelligis. Sequitur: Yers. 4. Ubi eras quando ponebam fundamenta terrx? — In Scriptura sacra quid aliud funda- menta quam praedicatores accipimus? Quos, dum primos Dominus in sancta Ecclesia posuit, tota in eis sequentis fabric» structura surrexit. Hinc Fsal- mista ait : « Fundamenta ejus in montibus sanctis 431 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II ^32 {PsaL Lxxxvi, 1).» Singnlari autem numero fun- A damentiim Dominus accipitur, de quo et Paulus ait : « Fundamentum aliud nemo potest ponere, prceter id quod positum est, quod est Christus Je- sus (ICor. ni, \\).f Ac si enim beato Job dicitur: Virluteni fortium considera, meque eorum ante sflBcula Auctorftm pensa, et cum eos quos in tem- pore condidi mirabiles suspicis, perpende quan- tum subdi debeas, quem Auclorem mirabilium si- ne tempore esse cognoscis. Moiuliter. Si pecca- toris animus pulvis est, dicente Psalmista : « Non sic impii, non sic, sed tanquam pulvis, » etreliqua [PsaLh 4), nil obstat intelligi terramanimam justi, de qua scriptum est : « Terra enim saepe venien- tem super se bibens imbrem, et generans herbam opportunam illis a quibus coUtur, accipit benedi- g ctionem {Hebr.w, 1).» Sed hujus terraB funda- mentum fides est. Cum enim non crcdenti fleterna lides datur, ad aedificium subsequentis operis jam fundamentum ponitur. Cum autem ei qui venturi judicii terrorem despicit, peccatis se carnis et spi- ritus audenler involvit, repente futurorum timor infanditur, ut bonce vit» surgat sedilicium, jam fundamenta construuntur. Ac si ergo justificato peccatoriVeritas dicat : Virtutes a me acceptas ti- bi non tribuas , noU contra me de meo munere extolli. Sequitur: Vers. 5. Indica mihi si habes intelligentiam : Quis posuit mensuras ejus, sinosti? Vel quis teten- dit super eam mensuram lineae? — In carnem au- tem Dominus ad Ecclesiam veniens mensuras ter- q rre lineis mensus est, quia fines Ecclesiee occulti judicii subtilitate distinxit. Paulus namque aposto- lus, cum Macedoniffi prfiedicare negligeret, per vi- sum illi apparuit vir Macedo qui diceret : « Tran- siens in Macedoniam adjuva nos {Act. xvi, 2).» At contra sicut scriptum est : « Tentabant apostoli ire in Bithyniam, et non permisit eos Spiritus Jesu (Act. XVI, 7).» Dumergo prfledicatores sancti et vo- cantur ad Macedoniam, et ab Asia prohibentur, ista occultarum mensurarum hnea illic ducta est, hinc reducta. Intra has ergo mensuras sunt onmes electi, extra has omnes reprobi, etiamsi intra fidei limitera esse videantur. Moraliter. Quis enim ter- rffi, id est, justae anim» mensuras ponit, nisi Con- ditor noster, qiii intei*ni judicii seoreto moderami- ne, alii sermonem scientiae, alii plenam fidem, alii gratiam sanitatum, alii operationem virtutum, alii prophetiam tribuit ? (/ Cor. xii, 8, 9, 10.) Sic itaque Creator noster ac dispensator cuncta moderatur, ut qui extolli poterat ex dono quod habet, humi- lietur ex virtute quam non habet. Sic unusquisque quod non accepit, in altero possideat, ut ipse al- teri possidendo quod accepit humihter impendat. Hinc Tetrus ait : « Unusquisque sicut accepit gra- tiam in alterutrum iLam administrantes, sicut boni dispensatores multiformis grati» Dei (/ Peir. IV, lu).)) Super hanc enim terram hnea tenditur, quando electne unicuique animse ad sumendam viveudi regul.im Patrum pnucedentium exempla moustranlur, ul ex illorum vila consideret qiiid in suis actibus servet. Ideo enim pcr sacra eloquia subtilis ante nos sanctorum vita expanditur, ut no- stra opera vel minora proficiant, vel majora mo- derentur, quatenus nec minus conetur explere mens quam suificit, nec plus arripiat quam acce- pit. Sequitur : Vers. 6. Super quem bases illius soluiatae sunt ? — Subaudis, nisi super me, qui cuncta mirabiliter teneo, et bonis exterioribus intus principaliter ori- ginem proesto ? Hujus terrs bases, sanctae Eccle- siee doctores sunt, qui dum recta priedicant et prffidicationi suae vivendo concordant, omne pon- dus Ecclesiae fixa morum suorum gravitate susten- tant. Possunt per bases etiam prophetse signari, qui dum primi aperte de Dominica incarnatione locuti sunt, quasi quasdam bases eos conspicimus a fundamento surgere, et superpositae tabncte pondera sustinere. Unde ad Moysen Dominus cum tabernaculi tabulas erigi praecepit, fundi earum bases argenteas jubet. Moraliter. Bases uniuscu- jusque animae sunt intention^is suae. Nam sicutfa- brica columnis, columnee autem basibus innitun- tur : ita vita nostra in virtutibus, virtutes vero in intima intentione subsistunt. Et quia scriptum est : « Fundamentum aUud nemo potest ponere, » etc. (I Cor. lu, li), tunc bases in fundamento sunt, cum intentiones nostree in Christo roborantur. Nam inaniter quislibet summa opera facit si tota inten- tione cordis verse vitte prsemia non requirit. Se- quitur : Aut quis dimisit lapidem angularem ejus^ — Lapis angularis ille est de quo scriptum est : « Lapidem quem reprobaverunt fiedificantes, » etc. (PsaL cxvn, 22.) Qui dum in se Judaicum genti- lemque populum suscepit, in una Ecclesifle fabrica quasi duos parietes junxit. Hinc enim scriptum est: < Fecit uti*aque unum (Ephes. ii, U),» quia angularex se lapidem non solum in inferioribus, sed et in supernis exhibuit, quia et in terra plebi Israehticae nationes gentium et utraque simul an- gelis in coelo sociavit, eo quippe nato clamaverunt angeh : « Gloria in excelsis Deo, et in terra pax ho- minibus bonse voluntatis (Luc. u, i4).» Mobaliter. Lapis angularis est ad sacra doquia inteUectus duplex, quia tunc divinitus dimtttitur, quando ne- quaquam districtojudicio ignorantiae susa tenebris iUigatur, sed quadam libertate perfruitur, dum in prseceptis Dei sufficit vel exsequendo exteriora agere, vel contemplando interna senUre. Incama- tus enim Redemptor veniens utraque exhibuit, in se utraque sociavit, videUcet activam et contem- plativam vitam, ad quod nunquam noster in- tellectus assurgeret, nisi iUe ad suscipiendam nostram veniret naturam. Ac si ergo Dominus dicoret : Quis dimisit lapidem angularem nisi ego, unicum quem sine tempore genui, servandis ho- minibus cum tempore ostendi? In cujus vita di»- cerent eUam diverse vivendi studia non discrepa- re. Sequitur: Vers. 7. Cum me laudarent simul aatra mattama. — Quia enim primi angeU condiU sunt,non imme- rito astra matuiina vocantur, qui venturum diem 433 EPITOME MORALIUM S. GREG. IiN JOB. — LIB. XXVIII. 434 subsequentis saeculi per lucem sapienlife existendo A prsByenerunt. Bene aatem additur simul, quia ni- mirum ipsi electi, angeli etiam cum redemptis, in fine mundi hominibus largitatem gratifie supernaB glorificant, simul laudant, quia dum nos conspi- ciunt recipi, suum gaudent numerum repleri, di- centes : « Gloria in excelsis Deo^ » etc.(Luc.ii, 14). Aliter matuHna astra dicuntur, quia ssepe ad ex- hortandos homines missi sunt ; et, dum venturum mane nuntiant, ab humanis cordibus praesentis Yit» tenebras fugant. Sequitur : Et jubilarent amnes filii Dei. — Jubilatio quippe dicitur, cum cordis lastitia, oris efficacia, non expletur. Laudent itaque angeli, qui jam tantae claritatis latitudinem in sublimibus vident ; jubilent vero homines, qui adhuc inferioribus oris sui angustias sustineut. b Quae, quia certo futura Dominus noverat, non tam lacienda insinuat quam facta narrat. Sequitur : Vbks. 8. Quis conclusit ostiis mare, quando erumpehat quasi de vulva procedehs ? — Quid enim mare,nisi persequentium turbas accipimus? VulvsB enim nomine, occulta, et mahUosa, et car- nalium cogitatio designatur. De hac vulva cordis iniquorum alias dicitur : « Concepit dolorem, » etc. {Psal. VII, lo). Erumpebat enim mare quaside vulva procedenSj cum minarum saecularium flu- ctus in sanctse Ecclesiae interitum ssevirent ; sed. auctore Deo ostiis conclusum est, quia contra tu- mores persequentium sancti viri oppositi sunt, ut eorum miraculis atque reverentia irae persequen- tium frangerentur. Aliter : Per mare hoc seeculum q accipere debemus : secundo contra hoc mare Do- minus ostia opposuit, quia et prius humano gene- ri praecepta legis, et postmodum novae gralise Testamentum dedit. Prius enim Deus ab operibus iniquitatis prohibuit dicendo : t Non occides. Non moechaberis, » etc. (Exod, xx, 13, 14). Postmo- dum etiam a cogitatione culpas constrinxit, di- cendo : « Omnis qiii viderit mulierem ad concu- piscendum eam, » etc. (Matth. v, 28) ; et : « DiU- gite inimicos vestros, » etc. (Ibid, 44). Ubi etiam tempus ostendit, cum de vulva procedere dixit. Quia videlicet tunc humano generi preeceptis legis obviavit, quando dhuc sensum suee origini vici- num quasi ab ortu proprio ad perfec.tum vitce car- nalis exiebat. De vulva qiiippe procedere est in ^ lucem prsesentis gloriee carnaliter apparere. Mora- LiTER. Quid est/nare, nisi cor nostrum furore tur- bidum, rixis amarum, elatione superbiae tumi- dum, fraude mahtise obscurum ? Quod mare quanlum s«eviat attendit quisquis in se occultas cogitationum tentationes intelligit. Vulva enim prav86 cogitationis adolescentia est. De qua per Moysem Dominus dicit : « Sensus enim et cogitatio humanaB cordis prona est in malum ab adolescen- tia sua (Gen, viu, 21). » Corruptionis namque malum unusquisque nostrum ab ortu desiderio- rum carnalium sumpsit. Dominus autem ostiis mare concludit, quia pravis motibus claustra cor- dis inspirata formidine judicii et aeterni tormenti immensi temporis pavore subjicit. Sequitur : Vers.9. Cum poncrcm nubem vestimentum ejus, et caligine iUud quasi pannis in facie infantise obvolverem. — Mare sffiviens nube induitur, quia crudelitas persequentium stultitite suse velamento vestitur. Inlerposila enimcaligineinfuIelitatissuaB, perspicuam veritatis lucem videre non sufficit, et id quod agit per crudelitatis impulsum, per CHsci- tatis sase meritum non agnoscit. « Nam si cogno- vissent, » sicut ait Apostolus, « nunquam Domi- num glori» crucifixissent (I Cor, ii, 8). » Hsec autem nubes non solum solet intideles extra posi- tos premere, sert quosdam etiam viventes carnali- ter intra Ecclesiam tenebrare. Hinc enim scriptum est : « Opposui nubem, ne transeat oratio [Tkren. ui, 44). » Qui enim terrena assidue cogitat, quia vult, hsec etiam tolerat in oratione cum non vult. Pannis quippe infantise pedes et brachia constrin- guntur. Quia ergo persecutores sanct» Ecclesi« puerilia sapiunt, justis semper nocere volunt, sed divin^, dispensationc constricli, quia volunt bra- chia non extendunt, et si cuncta uiala perpetrare leviter appctunt, nequaquam tamen implere cun- cta qu« appetunt permittuntur. Alittir. Nubem Deus veslimentum posuit, dura populum Jud»o- rum ab errore perfidi» eripuit, nec tamen illis claritatem sui luminis patefecit, quasi ex tenebris eos abstuht, sed adhuc nube vestivit. Quem etiam verborum suorum caligine quasi pannis infanti» involvit, dum nou aperta spiritus prpedicatione, sed pr«ceptis htter» astrinxit. Intirmus namque populus cum pr»ceptorum pannos nolens pertu- lit, ad firmiorem statum ex ipsa sua ligatione per- venit. Hinc est euim quod eis in Icge « Oculum pro oculo (Exod. xxi, 24) » exigere prcecipitur, et quandoque tamen revelata gratia pcrculsi maxil- lam aliam jubentur prwbere. Morvuter. Mare tu- multuosum videlicet cogitationibus cor nostrum nube vestitur, quia ne in terrenain quietem pure conspiciat, inquietudinis su« confusione tenebra- tur. Hoc mare caUgine, quasi infantia pannis ob- volvitur, quia a contemplandis sublimibus adhuc terrenis sensibus su» infirmitalis ligatur. Hinc Paulus ait : « Videmus nunc per speculum in enig- mate, > etc. ([ Cor. in, i2). « Nunc cognosco ex parte, » etc. (fbid.) ; et : « Cura essem parvulus, sapiebam ut parvulus, > etc, (IbuL), Sequitur : Vers. 10. Circumdedi illud terminis meis, — Terminis suis Dominus marc circumdat, quia iras persequentium judiciorum suorum dispensatione modificat, ut insani tumidi unda fervovis, pleno frangantur littore occult» dispensationis. Aliter : Terminis illud Dominus circumdedit suis, quia pr»ceptorum limite populum rudem ab immora- fis [immoderatis] animi evagationibus cinxit. Mo- RALiTER. Terminis suis Dominu s hoc mare circum- dat, quia cor nostrum adhuc corruptionis su» molestia et cura turbulentum sub mensura su» conlemplationis humihat, ut licet plus appetat, ultra tamen quam sibi conceditur, non ascendat. Aliter : Furenti mari terminos imponit, quia cor nostrum tentationibustumidum,occuItis donorum 435 S. ODONIS ABBATIS distributionibus mitigat, modo agens ne prava A suggostio ad delectationem veniat, modo pravam delectationem usque ad consensum venire prohi- het Sequiiur : Et posui vectejn et ostia. — Quid per ostia, nisi prsedicatores sancti ? Quid per ve- ctem, nisi incarnatus Dominus designatur? Qui hsBC videlicet ostia, contra ssevientes maris impe- tum tanto valentiora opposuit, quanto ea sua ob- servatione roboravit. Non enim immerito sancti ostia vocantur, quia et ingressum lidelibus ape- riunt, ot rursum sese perfldis, ne ingrediantur, opponunt. De quibus ostia exstitit Petrus qui Cor- nelium recipit et Simonem repulit dicens : « In veritate comperi quoniam non est personarum acceptor Deus {Act. x, 34). » Ostia etiam erant hujus Ecclesiae quibus dicebat Dominus : « Quibus B remiseritis peccata remittuntur eis, » etc. (Joan» XX, 22). Aiiter. Clausa namque ostia opposito vecte roborantur. Vectem ergo Dominus opposuit, quia contra lascivos motus humani generis Unige- nitum misit, quia preecepta spiritalia quse ioquen- do docuit agendo solidavit. Sequitur : Vers. ii. Hinc usque venies et non procedes ampUus. — Quia nimirum occulti judicii mcnsura est, et quando persecutionis proccUa prosiliat^ et quando conquiescat ; nc aut non exagitata electos non exerceat, aut non modcrata in profundum mergat. Sequitur : Et hic confringes tumente flu- ctus tuos, — Cum vero notitia fidei usque ad per- sequentes extenditur, turbari maris timor sedatur, ibique fluctus suos mare frangit, qui ad cognitio- CLUNIACENSIS IL 436 nem veritatis veniens omne quod nequitdr egit erubescit. Unde per Paulum qoibusdam dioitur : « Quem ergo fructum habuistis tunc, in quibus nunc erubescitis? » {Rom. vi, 21). Aliter. Mare quippe propria ostia transcenderat, quia claustra legis opposit» humani tumoris unda satiebat. At postquam mundus oppositum sibi Umgenitum re* perit, elationis suee impetum fregit, et transirenoA valuit, quia ejus fortitudine furoris sui terminum clausum invenit. Hinc enim scriptum est : « Mare vidit etfugit (Psa^. clxiu^ 3). » Possunt per ostia etiam apertae passiones ejus non iQconvenienter inteliigi, quibus et occultum vectem posuit^ quia eas ex invisiblli divinitate roboravit. Contra quas mundi fluctus veniimt, sed fracti dissiliunt, quia superbi eas videndo despiciunt, sed earum virea experiendo pertimescunt. MoRALrrER. Quid per ostia, nisi virtutes ? Quid per veotem, nisi robur charitatis accipimus ? Facile autem omne virtutum bonum tentatione cordis irruente destruitur, nisi ab intimis flxacharitate solidr tur. Unde et Paulus cum quibusdam ostia virtutum opponeret, robur vectis adjunxit , dicens : Super omnia autem charitatem habentes, quod est vinculum perfectio* nis {Col. ui, U). » Quia ergo Dominus per inspira- t» charitatis fortitudinem nascentia in corde yitia reprimit, insurgentis maris impetum per obstructa claustra compescit. Beatus igitur Job, ne sibi tri-> buat quod contra procellas cordis fortiter stat^ voce divina audiat : Quis conclusit asHis mare ? Et reliqua. LIBER VICESIMUS NONUS. Vers. 12. Nunquid post ortum tuum praecepisti dilucutOy et ostendisti aurorae locum suum ? — Subaudis, ut ego Ortus quippe divinitatis Domini ante et post non habet. Ortus vero humanitatis ejus, quia coepit et desinit, et ante et post habere a tempore accepit. Sed quid dum ipse umbram nostrsB temporalitatis suscepit, lumen nobis suse eeternitatis infudit, recte per tiunc ortum, quem Greator sibi in tempore concedit, locum suum sine tempore aurora cognovit. Quia enim dilicu- lum vei aurora a tenebris in lucem vertitar, non immerito diliculo vel auror» nomine omnis Eccie- sia electorum designalur, qu» ab infidelitatis nocte ad lucem fidei ducitur. Hinc enim scriptum est : « Qu8B estista quse progreditur, quasi aurora consurgens ? » {Cant. vi, 9). Aliter. Aurora vel di- luGuIum, noctem quidem prseterisse nuntiant, nec tamen diei claritatem integram ostendimt ; sed, cum iUam peilunt, hanc suscipiunt, lucem tene- bris permistam tenent. Quid itaque in hac vita onmes, qui veritatem sequimur, nisi aurora vel diluculum sumus^ quia et queedam jam quee lucis A sunt agimus, et tamen quibusdam adhuctenebra* rum reliquiis non caremus ? Hinc scriptum est : < Non justificabitur in oonspectu tuo omnis vivens {PsaL XLU, 2). » Paulus quoque ait:€ Video aliam legem in membris meis repugnantem, »etc. {Rom. vu, 23) ; et rursum : « Nox prsecessit, dies autem appropinquavit, ete. {Rom. xui, 12). Dies autem sunct» Ecclesiffi tunc erit, cum ei admista peccati umbra jam non erit. Locus autem hujus aurorte est perfecta claritas visionis intemee. Locum suum aurora considerat, quando sancta anima ad con- templandam Conditoris sui faciemflagrat,dicens: « Sitivit anima mea ad Deum vivum, >» ete. {PsaL XLi, 3). Hunc signat locum Dominus dieens : € Ubicunque fuerit corpus, » etc. {Lue. xvii, 37). B Qu8B beatitudo futuree retributionis^priusquam per corpus ipse innotesceret, in paucorum intellectu continuit. Sequitur : Veks. 13. Nunquid tenuisH coneutiens extrema terrse,€t excussisti impios ex eaJ — Extrema terriB Dominus tenuit, quia in fine steculorum ad destitu- tam jametalienisregibus subditamSynagogamTe- 437 EPITOME HORALIUM S. (HIBG. IN JOB. ^ LIB. XXIX. 4St nit, atque ex illa impios excMsit, quia spiritalia fi- dei prsedicamenta renuentes, etiam a carnalis sa- crificii gloria repulit. Aliter. Quia ex Judsea paucos abjectos et humiles elegit, extrema terrse tenuit ; legis enim doctores deseruit, et piscatores tenuit, dumque ejus extrema tenet, ex ea impios excutit, quia dum infirmos fideles roborat, fortiter in iUa infideles danmat. Res autem concutitur huc illluc- que ducta fatigatur. Concussa ergo Judffia fuerat, qusB per alios dicebat : « Quia bonus est (Joan. Yii, 42) ; » et per alios resistebat, dicens : « Non, sed seducit turbas (Ibid,), » Aliter. Extrema terrx eoncussit et tenuit, quia cum infirma corda humi- lium pio timore terruit, nequaquam ea judicio dis- tricto dereliquit. Inde enim multitudo credentium in Deum robustius stetit, unde in se humilia te- nuit. Hinc Salomon ait : « Beatus vir qui semper est payidus ; quLautem mentis estdurse, corruet in malum {Prov, xxviii, i4). » Aliter terra, sanota Ecclesia. Extrema igitur terrx Oominus tenet et concutit, quia Ecclesi» suae ultima per adventum Antichristi persecutione immanissima turbare per- mittit. Et quia pleriquc intra Ecclesiam sunt, sicut Apostolus dicit : € Quia confitentur se nosse Deum, factis autem negant (Tit, i, 46).)>lmpios ergo exea Dominus excutit, quia hos quos nunc intima vitia possident^ tunc in voraginem apertce infidelitatis cadent, atque in acervum palearum transeunt. MoRALiTER. Per terram quippe homo infirma [in- fima] sapiens designatur, cui peccanti dictum est : <( Terra es, et in terram ibis (Gen, lu, 19). » In ex- trema utique vitffi, Dominus sspe peccatores ter- rendo concutit, concutiendo convertit^ converten- do tenet, atque ab eorum cordibus impios cogita- tionum motus eveUit. Sequitur : VEas. 14. Restituetur ut lutum signaculum. — Quid aliud Dominus plebem IsraeUticam nisilutum reperit, quam obsequiis gentilium deditam in iE^pto servientem lateribus invenit ? Sed dum arcana secretorum et prophetas contulit, quideam aliud quam servandi mysterii signaculum fecit? Qufie dum in Redemptorem suum postmodum cre- dere noluit, terram potius quam veritatem dili- gens, dixitper sacerdotes suos : c Si dimittimus eum sic, omnes credent in eum, » etc (Joan, xi, 48.) Aecepti verbi mysterio perdidit^ et sola terre- na sapere, qum inquinant, elegit. Aliter : fli qui nunc videntur in Ecclesiae sinu signaculum, tunc ante oculos omnium restituuntur ui lutum. So- let sacra Scriptura pro fide appellare signaculum, pro iniquitate lutum. Unde et ab sponso suo £c- clesifie dicitur : « Pone me ut signaculum super cor tuum (Cant. vm, 6). » Per lutum vero terrena contagia demonstrantur, attestante Psalmista, qui ait : « Eduxisti me de lacu miserifle et de luto fecis (Psal, xxxjx, 3). » Multi enim o terrenis contagiis erepti, coelestis fidei sacramento signantur, sed apparent non tentati signacutum, qui erunt procul dubio tentati lutum. Ubi et recte dicitur riistitue" tur, Quales enim ante fidem esse poterant, tales post reprobi invenientur. Moiuutbr. Hominem A quippe Dominus, quem ad suam similitudinem condidity quasi quoddam suse potentiiB siffnaeth lum fecit, quod tamen ut lutum restUuetur^ quia licet aeterna supplicia per conversionem fugiat, in ultione tamen perpetrat» superbi», camis morte danmatur. Sequitur : Et stabit sicut vestimentum. — Impolita namque et grossiora veatimentaetiam cum induta fuerint, quia induendis membris bene apphcata non inhffirent, stare referuntur. Judffia igitur circa veritatis notitiam etiam cum servire videretur, sicut vestimentum stetit, quia per ex- teriora mandata servire se Domino ostendit, sed adhrerere ei per charitatis intelhgentiam noluit. Aliter : Tot nunc quasi vestibus sancta Ecclesia in- duitur, quot fidelium veneratione decoratur. Unde B et ei ostensis gentibus a Domino per prophetaitf dicitur : u Vivo ego, quia his omnibus velut orna* mento vestieris (ha, xux, 18). » Multis tamen quasi fidelibus nunc specie tenus induitur, sed pulsante persecutionis impetu ttmc eis exuta nu- dabitur. Stare vero hoc loco ponitur, in peceato persistere, ut illud : « In via peccatorum non ste- tit (Psal, 1, 1), » vel certe sicut induta vestis tendi- tur, exuta fracta complicatur, ita unusquisque qui ab Ecclesia recesserit, confractus atque abjec- tus jacebit, qui, dum indueretur, decorus atque tensus fuit. Si vero stare intelligimus perdurare, sicut vestimentum stat quisque reprobus, quia in hac vita, quam diligit^ brevi durat, utillud : < Om- nia sicut vestimentum veterascent, » etc, (PsaL Q a, 27.) M0R4LITER. Lutum namque nostnim sicut vestimentum stare est usque ad resurrectionis tempuB inane exutumque perdurare. Sequitur : Vers. 15. Auferetur ab impiis lux sua, — Quia dum credere veritatem Jud»i renuunt, cognitio- nem legis in perpetuum amittunt, et dum de ac- cepta lege superbiunt, nimirum de scientiffi su» gloria cfficantur. Scriptum quippe est : « Obscu- rentur oculi eoriun ne videant (Psai, Lxvni, 24). » Et : c< Excffica cor populi hujus, et aures ejus ag- grava (Isa. vi, 10). » Aliter : Neque enim eos nunc Dei lumen illustrat, qui iniquitatis su» mali- tiam fidei nomine palliant. Sunt vero nonnulli qui ffitemaquffiaudiunt veraciter credunt, et tamen eidem quam tenent fidei male vivendo contradi- cunt. Qui, dum perversa agunt et tamen de Deo recta sentiunt, ne tenebrescant funditus, ex qua- dam parte fulgore luminis illustrantur. Qui plus terrena quam coelestia diligunt, pulsante persecu- tionis articulo, quod rectum credere vldebantur amittunt. Quod maxime multiplicius in persecu- tione Antichristi agetur. Quanquam et in suis ope- ratoribusipseauctor iniqaorum jam appareat, qui, dum venit, hinc Joannes
.^^^._lA_^_ » M m m _ m . .^ m . mihat, vel quando visitare mentt s eUam pressas sceleribus non dedignatur. Sequitur : Et in novis- simis abyssi deambulasti ? — Quod supra profun- dum marisdixerat, hoc aiiis verbis replicans, abyn- si novissimum vocat, quia sicut aqua um abyssus nr.lla nostra visione comprehenditur, ita occulta mferi nullo a nobiscogitationissensupenetrantur, daambulare cuippe non constricti, sed liberi est. Quia igitur Dominus nuUa peocati vmculapertu- lit, m mfernum deambnlavit, Jiber quippe ad U- gatos venil. Unde scriptum est : « Factus sum sine adjutorio inter mortuos lU>er (PsaL lxxxvu, 5).>i Hmc Petrus ait : « Solutis infemi doloribuy, juxte quod impossU)ile erat teneri Ulum ab eo (Act n 24)»Velcerte m,iA HooTk i ^ l^cr. n, cuU suntMoRAUTER. Nisi enim virtutes animum. malum intuitu suo (Prov. xx, 8). » Sequitur ; • Vers. 2i; Nunquid tonsiderosH latitudtn&m terrae ? — Dum enim Dominus angustias mortis petiit, fidem suam gentibus dUatavit, atqae in in- numera corda sanclam Ecclesiam extendit. Cui per prophetam dicitur : « : lUata locum tentorii tui, et peUes tabernaculorum tuorum exiende, nc pafcas ; longos iac funiculos tuos, et clavos tuoi consohda. Ad dexteram enim et ad laevam pene- trabis, et semen tuum gentes haereditabit (ha. Liv, 2, 3). » Pauci enim ex plebe IsraeUticu, ipso preedicante, crediderunt ; innumeri vero gentium popuU viam vitae iUo moriente et resurgente se- cuti suntMoRAUTER. Nisi enim virtutes animum. 4 11. loco ad locum ducimur, hic iUicque pr.rsentes in- vemmur. Ambulasse in infemo Dominus dicitur ut electis animabus in locis singuJis per divinita^ tis potcnUam prasens fuisse mon^tratur. Morau- TER. Quid enim e*t abyssus nisi mens humana ? Uuae, dum semetipsam comprehendere non valet sese m omne quod est velut obscura abyssuslatet! Unde bene per prophetam dicitur : « Dedit nbvs. sus vocem suam (Habac. m, 10). ,, novissimis er- goaln/sst Deodeambulareest, etiam nequissimo- Z^tiT^T """^* convertere, et desperatas mentes v^sitationis sua yestigiis tangendo mira- 7«^f n T*"' "^^ P°«' immensa scele-a cor (62) Desidaratnr J,i2 ..,k . :r™°""» »«-«c' « cor vers. 19. indica miki (oz) uesideratur bie substantivus mablativo cujus modi potest esse (radiis). « Dilatamioi et vos, et nolite jugumducere cumin- fidelibus {// Cor. vi, 13, 14). » Intuendum estquod dicitur, eonsiderasti. Latiludo uaiuque bonorum interior est, et nequaquam comprehenditur, nisi caute consideratur. Nam plerumque eos exlerius inopia humiliat, poenas cruciatus angustat. Sed tamen inter hac semper interior fortitudo usqae ad speranda coelestia dilatat Scriptum namque est de apostoUs : « Ibant gaudcntes a conspectu consUii, quoniam digni habiti sunt pro no- mine Jesu contumeUam pati (Act. v,41).» Sequl- tur: Vers. 19. Indica miki,sinostiomnia, inqua pta 411 EPITOME MORAUUM S» GRE6« IN JOB. — LIB. XXIX. MA Ittx hatritet, et tenehrarum quis tocm sit. — Quid A enim lucis nomine nisi justitia accipitur, et quid per tenebras, nisi iniquitas designatur ? Undequi- busdam dlcitur : « Eratis aliquando tenebree ; Hunc autem lux In Domino (Bphes, v, 8). » Et de quibusdam in peccato manentibus memoratur: € Qui dornuunt, nocte dormiunt (/ Thess, v, 7). » Ac si beato Job diceretur : Si plenam te babere scientiam suspicaris, dic vel in cujus corde ea qufi^ nunc est malitia perseveret. Sequitur : tn qua tHa habiiet IM:, id est, in cujus mentem veuiens jus- titia impleat. Sequitur : Vers. 20. Et tenebris quis tocus sit, — Id est, in quo iniquitas cffica perduret. Sequitur : Ut du- cas unumquodque ad tei^minos suos, -— id est, ut dijudices, si, vel is qui nunc iniquus cemitur in 3 hujus iniquitate vitam finiat, vel is qui justus cer- nitur extremitatem vitae suffi cum justitise perfec- tione concludat. Sequitur : Et intelligas semitas domus ejus, — Id est, consideres atque discernas^ vel cui bona actio perseverans aeternam mansitv nem prsestet in regno, vel quem usque ad termi- nuni suum actio prava constrlngens in 8Btemiun damnet supplicium. Domus quippe pro mansione ponitur, semita pro actione. Semita igitur ad do- mum ducit, quia actio ad mansionem pertrahit ; sed quis hominum ista discussus dicat ? quis ista saltem imperterritus audi^t ? Multos enim videmus justitiae luce resplendere, et ad finem nequitiae suse obscuritate tenebrari, et multos peccatorum tenebris obvolutos, et tamen juxta vit£e suffi term;- q num repente reddi luce justitim liberos, et multos viam justiti8B usque ad obitum tenere, et pleros- que conspeximus usque ad exitum coepta semel crimina sine cessatione cumulasse. Sequitur : Vers. 21. Sciebas tunc quod nasciturus es- sesy aut numerum dierum tuorum noveras ? — Ac si illi aperte diceret : Quid mirum, si terminum tuum non intelligis,qui nec initium comprehendis. Aliter : Uomines quippe tunc esse incipiunt, cum in matrum suarum ventre nascuntur. Nam ipsa conceptio nativitas dicitur, juxta quod scriptum est : « Quod in ea natum est^ de Spiritu sancto est {Matth. I, 20). » Et idcirco se nascituros nes- ciunt, quia nec priusquam creentur existunt. Deus vero, qui sine initio semper existit, prsescivit de se ^ hoc quod in uterum Virginis per initium sumpsit ; etquia prflBscivit, disposuit; quia disposuit, nil profecto in humana forma sine sua voluntate to- leravit. Sequitur : Vers. 22.' Nunquid ingressus es thesauros nivis^ et thesauros grandinis aspexisiit— Quid aliud in nive vel grandine, nisi frigida ac dura intelligenda sunt corda pravorum ? Sicut enim fervore chari- tas, sic solet in sacro eloquio frigore malitia de- signari. Scriptum quippe est : « Sicut frigidam facit cistema aquam, sic frigidam facit animam malitia aua {Jer, vi, 7).» Et rursum : « Abundavit iniquitas, refrigescet charitas multorum [Matth, XXIV, !2). » In frigore enim nivis, vel in duritia grandinis^ quid accipi potius potest quam vita pravonim, quae et torpore frigescit et per duritifie mahtiam percutitur. Sequitur : Vers. 23. Quw prasparavi in tempus hostis, tn diem pugnx et belli ? — Cum enim adversarius noster diabolus tentare nos nititur, pravorum moribus quasi suis contra nos armis utitur, per ipsos quippe nos sieviens cruciat, sed nesciens purgatT Peccatis namque nostris ipsis flagellum fiunt. De quorum tali vita dum percutimur, ab ffiterna morte liberamur. Aliter in nive vel gran- dine frigida vel dura accipimus corda pravonmi, sed quia omnipotens Deus sanctos suos de talibus elegit, et quia, quam multos electos adhuc inter pravorum vitam repositos habeat novit, apte in nive vel grandine thesauros habere se perhibet. Thesaurus quippe atrd rig; Oc^rcuc, id est a positione nominatur. In nive ergo vel grandine habentur thesauri, quia plerique iniquitatis torpore frigidi, ad supernam gratiam assumpti in sancta Ecciesia justitieB luce fulgescunt, et pravam adversariorum scientiam doctrinae suee ictibus tundunt, quod ad diem belli pugnse praeparatos diu in sus scientiae sinu tegit. Sed cum repente eos eduxerit, resisten- tia adversarioram pectora, iilorum verbis ac re- dargutionibus, quasi quibusdam grandinibus per- cutit. Unde scriptum est : € Prce fulgore in cons- pectu ejus, » etc. [Psat, xvii, 13.) Grando enim veniens percutit, liquata rigat. Sancti autem viri corda audientium et blandientes rigant et feriunt. Nam quemadmodum feriunt, Propheta testatur dibens : « Virtutem terribilium tuomm dicent, » etc. (Psal, cxLiv, 6.) Et quemadmodum blandien- ter rigant secutus adjunxit : « Memoriam abundan- tiae suavitatis tufle eructabunt, >» etc. (Ibid.y 7.) Vers. 24. Per quam viam spargitur luxf — Ipse quippe via est, qui ait : • Ego sum via, veritas, et vita [Joan, xiv, 6). » Per hanc ergo viam lux spar- gitur, quia per ejus prflesentiam cuncta gentilitas illustratur. Spargitur autem convenienter dbdt, quia per apostolorum voces non angusta atque coarctata, sed late fulgens lux prcBdicationis emi- cuit. Sequitur : Dividitur CBstus super terram, — Quod per aestum persecutio designatur, Dominus testalur de jactu seminis supra petram, dicens : c Sole orto flestuaverunt omnia, » etc. (Matth. xm, 6.) Quod paulo post, cum exposuit flestum, per- secutionem vocavit. Sparsa igitur luce eestus super terram divisus est, quia, clarescente vita fi- delium, accensa est crudelitasperfidonun. Divisus namque «stus erat, quando nunc Hierosolymis, nunc Damasco, nunc in aliis longe regionibus persecutio sfleviebat. Scriptum quippe est : « Facta est in iUa die persecutio magna in Ecclesia quae erat in Hierosolymis, et omncs dispersi sunt per regiones Judfleee et Samarifle (Act. vin, I). » Aliter : Per lucis nomen justitia designatur, de qua scrip- tum est : « Populus qui sedebat in tenebris vidit lucem magnam (Isa. ix, i). » Omne autem quod spargitur, non continuo, sed quadam intermis- sione jactatur. Dux ergo in hac vita spargitur, quia ad omnes rei intelligentia continua non 443 S. ODONIS ABBATIS GLUNUGENSIS II 444 habetur. Duin dnim aliud sicut est comprehendi- mus, et aliud ignoramus, quasi sparsa luce, et ex parte cemimus, et in obscuritate ex parte remane- mus. Tuno vero lux nobis sparsa jam non erit, quando mens nostra ad Deum funditus rapta ful- gescit. Ac si ergo ei aperte diceretur : Dic quo or- dine justitia mea occultis sensibus cor infundo, cum et per accessum non videor, et tamen visibi- lia opera hominum invisibiliter immuto. Sequitur : DividUur mtus super terram. — Hostis namque callidus quos luce justitiae enitescere conspicit, eorum mentes iilicUis desideriis inflammare con- tendit. Unde et Israelita:, postquam vocati sunt, oontra Mojsen, de excrescente labore conquerun- tur, dicentem ; « Videat Dominus et judicet, quo- niam fostere fecistis odorem nostrum coram Pharaone et servis ejus^ et prsBbuistis ei gladium ut interficeret nos (Exod, y, 21). » Post lucem vero «stus sequitur, quia post illuminationem divini muneris, tentationibus certamen augetur. Recte ergo etiam dividi eestus dicitur, quia nimirum non singuli omnibus, sed quibusdam vicinis ac juxta positis vitiis fatigantur. Prius enim conspersionem uniuscujusque antiquus adversarius perspicit, et tunc tentationum laqueos opponit. LaBtis enim mo- ribut luxuriam^ tristibus poculum discordi® por- rigit. Hunoautem sBstum aliter dividit caliidussiip- plantator, aliter misericors Gonditor. IUe dividit, ut per illum citius interimat, iste ut eum tolerabi- liter reddat. Sequitur : Vebs. 25. O^i» dedU vehementissimo imbri cur^ swn ? — Ac si diceret : Nisi ego? Diviso enim aBstu» cnrsum inter ipsas perseoutionis angustias, prsB- dicationis impetum roborasse, ut tanto magis vir- tus prsBdioantium cresceret, quanto magis perse- quentium crudelitas obviaret, quatenus arentia oorda audientium pluviffi guttis infunderent, ut siceitatem perfidias uberibus, irrigarent. Hunc persecutionia iBstum Paulus tolerabat et irrigabat, oum dioeret : € Laboro usque ad vincula quasi male operans, sed verbum Dei non est alligatum (// TYm. n, 9). n Dehoc imbre alias dicitur : «Man- dabo nubibus ne pluant super terram imbrem (/sa. T, 6). >» Sed notandum quod eumdem imbrem non vehementem, sed vehementissimum vocat. Im- ber vehemens, est vis magna ; imber vero vehe- mentissimus, vis et inamensitas prsedicationis, Vehemens namque imber est, cum praBdicatores sancti credi sBteniasuadebant. Imber autem vehe- mentiieimus, cum propter spem admonebant rem deseri; cuncta visibilia propter invisibilia con- temni. Sequitur : Et viam sonantis tonitrui, -^ Quid enim per tonitruum, nisi praBdicatio supemi terrorisaccipitur? quem terrorem,dumpercipiunt, humana corda quatiuntur. Aliquando vero m to- nitrao ipse incamatus Dominus figuratur. Quia antiquorum Patrum Propheta ad nostram notitiam quasi ex nubium concussione prolatus est, qui in- ter not visibiliter apparens, ea qusB super nos erat, terribiliter sonuit. Unde apostoli « fioanerges, id eei| iilii toniirui {Marc, m, 17) » vocati sunt, Ali- A quando ipsa ejus prsBdicatiO accipitur, per quam supernorum judiciorum terror auditur. Incassum quippe prasdicatio audientis aure percipitur, quae perveni ad intima surdo corde perhibetur. Sed quia Dominus viam sanantis tonitrui dare asserit, qui cum prcBdicationis verba tribuit, per terrorem corda compungit : hinc Paulus ait : « Orantes si- mul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium verbi sui, ad loquendum mysterium Christi {Col. IV. 3). > Sequitur : Vers. 26. Et plueret super terram absque homi- ne in deserto, ubi nullus mortalium commoratur. — Super terram absque homine in deserto pluere est, verbum Dei gentiUtate prasdicare, quas, dum nullum cultum divinitatis tenuit, nuUam in se Q speciem boni operis ostendit. Videlicet desertum fuit, in qua quia legislator non fuit, et quia ratio- nabiliter Deum qucBrere non fuit, quasi homiuum nullus fuit, et velut sohs bestiis occupata vacua a mortalibus exstitit, De hac deserta terra aUas dici- tur : « Posuit flumina indesertum {Psal. cvi, 33). » Bene autem postquam sBstus super terram divisus est, cursum vehementissimum imber accepit, ut in desertum plueret, quia postquam in JudeBa as- peritas persecutionis inhorruit, ad Israel missus quisque praBdicator ad vocandas gentes deflexit. Unde sancti apostoU dicunt : < Vobis quidem oportebat primum loqui verbum Dei, sed quo- niam repeUitis iUud, et indignos vos judicatis flBternaB vitsB, ecce convertimur ad gentes (Ac/. ^ xiu, 46). » Sequitur : Vers. 27. Ut impleret inviam et desolatam, — Quid vero complura reddidit, demonstratur, cum iUico adjungitur : Et produceret herbas virentes. — Invia namque gentiUtas fuit, ad quam via Dei verbo non patuit. Desolata etiam recte vocata est, vel ratione consiUi, vel fructu boni operis desti- tuta. Sed desolata impleta est cum exteriori praB- dicationi internam aspirationem contulit, ut corda • gentiUum arentia virescerent, clausa patescerent. In Scriptura enim sacra aUquando herba viror gloriaa temporaUs accipitur, sicut Propheta ait : « Mane sicut herba transeat, mane Uoreat et tran- seat {Psal. lxxxvi, 6). > AUquando refectio dia- boU, sicut de illo a Domino dicitur : € Huic montes herbas ferunt {Job. xl, i5). » AUquando sustenta- ^ tio praddicatorum, ut iUud : € Producit in mon- tibus fenum et herbam servituti hominum {PsaL cxLvi, 8). I AUquando bona operatio, sicut scrip- tum est : « Germinet terra herbam virentem {Gen. I, 11), » AUquando eBternaB vitaB scientia designa- tur, sicut per Jeremiam dicitur : « Onagri stete- runt in rupibus, traxerunt ventum quasi dracones, defecerunt ocuU eorum quia non erat herba {Jer. XIV, 6). > Significat JudeBorum persecutionem. Ipsa dracones virulenta cogitatione steterunt in rupibus; non in Deo, dicentes : « Non habemus re- gem, » etc. {Joan. xix, 15). Ventum elationis traxe- runt ocuU, id est, spes eorum temporaUa diUgens corruit, herba defecit, quia eorum cordibus de- fuit 8Bternitatis scienti^, Sed hoc ia loco yirentes M EPITOME MORAUUM 8. GREG. IN JOB. — LIB. XJ[IX. 44ft herbas, saactie doctrm» scientiam yel congruas A ccelum^ et loquar {Isa. lxvi, 1). » Hino DoBiiiius operatioaes accipimusy quia dum sanctfie prsedica- tioiiis imbrem geutilitas percipit, et vit» opera et doctriniB verba germinavit. Hinc Propheta ait : « lncubilibu8,in quibus prius habitabant draco- nes, orietur viror calami et junci (/sa. xxxv, 7). » Ubi in calamo, scriptores ; in junco, auditores de- signavit ; in draconum cul)ilibuB, populum, quem hostis malitia possidebat. Moraliter. Desertaterra sunt, qui fidei nomine censentur, verba vitfis au- diunt auribus^ sed ea transire usque ad interoa oordis minime permittunt. Ques sciUcet terra homi- nem non habet, quia eorum mens sensu rationis caret, et nullus mortalium in hac terra commura- tur, quia et si quando in eorum conscientia rado- ait : (( Coelorum mihi sedes est {Ibid.).» De qua sede alias scriptum est : « Anima justi sedes est sapientifiB. » Quia ergo ^sapientia est Deus» sedes Dei coBlum est, anima justi sedes sapientics. Goe- lum est utique anima justi. CoBlum fuit AbreJiam» Isaac et Jacob. Sed quia persecutores Domini pon* titioes JudfiBorum, perfidifie torpore frigidii de illo- rum patrum progenie processerunt, quaside coelo gelu exiit. Quod tamen gelu idcurco nobia Domi* nus genuisse se dicit, quia Judfisosquosnaturaliter ipse bonos condidit, justo judicio pro eorum ma* htia frigidos a se exire permisit.Dominus enimao* ctor est natur», non culpaa. Aliter : In gelu et gla- cie Satan, nihil obstat inteUigi. Ipse quippe quasi nabiliiuu sensuum cogitationes veniunt, non per- 3 de Deo vero glacies processit^ quia a caiore seere- sistunt. Sed dum misericors imbri suo cursum dare designatur, compuncti per internam gratiam verbis vitfiB aures cordis aperiunt. £t implet ter- ram inviam, quia dum praBbet auditum verbo, cu« mulatur mysterio. Et producit herbas virenies^ quia per gratiam compunctionis verba non solum libenter accipit, sed etiam ubertim reddit, ut quod audire non poterat. Jam loqui concupiscat Uinc scriptiim est : « Emitte Spiritum tuumet creabun- tur, M etc. (PsaL cm, 30.) Sequiiur : Vers. 28. Quis est pluvies pater, vel quis genuit stillas roris ? — Ao si diceret : Nisi ergo, qui sic- cam terram humani cordis guttisscientifiBgratuitflB spargo ? De hac enim pluvia alias dicitur : « Plu* torum ejus malitifiB torpore frigidus magistor ini- quitatis exivit. Ipse gelu de cobIo est genitus, quia constricturus oorda reprol>orum, a summis cfiidere est promissus [permissus] ad ima. Morauter. Mentes namque hominum onmipotens Deus dum timore format, quasi concipit, easque ad apertas virtutes dum provehit, gignit ; sed si de flLCoeptis virtutibus extoUuntur, relinquit. QufiisienimdeDei utero glacies egreditur, qufimdo hi qui jam intua incaluerunt ex virtutum dono Mgescunt, et inde exteriorem gloriam torpentes appetant. Unde ad interna diligenda ardentius flagrare debuerunt, Hanc glaciem nunc in utero Dominus portat, quia intra sinum sfimctiB Ecclesia) tolerat, sed per extre- viam Toluntariam segregfiibis, Deus, » etc. {Psal. ^ mum etpublicatumjudiciumhancrepellet,dicen8: Lxvn, 10.) Paterpluvix Deus dicitur, quia super- na nobis prfiBdicatio non de nostro merito, sed de ejus gratia generatur. StillflB enim roris ipsi sancti pTfiBdicatores sunt, qui arva pectoris nostri inter mala TitfiB prfissentis, quasi tenebras siccfiB noctis arentia gratia supernaB largitatis infundunt. De his stiliis oontumaci JudfiBSB dicitur : c Propterea pro- hibitSB sunt stilleB pluviarum, et serotinus imber noitfmi(Jer. m, 3). » Rorem aspergebat Paulus cum Corinthiis diceret : « Non enim judicare me scire fidiquid inter vos, nisi Jesum Christum et hunc erucifixum (/ Cor. u, 2) ; » et rursum pluviam ma- nayit dioens : « Os nostrum patet ad vos, o Gorin- thii, cor nostrum dilatatum est (// Cor. vi, H). » Hinc Moyses ait : « Exspectetur sicut pluvia elo- quium meum, et descendemt sicut ros verba mea (Deut. xxxii, 2).» Sequitur : Vers. 29. J)e et^us uiero egressa est glacies ? et geiu de ecelo qtiis genmi ? — Quid enim aJiud in geiu vel glacie, nisi frigida et perfidiflB torpore constrieta acciplmus corda JudfiBorum ? Qui quon- dam per acceptionem legis, per mysteria, sflMsri- ficia ; vel propheti» sic intra sinum graties quasi intra uterum Greatoris habebantur ? Sed quia ye- nienle Domino oonstrioti frigora periidiflB, lervo- rem fidei et charitatis amiserunt a secreto gratisB sinu proje«rti, quasi glacies de utero Creatoris egressisunt. Per coBlum autem vita sublimis sfiu> ctonun intelligitur^ cui ccbIo dicitur : « Attende « Nescio vos unde sitis, discedite a me, omnesope* rarii iniquitatis (Luc. xui, 27).» CoBlum utique sa* crum eloquiuminteUigitur, quod diem nobis intel- ligentiflB aperiens Sole nos justitifls illustrat. Quod dum nos vitce prflBsentis nox continety stellis nobis mandatorum lulget. Sed quia < oportet hflBreses esse, ut probati manifesti fiant (ICor.u^ 9), » sfimcta Scripturaeos qui se superbire appetunttfltt- que exteriores favores per illflun sequuntur, a se frigidos emittit, qui dum a supema intelligentia respondentes eloquiis et obdurati, ipsi seducunt cflBteros, corruunt ad ima venientes, et gelu sunt, et alios astringunt, duratusque in una corruit, qui ad cognitionem Dei prius tractabilis in smnmis et tiquidus stabat. Dominus tflumen hoc gelu gignere perhibetur, non quo pravorum mentes ipse ad culpam formet, sed quo a culpa non liberat. Sicut scriptum est : « EgoobdurflLbo cor Phfluraonis {Exod. Vfy 21).» Potest et in bouflmi partem nobis ejus in- telligentia sine obstaoulo difficultatis intelligi. Tflur- ra enim si post jactatum semen compluitur, irri- gatur : quam si inmtoderatus (63) flu^ipit, pingue- dinem frumenti Virtutemque mutat : sed si pluvia gelu premitur, quo vetatur semen progredi foras, cogitur intus radicari ao multiplieari* Quid ergo est, Dominusprius quidem patremse pluviis insi- nuat, postmodum vero de suo utero egredi gla- ciem narrat, seque gelu gignere de ccelo pronun- tiatyUisi quodmiromodo Dominus pectoris ter- (63) Oratie fortassis congnientior : gust si immiMkratius. 44Y S. ODONIS ABRATIS CLUNIACENSIS II 448 ram ad suscipienda verbi semina, et prius per A occuitam gratiam compunctionis pluviam infun- dit, et postmodum ne in conceptis virtutibus im- moderatius profluat disciplinaintimse dispensatio- nis premit ? Ut quum perceptse grati» pluvia irri- gat, etiam disciplin» rigor astringat, ne si aut an- tequam debet aut plusquam necesse est conceptas virtutes proferat, firuges in herbam vertat. Videa- mus, Paulus, infusa videlicet terra, quid ait : « Velle adjacet mihi^ perficere autem bo *.um non invenio (Rom, vii, i?).» Et rursum : € Ut non quae vultis illa faciatis {Gal. y, 18).» Potest etiam in geiu vel glacie prsesentis vit» adversitas designari, qun dum sub asperitate sua sanctos comprimit, valentiores reddit. Miro quippe consilio Dominus electos quoque in hac vita tanquam in hieme ad- 3 versa ventorum et firigora tolerare permittit, ut velut in sastiva serenitate postmodum fructus, quos hic conceperunt, demonstrent. Unde sponsi voce unicuique anim» dicitur : c Surge, propera, amica mea, formosa mea, et veni ; jam enim transiit hiems, imber abiit et recessit (Cant, u, 10, ii). » Sequitur : Ve»s. 30. Ipsiin similitudinem lapidis aquw du- rantur. — Aquas apostolos accipimus, lapis vero proipsa duritia aliquando gentiies populi desi- gnantur. Ipsi quippe lapides coluerunt, et de eis dictum est : « Similes illis fiant qui laciunt ca {Psal. cxni, 8). » Quia ergo primum Judsea Deo credidit^ gentilitate omni in perfidise suas obstina- tione remanente ; postmodum vero ad tidem gen- q tilium corda mollita sunt~, et Judeeorum infidelitas obdurata, i>enedicitur : AqusB m similitudinem lapidis duratur. Hinc Paulus gentibus dicit : « Si- cut aliquando vos non credidistis Deo, nunc au- tem misericordiam consecuti estis, pro illarum in- credulitate ; ita et isti nuncnon crediderunt in ves- tram misericordiam, ut et ipsi misericordiam con- sequamur. Conclusit enim Deus omnia sub incre- dulitate, ut omnium misereatur {Rom. xi, 30-32). » Aliter : Per aquampopulos, perlapidem vero ejus- dem Satan duritia designatur. Illo igitur ad ima veniente, in similitudinem lapidis aquae duratae sunt, quia ejus malitiam imitati homines^ mollia viscera charitjitis amiserunt. Moraliter. Aquee enim per glaciem in superficiem durescunt, sed fluidain intima lemanent. Et quid per aquas nisi fluza ac- cipimus corda reproborum ? Quffi cumet proposito virtutem deserunt, fortasse in bonis operibus per hypocrisim ostendunt^ dumque in intimis suis ad vitia defluunt, et fortassis iraitatores sanctorum se fingunt, cquce in simHitudinem lapidis durantur. Aiiter : Quia fluxae cogitationes interius lacescunt, neq!iaquam tamen usque ad consensum pravi operis trahunt: sed mens vivendi consuetudine quasisub quadam duritia abscondit, quidquid in- tus ex tentationis pulsante mollescit. Mentes enim quse per prospera moUiter fuerint hquidae, con- strictae adversitatibu.i 68). )» Sed eum protinus aquanmi impetus operuit, quia contra iilum mox saeviens populorum turba surrexit. Scriptum quippe est : « Propterea ergo qunrebant eum Judsei occidere, quia non solum solvebat Sabbatum, sed et Patrem suum dicebat Deum, axiualem se faciens Deo {Joan, v, 18).» De hoe aquarum impetu per Prophetam clamat : « Cireumdederunt me sicut aqua tota die {Psal, Lxxxvn, i8) ; » et: «Salvum me fao, Deus, quoniam intraverunC aqu» usque ad animam meam {Psal. Lxvui, 2). » MoRALiTER. Quanquam fideies sumus dom quibusdam supervacuts curis premimur, oiKiucta confusione caligamus. Et eum n€hi% etiam talibtts mira qusedam Dominus de se sen- tienda insinuat^ quasi mnebukLm vocem ievat^ dum oiUiginosis nostris menfibus semetipsum io- quitury velut in nebula is qui non cemitur, audi- tor. Cum enim cfficis nostris mentilHis sufoUlia de •elpflo insinuat, in netmlam P9cem levat, Oum vero teatatkme vitiorum ipee de Deo nost^ intellectus opprimitur, quasi aquarum impetu in voce sua Deus operitttr. Tot enim super ilhim aquas admit- timus, quot post inspirationem ejus grafo oogitar tiones iUicitas in oorde versamus. Sequitur : Yers. 35. Nunquid mittes fulgura et ibunl, et re- vertentia dicent tibi : Adsumust — Fulgnra quippe ex nubibus exeunt, sicut mira opera ex sanctis praedicatoribus ostenduntur. Nubes quippe ideo vocari solent, quia etooruscaiit miraoulia, et verbis Hiac »qriplBi Vadunt enim fulgora, cum praedicatores miracuhs coruscant, et supema revertentia corda transfigunt. Reverton- tur, cum non sibi, sed Dei viribus tribuunt quid- quid se fortiter egisse cognoscunt. Quid est enim Deo dicere, Adsumus, nisi ilh laudem tribuere gra- tisB, a quo se accepisse sentiunt victoriam pugnee? Fulgur quippe ibat cum Petrus diceret: « Argen- tum et aurum non est mihi, quod autem habeo hoc tibi dabo. In nomine Jesu Christi surgeet am- buia {Act. m^ 6). » Fulgur autem redit cum ait : «Quid admiramini in hoc, aut nos quid intuemini, quasi nostra virtute et pietate fecerimus hunc am- bulare ? » et reliqua (Act, in, 12). Aliter : Fulgura, idest,sanctivirimittuntur et eunt^cum asecreto contemplationis adpublicumoperatio exeunt, cum ab abscondito speculationisintimfle,in activse vits latitudine difiunduntur; sed revertuntur, quia post opera exteriora qu« peragunt, semper ad sinum contemplationis recurrunt, ut ilhc lurdoris sui flammam reficiant, et quasi ex tactu supema claritatis ignescant. Unde Salomon ait: «Ad locum unde exeunt flumina, revertuntur, ut iterum fluant {Eccle, i, 7), » quia enim cofda audientium rigant, flumina, quia vero acoendunt, fuigura memorantur. Hinc enim dicitur : « illuxemnt ful- gura ejus orbi terr6& {Psal. xcvi, 4). » IUinc : « Elevaverunt flumina, Domine, elevaverunt voces suas {Psal, lxxxviii, f/fi). » Adsumus, namque dicere est praisente se amando mons- trare. Sequitur : VisRS.36. Quis posuit m visceribus kominis sa- pientiam^ vel quis dedit gallo inteUigentiam ? — In galli nomine preedicatores sancti designantur, qui inter tenebras vitn prs&sentis student luoam Tenturam praedicaado^ quasi cantando nuntiare. Dicunt enim : « Nox priecessit, dies autem appro> pinquavit {Rom, xui, 11) ; » et: os judicatis seterniB vitae, ecce converti- mur ad gentes {Act. xm, 46). » Tuncque corvus escam invenit, quia conversa gentilitate Judaicus dam flumina transeunt compatientes charitate, onera sua invicem portant, implentes quod dictum est : « Invicem onera » vestra « portate,» etc, (CkU, VI, 2.) Quia vero post adventum Domini spiritales magistri per mundum sparsi sunt, ut animas in fide prsedicando gignere potuissent, et quia tem- pus incarnationis Domini ante prophetarum vo- ces cognitum non fuit, quamvis ipsa futura incar- natio praecognita omnibus electis fuerit, bene beatus Job de tempore partus ibicum, cervarum discutitur. Possunt vero cervarum significatione doctores, appellatione ibicum auditores intelligi. In petris vero ibices pariunt, quia ad exercenda sancta opera, per exempla Patrum prsscedentium populus ad extremum stultitiam suae infidelitatis ^ fecundantur , ut cum fortasse praecepta subli- relinquet. Sicut scriptum est. cDonec plenitudo ^entium intraret, et sic omnis Israel salvus fiet {Rom. XI, 25, 26). » Moraliter. Corvus editis pul- lis, ut fertur, escam plene preebere dissimulat, priusquam plumescendo nigrescant. Corvus pro- fecto est doctus quisque prsedicator^ peccato- rum suorum nigredinem menti reducens, cui quidem nascuntur in fide discipuii ; sed fortasse dum a peccatis praeteritis memoriam avertunt, humilitatis nigredinem non ostendunt^ quibus discretus doctor sublimia discere quaerentibus intema mysteria non ministrat. Si vero in con- fessione vitae preeteritsB lamenta sui gemitus V Jut nigrescentes plumas proferant, illico esurien- tibus discipulis alimenta vitee loquendo subpiini- mia audiunt, et infirmitatis propriae oonscu eos implere posse diffidunt, majorum vitam conspiciunt, atque in eorum considerata forti- tudine bonorum operum fetus ponant, verbi gratia : Verborum contumeliis pressus, cum vir- tutem patientiae servare non sufficit^ David fa- ctum ad memoriam reducat Parturientes enim cervas observare est, ipsos labores Patrumi qui spiritales lilios genuerent, cauta consideratione pensare. Cauta quippe se observatione circumspi- ciunt, ut sint fortes in praeceptis compatientes in infirmitatibus, in minis terribiles, in exhortationi- bus blandi. Qui per vigorem disciplinae Patres sunt per pietatis viscera esse matres noverunt, quia labores sanctae conceptionis tolerant,et profereodo 457 EPITOME MORALIUM S. 6HEG. IN JOB. — UB. XXX. 456 Dei fiiios intra uterum charitatis portant. Sequi- A tur: Vers. 2. Sinumerastimenses conceptus earum, — Subaudis, ut ego^ qui ia sanctis praedicatoribus Don solum fructus exterioris operis, sed ipsas diu- tinas cogitationes numero, quia ad retributionem servo. Sancti enim viri cum de profectu audito- rum cogitant, quasi jam in uterum conceptum portant ; sed, cum nonnulla, qufle dicenda sunt, differunt^ et aptum suis exhortationibus tempus qu8erunt,veluti aperto,quem fieri appetunt, inmen- sium prolixitate dilatantur. Possunt per menses, quia congestidies sunt^ etiam multiplicat^e virtutes intelligi. In mensibus quoque luna renascitur, ni- hilque obstat si per menses novaB regenerationis creatura signetur. De qua Paulus apostolus ait: g « In Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed nova creatura (Ga/. vi^ 15)« Sancti igitur cum se ad prsedicandum parant^prius se interius virtutibus innovant,iut ad hoc quod io- quendo docent, vivendo concordent. Curant sum- mopereutcontra iram,patientiam,contra luxuriam, cordis munditiam ponant, sicque in conspeotu sanctaB preedicationis menses virtutum fiunt^ quos tamenmenses Dominus 8olusdinumerat,qui eadem bona in eorum cordibus nonnisi qui dedit^pensat. Sequitur : Et scisti tempus parius earum ? — Su- baudis; ut ego, qui, dum in cogitatione virtutum menses dinumero, quando hoc, quod implere ap- petunt, parere valeant, scio. Sequitur : Yers. 3. Incurvantur ad fetum^ et aperiunt [pa- q riunt]f et rugitus emt//tin(.— Mugiunt quippe,dum per incurvationeo^suamin conversationelucis au* ditorum animas gignunt: quia ab iBtemis supph- ciis nos removere, nisi flendo et dolendo non pos- sunt. Hinc Paulus dicebat : < Filioli mei, quos ite- rum parturio, donec formetur Christus in vobis (Cral. IV, 19); » et: « 0 insensati Galat»,» etc.(6aJ. ni, i). Notandum vero est quod incurvantur ist» cervfiB ut pariant, qui ab immensitate contempia- tionis intimfie^ad iniirmitatem nostram condescen- dunt. Hinc Paulus ait : Non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi camalibus, tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non es- cam (ICor. m, I, 2). » Sequitur : Yers. 4. Separantur filU earum; pergunt adpa' j. stum, egrediuntur et non revertuntur. — Pastum Scriptura sacra illud viriditatis aetemffi pabulum vocat. Unde Psalmista ait : « Dominus regit me, etc. (Ps. XXII, I) et rursum : Nos autem populus ejus et oves pascu» ejus [Ps. xcix, 3). » Pergunt ergo ad pastum, quia de corporibus exeuntes illa pabula internffi viriditatis inveniunt. Et nm rever- tuntur ad eas. Quia in illa suscepta contemplatione jam nullatenus indigent verba audire dicentium. Hinc enim scriptum est ; « Non docebit ultra quis proximum suiun, et vir fratrem suum dicens : Go- gnosce Dominum ; omnes enim cognoscent me, » etc. {Jer. xxxi, 34). Et Dominus: « Palam, » in- quit, € de Patre annuntiabo vobis (Joan. xvi, 25).» Sequitur : pateol. cxxxm. Vers. 5. Quis dimisit onagrum Uberum m soatU" dine ? — Subaudis ut ego ? Per onagrum eomm vita signatur, quia turbis popularibus remoti con. versantur.Quiapteetiam liber diciturquia magna, est servitus stacularium negotiorum quibus mens vehementer atteritur,.quamvis in eis sponte desu- detur, ac si quem semel a dominatione desiderio- rum colla mentis excusserit, quadam jam libertate perfiruitur, ab hoc gravi jugo servitutis Dominus revocat dicens : « Venite ad me, omnes qui labora- tb, et onerati estis (Matth, n, 28). Liber ergo di- mittitur, quia calcatis terrenis desideriis appeti- tione rerum temporalium securitatem mentis exo- nerat. Mtsticb. Nec indignum quis judicet per tale animal, incamatum Dominum posse figurari, qui in Scriptura sacra vermis et scarabeus nominatur. Ut illud : € Ego sum vermis (Psal. xxi, 7). » Et : € Scarabeus de ligno clamavit. » Sic quippe agno et serpenti comparatur. Per h<»c enim omnia dici singulariter potest, quia de his omnibus credi ali- quid essentialiter non potest. Potest ergo onager incarnatum Dominum designare, agri quippe est animal onager. Et quia incamatus Dominus gea- tilitati magis quam Judaeffi profuit, quasi non in domum, sedpotius in agrum venit.Hinc soriptum est: « Species agri mecum est (Psal. ix, li). Et quia incamatus Dominus particeps nostrs factus est natur», non culpffi,hber dimissus diditur, quia sub peccati dominio non tenetur. De quo alias di- citur : « Inter mortuos liber (Psal. lxxxvii, 5). » « Omnis » enim « qui facit peccatuin, servus est peccati (Joan. vui, 34). » Hic quippe dimissus est liber, quia naturam nostram suscipiens, iniquita- Hs jugo nuUumodo tenetur. Sequitur : Et vincula ^jus quis solvit 7 — Subaudis, nisi ego ? Solvuntur vero uniusccgusque vincula dum divino adjutorio intema desideriorum carnalium retinacula dis- rumpuntur. Solvit itaque Deus onagri vincula, quandoab electi uniuscujusque animo infirmarum oogitationum nodos erumpit, et propitius dissipat omne quod in electa mente ligabatur. Ttpice. Vin- cula Domini tunc soluta sunt, cum infirmitates passionis, illius resurrectionis sunt gloria commu- tatffi. Esurire enim, sitire, lacessere, teneri, flagel- lari, cruoifigi mortalitatis nostrffi vinculum fuit. Sed cum expleta morte inferai claustra patesce- rent, quid aliud nisi infirmitatis nostr» vlncula solvebantur ? De quibus vinculis Petrus ait : € Quem Deus suscitavit, solutis doloribus inferni, juxta quod impossibile erat teneri illum ab eo (Act. ii, 24). » Sequitur : Vers. 6. Cui dedi m solitudme domum. — Hoo loco soUtudinem debemus intelligere corporis, an solitudinem cordis? Sed quid est solitudo oorporis, si solitudo defuerit cordis ? Qui enim corpore remotus vivit, sed tumultibus conversa- tionis humauffi ac terrenorum desideriorum oogi- tationi se inserit, non est in solitudine. Si vero prematur aliquis corporaiiter popularibus turbiSy et tamen nuUos curarum sfficularium tumultus in oorde patiatur, non est in urbe. Omnes enim mo- 15 459 S. ODONIS AB3ATI8 CLUNIACBNSIS 11. 460 tus importuneseofferentium levium oogitationum A tens, prospera spernens opprobria amplectens, quasi quasdam circumvolantes muscas ab oculis mentis abigit manu gravitatis, et quoddam sibi cum Domino secretum intra se quserit, ubi cum iUo, exteriore cessante strepitu, per intema desi- deria silenter loquantur. De hoc secreto cordis alias dictum est : « Factum est silentium in ocelo quasi media hora {Apoc. viii, 1). » Allegorice. Per solitudinem gentilitas designatur, in qua dum pa* triarcha non f uit ad intelligendum Deum, qui ra- tione uteretur non fuit, homo pene non fuit. Hinc Isaias ait : « Laetabitur deserta et invia, et exsul- tabit solitudo, et florebit quasi liiium (Isa. xxxv, 1). » Etrursum de Ecclesia dicitur : « Ponet de- sertum ejus quasi delioias, et solitudinem ejus gloriam fugiens. Nam cum Judsei illum regem sibi constituere voluissent, fieri rex fugit ; cumque eum interiicere molirentur, sponte ad crucis pati- bulum venit. Quia ergo nova conversatione usus inter homines, quia mores secutus non est^ bene de eoscriptum est: Contemnil muUudinem civi- tatis. Vel certe quod multos per spatiosam viam vagantes deseruit, et per augustam gradientes paucos elegit. Muititudinem namque civitatis eon- temnere est, humani generis partem, quas latam viam ingreditur, qu»e et pro abundantia iniquita- tis multa est, a regni sui sorte reprobare. Sequi- tur ; Clamorem exactoris non audit. — Quis iu- teiiigi exactor alius potest nisi diabolus ? qui se- quasi hortum Domini (Isa. ii, 3). » In sohtudine B ™®1 '^ paradiso homini malae persuasionis num- ergo Dominus domum accepit, qui post mortem ac resurrectionem suam ad gratiam fidei gentilitar tem vocare dignatus est. Sequitur : Et tabemacih lum ejus in terra salsuginxs.-^ Salsugo accendere sitim solet, et quia sancti viri quandiu in hujus vites tabemaculis degunt^ ad supemam patriam desiderii sui quotidianis eestibus acceduntur, in terga salsuginis tabernacula habere perhibentur, sicut scriptum est : « Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, > etc. (Matth. v, 6). Allegorigc. Terra saisuginis gentilitas inteUigitur^ quGs priusquam veram Dei sapientiam cognosceret, salsuginem protulerat, quia nuUam viriditatem boni in* tellectus proferens perversa sapiebat. De qua mum contulit,et quotidie ab eohujus debiti exigere reatum quflerit. Hujus exactoris sermo est malse suggestionis inchoatio, Sciendum praeterea est quia quinque nos modis gul» vitium tentat. Aliquando namque indigentiae tempora prsevenit, ut Jonathau in gustu mellis edendi tempus antecessit (/ Reg. xrv, 27). Aliquando vero tempus non prfieveoity sed cibos lautiores quaerit, sicut populus in eremQ cibos carnium petiit, quos lautiores putavit {Num. XI, 31, 32). Ahquando quaelibet sumenda sint praeparare accuratius expetit, ut puer Morum Heli, non coctas more solito de sacrificio carnes, sed crudas quffirebat, quas acouratius exhiberet (I Reg. 11, 15). Aliquando autem in ipsa quantitate scriptum est : « Terra fmctifera a salsugine, q sumendi mensuram refectionis excedit, quselibet sumenda sint, ut illud : « Sodomae iniquitas fuit saturitas panis et abundantia aques {Ezech. xvi, 49). » Aliquando despectus est cibus, sed avidius sumitur, ut Esau primogenitorom gloriam lenti- cula vendens (Gen. xxv, 34). Sermo ergo hujus exactoris est necessaria postulatio oatur», cla- mor vero ejus mensuram necessitatis transiens, appetitus gulae. Hic itaque onager exactoris hujus sermonem audit, clamorem non audit, quia discre. tus ac continens vir, et usque ad temperandam necessitatem ventrem refilcitiet a voluptate restrin- git. Hinc quippe scriptum est : » Garnis ouram ne feceritis in desideriis {Rwn. xxxi, 34). » Mystice. Hujus exactoris violentos motus Dominus non ex- pavit advenieosi sicut ipse aii : « Venit enim prin- eeps hujus nmodi, et in me non inveniet quid- quam (/oa». xiv, 30). » Yenit quippe ad eum exa- ctor humani generis^ quia iUum bominem vidit, «ed quem in se infirmitate despectum hominem eredidit, virtute supra hominem sensit. Hi\jus ni- mirum exactone typum Laban tenuit» quando cum furore yeniens sua apud Jacob idola requisi- vit {Gm. XXXI, 34). De hac exaetora Bedemptori Bostro gentihtatem ab ejus dominio liberanti per prophetam didtur : « Jugum enim oneris ejus, et sceptruffl exactoris ojus superastii » eto. {Isa. cx, 4). Sequitur : YEas.S. ^ Circumspieit montes pascuce.^Uoatos pascuee, altss contemplationes intera» refectionis. Sancti enim viri, quanto magis se exteritts despi- etc. » (Psal. cvi, 34). Tsibernaculum ergo ia terra salsuginis Redemptor noster accepit, quia incaraatu4 pro hominibus derelicta a Deo gen- tilitatis corda possedit. De quo scriptum est : € Posuit desertum in stagna aquarum, et terram sine aqua in exitus aquarum (Ibid., 25). » Se- quitur : Vers. 7. Contemnit multitudinem civitatis. ^ Multitudinem civitatis contemnere et humanss coik' versationis prava studia devitare, ut Jam non li« beat terrenorum homii.um qui pree abundantia iniquitatis multi sunt, perditos mores imitari. Cum paucis namque ingredi angustam portam deside^ rant, etnon cum muitis Iteta itinera ingredi appe* tunt, qun ad interitum dueunt (Matth. vii, 13). Undeetsponsi voce sponsae in Ganticis cantieorum dicitur : « Nisi cognoveris te, o pulchra inter mu* lieres, egredere et abi post vestigia gregum, eC pasce hsedos tuos {Cant. i, 7). « Moraliteh. €oq- temnit multitudinem civitatis, id est mores despe- xit humanse conversationis. Homo quippe inter homines factus, usum tenere hominum noluit. Id- circo namque inter nos homo faetus est, ut non solum nos sanguine fuso redimeret, sed ostenso exemplo commutaret. In conversatione igitur no«. stra, et veniendo alia invenit, et vivendo atia do* cuit. Stupebant enim omnes superba Adam stirpe progeniti prosj: era vitsB praesentis appetere, ad^- versa devitare, opprobria fugere, gloriam sequi. Yenit inter eos incamatus Dominus adversa appe» M EPITOME MORALIUM 8. G1IK6. IN JOB. ^ LlB. XXXL m ciendo dejiciunt, tanto ampUus interias rev^tio- A respexit Petrum (Lw. xxii, 6i) ; » et sieut Balo* num eontemplatione pascuntur. Unde sGriptuni est: « Ascensus in corde ejus disposuit iu valle la- crymarum(i>«a^Lxxxiii, 7). » Aliter: Montes etiam pascueB sunt, sublimes virtutes angelorum, queB idcireo hie nos ministrandoetadjuvando reficiunt, quia iUicinterniB contemplationis rore pinguesount ; quflB quia iargiente Deo in omni nos eertamine ppotegunt, recte circumspici dicuntur. Alife? : Montes pascueB possunt aitae sententise Scripturee saeras accipi. De quibus scriptum e«t : « Montes excelsi cervis {PsaL cin, 18). • Quia nimirum lii qui jam dare contemplationis saltus noverunt, ai^ tas sententiarum divinarum virtutes, quasi cacu- mina montiiun ascendunt. MrsTice. Montes accipi- mon ait : < Rex, qui sedet in solio judioii, dissipat omne malum intuitu suo (Prov. xx, 8). m Notan^ dura quod non ait> inspioit, sed eireumtpieii ; in Judssa quippe ineamatus est Dominus, quas posi« ta in medio gentium fuit, atque ideo oircumspioil montes quia iatos [elatos] bujus seBettli oircum» quaque positos ex gentilitatis universitate eolligtC. * In his itaque montibus paseitur^ quia bonis op^ ribus conversorum quasi herbis vireatibufl «atia* tur. Hinc scriptum est : « Ubi paseis, ubi cttbaa iu meridie {Cani. i, 0). » Sequitur : VirenHa qum^ que pef*quirit. ^ Virentia quippe sunt oraQia^ qun temporaliter condita, venturo fine, joounditata vitei preesentis quasi ffistivo sole siceantur. Viren* mus elatos hujus saeculi, qui in corde suo altitu- q tia autem vocata sunt, quee nulla temporalttnte dinem terrarum tenuerunt^ sed quia etiam tales Dominus Ecdesi» suee corde conversos invisce- rat, eosque a priori elatione commutans, in sua membra transformat, isti montes pascues ejue sunt, quia niminmi de conversatione errantium, de superborum humilitate satiatur, et sieut apos- tolis ad preedicationem missis preecepit dicens : € Operamini non cibum, qui perit, sed qui perma- net in vitam ceternam {Joanj vi, 27). » Sicul ipse ait : « Meus cibus est^ ut fatiam voluntatem ejusqui misit me (Joan. iv, 34). » De liis montibus scriptum est : « Non repellet Dominus plebem suam {Psal. xan, i i), » « quoniam in manu ejus sunt omnes flnes terree^ et altitudines montium ipsius sunt {PsaL xciv, 4). » Convertit namque eum quem conspicit sicut s^iptum est : « Gonversus Dominus maroeseunt ; hinc onagro despeotis rebus transi* loriis virentia perquirere est, in eBtemum mansi^ ra sanoto unicuique viro desiderare. TimGi. Amix tia namque sunt corda hc»ninum quee in httjHs seeouli perituris plantata eetemitatis fidttoiam Boa habent : virent autem, qu« iUi heerediiaii inhss* rent. De qua Petrus apostolus dioit; « In heMMdita* tera ineoruptibilem (/ Petr. i, 4). » Quisquis itaque intrinsecus arescere formidat, arentia extrtnsaoae mundi hujus desideria fugiat. Quisquis a Domino perquirere desiderat estemam patriam appet^nti intema cordis plantatione virideseat. Hffio atttsm de onagro exposita duplici intelleotui sttilioiant ; lectoris vero judicio relinquttodttm est, qttid gis duxerit oHgendum. LIBER TRICESIMI^S PRlMUS. Vers. 9. Nunquui vult rhinoceros servire tibi ? — Subaudis, qui cum praedicamentis quidem hominum diu resistere pertuli^ sed tamen repente, cum volui, miraculis stravi. Rhinoceros enim in- domitee omnino naturse est ; ita ut si quando cap- tus fuerit, teneri nuUatenus possit. Impatiens quippe, ut fertur, illico moritur. Ejus vero nomine Latina lingua interpretatum sonat^ in nare eomu. Et quid aliud in nare, nisi fatuitas, quid in cornu, nisi elatio designatur ? Nam quia in nare fatuitas solet intelligi, Salomone attestante, dicimus qui ait : « Circulus aureus in naribus suis mulier pul- chra et fatua {Prov. xi, 22). » Et quod in cornu su- perbia designatur, propheta demonstrat dicens : « Dixi iniquis : Nolite inique agere ; et delin- quentibus : Nolite exaltare comu {Psal. lxxiv, 5). » Quid ergo in rhinocerote hoc, nisi potentes hujus sseculi designantur ? vel ipsee in eo princi- patuum potestates, qui typo fatuse Jactationis ela- ti, dum falsis exterius inflantur honoribus, veris miseriis intus inanes cunt ? Quibus bene dicitur : «Quid superbis terra et cinis? » {Eecli. x, 9.) Sed G cornu suum rhinoceros iste feriendo Ceeiesiam in martyribus iassatus inclinavit, eum potestates hujusmundinon verbis, sed miraculis Deus fre- git, sibique sui)ditas fecit. Aliter : Rhinoceros iste, qui etiam monocerus Greecis exemplaribus nomi- natur, tantse esse fortitudinis dicitur, ut nuUa ve- nantium virtute capiatur. £t sicut quidam dieunt, virgo si puella proponitur^ quse se veniente sinura aperit, in quo ilio omni ferocitate postposita, ea- put deponit. sicque ab eis a quibus capi qufleri- tur, repente velut enervis invenitur. Buxei quoque coloris esse describitur, qui etiam elephantem cornu (quod inmiane singulariter gestat) in ven« tre infigere perhibetur, ut eum facile stemat. Po- test ergo per hunc unicomem iUe populus desi- jQ gnari, c[ui dum de accepta lege, non opera, sed solam inter cimctos homines elationem sumpsit, quasi inter cfcteras bestias, comu singulariter gestavit. Unde scriptum est : « Libera me de ore leonis, et comibus unicornium (Psal. xxvra, 2f ). >• Ac si ergo beatus Job typum beatee Eeeleslv tenenti dicatur : Nunquid iUum popttium qnem 463 S. ODONIS ABBATIS er omnes aqpas (Isa m EPITOME MORAUUM S. GRE6. IN JOB. -^ LIB. XXXI. 466 xxxli, 2^). » Qtiid aliud area, nisi Ecclesia debet A inteliigi? De qua rursus voce PriBcursoris dicitur : « Et permundabit aream suam {Matth^ lu, 42). » Qtiis ergo in initio nascentis Eclesi»' crederet, dum contra eam iUe indomitus principatus terr» tot minis et cruciatibus sffiviret, quia rhinoceros isfe Deo sementem redderet, id est, acceptum pr»- dicationis Tcrbiim operibus repehsaret ? Quis pos- set tmic infirmorum credere quod eis aream con« gregaret? Ecce enim modo pro Ecdesia leges pro- mulgat, qui ifudum contra eam per Taria tormen- ta sffiviebat. Hic quaslibet gentes capere potuerit, ad fidei gratiam illas suadendo perducit ; eisque fttemam vitam indicat, quibns captis prtBsentem servat. Aliter : Gonsideremus Paulum quis ante fidem fuerit, et profecto cognoscimus quia nullu» g tunc fidelium crediderat, quod ad jugum Deus su» formidinis vim tants elationis inclinaret. Unde et Ananias pavf*ns uit : « Domine, audivi a multis de viro hoc quanta mala sanctis tuis fecerit in Je- rusalem (Act.iXyiZ), » Qui tamen repente com- mutatus ab hoste praedicator e£Qcitur, et in cunctis muudi partibus Redemptoris sui nonien insi.iuat, supplicia pro veritate toierat ; alios blandimentis voeat, alios :id fidem terroribus rtsvocat, et tanto Dei aream congregat, quanto illum prius elatioiie ventilabat. Sed neque hoc abhorreat a Paulo quod rh|noceros buxei cnloris dicitur. Quid enim per colorem buxeum, nisi abstinentiffi pallor exprimi- tar ? cui ipse tenaciter adhfierere testatur dicens : « ('.astigo corpus meum et in servitutem subjicio, » p etc. (/ Cor. IX, 27). Qui cum aliorum ingluviem redarguit, cornu elephantos in ventrem ferit. Ut illud : (f Multi enim ambulant, quos sffipe dixi vo- bis, nunc autem et flens dico inimicos crucis, quo- rum finis interitus, quorum Deus venter est, > etc. PhU* ui, 18). Et rursum : « Hujusmodi Ghristo Domino non serviunt, sed suo ventri {Hom. xvi, 18). > QusB ergo in Paulo scripta cognovimus, su- perest ut facta et in aliis credamus. Sequitur : Vers. 13. Penna struthionia similis e$t pennis herodii et aceipitris, — Quis herodium et accipi- trem nesciat aves reliquas quanta volatus sui ve- locitate transcendant ? Struthio vero eorum pennn similitudinem habet, sed volatus eorum celerita- tem non habet. A terra vero elevari non valet, et alas quasi ad volatum specie tenus erigit. Signifi- eat Omnipotens hjpocritas, qui, dum i>onorum vitam simulant, imitationem sanct» visionis ha- bent, sed veritatem sanct» actionis non habent ; qui alas per figuram s^ctitatis extendunt, sed eurarum saBcularium pondere gravati, nuUatenus a terra sublevantur. De quo pondere per Prophe- tam dicitur : « Filii hominum usqiiequo graves corde? » (Psal, iv, 3). De his Dominus ait : « Vee vobis, SciibiB et Phariseai liypocritad, quia similes estis sepulcris dealbatis, quie foris apparent homi- nibus speciosa, intus autem plena sunt ossibus mortuorum. » etc. (Matth, xxm, 27). Et quoniam acci{^tri8 etherodii parva sunt corpora, sed pen- nis densioriinis fulta : idcirco cum cderitate trans» D volant, quia eis parum inest quod aggravat, mul- tum quod levat. At contra struthio raris pennis induitur, immani corpore gravatur, ut et si tolare appetit» ipsa pennarum paucitas mokm tanti cor- poris in aera non suspendat. Bene ergo in herodio et accipitre et eiectorum persona signatur, quia quandiu in hac vita sunt^ sine quantuIiB culp» contagio esse nonpossunt. Sed cum in eis parum quid inest quod deprimit, multa virtus l)on8B actio- nis suppetit quee iilos in superna sustoUit ; at con- tra hypocritas, et si faciunt pauca, quie elevant^ perpetrant multa quas gravant. H«c quoque ipsa struthionis penna, ad pennas herodu et acctipitris simiUtudinem coloris habet, virtutis simiUtudinem non habet. Quid ergo in his aspicimus, nisi quod electorum virtutes solide volant, et ventos huma- ni favoris premunt? Hypocritarum vero aotio, quamlibet recta videatur, volare noD sufficit quia videUcet flux» virtutis pennam humauffi laudis aura pertransit. AUter : Quid struthionis nomine, nisi Synagoga signatur? qute alas habuit, sed corde in infimis repens, nunquam se a tcrra su- blevavit. Quid vero per herodium et accipitrem, nisi antiqui Patres ex;)rimuntur, qui ad ea, qu» potuerint inteUigenda perspicere, valuemnt etiam vivendo penetrare? Penna igitur struthionis, he^ rodU ct accipitris est similis, quia Synagogad vox priorum doctrinam loquendo tenuit, sed vivendo nescit. Unde ejusdem Synagogae populis Yeritas ait : « Super cathedram Aroysi sederunt Scribie et Pharistti, omniaqumcunquedixerint vobis servate et facite, » etc. (Matth. xxui, 2). Sequitur : Vers. 44. Quw dereliquit in tetTa ova sua. — Quid enim per ova, nisi tenera adhuc proles ex- primitur? quae diu fovenda est, utad vivum vola- tile perducatur. Ova quippe insensibUia in semet- ipsis sunt, sed tamen oalefacta in vivis voIatiUbus convertuntur ; ita nimirum parvuli auditores ac fiUi certum est quod frigidi insensibilesque rema- neant, nisi doctoris sui solUcita exhortatione cale- fiant ;assidua doctorum voce fovendi 8unt,quous- que valeant per intelUgenUam vivere , et coa- templatione voiare. Attamen hypocritie quamvis perversa semper operentur, loqui tamen reota non desinunt. Bene autem loquendo in fide velconver- saUone filios pariunt,sed eos bene vivendo nutrire non possunt, quia ex amore intimo rebus se exte- rioribus subdunt, in quibus quanto magis se ex" toUuDt, tanto minus de prolis su» defectu crucian- tur. Ova ergo in terra dereUquisse est, nuUum cobIcsUs vitflB fiiiis exemplum preebere. Aliter : In ovis aliud est quod cernitur, aliud qiiod speratur, et videri spes non potest,PauIo attestante, qui ait : « Qaod enim videtquis, quid sp<:rat? »(Aoin.vui, 24). » Quid ergo pe? struthionis ova, nisi Synago- g8B carne ediU apostoU designantur? Quidum se in mun.io despectos, atque humUes exhibent» sporare gloriam in supemis docent. AbjecU nam- que et quasi nuUius momenti apud elatos hatuU in terra vi.'Iut ova jacuerunt, sed intus in eis late- bat unde viverent, et sublaU spei penais ad ccs- 467 S. ODONIS ABBATIS GLURIACEN8IS II. m lestia volarent. Quie oVa struthio in terra derclin- A qiilt, quia aos quos carne genuerat Synagoga apo- stolofl audire contemnenS) Yocandee gentilitati de- seruit. Sequitur : Tu fonitan in pulvere calefacii ^jl^ ^ Ao fii dicat, ut dgo^ qui illa in pulyere ca- lefaoio. Quia soilicet parvulorum animasi et in modio peooantium positas) amoris mei igne suc* oendo. Quid enim pulvis^ nisi pecoator accipitur? Hino enim scriptum «^st : « Serpenti pulvis panis ejus (I$a. LXV, 23). » Hinc est enim quod plerosque eemimus, et in medio popuiorum vivere, et tamen titam torpentis populi non tenere^ et, ut ita dixe- rim, in frigore calere, ut nequaquam jacentia in inflnis torpeant, sed in vivis volatiMbus versa^ sese ad OQslestia oontempiando, id est volando, su- spendant : Aliter. Mira autem potentia Dominus g hieo eadem in pulvere ova calefacit, quia vivos apostolorum foBtus in illa abjecta dudum gentili^ tate susoitavit, et quos Synagoga velut insensatos inviviAoatosque despexerat, ipsi nunc in venera-* iione gentium per dootrin» magisferium viventes TOlant. Ova struthio in pulvere dereliquit, quia et omnes quos prsedioandos Synagoga genuit, a ter- renis desidisriis minime suspendit. Sequitur : VEas< 15. Oblivifcitur quodpes coneulcet ea, aut bestid agri eonteromint membra perse- quitur placere se per hoc Domino suspicatur. Unde ot eisdem struthionis ovis Veritas dicit : « Venit hora ut omnis qui interflcit vos arbitretur obse- quium se preestare Deo (Joan. xvi, 2). » Sequitur : Frustra laboravit nullo timore cogente. — Nam- que, « trepidaverunt timor^j^ ubi non erat timor (Psal. xm, 5). » Gcce enim divinavocepraecipitur: « Si quis tibi tulerit tunicam, et voluerit tecuin Judicio contendere, dimitte illi et pallium {Matth. V, 40). » Apostolus ait : « Quare non magi< inju- riam accipitis. quare non magis fraudem patimi- ni ? (/ Cor. VI, 7). Et tamen hypocrita assumpto sanctee oonversationls habitu flliorum custodiam deserit, et temporalia queBque defendere etiam jurgiis qussrit, exemplo suo eorum perdere oorda non trepidat, et quasi per negligentiam amittere patrimonia terrena formidat. In errore discipulus labitur, et tamen cor hypocritie nuUo dolore sau^ ciatur^ ire in iniquilatis voraginem commissos sibi oonspicit, et hsec quasi inaudita pertransit ; at si quod sibi leviter inferri temporale danmum sense* rit, in ultionis ira repente ab intimis inardescit ; mox patientia rumpitur ; mox dolor oordis in vo» oibus effrenatur. Aliter : In labore quippe iUam perseoutionis anhelare non timor, sed orudelitas cogit. Sed quia plerumque, vitia oolore virtutnm tincta, tanto nequiora sunt quanto et ess6 vitia minime cognoscuntur> eo in persecutione Syna- goga durior exstitit, quo reUgiosiorem id est Jud»a. Aliquando adulantium lingua. Ut iUud : « Yentus urens levavit locustas^ quee ascenderunt super universam terram MgyptHSxod, x, 13, 14). » Ali- quando vero per comparationem, resurrectio Do» minica, vel prffidicatorum vita signatur, ut illnd : c Excussus sum sicut locusta (Psal, cvnr, 23). » Recte utique ipsa prsedicatorum perfeetio locustis * quippe divinitas anima mediante, suscepit, et per ^ exprimitur. More enim locustarum quoties se attol* hoc totum simul equitem tenuit, quia in semetip- sum non solum illa regebatur, sed hanc etiam quae regebat astrinxit. Judo^a igitur per adventum su- perbientis Antichristi laqueo seductionis oapta, quia Redemptorem nostrum humilem fuisse in- ter homines despicit, deridet equitem^ quia ejus in omnibus divinitatem contradicit, deridet nihi- lominus et ascensorem. Sed Redemptor unus idemque et eques, et equitis ascensor, et cum in mundum venit^ fortes contra mundum prssdicato- res exhibuit, et cum in mundi terminum Anti- ehristi fidaciam tolerat^ virtutem ipse certantibus subministrat. Yns. 49. Nunquid prxbehis equo fortitudinem. (64) Volgo equum. lere conatur, crura figunt, et alas erigunt, quia recte agendo se stabiliunt, et ad alta videndo su- blevantur, rursumque pedibus se suis post saltum excipiunt, dum post contemplationem sublimium, ad activam vitam revertuntur. Vel sicut locust» matutinis horis vix a terra se sublevant, cum vero «estus exarserit,tanto altius quanto alacrius volant. Ita nimirum sanctus quisque preedicator^ cum quie- ta fidei tempora conspicit, humilis ac despectus accipitur, si autem persecutionis ardor incandeat, corde coelestibus inhaerens, mox quantn sit sublimitatis ostendit. MoRALirisit. Unusquisque^ qui Deum sequitur in ipso suo exordio, nt locusta 8UBcitatur,qui etsi in quibus aotionibuslocustarum 47i S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II 47» more flexis poplitibus terra inhttret, in quibus- A dam tamen expansis alis se in aera suspendit. Conversis quippe initia bonis moribus malisque immista sunt, dum nova jam per intentionem agitut, et vetus adhuc vita ex usu retinetur. Se- quitur : Gloria narium ejus teiTor. — In Scriptura sacra vocabulo narium, aliquando fatuitas narium solet intelligi, ut illud : « Circulus aureus in nari- bus suis (Prov. xi, 22). > Aliquando antiqui hostis instigatio, ut illud : « De nanbus ejus procedit fumus (Tob. xLi, ii). » Aliquando vero preescien- tia designatur, ut iUud prophetse : i Quiescite ab homine, cujus spiritus est in naribus ejus, quia excelsus reputatus est ipse (Isa. u, 22). » Hoc au- tem loco narium nomine praedicatoris sanoti praes- cientia ao praestolatio designatur. Dum enimvenire q extremum judicium ostendi ccelestem patriam, persolvi justis, prsemia appetit, quasi per nares spiritum de futuris trahit. Sed gloria narium ejus terror est, qnia visionem districti judicis quam justus vehementer exspectat, injustus venire for- midat. Hinc Paulus ait : « Ego jam delibor, et tempus meee resolutionis instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. De reliquo reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus iu illa die justus judex, non solum autem mihi, sed et his qui diligunt adventum ejus (// Tim. iv, 6-a). » MoRAUTEa. Pro eo quod non visa res odore deprehenditur, non immerito narium nomine spei nostrae cogitationes exprimun- tur, quibus venturum judicium quod et si oculis p adhuc non cernimus, jam tamen sperando praevi- ' demus. Omnis autem qui bene vivere incipit, au- diens quod per extremum judicium justi ad re- gnum vocentur, hilarescit. Sed quia quiedam mala adhuc ex reiiquo sibi inesse considerat, hoc ipsum judicium de quo exsultare inchoat, appro- pinquare formidat, vitam quippe suam bonis ma^ lisque permistam conspicit, et cogitationes suas aliquando spe et timore confundit. Sequitur : Vers. 21. Terram ungula fodit. — Quid per un- gulam nisi praedicatoris sancti virtutum perfectio demonstratur 1 Quia videlicet ungula terram fodit, dum de corde audientium exemplo suorum ope- rum terrenas cogitationes, eHcit, et auditorum corda a saecularibus curis evacuat, cum ipse con- temni [contemnere] saeculum opere ostendit ? Hinc Paulus discipulis ait : « Haec cogitate qu» et didicistis, et accepistis, et audistis in me, et Deus pacis erit vobiscum {PhU^. iv, 8, 9) ; » et rursum : « Imitatores mei estote, sicut et ego Christi (Phil. m, 17). » AUter : Equus iste ungula terram fodit, cum pwBdicator quisque inquisitione forti ter- renas in se cogitationes discutit, easque flendo a se evacuare non cessat. Hinc ad Eaechie- lem dicitur : € Fili hominis, fode parietem (Ezech. vin, 8). » Item ad Isaiam Dominus dicit : « in- gredere petram, abscondere fossa humo a facie timoris Domini, el majestatis ejus(/«a. ii, 10),» id est, penetra duritiam cordis tui, et terrenas co- gitationes ab ira districU judicU ia humilitate D inentis cela. Morxutbr. Ungula terram fodere est» districta abstinentia carnem domare. Sequitur : Exsultat audacter. — Audacter exsultat, quia sic adversis non frangitur, sicut nec prosperis elevatur. Adversa namque non dejiciunt quem prospera nulla corrumpunt. Ne ergo prematurad* versis, habet vim fortitudim's ; ne eleveiur proa- peris, habet pondus desuper sedentis. In adversis hilarescit, quia augeri sibi virtutis meritum laeta- tur. Hinc de apostotis dicitur : c Ibant gaudentes a conspectu concilii, » etc. (Act. v, 41.) Solent namque haeretici potestatum mundi defensionibus contra fidei praedicationem quasi quibusdam ar^ mis se tegere^ sed equus iste potestatum mundi iracundiam non formidat, quia ipsius quoque vitae prsesentis desiderium per mentis excessum calcat. Hinc per Salomonem dicitur : « Justus quasi leo confldens, absque terrore erit (Prov. yi, 28). » Mo- RAUTER. Qui enim valenter reprimit quod impu- gnat, audacter exsultat de his quee in setema pace desiderat Hmc per Salomonem dicitur : c Dili- genter exerce agrum tuum, ut postea sedifices domum tuam (Prov. xxiv, 27). » Sequitur : In oc» cursum pergit armatis. — Plerumque enim quieti atque concussi relinquimur, si obviare pravis pro justitia non curamus. Sed si ad setern» vitie desi- derium animus exarsit, in quantum locus admit- tit, debemus pro defensiohe justitiae nosmetipsos ultro objicere, sicut de Paulo scriptum est : « Re> pleti sunt iree, et exclamaverunt dicentes : Magna Diana Ephesiorum (Act. xu. 28) ; » etpaulo post: « Paulo autem volente intrare in populum, non permiserunt discipuli (Ihid.^ 30). » Nam cum jus* titia quam nos amamus in ahis feriunt, nos nihi- lominus sua percussione confodiunt, etiamsi ve- nerari videantur. Moraliter. Hostes armati, sunt immundi spiritus innumeris contra nos Iraudibas accincti, qui cum suadere nobis iniqua neqoeunty ea sub virtutum specie nostris obtutibus opponunt Effbssa igitur terra armatis hostibus in occursum pergere est, devicta carnali nequitia contra spiri- tualia certamen subire. iNam qui adhuc secnm enerviter pugnat, frustra contra se bella extra se posita suscitat. Yel certe armatis hostibus in oo- cursum pergimus, quando per exhortationis stu- dium^ eorum insidias et in alieno corde preeveni- mus, quando nostra cura ordinate postposita ao- cessum immundorum spirituum a proximi mente prohibemus. Sequitur : Yebs. 22. Contemnitpavorem, necceditgladio. — Videamus quomodo pavorem despicit, qui ait : € Quis nos separabitacharitateChristi? TribulaUo, an angustia^ an fames, an persecutio ? » (Rom. vui, 35.) Contra hunc itaque equum tot sunt gladii hostium, quot genera persecutionum. Sed vir san- otus, quia ventura adversa non metuit, pavorem despicit; quia vero nec superveniente persecutione vincitur, nequaquamgladiiscedit.MoRiiUTBR. Oon* temnit pavorem, quia nulliustentationis formidiae ad hoc usque terretur ut taceat ; nec cedM gladsOf quia et si violenta illum tentatio percutit» a.cur& 471 EPITOME MORAUUM S. GREG. 09 JOB. -- LIB. mi. 474 tamen proximi non repellit. Nam Paulus quos ab hoste gladios suscipiaf , dicit, et quomodo eisdem gladiis non cedet ostendit : Yideo auiem aliam legem repugnantem legi mentis me»,» etc. (Bom, vii, 23). CflBteris autem dicit: i< Mortificate membra Testra quffi sunt super terram, fomicationem, im- munditiam, libidinem, concupiscentiam malam (CoL w, 5). » Sequitur: Vers. 23. Super ipsum sonabit pharetra, — In Seriptura sacra pharetree nomine aliquando justum Dei occultumque consUium accipitur, ut illud : « Pharetram suam aperuit et afflixit me (Job» xxx, H). » Aliquando elandestina pravorum machina- tio designatur ut illud : «ParaTcrunt sagittas suas in pharetra {PsaL x, 3).» Igitur quia equus Dei nulla adversitate terretur, ei quoque magis obvia- tur, uteumexobsessa machinatione longe feriant, cui apertis congressionibus inaniter apppropin- quant. Hsec tunc super equum Dei pharetra sonue- rat, cum quadragita viri in Pauli morte oonspira- verant (Act. xxui, 43). Pharetra ergo sonuit, quia occult» machinationis ad Paulum causa pervenit. Sequitur: Vibravit hasta et clypeus. — Contra equum quippe Dei, quia pravorum consilia minee- que perstrepunt, pharetra sonat; quia aperta poena ut interficiatur exquirit, hasta vibratur ; quia vero ei disputatione resistitur, cljpeus antefertur. Habent enim sancti prfedicatores sagittas quibus cor audientium feriunt. Oe quibus Paulus dicebat : « Laboro usque ad vincula quasi male operans, sed sermo Dei non est alligatus (lITim. u, 9). » Contra quas persecutores clypeo suse disputationis corda andientium muniunt. Moraliter. Equo Dei hostis callidus sagittasper insidias impetit,quando ei sub virtute vitium abscondit, hasta autem dominus vulnerat, cum manifesta nequitia etiam scientem tentat. Saepe nonnulli vitaB su6e custodiam negligentes in immunditiam libidinis demergun- tur; nonnuUi vero dum libidinis immunditiam fugiunt, per castitatis culmen in voraginem ela- tionis ruunt. Hasta autem est culpa d^ vitio, sagitr ta autem de virtute culpa, sed perfectus quisque ab utroque protegitur. Hinc Salomon ait: « Domi- nus erit in latere tuo, et custodiet pedem tuum ne capiaris (Prov. lu, 26). » Cui etiam cly- peum fraudulentus hostis opponit, ut si resis- tentis pectus feriendo non perforat, saltem qui- busdam objectionibus proficientis intercludat. Se- quitur : Vers. 24. Fervens etfremens sorbet terram, nee reputat tubce clangorem, — Primo homini peccanti dtctum est : u Terra es, et in terram ibis (Geti. ui, 19J.» Quia ergo sancti Spiritus zelo inflammatus, vel inter supplicia positus quoslibet peccatores ad se trahere non desistit, fervens procul dubio ter- ram sorbet. Tubse autem clangunt, cum hujus s»culi potestates loqui sanctos terribiliter prohi- bent. Quia igitur persecutionum minas praedica- tores minime formadant, dangorem tubae sonare non reputant. Haec aprincipibus sacerdotum tuba sonuerat» cum flagellatos apostolos de Deo loqui A prohibebant^ sicut scriptum est: c CaBsis denun- tiaverunt, jie loquerentur in nomine Jesu (Act. v, 40).» Sed videamus quomodo equum Dei clangor tubae non terreat ait Petrus : < Obedire oportet Deo magis quam hominibus (Act. v, 29). » Et rur- sum : «Non enim possumus quee vidimus et audi- vimus non loqui (Act. iv, 20).» Mo&aliter. Contra equum clangor tubae insonat, quando electi mente in eo quod agit fortiter e vicino qnsedam posita culpa terribiliter tentat. Sed fervens et fi*emens sorbet teiTam, quia nimio ardore semetipsumdis- cutit, et quidquid iii se terrenum reperit, quo pro- ficiendo consumit, et clangorem tubae sonare non reputat, quia considerationem fortiom ne vitium quod de virtutis gloria nascatur sollicitus deelinat. B Sequitur : Vers. 25. Ubi audierU buecinam, dicit. Vah ! -^ Equus ergo, audita buccina, vah dicit, quia fortis quisque praedicator, cum certamen sibi passionis propinqnare desiderat, de exercitio virtutis exul- tat^ nec terretur pugnae periculo, quia vistorisB lee- tatur triumpho. Videamus Paulum, quomodo amet quod refugit, quomodo refugiat quod amat Ait enim : «Desiderium habens dissolvi, et cum Christo esse (Philip. i, 23).» Et tamen dicit : «Qui sumus in hoc habitaculo ingemiscimus gravati^eo quodno- lumus exspoIiari,sed supervestiri, ut absorbeatur quod mortale ast a vita (// Cor. v,4).» Morauter. Multos enim sua felicitas stavit, multos diuturna pax inertes reddidit. Etquus ergo, audita buccina, Q dicit vah, quia videlicet prffiliator Dei cum vim tentationis incumbere, conspicit, utflitatem super- nae dispensationis considerans, ex ipsa validiua adversitate confidit. Sequitur: Procul odaratur bellum. — Bellum quippe procul odorare est, ad- versa qu» longe adhuc posita cogitando preenos- oere, ne fortasse valeant improvisa superare. Idcirco enim quodlibet certamen exsuperat, quia mente certamini ante certamen parat. Hinc Paulus discipuhs ait: « Vosmetipsos tenlate, si estis in fide, ipsi vos probate (// Cor. iii, 5). » Moraliter. BeUum namque procul odorari est, ex causis praecedentibus qu«B vitiorum pugnae subsequan- tur agnoscere, et sicut flatu narium, sic provisas cogitationum nequitias latenter indicare. De quo odoratu recte in Ecclesiee suae laudibus dicit : « Nasus tuussicut turris est in Mbano (Can^ vu, 4).» Sequitur: Exhortationem ducum et uluUUum exercitus. — Duces adversfle partis sunt erroris au- ctores. De quibus per Psalmistum dicitur: «EfTusa est contemptio super principes, et errare fecit eos ininvio et non via (PsaL cvi, 40). » De quibus per semetipsam Veritas dicit: « Ccbcus si csbco duca- tum praestet, ambo in faveam cadunt (Matth. xv, 14). » Hos autem duces exercitus sequitur, pravo- rum scilicet turba, quse iniquiseorum prseoeptioiii- bus famulatur. Duces autem exhortantur, quia hi- qui infidelibus pr»sunt, prava, quae teneris prffici-' piunt, quasi exhortatione persuadent. Exercitus vero ululat, quia caiervffi reproborum contra vitamr moresque fidelium, dum soli rapacitati inhiant/ 475 6. OD0N19 ABBATIS GLUNIAGENSIS II. 476 quasi per ujulatum clamant. Sed quisqueprsBdica- tor loDge ante considerat quodvelauctoreseorum contra dectos valeant praecipere, vel turba eis subdita quam possit immaniter insanire. De his ducibus Paulus ait : «Per dulces sermones et bene- dictiones seducunt corda innocentium {Rom. xvi, 18), » hos ululatus odorabatur dicens : a Intrabunt post discessionem meam lupi graves in vos (Act. xxy 29). » MoRALiTER. Tentantia quippe vitiai qu8B invisibile contra nos praelium regnante super se superbia militant, alia more ducum prseeunt, alia more exercitus subsequuntur. Ipsa namque vitio- rum regina superbia, cum devictum cor coeperit, mox illud septem principalibus vitiis, quasi qui- busdam suis ducibus devastandum trahit : « ini- tium, » quippe, « omnis peccati superbia [Eccli. x, B l'5) ; » ex qua nimirum nascitur inanis gloria, invi- dia, ira, tristitia, avaritia, ventris ingluvies, luxu- ria ; sed habent contra nos hsec singula exercitum suum. De inani gloria^ inobedientia, jactantia, hy- pocrisis^ contentiones, pertinaciae, discordiee et novitatum prsesumptiones oriuntur. De invidia, odium^ susurratio, detractio, exsultatio in adver- sis proximi» afflictio autem in prosperis nascitur. De ira, rixs tumor mentis, contumelise, clamor^ indignatio, blasphemiae proferuntur. De trislitia^ malitia, rancor^ pusiUanimitas, desperatio, torpor circa preBcepta, vacatio mentis erga illicitanascitur. De avaritia, prodilio, fraus^ failacia, perjuria, in- quietudo^violeutifie et contra misericordiam obdu- rationes cordis oriuntur. De ventris ingluvie, inep- ^ talsetitia, ftcurrilitas, immunditia, multiioquium, hebetudo sensus circa inteiligentiam propagatur. De luxuria, caBcitas mentis, inconsideratio, in- constantia, protcipitatio, amor sui, odium Dei, affeotus prsesentis ssBcuIi, horror autem despe- ratio futuri generatur. Bene autem duces exhortari dicti sunt, exercitus ululare, quia prima vitia dece- ptae menti quasi sub quadam ratione se miserunt^ sed jnnumera quae sequuntur, dum hanc ad omnem insaniam pertrahunt, quasi bestiah damore confundunt. Inanis namque gloria dicit : Debesmajora appetere, ut, quo potestate valueris^ multos excedare eo etiam valeas, et pluribus pro- desse. Invidia quoque loquitur : In quo illo, vel illo nunores? Non ergo tibi aut superiores esse, aut etiam GBquales debent. Ira etiam fatur: Quab erga te aguntur, aBquanimiter ferre non possunt, quia et ai non eis oum magna exasperatione resistitur^ contra te sine mensura cumulantnr. Tristitia vero ait : Quid habes unde gaudeas, oum tanta mala de proximis portas? Avaritia namque dicit: Unde culpa est quod qusBdam habenda concupiscis, qui non multiphcare appetis, sed egere pertimes- cis? Yeotris inglavies clamat: Ad esum Deus munda omnia condidit, et, quia satiat ciborespuit, quid aliud quam muneri contradicit? Luxuria verofatur: Cur te in voluptate tua non dilatas? Si enim misceri Deus hominemin voluptate coitus noUet, in ipso humani generis exordio masculum et feminam non feoisset (Geth i, 21). Sed miles Dei, quia solerter praBvidere vitionun certamina nititur, bellum procul odoratur, quia mala prae- euntia/quid menti persuadere valeant, cogitatione sollicita respicit.Exhortationem ducum naris saga- cilate deprehendit,etquiaIonge preesciendo subse- quentiuminiquitatemconfusionem conspicit, quasi ululatum exercitus odorando cognoscit. Se^uitur: Vers. 26. Nunquid per sapientiam tuam plu- mescit accipitei\ et expandit alas suas ad auslrum ? — Non autem hic illud plumee tempus dicitur,quo in nido vestitur, sed illa annua pluma describitur, quae laxata vetere penna renovatur. Et quidem domesticis munita ac tepentia loca requiruntur. Agrestibus vero moris est, ut flante austro alas expandant, quatenus eorum membra ad laxandam pennam veterem venti tepore concalescant. Cum vero ventus deest, aliis contra radium solis expan- sis atque percussis, tepentem sibi auram faciunt. Quid ergo per accipitrem signatur, nisi quod unus- quisque sanctorum tactus £Latu Spiritussancti con- calescit, et usum vetustae conversationis abjiciens, novi hominis formam sumit? Quod Paulus admo- net dicens : « ExspoUantes vos veterem hominem cum actibus suis, et induentes novum qui secun- dum Deum creatus est (Col. iii, 9); » et rursum : € Licet is qui foris est, noster homo corrumpatur, tamen qui intus est renovatur de die in diem (// Cor. IV, 16). Alas quippe nostras ad austrum ex- pandere est^ per adventum sancti Spiritus nostras confitendo cogitationes aperire^ ut jam non libeat defendendo nos tegere, sed accusando publicare. Tunc ergo accipiter plumescit, cum ad austrum et alas expanderit, quia tunc se unusquisque virtu- tum pennis induit cum sancto Spiritui cogitationes suas confitendo substernit. Qui enim veterafaten- do non detegit, novse vitae opera minime producit : qui nescit lugere quod gravat, non valet proferre quod sublevat. Sequitur : Vers. 27. Nunquid ad prmcepium tuum elevabi- tur aquilay et in arduis ponet nidum suum ? — In Scriptura sacra vocabulo aquilse, aliquando prae- sentis sa^uli potestates designantur, ut est in Eze- chiel : « Aquila grandis magnarum alarum, longo membrorum ductu, plena plumis t\ vanetate, venit ad Libanum, et tulit medullam cedri, et sum- mitatem frondium ejus avulsit (^jsecA.xvu, 3, 4).» Aquila autem Nabuchodonosor intelligitur, qui immensitate exercitus maguarum alarum, pro diuturnitate temporum longa membrorum, pro multis divitiis plena plumis, pro innumera terre- nae gloriae plena varietate. Quia vero JudaeaB celsi- tudinem petens, nubilitatem regni ejus, quasi me- dullam cedri abstulit, aliquando vero insidiatores spiritus exprimuntur^ ut illud JeremisB : « Velociu* resfuerunt persecutores nostri aquilis coeli (Thren. IV, 19). I Ahquando subtiles sanctorum intelligen* ti8B vel volatus DominicsB asoensionis intelligiiur, ut in Ezechiel (cap, i. 5) de quatuor animalibus legitur, et in Apocalypsi (Cap. iv, 6, 7) similiter. Sed hoc loco aquilse nomine subtiUs sanctorum in- telligentia, et sublimis eorum oonlemplatio figura- 477 EPITOME HORALITIM S. GBEQ. IN JOB. -- LIB. XXXI. 478 tur. Ad prseceptum ergo Dei elevatur aquila, dum jussionibus diyinis obtemperans in supemis sus- penditur fidelium vita ; quaB in arduis nidum po- Dit, cum desideria terrenas despiciens, spe jam ccelestibus nutritur, et habitationem mentis suce in abjecta et infirma conversatione non construit. Hinc Paulus ait : « Nostra conversatio in coelis est {Philip. III, 20) ; et rursum : « Qui conresuscitavit et consedere fecit in coelestibus {Ephes. ii, 6).» Hinc perfeota anim» sequenti se Dominus per prophetam dicit : « SustoUam te super altitudines terrsB {Isa. lviii, 14).» Sequitur : Vers. 28. In pefris manet. — In sacro eloquio cum singulari numero petra nominatur, quis alius quam Christus accipitur ? ut est illud : « Pe- tra autem erat Chrislus (ICor. x, 4). » Cum autem plurahter appellantur sancti exprimuntur, qui il- lius robore solidati sunt. Hinc Petrus ait : « Et vos tanquam lapides vivi coaedificamini domos spiri- tuales (/ Peir. ii, 5).» Ista autem aquila in petris m&nere dicitur, quia in dictis antiquorum et for- tium Patrum mentis statione collocatur ; et dum eos ad memoriam reducit, in celsitudine iUorum fortitudinis nidum sibi construit sanctas meditatio- nis. Possunt etiam petrse nomine sublimes virtu- tum coelestium potestates intelligi, quae velut pe- tree in arduis, ita ab omni motu mutabiUtatis aUenae sunt, et ad soUditatem fixae celsitudinis ipsat cui inhaerent setemitate duruerunt. Vir ita- que sanctus cum terrena despicit^ more se aquilae ad altiora suspendit, et per contemplationis spiri- tum sublevatus, perennem angelorum gloriam praestola tur, atque huic mundo hospes illa appe- tendo qiiae aspicit, jam in subUmibus figitur. Se- quitur : Et in pratruptis silicibus commoratur at- que inaccessis rupibus. — Praerupti sciUcet sunt ilU fortissimi angelomm chori, quia pars eo- rum cecidit, pars vero remansit. Qui integri qui- dem stant per quaUtatem meriti, sed superni nu- meri quantitate praempti ; propter banc prae- ruptionem mediator venit, ut mensurain ccelestis patriae locupletius fortasse oumularet. Hinc de Patre dicitur : « Proposuit in eo in dispensatione plenitudinis temporum instaurare omnia in Christo, quaB in cceiis et quae in terra sunt in ipso {Ephes. I, 9, iO). )» Ipsi etiam sunt inaocessae mpes. (iOrdi enim peccatorum hominum valde inaocessa est claritas angelorum, quia quoad pulchra cor- poraUa ceoidit, eo a spirituaU specie oculos clau- sit. Sequitur : Vers. 29. Inde contemplatur escam. — id est, ex iUis choris angeUcis tendit oculum mentis ad con- templandam gloriam supernae majestatis,quianon visu adhuc esurit, qua tandem visa satiatur. Scri- ptum quippe est: n Pro eo quod laboravit anima ejus, videbit et tatiabitur {ha. lhi, II). » Et ror- 8um : « Beati qui esuriunt,» eto. (Matth» v, 6, 8.) fit item : « Beati mundo corde, » etc. {Ibid*t 8.) Sequi- tur : OcuU ^us de longe prospiciunt. — Quantum- (65) Prteterit auctor Vers. 3i, ubi sic : Et adjecit A lU^et enim in hac vita positus quisque profecerit, nec Deum per speciem, sed per aenigmata et per speculum videt (/ Cor. xiu, i2). Ac si ergo diceret: Intentionis aciem fortiter tendunt,necdumpropin- quum aspiciunt, cujus claritatis magnitudinem pe- netrare laudabUem nequaquam possunt. Libet ad medium Isaiae verba deducere : « Qui ambulat in justitiis, et loquitur veritatem^ qui projicit avari- ' tiam ex calumnia, et excutit manuas suas ab omni munere. Qui obturat aures suas ne audiat sangui- nem, et claudit oculos suos ne videat malum {Isa. xxxiii, i5).» Etitem : «Iste in excelsis habitat, mu- nimenta saxorum subUmitas ejus, panis ei datus est ; aquae ejus fideles sunt. Regem in decore suo videbit, oculi ejus cernent terram de longe {Isa. B XVI, i7). » In excelsis namque habitare est cor in coelestibus ponere : et munimenta saxorum subU- mitas nostra est, cum fortium Patrum exempla respicimus, castrique coelestibus jungimur ; aquae fideles sunt^ quia verba vitae quod ante mortem insinuant, hoc etiam post mortem demonstrant panis ei datur, cum contemplatione reficitur ; re- gem in decore suo vident, quia ultra semetipsos rapti, in ipso deitatis fulgore oculos cordis figunt. Sequitur : Vebs. 30. Pulli ejus lambent sanguinem. — Ac si aperte diceretur : Ipsa quidem contemplatione divinitatis pascitur, sed quia auditores ejus deita- tis pcrcipere arcana nequaquam possunt, cogniti crucifixi Domini cruore satiuntur. Sanguinem lam- bere, est passionis Dominicae infirma venerari. Hinc Paulus discipuUs ait : « Non enim judicavi me scrire aUquid inter vos, nisi Jesum Christum, et huno crucifixum (/ Cor. u, 2).» Sequitur : Et ubicunque cadaver fuerity statim adest.— Cadaver quippe a ca&u dicitur. Et non immerito corpus Do- mini propter casum mortis, cadaver vocatur. Hinc ipsa Veritas ait : € Ubicunque fuerit corpus, iUuc congregabuntur et aquilae (Matth* xxiv, 18).» Ali- ter : Omnis enim qui in peccati mortem ceciderit, non inconvenienter poterit cadaver vocari. Quasi exanimis namque jacet, qui justitiae vivificantem spiritum non habet ; sanctus autem quisque prae- dicator, UIuc prsedicationis utiUtate tendit, ubi prodesse prospicit^ ut ex eo quod jam spiritaUter D vivit, alUs in morte sua jacentibus prosit Esca quippe justorum est, conversio peccatorum, de quadicitur : « Operamini non cibumqui perit,sed qui permanet in vitam aetemam (Joan. vi, 27). » Sanctus itaque Job tanta hac districtione flageUi non aestimavit augeri sibi merita, sed vitia reseca- ri. Quae quia in se nuUa cognovit, percussum in- juste^se oredidit, et percutientem prorsus arguere est de percussione murmurare. Considerans au- tem Dominus quod ea quae protuUt, non ex tumo- re superbiae, sed ex quaUtate coUegerat vitflB, pie iUum inorepat, dicens (65) : Vees. 32. Nunqnid qui contendii cum Deo^ tam facile quiescit ? utique qui arguit Deum debet et respondere iUi ? — Ac si apertius diceretur : Qui Dominus et locutus est ad Job. 479 S. ODONIS ABBAffS GLUNIACENSIS II. m tantadetuaactionelocutuses, curauditam sancto- A sed aliorum celsitudinem nesciebas. Auditis igitur rum Yitamsilui8ti?Ipsequippeconsiderabastuam, aliorum yirtutibus, si quid vales, responde tuls. LIBER TRICESIMUS SECUNDUS. Yers. 33, 34« Respondens autem Job Domino di- xit: Qui leniter locutus sum,respondere quidpos- sum ? Ac si dicat : Sermonem meum defenderem, si bunc cum rationis pondere protulissem; at postquam lingua levitate usa convincitur, quid re- stat nisi ut conticendo refrenetur? Sequitur : Ma- nwn meam ponam super os meum, — Usu sacri eloquii, in manu operatio, in ore locutio solet in- telligi. Manum ergo super os ponere est, virtute boni operis culpas tergere incautsB locutionis. Quis enim est tam perfectus, qui saltem in otioso ser- mone non peccet, Jacob attestante, qui ait : « In multis enim oflfendimus omnes [Jac. in. 2).» Unde sancta Ecclesia, manum super os ponit, dum in electis ejus quotidie otiosee locutionis vitam virtu- g te, bonffi actionis operitur. Scriptum namque est : Beati quorum remissse sunt iniquitates,» etc. (Psal, XXXI, 1 .) Sequitnr : y^s. 35. Unum locutus sum quod utinam non dixissem, et alterum ; quibus ultra non addam. — Si transacta verba beati Job discutimus, nil eum nequiter dixisse reperimus ; si vero ea qusB cum veritaie ac libertate prolata sunt, in aliquo super- bi» vitio flectimus,duo solummodo jam non erunt, quia multa sunt. Sed quia nostrum est hominibus sensum verbis aperire, loqui veto nostrum ad di- vinas aures est motum mentis expressione actio- nis ostendere. Unum ergo loqui illicite est, res fla- gello dignas agere, aliud loqui est etiam de fla- gello murmurare. Ac si ergo dicat : Rectum qui- dem me inter homines credidi, sed te loquente ante flagella pravum, et post flageUa me rigidum inveni. Quibus ultra unnm non addo, qui jam nunc quanto te loquente subtilius intelligo, tanto memetipsum humilius investigo. Electi autem in Ecclesia in uno et ab aiio deliquisse se sentiunt, quia se intelligunt vel in cogitatione et opere, vel in Dei ac proximi neglecta dilectione peccasse, quibus se promittunt ultra nil addere, quia per conversionis gratiam curant poenitendo quotidie etiam transacta purgare. Omnis autem peccator in poenttentia duplicem habere gemitum debet, nimirum, quia et bonum, quod oportuit, non fecit ; et malum quod non oportuit, fecit. Sequi- tur : CAPUT XL. D Ver8. 1, 2. Respondens autem Dominus Job de turlrinedixU : Aecinge sietU vir Itmbos tuosjnter- rogaho te, et indica mihi. — H»c autem omnia pri- mo jam Domini sermone tractata sunt. Sequitur : VBR8.3. Nunquid irriium facies judicium meum^ et condemnabis me^ ut tu jusHficeri^t — Qeatus itaque Job quia culpam suam inter flageHa non invenit, nec tamen flagelia eamdem causam sibi esse augendi meriti deprehendens, injuste feriri se credidit, cum quid in se debuisset corrigi nil invenit. Non enim idcirco eum flagella coelestia percusserunt, ut in eo culpas exstinguerent, sed potius ut merita augerent. Sed, ne eum ipsa in- nocentla in tumorein elationis inflecteret, divina voce corripitur, ut superna sententia et si non est cogaita, non tamen credatur injusta. Sequitur : Vers. 4. Si habes brachium sicut Deus, et sivoce simili tonas. — Ciun enim Deo vox et brachium dicitur, cavendum sunmiopere est ne quid in eo mens corporeum suspicetur. In Antropomorphita- rum namque haeresim eadere est eum, qui incir- cumscripte implet et oomplectitur omnia, inter corporea Hneamenta concludere ; sed omnipotens Deus, ad sua nos trahens, usque ad nosira se humiliat, atque, ut alta insiniiet, humilius condes- cendit. Unde sit ut per Scripturam suam aliquando a corporibus omnium similitudinem trahat, ut il- lud : « Qui tetigerit vos, tangit pupillam oculi mei (Zach. 11, 8) » et : « In scapulis suis obumbravit ti- bi (Psal. xc, 4) » Atiquando a mentibus, ut illud : «Recordatus sum tui, miserans adokscentiam tuam (Jer. ii, 2). » Aliquando ab avibus, ut illud : « Expandit alas et accepit eos (Deut. xxxn, li). » Uiquando etiam ab insensatis rebus, ut iUud: « Ecce ergo stridebo super vos, sicut stridet plau- strum onustum feno (Amos ii, 13).» Cum autemin Deo oculi, scapul» atque alsB nominantur, effec- tus quidam operationis ostenditur ; cum vero ma- nus et brachium, dextera vei vox in Deo dicitur : per haic vocabula consubstantialis ejus Fllius de- monstratur. Ipse quippe est manus et dextera, ut illud : « ToUam in coBlum manum meam (Deut. xzxu, 40), » et : i Jurabo per dexteram meam (Isa. LXii, 8). » Ipse brachium : « Et brachium Domini, cui revelatum est (Isa, xxxiii, i). » Ipsa vox: c Ipse dixit, et facta sunt (Psal. xxxii, 9). » Deo ergo brachium habere est operantem FUium gi- gnere : voce tonare est, consubstantiaiem sibi fi- Uum terrUibiliter demonstrare. Sed cum beato Job ista dicuntur, mira dispensatione pietatis eum, dum increpat, exaltat. Sequitur : Vers. 5. Circumda tibi deeorem, et insublime m- gere^etesto gloHosus^etspecioeis induerevestibus.-- Subaudis ut ego ; ipse sU>i cireomdat decorem. De quo scriptum est : « Dominus regnavit,decorem in- dutus est (Psat. xcii^ 1).» Ipse apud nos m subiime erigitar, oum iii nostris meotibvs in Qatura «lui m EPlTOMfi MOHALIUM S. GRSO. IN JOB. -- UB. XXXII. esse impenetrabilisdemonstratur. Ipse vero gloruh A sus esiy qui dum seipso perfruitur, accidentis lau- dis indigens non est. Ipse speciosis induitur vesti- buSf qui sanctorum choros quos condidit, in usum suidecoris assumpsit, ci velut quamdam ycstem, gloriosam sibi Ecclesiam exhibet. « Non haben- tem maculam aut rugam (Ephes. v, 27). > Unde et per Prophetam dicitur : « Confessionem et de- corem induisti, » ctc. (Psal. ciu, i). Vers. 6. Disperge supei^bos in furore tuo, — Subaudis ut ego, qui eos tranquillitatis tempore immites contra me toiero^ et districtus quandoque veniens, in meo eos furore dispergo. Absit autem ut quis credat quod in iUa divinitatis substa.itia furore tranquiUitas varietur. Uinc enim scriptum est : « Tu autem, Domine, cum tranquillitate judi- b cas (Sap, XII, 18). » Sed furor Domini in loco, non perturbatio divinffi substantiffi, sed super peccato- res male conscios examinatio justfie vindict» dici- tur. Sequitur : Et respiciens, omnem arrogantem humilia. — Ac si dicat, ut ego. Duobus autem modis a Domino peccator unusquisquerespicitur; cum aut a peccato convertitur, aut ex peccato pu- nitur. De respectu enim conversiouis dicitur, quia « respexit Dominus Petrum, » etc. (Luc. xxu, 61). De respectu rursum ultionis dicitur : « Vultus au- tem Domini super facientes mala, » etc. (PsaL xxxin, 17).Sequitur : Vers 7. Respice cunctos superbos, et confunde eos, et contere impios m loco suo. — Subaiulis ut ego superbi enim ex respectu Domini confundun- q tur, aut hic de pietate cognoscentes et damnantes crimina, aut illic supplicia de justitia sentientes. Impioruna vero locus ipsa superbia est, quia cum scriptum sit : « Initium onmis peccati superbia (Eccli. x^ 25). » Unde oritur^impietas, ibi contine- tur. Quamvis nec quidquam a superbia distat im- pietas. Valde enim superbire est de auctore per- versa seQtire. Impius ergo in loco suo conteritur, quia ipsa superbia, qua elevatur, opprimitur. Unde Propheta ait : « Dejecisti eos dum allevaren- tur (Psal. Lxxu, 18). » Sequitur : Vers. 8. Absconde eos in pulvere. — Ac si dicat, uf ego. Superbos enim atque impios justo judicio Dominus in pulvere abscondit, quia nimirum quasi ante faciem veri luminis non apparet, quis- quis adhuc ea quae mundi sunt, appetit atque sub pulvere terrenae cogitationis latet Hunc pravarum cogitationum pulverem oppressa mens tolerat, qufie yentus nequissimaB tentationis asportat* Se- quitur : Simul et facies eorum demerge in foveam. — Ac si dicatyUt ego. Justo namque judicio su- perborum facies Dominus in foveam mergit, quia intentionem cordis eorum sese ultra omnes eri- gentem inferius dejicit. Ima enim respicit, ^n- jus facies foveam attendit. Recte ergo eorum facies in foveam demergi perhibentur , quia sequentes iniima, ad inferni bfiuraihrum tendunt^ Sequitur : Vers. 9. Et ego confitebor quia salvare te possit dextera tua. — Ac si aperte diceret : Si potes terribilia hseo facere ipsa qusB pertuli, tibi et non mihi deputo bona omnia quse fecisti. Si vero pec- cantes alios respiciendo non potes perdere, liquet quod reatu nequitise tua te virtute non liberares. Sequitur : Vers. 10. Ecce Behemoth quem feci tecttm. — Quem sub Behemoth nomine, nisi antiquum ho- stem insinuat, qui interpretatus ex Hebriea voce in Latina lingua, animal sonat ? Sed cum de Deo dicitur, quia fecit omnia simul (Eccli. xviii, 1), hoc animal cum homine fecisse indicat, dum cuncta quia semel feccrit constat. Rerum quippe substan- tia simul creata est, sed simul per species formata non est : et quoad simul exstitit per substan- tiam materiae, non simul apparuit per speciem formae. Sed cur de Behemoth specialiter dicitur, cum beatus Job factum^ quod commune cum creaturis onmibus generahter habeatur ? Subtili autem discassione « simul » factum angelum ho- minemque cognoscimus ; « simul, » videlicet non unitate temporis, sed cogitatione rationis. < Si- mul » per acceptam imaginem sapientifie, et non « simul » per conjunctam substantiam formee. Scriptum namque est de homine : « Facifiimus ho- minem ad imaginem et similitudinem nostram (Gen. 1, 26). » Et per Ezechielem ad Satan dicitur : « Tu signaculum similitudinis plenus sapientiso et perfectus decore in deliciis paradisi Dei fuisti (Ezech. xxvui, 12). » Quia ergo in cuncta condi- tione rerum, nullum rationsde animal nisi angelus et homo est quidquid ratione uti non potest cum homine factum non est. Ergo homo cum eum qui ratione secum factus est periisse considerat, vici- mim sibi casum superbifie ex ipsa propinqui sm perditione pertimescat. Sciendum vero est, quia nefarium Manichfiei dogma hic reprehenditur, qui dum duo principia loquiiur, tenebrarum gentem non facta asserere conatur. Quomodo enim gen- tem dicit nequissimam non factam, dum Behe- moth> istum videlicet auctorem nequitifie per natu- ram bene conditum se Dominus feoisse testatur ? Sequitur : Fenum sicut bos comedit. — H«c etiam eadem Isaifiis ait : « Leo sicut bos comedit paleas (Isa. XI, 7). » Quid autem feni palefiurumque nomi- ne, nisi carnalium vitfit-signatur ? De qua per pro- phetam dicitur : « Onmis caro fenum {Isa. xl, 6). » Qui ergo hic Behemoth,iIlic leo ; et qui hic fenum, ilUc palle» nominantur ; boves enim aquam qufimi- libet sordidam bibunt, sed feno nonnisi mundo vescuntur. Quid est ergo quod bovi, qui mundum comedit, Behemoth iste comparatur,nisi hoc quod de isto antiquo hoste per prophetam dioitur ? Esoa ejus electi (Eabac. i, 16). » Fenum ergo comedere sicut bos appetit, quia suggestionis sufie dente conterere mundam vitam spiritalium qufierit. Sed qufierendum est si feno vita cfiurnalium designatur, quomodo fenum comedens escfium habet electam. Sed hoc citius occurrit, quia nonnulli hominum et apud Deum fenum sunt, et apud homines sanctitatis nomine censentur. De quibus per Salomonem dicitur : « Vidi impios sepultos» qui 489 ' S. ODONIS ABBATI8 CLUNIAGENSIS II. 4B4 etiam cum adhuc Tiverent In loco sancto erant, A invalescens, sub crescentis tentationis flne robora- et laudabantur in civitate {EccU. viii, 10). » Per hoc quidem quod mundam vitam per studium di- cunt, sed ex illa intus placere non appetunt, recte esca ejus electa dicitur, et tamen fenum sicut bos comedere Rehemoth iste memoratur. Sequitur : Vers. II. Fortitudo ejus in lumbis, et vittus efus in umbiUco ventris ejus perhibetur. — Hinc Veritas ait: « Sint lumbi vestri prcecincti (Luc, xn, 35). ») Hinc Petrus ait : « Succlncti lumbos mentis vestrse (I Petr. i, 13). Quia vero feminarum luxu- ria feminis in umbilico continetur, propheta testa- tur dicens : « In die ortus tui non est praecisus um- bilicus tuus {Ezech. xvi, 4). » Behemoth itaque iste insatiabiliter seBviens, et devorare slmulhomi- tur. Unde bene stringere caudam dicitur ; dente enim vulnerat, quando ligat, quia prima suggestio percutit, sed percussam mentem ne evadere va- leat, invalescenle tentatione astringit. Kehemoth enim iste prlus illicita suggerens, linguam exerit, post ad delectationem pertrahens dentem figit, ad cxtremum vero per consensionem possidens cauda stringit. Sequitur : Nervi testtculot*um ejus per- plexi sunt. — Tot iste Behemoth testes habet, quot iniquitatis suse prasdicatores possidet^ qui pravis persuasionibus corda hominum virulenta erroris semina fundendo, corrumpunt. Qniperplexi sunt, quia videlicet praedicatorum illius argumenta do- losis assertionibus enodantur, ut recta esse simu- nem qucerens, modo in superbiam mentem erigit, B 1®°*» ^^» perversa persuadent, ut alligationum . • • 1* 1. ■ • 1 • *. A • • 1 • modo camem luxuriae voluptate corrumpit. Bene autem nequaquam fortitudo ejus in lumbis vel umbilico eorum, dicitur, qui prosternuntur, quia nimirutu ejus proprie corpus fiunt qui suggestio- num turpium blandimentis decepti, ei per luxuriae fluxa succumbunt. Sequitur : Vers. 12. Stringit caudam suam quasi cedrum. — In sacra Scriptura cedri nomine aliquando alta excellentia gloriae coelestis exprimitur, ut illud Prophetae : « Justus ut palma florebit, sicut cedrus Libani^ n etc. (Psal. xci, 13). Aliquando autem pra- vorum rigida elatio designatur, ut illud : « Vox Domini confringentis cedros [Psal. xxviii, 5). » Quid autem cauda Behemoth istius, nisi iila anti- implicatio quasi nervorum perpiexitas, etsi videri possit, sol vi non possit . Ipsum nimirum suum ca- put imitantes, qui quasi leo in insidiis, et ssevit per potentiam terreni culminis, et blanditur per spe- ciem sanctitatis. Multi enim Antichristum non vi- derunt, sed tamen testiculi ejus sunt, quia corda actionis suee exemplo corrumpunt. Quisquis nam- que in superbia tollitur, quisquis avaritiae deside- riis cruciatur, vel luxurise voluptatibus solvitur, quid aliud quam Antichristi testis ? Qui dum se iibenter hujus usibus implicat, exemplo suo aliis erroris fetus ministrat. Morauter. Testes ejus sunt suggestiones pravae^ quibus in mentis corruptione fervescit^ atque in constuprata anima iniqui operis qui hostis extremitas dicitur? Gum nimirum vas n prolem gignit, sive pestifera argumenta machina- proprium illum perditum hominem ingrediatur, qui specialiter Antichristus nuncupatur, quem quia modo honoribus sseculi, modo signis ex pro- digiis fictae sanctitatis in timore potentiae elevare permittitur, recte voce Dominica cauda illius ce- dro comparatur. Sicut cedcus arbusta ceetera in altum crescendo deserit, ita nunc Antichristus mundi gloriam temporaliter obtinens mensuras hominum et honoris culmine, et signorum potes- tate transcendit. Spiritus quippe in illo est, qui in sublimibus conditus potentiam naturae susb non perdidit vel dejectus ; cujus idcirco virtus nunc maxime ostenditur, quia dispensatione divinse fortitudinis ligatur. Unde per Joannem dicitur : « Vidi angelum descendentem de ccelo, habentem clavem abyssi et catenam magnam in manu sua, et apprehendit draconem serpentem antiquum, qui est tliabolus et atanas, et iigavit eum per annos miHe, et misit eum in abjssum, et clausit et signavit super illum (Apoc. xx, 1-3). » Bene autem stringere caudam dicitur, quia tota ejus virtus in illo damnato homine congesta densatur, ut tanto per illum fortia ac mira fticiat, quanto illum collectis suis viribus instigat. Moraliter. Caudam itaque quasi cedrum stringere dicitur, tionum. Per ipsa quippe calliditatis sufle vires eri- git, et fluxa mortalium corda corrumpit. Sed ho- rum testiculorum nervi perplexi sunty qul sug- gestionem illius argumenta, implicatis inventiom- bus alligantur,ut plerosque ita peccarefaciant, qua- tenus si fortasse peccata fugere appetunt, hoc sine alieno peccatilaqueonon evadant,etculpas faciant, dum vivant ; veluti quis quae mimdi sunt deserens; alieno se subdere regimini appetit, sed eum qui sibi ad Deum praeesse debeat,minus cauta inquisi- tione discernit. Gui fortasse is qui sine judicio ell- gitur, et prseesse jam coeperit, agi quae Dei sunt prohibet, quae mundi sunt jubet. Pensans itaque subditus^ vel quee sit culpa inobedientise, vel quod contagium saecularis vitae^ et obedire trepidat, et non obedire formidat. Sed si omnino nullus sine peccato evadendi aditus patet, minora semper eligantur, quia et qui mm^orum undique ambitu refugiat clauditur, ubi se in fuga prsecipitat^ ubi brevior murus invenitur. Sequitur : Vers. i3. Ossa ejus velut fistula wrns. — In cor- pore ossa sunt quae continentur. Hai>et ergo car- nes haec bellua, habet ossa ; quia et iniqui sunt alii , qui tamen ab aliis in errore tenentur, nequiores allqui in errore et ahos retinent. quia semel ejus recepta in corde tentatio, in cun- ' Quid aliud ossa Antichristi, quam quoslibet in ctis quse subsequenter intulerit, velut ex jure do- ejus corpore valentiores accipimus, in quorum minatur. Hujus ergo Behemoth caput herba est, corde iniquitas dum vehementer induruit, per cauda cedrus, quia ex prima quidem suggestione eos tota ejus corporis compago subsistit ? blandiens substernitur ; sed per usum vehementer Recte enim fistulee aeris comparantur, quia nimi- • m EPITOME MORAUCJM S, GREO. IN JOB. ^ UB, XXXIII. m pum more metalli in sensibus sonum loquendi A tuf. Quidperlaminasfepri, nisidurilifi fortitudiois habent, sed sensum bene yivendinon habent, Hoc namque quasi humiliter loquendo asserunt, quod elati vivendo contemnunt. Unde bene per Paulum dicitur : « Si linguis hominum loquar et angelO" rum, charitatem autem non habeam, factus sum velut 888 soDans, aut cymbalum tinniens (/ Cor. XIII, 1). » MoRALiTER. Quis pcp ossa Behemotb is- tius nisi consilia designantur ? iNam sicut in ossi-> bus positio est corporis roburque subsistit, ita ia fraudulentis consiliis tota se ejus mahtia erigit ; neque enim vi quempiam premit, sed cailiditate pestiferffi persuasionis interficit. Et rursum, sicut meduUae confortant ossa quia irrigant, ita ejus consilia per naturas spiritaiis potentiam infusa in-< designatur ? Nonnulli enim infirma ftioiunt, ted elationis deoepti, forlibus ea suspicionibus Jun^ gunt, et quo esse magna sentiunt, eo de sua ne- quitia emendari contemnunt. De quibus Jeremias ait : « Candidiores Nazaraei ejus nive, nitidiores lacte, rubicundiores ebore antiquo, sapphiro pul- chriores. Denigrata est super carbones facies eo- rum, et non sunt cogniti in plateis, adhaesit cutis eorum ossibus : aruit et facta est quasi lignum {Thren. iv, 7, 8). > Sequitur : Vers. i4. fpse est principium viarum Lei, — Quid enim vias Dei, nisi ejus actiones accipimus? De quibus per prophetam dicitur : « Non enim uxi* u i II X X- 1- u "^® meee sicut viae vestrcB irsa. lv, 8). » Et Drinci- genus subtihtas roborat. Hoc vero testicuh ab oe- r ^. r. * « i. 1 ^ . .. ' . I'""^* sibus, id est suggestiones a consihis distant, quod per illos aperte noxia inserit, per haec autem qua- si et bono consuiens ad culpam trahit. Bene autem eeris flstuUs comparantur. iEris quippe fistulae so* noris aptari cantibus solent, ita quoque astuta consilia, dum siquablanda provisione consulunt, cor a forti intentione pervertunt, et dum dulcia ref sonant, ad noxia inclinant. Veluti quis frangere voiuntates parat, et alterius voluntatibus subdi, huic hostis callidus blandiens dicit : 0 quanta per temetipsum agere miranda poteras, si nequaquam te judieio alterius subdidisses 1 et his simiUa. Se^ quitur : Cartaligo illius quasi laminm fen*ex. Cartilago namque ossis quidem speciem habet. pium viarum Dei Behemoth dicitur, quia nimirum cum cuncta creans ageret, hunc primum condi- dit, quem reliquis angelis eminentiorem fecit. Hinc propheta ait : « Cedri non fuerunt altiores illo in paradiso Dei, abietes non coflequaverunt summi- tati ejus, » etc, {Ezech. xxxi, 8.) Et rursum : « Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, et perfectus decore in deliciis paradisi fuisti {Ezech. xxviii, 12). » Consideret ergo homo quid elevatus in terra mereatur, si et praelatus angelis in coelo prostemitur. Hinc propheta ait : « Ine- briatus est in ccelo gladius {Isa. xxxiv, 5). » Se- quitiir : Qui fecit eum^ applicavit gladium ejus. Gladius quippe Behemoth istius, ipsa nocendi ^ . , . j «*:i ' \ ' e • niahtia est. Sed ab eo quo bonus per naturam Quid est ergo quod cartilago ejus lammis feiTeis n f„^^„„ ^„4 - _, ^. v * . . ^^ .. ju- • -11 j L-1- ^ ^ factus est ejus gladius apphcatur, quia ejus ma- Ar\mr\a v>artiii nici mi/\ii ni mii in illr^ HAKilirk*>Ao minl' , , ^ . hlia divina dispensatione restringitur, ne ferire comparatur, nisi quod hi qui in illo debihores sunt ad perpetranda mala nequiores existunt ? Perro quippecaeterametailaoonciduntuF, etcartilago ejus simiUs ferro dicitur, quia hi qui in ejus corpore ad ostentationem virtutum non sufficiunt, contra necem fideUum acrius accenduntur. Quirecte non ferro tantummodo, sed laminis ferreis compa- rantup ; quia dum se circumquaque in eredulitate dilatare ambiunt, quasi in ferri se laminis exten- dunt. MoRALiTER. Quid per cartilaginem, nisi simu- latio ejus accipitur? Cartilago namque ossis os- tendit speciem, sed ossis non ha[)et filrmitatem. Et sunt nonnulla vitia ques ostendunt in se recti- tudinis speciem. Plerumque in ulciscendis vitiis crudelitas agitur, et Justitia putatur, atque immo- derata ira justi zeli meritiun creditur. Plerumque dissoiuta remissio quasi mansuetudo ac pietas hai>etur ; nonnunquam effusio misericordia credi- tautiun hominum mentes quantum appetit per- mittatur. Iste namque Behemoth^ quia princi- pium viarum Dei est, cum contra sanctum virum hcentiam tentationis accepit, cuncta abstuht^ con- vivantes hlios exstinxit, sed gladius ejus a Condi- tore rephcatur, cum dicitur : « Animam ilhus serva {Job. II, 6). » Notandum quoque est quod vesanum dogma Arii aperta in hoc loco ratione dissipatur ; facturam quippe Dei Fihum patitur, et ecce Behe- moth in factura rerum primus creatus ostenditur. Superest ergo ut Arius non factiun Fihum pr»di' cet, aut eum post Behemoth conditum stultum putet. Quia vero nos cognoscimus cum qua^nto boste pugnamus, superest ut unusquisque nos- trum tanto se plenius auctori subjaceat, quanto contra se saevire violeuter adversaru vires pensat. LIBER TRIGESIMUS TERTIUS. Vess. 15. Huic montes herbas ferunt. — In Scri- D ptura sacra cum numero singulari mons ponitur, ahquando inoarnatus Dominus designatur, sicut scriptum est : « Erit in novissimis diebus praepa- ratus mons domus Domini in verticem montium {Isa. II, 2). I Ahquando saneta Ecdesia, ut illud s i Qui confidunt in Domino sicut mons Sion {PsaL Gxxiv, 4). » Ahquando testamentum Domini, sicut Habacuc ait : € Deus a Libano veniet, et sanctus demonte umbroso et condenso (Habac. ui, 3). » 487 S. ODONfS ABBAtfS GLUNtA6ENSIS II. 488 AHquando apostata angelus, ut illud : « Transmi- A gra in montem sicut pas^er {PsaL x, 1). » Cum vero montes plurali numero nominantur^ aliquando celsitudo apostolorum atque prophetarum desi- gnatur, ut iUud : « Justitia tua sicut montes Dei {P$aL xxzv, 7). » Aliquiindo vero sflecularium po- testatum tumor exprimitur, de quibus dicitur : c Montes sicut cera fluxerunt a facie Domini (PsaL xcvi^ 5). » Elati namque saeculi hujus huic Behemoth herbas ferunty quia ex eo illum reficiunt, quod nequiter operantur, quia suas iUi oiferunt fluxas et lubricas voluntates. « Erunt enim, ait Apostolus, homines seipsos amantes, voluptatum amatorcs magis quam Dei (// Tim. iii, 2, 4). » Quse est ergo herba montium, nisi voluptas fluxa quae ex corde gignitur superborum ? Quibus nimirum herbis Be- b hemoth iste pascitur, quia in eis poenam ntemfiB mortis esuriens, eorum perditis moribus satiabitur. Sequitur : Omnes bestisB agri ludent ibi. Quid per bestias agri nisi immundi spiritus designantur ? Unde et de ipso malignorum spirituum principe contra Ephrain dicitur : « Bestia agri scindet eos {Ose. XIII, 8). » Et Isaias : « Mala bestia non tran- sibit per eam {Isa, xxxv, 9). » Et quid per agrum, nisi praesens sseculum accipitur ? Hinc Dominus ait : € Ager autem est mundus {Matth. xiu, 28). » Agri ergo bestiee in herbis montium ludunt, quia projecta de superioribus in hunc mundum daemo- nia pravis superborum operibus delectantur. Bene in herbis ludunt, cum reprobi spiritus humana corda ad iUicitas cogitationes pertrahunt. Pro eo q enim quod superbi quique nullum malum cogi- tando prietereunt, nulla est agri bestia quee non horum montium herba satietur. Sequitur : Vers. 16. Sub umbra dormit. — Obumbratio in sacro eloquio ahquando incarnatio Domini poni- tur, ut illud : c Virtus Altissimi obumbrabit tibi (Luc. i, 15). » AUquando mentis refrigerium a fer- vore carnalium cogitationum, ut illud : « Sub um- bra alarum tuarum protege me (Psal, xvi, 8). » Vel : € Sub umbra illius quem desiderabam sedi (Cant. II, 3). » Aliquando umbras recedentem cha- ritatemfrigidee mentis accipimus, sicut de peccante honune dictum est, quia secutus est uinbras. Non- nunquam vero per*umbram (si tamen cum adjec- tione mortis ponatur) vel mors carnis exprimitur, ut illud : « Et cooperuit nos umbra mortis (Psal. XLiii, 20). » Mors quippe carnis imago est mortis ffitemae. Vel certe mors diabolus, ut illud : « No- men illi mors (Apoc. \i, 8). » Umbra ergo mortis sunt omnes rejNrobi, qui illius nequitiam elationis imitantur, ejusque imaginem quasi umbram ex- primunt. Hoc autem loco umbra nequitise torpor accipitur, in qua ipse Behemoth dormity quia con- tra corda daritate calentia soUicitus vigilat, in fri- gidisautemsecurus jacet. Dormire etiam in sanc- torum cordibus non potest, quia si quando se in eis ad momentum collocat, tantae eum voees exci- tant, quantffi ex illorum mentibus sanctae cogita- tiones ad coelumolamant. Unde fit ut bonarum ac- tionum armis territusj ac suspiriorum spiculis percussus fugiat, et ad corda reproborom frigida redeat. Sequitur : In secreto calamL In sacro elo- quio calami vel arundinis appellatione aliquando verbum manens accipitur, ut illud : « Lingua mea calamus scribee, » etc. (PsaL xuv, 2.) Aliquando doctorum peritia^ ut illud : « Et in cubilibns in quibus prius dracones habitabant^ orietur viror calami et junci (Isa. xxxv, 7). » Ubi per cAlamnm doctrina scribentium, per juncum viriditas audi- tomm intelligitur. Aliquando mobilitas mentis, ut illud : « Quid cxistis videre ? Arundinem vento agitatam ? » (Matth, xi, 7.) Aliquando nitor gloria temporalis accipitur, ut illud Sapientise : « Fulge- bunt justi et tanquam scintill» in amndineto dis- current (Sap. m, 7). > Ubi amndinetum vitam sae- cularium appellat. Hoc ergo loco appellatione calami^ mentes saecularium designantur ; quorum corda tacitus tenet, dum eos ad appetitum tempo- ralis nitoris atque altitudinis commovet, et quasi ibi ipse quietus dormit ubi eos quos possidet, quiescere non permittit. In hoc enim quod ipsi in- teritus more calami vacui remanent, locum Behe- moth isti ubi apud se requiescere debeat, pra^bent. Sequitur : In locis humentibus. — Loca namque humentia sunt terrenomm hominum mentes, quas humor carnalis concupiscentiae, quia replet, flui- das facit. Loca quippe humentia sunt opera volup- tuosa. In his itaque lojis humentibus dormii^ quia in reprobomm hominum lubrica operatione re- quiescit. Aliter : Possunt per loca humentia, mem- bra genitalia, id est luxuria, designari^ ut etper ca- lamum gloria superbiae, etper loca humentia, iuxu- ria corporis exprimatur. Duo quippe heec sunt vitia quae humano generi immaniter dominantur : unum videlicet spiritus, atque ahud earnis. Antiquus itaque hostis humanum genus rel per elationem prsecipitat, vel per luxuriam premit, quosdam vero etiam in utroque possidet. Sequitur : Vers. 17. Protegunt umbrcB umbram ejus. — Umbrae quippe sunt diaboli omnes iniqui ; qui dum imitationi iniquitatis ejus inserviunt, quasi ab ejus corpore imaginis speciem trahunt. Um- brae itaque umbram protegunt ; quia peccatores quique in quo sibi male simt conscii, in eo et adium peccantem dum corripiunt, defendunt.Quod ad hoc nimirum studio faciunt, ne dum culpa in qua et ipsi obligati sunt, in ahis corrigitur^ ad ipsos quandoque veniatur. Uinc propheta ait : « Oriuntur in domibus spinae, et urticae, et paliu- rus in munitionibus ejus (/sa, xxxiv, 14) » Ubi per urticas cogitationum pmrigines, per spinas yitio- rum punctiones, accipimus ; per paliurum vero, quae spina est densissima, nequissimorum tuitio- nem iutelligimus. Circumdabunt eam salices tar- rentis. — In sacro eloquio salicum nomen ali- quando pro viriditate boni ponitur, nt illud pro- phetae : « Germinabunt in herbis sicut salices joxta fluentes aquas (Joan. xjliv, 4).*» Aliquando pro sterilitate reprobi designantur,utillud : « Insalici- bus in medio ejus, » et reliqua (PsaL cxxxvi, 2). Torrens utique mortalis vitae oursum deaignat, nt 489 EPITOMB MORAtlUM S. GRBG. IN JOB« -- LIB. XXXIII. 490 illud. « De torrente in via bibet {PsaL cix, 7). » A rem duceret; ibi divinitas, qun.perforaret In ocu- Circumdabunt eum salices torrentis. Qui amatores yi\m mortalis, a bonis actibus quasi fructibus aiieni, tanto antiquo hosti«'\rctius inhfierent, quanto eos largius delectatio transitoriae voluptatis infun- dit. Hos etiam quasi in radicibus torrens rigat, dum in sois cogitationibus amor vitflB carnalis ine- briat. Habent honestatis interdum verba quasi fo- lia, sed nullum vitcB pondus ex bonis operibus ostendunt Sequitur : Yers. 18. Absorbebit fluvium et non mirabitur, et habet fiduciam quod influat Jordanis in os ^us, — Quid hoc loco fluvii nomine, nisi humani gene- ris decursio designatur? Quae velut a sui fontis ori- lis quippe habere dicimus, quod coram nobis po- situm videmus. Antiquus vero hostis humani ge* neris redemptorem ante se positum vidit, quem cognoscendo confessus, confitendo pertimuit di- cens : € Quid nobis et tibi, Fili Oei ? Venisti ante tempus torquere nos? » (Matth. viiiy S9.) qoem et novit et momordit Sequitur : Et in sudibus per- forabit nares ejus. — Quid aliud sudes, id est pa- los acjipimus, qui videlicet exacuuntur ut figan- tur, nisi acuta sanctorum consilia? Quie hujus Behemoth nares perforant, dum sagacissimas ejus insidias et vigilando circumspiciunt, et superando transfigunt Per nares odor trahitur. Naribus ergo Behemoth callidaB ejus insidiffi designantur, per gine nascendo surgit, sed quasi ad ima defluens ^ ^^^ sagacissime nititur, et occulta eordis nostri moriendo pertransit. Quid autem signatur apella- tione Jordanis^ nisi qui jam imbuti sunt sacra- mento baptismatis ? Quia enim Redemptor noster in hoc flumine baptizari dignatus est, ejus nomine debent baptizati omnes exprimiy quo hoc ipsum contigit sacramentum baptismatis inchoare. Ac si ergo diceret : Ante Redemptorem mundi mundum non miratus absorbuit^ sed^ quod est acrius, etiam post Redemptoris adventum quosdam qui baptis- matis sacramento signati sunt deglutire se posse bona cognoscere, et hmc pessima pecsuasione dis- sipare. In sudibus itaque Dominus nares ejus per- forat, quia callidas ejus insidias acutis sanctorum sensibuspenetrans enervat.Possunt per sudes acu- tas, per ipsius camem manifestaB sapientita verba signari. Et quia naribus odor trahitur, per Behe- moth nares iUa antiquihostis exploratiofiguratur; qui cum Deum incamatum esse dubitaret, hunc miraculis voluit cognoscere, dicens : « Si Filius Dei es, » et reliqua (Matth, iv, 3). Sed dum ei pro- coniidit : ahos enim fidei errore supplantat, alios . ^^^ respondetur : cNoninsoIopane vivithomo, usu pravffi operationis inchnat De talibus dictum ^j ^^^^ (^^^^ 4j . ^^ . ^^ ^^^ tenlabis Dominum est: « Confitentur nosse Deum, factis autem ne- oeumtuum (/Wtf., 7), » quasi sententiarum sua- gant (Tit. I, 26). » Et : « Qui dicit se nosse Deum, ^^^ acuminibus indagationem antiqui hostis veri- et mandata ejus non custodit, mendax est (IJoan. ^^ perculit, quasi nares ejus sudibus perforavit 11, 4). >» Aliter : Quos per Jordauem dicimus ^ sequitur : exprimi, possunt per fluvium designari ; quique vbbs. 20. An extrahere poteris Leuiathan hamo f enim iide jam veritatis agnoverunt, sed vivere « subaudi8,utego. Leviathanquippearfrfftamen- fideliter negligunt, recte fluvius dici possunt, quia videlice t deorsum fluunt Jordanis vero Hebraico vocabulo descensio eorum dicitur. Et sunt non- nuUi (lui vias veritatis appetentes semetipsos ab- jiciunt, atque a vitae veteris elatione discedunt; cumque ffiterna cupiunt, valde se ab hoc mundo alienos reddunt. Hinc dioitur : « Qui vult post me venire abneget semetipsum {Matth. xvi, 24). » Sed antiquus hostis hoc pro magno non habet,cum sub jure su£B tyrannidis terrena quaerentes tenet Pro- pheta quippe testante cognovimus quia escx ^us eiectae. Magnopere enim illos rapere nititur, quos tum eorum dicitur. Hominum videlicet, quibus semel culpam pravarioationis intuht, et hanc usque ad aeternam mortem quotidie pessimis sug- gestionibus extendit. Potest quoque per irrisione m Leviathan vocari. Primo quippe homini persua- sione callida divinitatem se additurum pertiibuit, sed immortalitatem tulit. Sed Leviathan iste hamo captus est, quia in Redemptore nostro dum per sateilites suosescam corporis momordit, divinita- tisillum aculeus perforavit. Hujushamilinea, Chri- sti est genealogia. Nam cum dicitur: << Abraham ge- nuit Isaac, Isaao genuit Jacob {Matth. i, 2), » usque despectos terrenis studus, jungi jam coelestibus D adMariam virginem, quasi quaBdam Imea torque- contemplatur. Hinc per prophetam dicitur ; « Vo- cavit Dominus judicium ad ignem, et devoravit abyssum 'multum, et comedit partem domus (Dan. VII, 4). » Sequitur : Vees. 49. In oculis ejus quasi hamo capiet eum. — Quis nesciat quod in hamo esca ostenditur^ acu- leus ocoultatur ? Esca enim provooat, ut aculeus pongat Dominus itaque noster ad humani generis redemptionem veniens, velut quemdam de se in necem diaboli hamum fecit. Assumpsit enim cor- pus, ut in eo Behemoth iste quasi escam suam mortem camisappeteret;quammortemdumin illo injuste appetit, nos quosquasi juste tenebat, amisit . ■ Ibi qnippe inerat humanitas, qu» ad se devorato- patrol. cmui. tur, in cujus extremo incamatur Dominus, id est hamus hgaretur, quem in his aquis humani gene- ris dependentem aperto ore iste cetus appeteret. Sequitur : Et fune liga is Unguam ejus ? Subaudis, utego. Scripturaenim sacrafunisnomineahquando dimensionem sortis designat, utillud: «Funesce- ciderunt mihi in prfledaris, » et rehqua (Psat. xv, 6). Aliquando peccata, ut illudprophetfle: « Vsb qui trahitis iniquitates in funiculis vanitatis {Isa. v, 18). » AUquando autemfidemdesignareconsuevit. Salomone attestante, qui ait : « Funiculus triplex difiicile rumpitur (Ecele. iv, i2). » Hoc itaque loco funis nomine, sive peccatum, sive fidem nil obfctat intsUigi. Inoamatus vero Dominus ftme lin- i6 491 S* ODONIS ABBA.TiS LUNIACENSIS II m guam leviattian ligavit, quia v in similitodine car- A servum sempiternum? — Subaudis, ut ego. Anti- nis peoeati {Bom. tui, 3), » apparuit, et omnia er- rorum ejus prffldioamenta damnavit, ut Apoeto- luft ftit : c( Et de peoeato damnavit peccatum (/6ed.)*» IJnde bene per prophetam dioitur : « £t desolabit Dominus linguam mariB iEgypti (Isa, xi, 15). » Si atttem fnne fides signatur, leviatli^n lingua fune fltringttur, quia, extensa fldei Trinitatis doctrina, errorum pradicamenta siluerunt. Hinc enim scri- ptum est : « Tu dirupisti fontes et torrentes, etc. {P$aL umii), 15). Sequitur : \EViS,%i. Nunquidpones cireulum in naribus ^^ ? -T- Subaudis, ut ego. Sicut per nares insi- diis, ita per circnlum divinffi virtutis omnipoten- tia deaignatur. Circulus ergo ei in naribus poni- quus itaque hostis, et a sinceritate dirinae inno- centiie, malitj^e succensiis face, discordat, sed ab ejus judicio, etiam discordando non discrepat. Nam viros justos semper malevole tentari appetit, sed tamen boc Domino vel misericorditer Heri, vel juste permittit. Haec ergo ipsa tentationis li- centia pactum vocatur, in qua et desiderium ten- tatoris agitur, et tamen per eam miro modo vo- luntas justi dispensatoris impletur. In pacto nam- que discordantium jurgia £ine desiderato conclu- duntur. Et bene ex hoc pacto servus accipi perhi- betur, quia inde obtemperat nutibus supernse gra- tiee, unde exercet iram nequissimae voluntatis suae. Servus ergo ex pacto est, qui dum voluntatem tur, dum eircumdueta protectionis supernae for- b suam implere permittitur, a supemi con^ilii vo- ffiidine ejus sagacia retinetar, nec contra infirmi- tates hominum tantum prasvaldat,quantum pepdi- tionis argumenta latenter explorat. Potest etiam oirculi nomine occulti judicii adjutorium desi- gnari. Leviathan itaque in naribus a Domino cir- «ulus ponitur, quia judicii ^us notentia in insi- diis suis, ne quantum v*ilt prtevaleat, coarctatu*. Undc regi Babyloni» dioitur : « Ponam circulum in nawbus tuis (IV Beg, xix, 28). » Sequitur : Aut armilla perforabis maxillam ejus ? — Subaudis, ut ego. Per armillam occulti ejus judicii erga nos protectio impensa designatur. Maxilla itaque le- yiathan perforatur, quia ineffabili misericordidd potentia sic mahti» antiqui hostis obviat, ut ali- luntate ligalur. Hoc autem in loco a Oomino non solum ex pacto servus, sed sempitemus servus ac- cipitur. Neque enim justos jam in felicitatc polien- tes tentare permittitur, sed cum suo corpore re- probis scilicet tlammis ultricibus tradetur, quibus sine flne crucietur, quos scilicet cruciatus, dum justi conspiciunt, in Dei laudibus crcscunt. Igitur, si utiHtate justorum, et hic tentatio, et illic dam. natio proficit, serapiternus servus est. Sequitur : Vers. 24. Nunquid Uludes ei quasi avi? — Quid est quod adversarius noster prius Behemoth, post- modum leviathan dicitur, nunc vero avi perdilio- nis suae iUusionem comparat ? Behemoth quippe bellua interpretalur, quae quadrupes ostenditur, quaoda eos etiam» quos jam cepit, amittat, et q dum sicut bos fenum comedere perhibetur. Levia- quasi ab ore illius cadunt, qui post perpeti^tas eulpa» ftd innocentiam redeunt. Aliter. Tn ore te- Befe kviathan dicitur, non quos perfeete peccato impiicat, sed quos adhuc peccati persuasionibus tentaty sed mtro dispensationis ordine, dum ten- tantur, humiliantur ; dum humiliantur, ejus esse jam desinunt.Mandendum quidem, sed non deglu- tieBdum acceperat Paulum, quando iilum, post lot revelationum eubhmia, stimulis carnis agita- bat (U Cor. xu, 7). Unde occultis Dei dispensatio- qibus serviens, sanctos ad iuteritum tentatvolens, sed ad regnum tentando servai invitus. Sequitur : Ve&s. 22. Nunquid multiplicabil ad te preces^ uu^ioquetur tibimollia? — Subaudis, ut mihi. Si enim ad personam FiUi Dei hac nitrba referantur, iaoarnato Domino ei molHa loquebatur, cum di- cepet i H Soio quia sis Sanctus Dei (Marc. x, 24). » Preoea inultiplieat, oum per legiones diceret : « Si ejieie nos, mitte nos in grogem porcorum {Maith. mi, 31). » Ouamvis intdligi aptiu^ potest quia ad Deufn preces multipheat, oum in judicio iniqui, qui sunt eoi7>us ejus, sibi parci depreeantur, di- ceates : « Domine, Domine, aperi nobis (Luc, iii, 25), » Qtiibu» respondetur : Nescio vos (Ibid.). » MoUiaetiampermembrasua tunc loquetur, cum dixarint : «c Domine, Domine^ nonne in noraine tuo prophetfivimus ? » elc. {Matth. vn, 22.) Sed mox audient » Nescioqui estis (Ibid.j 2d). » Sequitur : Viias. !&3, Nunquid feriet tecum pactum ? — ubaudie» nt meoiim. &8cpiiiw : Ei acdpiit eum D than vero quia hamo capitur^ procul dubio serpens in aquis innotescitur, Irrationale utique et qua- drupes animal est per actionis immundae fatuita- tem, draco per nocendi malitiam, avis per subtilis naturns levitatem. In eis quippe quos ad stultitiam luxurise cxcitat, jumentum est; in eis autem quos ad nocendi malitiam inflammat, draco est ; in eis autem quos in statu superbise quasi alta sapientes elevat, avis est. Sed huic videlicet qnasi avi Domi- nus illusit, dum ei in passione unigeniti FiUi osten- dit carnem quasi escam, sed laqueum divinitatis abscondit. Sequitur : Aut ligabis eum ancillis tuis? — Subaudis, ut ego. In servis etsi despecta cst con- ditiOjVirihtas viget,in ancillis autem cum conditione pariter sexus ait : AnciUis ergo suls leviathan hu- jus fortitudinem Dominus ligavit, quia, attestante Paulo, « Infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia (ICor, i, 27). » Unde Salomon ait : « Sapien- tiaaedificavit sibi domum.etsciditcoiumnasseptem, immolavit victimas, miscuit vinum, proposuit men- sam, misit ancillas suas ut vocarent ad arcem et ad moenia civitatis (Pi^. ix, 1, 2). » lafirmoa emm praBdicatores mundo exhibuit, et potenies quosque qui ejus corpus fueriint sub terroris sul viiicla re- strinxit, et in semetipso leviathan iste aneiiiis liga- tur, cum in&mis praedicantibtts, verijtatis iumine olaresoentes contra electorum mentes antiquu» ho. stis nonquantum vult, savire permittitur. Sed U6 sub infidelitatis captivitate ounctos quos appetit te neat, signis ei TifftaiiJBiii «oavotatar. Saqnitiir : 493 EPITOME MORAUUM S. GRI6. IN JOB. -^ L1B. XXXni. m Vers. 25. Cmcident eum amieij divident illum A cunetisprmeipitalrihir.^Q^eL aterM tane Judice negotiatores. — Toties enim conciditur leviathan iste, quoties diyim yerbi gladio sua ab illo mem- bra separantur . Iniqui enim cum veritatem audiunt, et sanoto txmore pereulsi ab anfiqui bostis se imi* tatione suspendunt, ipse in corpore suo dividitur, ooi hi qui prave inservierant, subtrahuntur. Sancti enim pnedicatores prius ancillse sunt per formidi- nem. De quibus dicitur : « Nolite timere^ pusillus grex (Lfie.xn, 32).» Amici per fidem. Utillud: « Vosantemdixi amicos, )>etc. (Joan. xv, 15). Ad extremum quoque negotiatores per actionem^ Ut illud : « Euntes in mundum universum, prsedicate Evangelium omni creatursB {Marc, xvi, 15). » In prsadicatione quippe fidei, quasi quoddam nego- terribiliter apparento, astantibus legionibus ange- lorum, atque electis omnibus ad hoo spectaeuhim deductis, Ista bellua erudelis et fortis in medtiyiai captivadeducetur, etoum suo ccH^re» id est, ^vin reprobis onmibus (efem» gehennasine^ndHs xttaA- cipatur, cum dicitur : « Disoedite a me» maledietii etc. (Matth. xxv, 4i). » Sequitur : CAPUT XU. VEHfl. I, 2. Non quasi erudelis smeiiabo eum* ^ £t velut si mox a nobis rationis oauda quserer«t8r, quomodo eum non quasi crudelis stisoitas, qneto scimus quia tantos tnvadere et devorarepermittttf? statim subditur dlcens r Quis enim t^isterepoteit vulttii meo ? et : Qtiis ante dedit mxM, ut reddtan tium geritur, dum verbum dtttur, et fides ab audi-< ^ei?-— Quibtls dnobus versibus, etvirtutem suMpo- toribus sumitur. Hinc enim Psalmista ait : « Su- mite psalmum etdate tympanum (P;a2. lxxx, 3). » Et rursum, SaJomon ex voee sanot» Ecclesice ait : c( Sindonem fecit et vendidit, et cingulum tradidit Chananeeo (Prov. xxxi,24>. » Quia enim per pr»- dicatores Dei valde laudalnliter a leviathanistores possessa dividitur, Veritatis • vox per prophetam polUcetur dicens : « Et si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris (Jer. xv, *9). » Sequitur : Vers. 26. Nunquid implebis sagenas pelle tfus, aut gurgustium piscium eapite illitis? — Quid per sagenas, aut gurgustium piscium, nisi Ecclesiflefi- dehum, qu» unam catholicam faciunt, designan- tur ? Unde in Evangelio scriptum est : c Simile est tentiffi, et omiie pondtts rattonie explevit. Ao ai ergo diceret. Non eum quasi crttdeiis susettb, quia de ejus fortitudine electos meos potentereri- pio ; et rursum reprobos non injuete, sed rafiott&- biiiter damno, id est, et eos quos benlgue ellgo, eripere mirabfUfer po^sum, et eos quos respuo, non injuste derelinquo. Nemo quippe ut divina 11- lum gratia subsequatur prlus aliquid oontuHt DM. Scrfptum quippe est : « Misericordia ejus prttve- niet me (PsaL lvui, ii), fiEi Paulus i « Gratia sal- vi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis : Dei donum est {Bphes. n, 8). » Bonum quippe qu6d agimLs et Dei estet nostrum ; Dei, per preevenieii- tem gratiam ; nostrum, per obsequentem libMmi regnum ecelorum sagente misste in mare, etex om- q volnntatem. Quapropter et Deo gratias in oternttm agimus, et tamen retribui nobis pnemia speratnns. Sequitur : Omnia qux sub ecelo sunt, mea snnt. — Omttibus liquet quod nou solum ea qutt sub ccbIo sunt, sed etiam que^ super coelofi sunt ijtte vt^un- tati serviunt. Sed quia de leyiathau loquitur, qui jam non in «therei coeli sede contin^tur, euneta quffi sub coelo sunt asserit sua esse, ut eum quo- que qui de coelo cecidit, sufiB edoceat potestati ser- vire. Sequilur : Vers. 3.Nonpareamei,et verbi9potentibus,etad depreeandum compositis. -^ Quis hoc legisse se novit, nequaquam existimet quia ctdparum stta- rum diabolus sit veniam petitunis. Sed fortasse de Antich^isto dicitur : € Quem Dominus Jesus Chris- tus interficiet spiritu oris sui (IT Thess. n, 8), » Ut territus tantiemajestati»pr«sentia ad preces ih- clinetur. Quod tamen de iniquis omnibus inteDigi apfius potest, qui sero ad petitionum verba ve- niunt. Unde in Evangelio Veritas dicit : « Domine, Domine, aperi nobis (Matth. xxv, 11). » Qnibua respondetur : « Amen dico vobis, nescio vos (tbid.^ 12). >» Possumus et in hoc tempore accipere quod de fnturo diximns. Sunt namque nonnidli qui pro* lixas ad Deum preceshabent, sed vitamdeprecaii- tium non habent. Hi quippe et fletus hi oratione percipitmt, et tamen ex^^Ietis precibus cum vltid- rum suggestione pulsantur, nequaquam pro seter- ni regni desideno se flevisse meminerunt. Quoruitt tamen petitionibus Deus non parcit, quia eoruna preces opere destruuntur. Se^uitur : ni genere piscinm congreganti (Matth. xui, 4*?). In pellevero leviathan istius,8tuItosejuscorporis, in capite autem prudentes accipimus. Vel certe peUe quse est eiteriu8,9uiKiiti ad hasc extrema ser- vientes^ capite autem praspostti designantur. Prius itaque «intra sanctam Ecclesiam fideHum qoasi pellem diaboh, extremos atque infirmos, id est, indoctos piscatores oolligrt, et postmo- dum caput illius, id est, philosoplios et prudentes sibi adversarios subdidit. Sequitur : Vers. 27. Pone super eum mannm tuam. — Id est, ut ego, qui forti illum potentia repri- mens, non plusquam expedit saevtre permitto. Vel certe super eum manum ponere est, vir- tutia potestate superare. Sequitur : Memento belti nee ultra addas loqui. — Ao si aperte diceretnr : Si ocoulti hostis contra te bellum oonsideras, quidquid a me pateris non acousas. Alta quippe dispensatio judioiorum Dei idcirco seepe bene merentes famulos vdl minis impetit, vel flagellis premit, quia mira potentia praevi- dit. Qnod si quieti fi^e liberi in tranquillitate per- sisterent, tentationes ferre adversarii non valen- tes, mente prostrati vulneribus jacerent. Sequl- tur : Veiis t^iBeeespes^usfrustrabituf eii*n.— Quod sie de eo debet intelligi, ut referri etiam ad corpus iUiiis possit, quia iniqui omnes qui districtionem joslitifledivinflBnon metnuttt, incassum sibi de mi- seiiebfdia Mandittntor. Sequitnr : Et videntibus D 495 S. ODONIS ABBATIS CLUNlACENSiS 11. m Vers. 4. Quis revelaM faciem indumenti ejus ? Subaudis, nisi ego, qui servorum meorum gratiam subiilissimse discretionis inspiro, tit, reyelata ma- iitia, faciem ejus nudam videant, quam il)e sob iMibitu aanctitatis occultat ? Lalenter enim levia- than iste JK>nis instdians^ sub specie sanctitatis il- ludit, ut mala qu» eis publice non vaiet inferre, tecto bonfie actionis velamine subintromittat. Unde et membra ejus scepe cum aperta nequitia nocere non possunti bonas actionis habitum sumunt. Hinc enim scriptum est : « Ipse enim Satanas transfi- gorat se in angelum lucis (// Cor. xi, 44). » Quid ergo mirum si ministri ejus transfigurantur velut ministri justitisB? Sequitur : Etinmedium oris ejus quis intravit ? — Subaudis, nisi ego, qui per secretas electorum mentes suggestionum ejus ver- ba discutio» ut nequaquam pensantur quod reso- nant, sed quo intendant. Sequitur : Vees. o. Portas vultus ejus quis aperiet 7 — Sul>- attdis, nisi ego, qui electis meis magistros errorum aub specie sanctitatis absconditos, perspicua cogi- tatione manifesto ? Sicut enim sancti praedicatores portse Sion vocantur, ita etiam per portas levia- than istius, errorum magistri signantur, quorum dum priedicatio perversa recipitur, miseris audi- toribus yia perditionis aperitur. Sequitur : Per gy- rum dentium ejus formido. — Id est, iniquos prse- dicatores Antichristi perversse hujus sseculi prote- gunt potestates. Nam quos illi appetunt loquendo seducere, multi potentium student seeviendo terre- re. Hinc in Apocalypsi scriptum est : « Potestas equorum in ore et in caudis ejus {Apoc. ix, 19. » In ore namque doctorum scientia, in cauda vero sscularium potentia flguratur. Sicut enim sanctee Eoclesifie sunt dentes, de quibus dicitur : « Dentes tui sicut grex detonsarum, » etc (Cant. iv, 2) ita leviathan dentes sunt errorum magistri, qui repro- borum vitam mordendo dilaniant, et eos a verita- tis integritate subductos,insacrifiGio falsitatisma- ctant. Sequitur : Vers. 6. Corpus ilUus quasi scuta fusilia, — In .^ Scriptura sacra scuti nomine aliquando pro divina protectione ponitur. Utillud : « Domine, utscuto bonoe voluntatis tuee, » etc. (PsaZ. v, 13). Aliquando pro humanarepugnatione,ut illud :« IbiconMnget potentias, et giadium et scutum {Psal, lxxv, 4). » Scutaquq>pefusilia ictuquidemferientiumminime penetrantur, sed suo se lapsu per fragmenta dissol- Yunt. Corpus ergo leviathan istius, id est^ omnes iniquiy quia per obstinationem duri sunt, sed per vitam fragiles, scutis fusilibus comparantur. Cum enim verba prfiedicationis audiunt, nullo corre- ptionis jaculo sepenetrarepermittunt,qiuain omni pecoato quodi faciunt, scutum superbfie defensionis opponunt. Hinc per Jeremiam dicitur : <« Reddes ei vicem, Domine, juxta opera manuum suaru.u ; dabis eis scutum cordis laborem tuum {Thren. m, 64-65). » Sequitur : Compactum squamis se prsB" seniibus [prementibus]. — Fertur quia draconis corpus squamis tegitur, nec citius jaculatione pe- netratur. Ita omne corpus diaboliy id est, multitudo A reproborum cum de iniquitate corripitur, quibus valet tergiversationibns se excusare oonatur, et quasi quasdam defensionis su» squfiunas objicit, ne transfigi sagitta veritatis possit. Quisquis enim, dum corripitur, peccatum suum magis excusare appetit qufiim (teflere, quasi squamis tegitur, ne a sanctis prfledicatoribus gladio verbi jaculetur. Has defensionum sueurum squamas amisit Paulus in il- luminatione. Sicut scriptum est de eo : « Et ce^i- derunt ab oculis ejus tanquam squamae (Act* u, 18^» Hfie squam8e,quamvisomnepenehumanum genus contegant, hypocritarun^. tamen specifiditer etcallidorum hominummentes premunt. Ipsi enim culpas suas tanto vehementius confiteri refugiunt, quanto et stultius videri ab hominibus peccatores B erubescunt De quibus bene per prophetam dici- tur : « Ibi cubavit lamia, et invenit sibi requiem, ibi habuit foveam hericius {Isa. xxxiv, 14-15).» Per lamiam quippc hjpocrit», per hericium vero malitiosi quippe qui diversis se defensionibuscon- gerunt, designantur. Sequitur : Vers. 7. Una uni c(mjungitur^ et ne spiracuUm ineedit per ea. — Qoia iniquitatibus suis dum vi- cissim se superbc^ defensione protegunt, sanctfle exhortationis spicula ad se nuUatenus permittunL Sequitur : Vers. 8. Una alteri adharebit^ et tenentes se ne- quaquam separabuntur. — Qui enim divisi corrigi poterant, iniquitatum suarum pertinacia vincti perdurant; et tanto magis quotidie a cognitione Q justitifie separabihores fiunt, quanto a se invicem nuUa increpatione sepfiu^antur. Hinc Salomon ait :« Stuppa coUeota synagoga peccantium {Bccli. xxi, 10). » Hinc Nahum propheta ait : « Sicut spinae in- vicem complectuntur^ sicconviviumeorumpiffiter potantium {Nah. 10). » Sequitur : Vbrs. 9. Stemutatio ejus splendof^ ignis. ~ Ster- nutatio quippe inflato a pectore exsurgit, quae cum CLpertos ad emanfltadum poros iion invenit, cere- bram tangit, et congesta per Bares exiens, totum caput protinus concutit. Quasi enim inflatio a pec- tore leviathflin surgit, dum elatio se erigit ex prte- sentis sfieculi potestate : sed poros non invenit, quia contra justos extoUere quantum appetit, prohibetur. Cerebrum autem coneutit, quia sen- sum Sataafle in fine mundi lUHStius pertubat, et ca- put turbat, dum per Antichristum persecutionem tidelium vehementer excitat. Tunc congesta in- flatio per ejus nflffes egreditur, quia tota su- perbifie ejus iniquitas apertis mflditifie flatibus demonstratur. Sternutatio ergo vocatur illa ex- trema Antichristi conunotio, in quo leviathan ingreditur, ut per eum reprobis principetur: et si potest fieri, ut membra etifiLm Domini electa perturbet ; qui timtis signis et prodigiis uti- tur, ut miraculorum potentiii quasi quodam ignis lumine resplendere videatur. Sequitur : Oeuli ^'ta ut patpebrsB dilucuti. — Per oculos quippa ejns consiliarii designantur> qui dum perversis mfliclu- nationibus qufle qualiter agenda sint prsvident, malignis ejus operahis quAM ostensumpedibas iter D 497 EIPTOME M0RAL1UM S. GRB6. IN JOB. — LIB. XXXIV. prsbent Qui recte palpebris diluculi comparantur. Palpebras namque diluculi estremas noctis horas accipimus. Prudentes igitur perversis Antichhsti consiliis inheerentes, quasi palpebrse sunt diluculi^ quia fidem quam in Christo inveniunt quasi erro- ris nocti (66) et venerationem Antichristi ve- rum esse mane pollicentur. Spondent enim se te- nebras repellere, et veritatis lucem signis clares- centibus nuntiare. Sequitur : Vers. 10. De ore ejus lampades procedunt. — Qui enim procedunt, oculi ; qui autem prffidicant, os Tocantur. Sed de hoc ore lampades exeunt, quia mentes audientium ad amorein perfidi» ac- cendunt. Unde enim quasi per sapientiam lucent, uide procul dubio per neqnitiam concremant. Se- deatur. Qui etiam aliquando eiectorum oculos tangit. Hinc enim scripttim est: «Turbatas est praB ira oculus meus {PsaL vi, 8).» Fumus iste re- prtiborum eordibus quot illicita desideria inserit, quasi per tot ante oculos globos oogitationum in- tumescit. Hinc Joel ait : c Residuum erucffi oome- dit locusta, Qt residaum locustaB comedit brucus, et residuum bruci comedit rubigo («/oe^. i, 4).» Ubi luziuia, et inanis gioria, et ventris ingluvies, et ira designatur. Sequitur: Sicut oIUb suceensa atque ferventis. — Velat enim olla fervens est unaquflBque tuno anima cogitationum suarum im- petus, quasi spumas undarum ardentium, susti- nens. Quasi ignis zeli commovit^ et ipsa tempora- lis oppressio more oUie intrinsecus ciausas tenet. quitur. Sicut taedae ignis accensx. — Taeda enim, q Moraliter. Olla enim succenditur, cum mens hu- cum accenditur, odorem quidem suavem habet, sed lumen obscurum ; ita isti prsBdicatores Anti- christi, quia sanctitatis speciem sibi arrogant, sed tamen opera iniquitatis ezercent. Olent enim per simiiitudinem justitiae, sed obscure ardent per ne- quitiflB perpetratiocem. Sequitur : Vehs. \{. De naribus ejus procedit fumus. — Oculorum quippe acies fumo sauciatur, id est, de miraculorum Qjus insidiis ad momentum caligino- sa dubietas etiam in electorum corde generatur. De leviathan quippe naribus fumus exit, quia ex ejus prodigiis mendacibus, etiam booarum men- tium oculos trepidationis caligo confundit. Hinc enim dicitur : « Surgent pseudochristi, et pseudo- mana maligoi hostis suasionibus instigatur. OUa autem fervet. cum jam etiam per consensum in desideriis pravdB persuasionis accenditur, et tot undas fervendo projicit, per quot se nequitias usque ad exteriora opera extendit. Hinc enim sori- ptum est : « Ollam suocensam ego vfdeo, et faciem ejus a facie Aquilonis {Jer, t, 43). » Sequitur : Vers. 42. HalUus ejus prunas ardet^e facii. — Quid enim prunas, nisi succensas intemis concu- piscentiis reproborum hominum mentes appellat? Ardent enim cum quodlibet temporaie appetunt. Toties igitur leviathan hahtus prunas accendit, quoties ejus oocuita saggestio humanas mentes ad delectationes illicitas pertrahit ; alias namque su- prophetflB, et dabunt sigua et prodigia, ita ut in perbifls, ahas iavidise, alias luxuriflB facibus ia- errorem inducflmtur, si fieri potest^ etiam ele- cti. » {Matth. XXIV, 24.) Moraliter. Quia leviathan iste serpena et regulus dicitur, sicut Isaias ait : « De radice colubri egredietur regulus {Isa. XIV, 29), » et regulus non morsns sed flatu perimit, reete de naribus ejus fumus proce- dere asseritur, cujus noxiis inspirationibus prava in humanis cordibus cogitatio nascitur, per quam acies mentis obtunditur, ne lux interna vi- fiammat. Sequitur: Etflamma deore ejus egredi-' tur,— Flammaquippeejusoris est,ipsainstigatio occuItflB locuUonis, quam prave ad uniuscujttsqae animum pertingere facit. Unde ardet in desidmis animus, cum ejus saggestionibus instigatur. Hibo quotidie suggerit, hflBC usque ad praesentis vitflB terminum suggerere non desistit, sed tunc se ne- quius dilatat, cum periilum damnatum hominuoa veniens, in hi^us mundise gloria apertiiis ostendat. (66) Horum puLctorum loco in Ms., hflec vox habetur mosseitin/, sed quaB Latina minime videtur. LIBKR TRICESIMllS QUARTUS. Vers. 13. In colto ejus morabitur fortitudo, — Quid enim collo leviathan istius, nisi ela- tionis extensio designatur? Qui contra Deum se erigens, cum simulatione sanctitatis, etiam tu- more potestatis extollitur. Quia enim per collum superbia designatur, Isaias testatur dicens: « Ambulaverunt extento coilo {Isa. m, 16). » Quidquid utique tunc superbe extoUitur, quid- quid callide machinatur, etiam sub virtute po- tentifle seBcuIaris exsequitur. Quod Daniel prophe- ta intaens ait : « Dolns in mfluiu ejns dirigetur {Dan. vui, 25). » Sequitur : Et faeiem ^us pras- cedit egesias. — Per faciem quippe solet notitia D designari. Unde scriptum est : w Facics mea prae- cedet te {Exod. xxxiii, 14). > Sciendmn vero est quod egestas in sacro eloquio aliter electorum ponitur^ atque aliter reproborum. Egestas nam- que electorum est, cum vern divitisB coelestis pa- triflB ad eorum animum redeunt, et in hoc flBrumnoso prsesentis vitee exsilio positi, paupe- res se e^se meminerunt. De illis divitiis Paulus dicit: «Ut sciatis qu» sit ejus vocationis spes^ et qufle divitiflB glorise hflereditatis ejus in sanctis {Ephes. I, 18).» Egestas vero reproborum pro- prie dicitur, quia, dum replenlur vitiis, vijctafUm divitiis vacuantur. De his dicitin* : « mcis 'quod 490 S. ODONIS ABBATO CLUNIACENSIS 11 500 dive» •um et locupletatus^ et nullius egeo ; et ne- A Vers. 16* Cum mblntus fuerity timebunt angeli, sois quia tu es miser, et miserabilis, pauper^ et c€eeu8> et nudus {Apoc. iii, i7). » Egestas ergo fa- ciem prsBoedet, quia nemo cognitioni ejus jungitur, nisi priut virtutum diyitiis, vel cogitationibus san- otis denudetur. Vel certe quia multis ita fraudu- lenter subrepit» ut ab eis reprehendi nequaquam possit. Et sio eorum virtutes evacuat, quatenus astutiae malitiam non ostendat^ faciem ejus eges- tas prflBire perhibetur. Hinc enim dioitur per pro- phetam : « Comederunt alieni robur ejus^ et ipse ignoravit (05«. vn, 9).» Aliter: Terribili quidem ordine dispositionis occultie, priusquam leviathan iste in illo damnato homine quem assumit appa- reat, a sanota Ecdesia virtutum signa subtrahun- et t^rriti purgabunlur, ^ Solet in Scriptura ali- quando tempus prfleteritum pro futuro, et fulurum pro prfeterito poni. Sicut Joemni mulier paritura masculum qui regat gentes in virga ferrea, res ge- sta futura demonstratur {Apoc. xii, 5); et Psalmi- sta : « Foderunt, » inquit, < manus meas et pedes meos {PsaL xxi, 17),» res futura pro preBterita po- nitur. Hoc ergo ioco nil obstat iutelligi, quia sub futuri temporis modo praBterita descHbuntur. Ca- dente itaque abarce beatitudinis leviathan, ruinam ejus etiam elatos angelos expavisse, ut cum istum ex illorum numeix> superbia eiapsus ejecit, ilios ad robustius standum timor ipse solidaret. Hujus ita- que lapsus cos et terruit et purgavit : terruit, ne tur, doetrinie verba conticescunt, miraculorum 3 conditorem suum superbe despicerent, purgavit prodigia tolluntur, et tunc contra eofi antiquus iUe per aperta prodigia hostis ostenditur. Quam- vis etiam iidelibus in ejiis certamine signa non deerunt. Sed tanta erunt illius, ut nostrorum aut pauca, aut nulla videantur. Seqnitur : VcRs. 14. Membra camium ^Ju$ cohserentia sibi, — Cames enim leviathan hujus sunt omnes re- probi, qui ad intellectum spiritualis patriee per desiderium non assurguQU MemLra vero sunt hi qui eisdem perverse agentibus, et sese ad iniqui- tatem pnecedentibus conjungojitur. Sicut e contra per Paulum de Dominioo oorpore dicitur : « Vos estis corpns Christi et membra de membro {ICor, ui, 27). I» Quia enim malignus hostis sibi in per- vero,quia exeuntibus.reprobis actum est, ut electi soli, qui i>eate in Beternum viverent, remanerent. Possumus hoc loco etiam angelos sanctos priedica- tores acoipere. Hinc propheta ait : « Angeli pacis amare flebunt {Isa. xxxiu, 7). » Hinc Malachias ait: « Labia sacerdotis ouslodient scientiam, et le- gem requirent ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum .est {Malach. 11, 7). » Adveniente nam- que districto judice, extrema hic leviathan damnatio designatur, qua de hoc mundo per iram judicii toliitur, qui nunc mira mansuetu- dinis longanimitate toleratuf. Tanto autem hfnc pondere terroris excutitur, ul sanctorum etlam prfedicatorum fortitudo, qiii in corporibus reperiri verso opere a primis usque ad maximam concor- ^ potuerint, immenso terrore turbetur. Qui territi dat| divinus sermo in eo membra oamium sibi- met eobserentiam memorat ; sic namque perversa nnahimiter sentiunt^ ut nulla eontra se vicissim disputatione dividantur. Bt idcirco eontra bonos vehement^ pnevalent, quia in malo se concordi- ter tenent. Quam soindi optat ooncordiam pro- pheta, dioens : « Prascipita, Domine, et divide hn- giias eorum {Psal. uv, 40).» Sequitur: Mittet etmtra eum fulmina et ad ioewn alium non /'e- rentur* — Quid appellatione fulmiuis, nisi tre- mendffi iilaB extremi judicii sententiae desi- gnantur? Qu» idcirco fulmina vocantur, quia nimimm eos quos feriunt in perpetuum incen- dunt fulmina ad locum alium non referentur, quia justis gaudentibus, solos tunc reprobos feriunt. Sequitur : Vers. i5. Corejus indurdbitur tanquam lapis, •— Cor enim antiqui hostis, ut lapis indurabitur quia nuUa unquam conversionis poenitentia mol- lietur. — Sequitur : Et stringetur quasi malleatO' ris incus. — Quia inferni^vinculis coarctabitur, ut flstemi supplicii continua percussione, moro incu- dis tundatur; sicut enim alia vasa formantur, ipsa vero tot percussionibus in vas aliud non transfertur, ita etiam nos modo illo persequente componimur : ipse autem et semper percutitur, et in vase utili uunquam mutatur. Ipso enim tentante tundimur, sed ut ad usum domus su- pernsB veniamus» superoi artificis manu forma' mur» Secfuitur ; D purgantur, quia si qua eis inesse poterit levium rubigo vitiorum, hoc pavore excoquitur. Conside- randura vero est, hi qui oderunt adventum judi- cis, quid facient si terrorem tanti judicii etiam qui diligunt expavescunt? Sequitnr: Vers. 17. t'um apprehenderit eum gladiuSy sub- sisterenonpotejit neque 'ias(a,nequethoraT. — !n Scriptura aUquando per gladium sancta prffidicatio designatur, ut illud : c Et glaiius spiritus, quod est Verbum Dei {Ephes. vi, 17).» Aliquando eetema damnatio, ut illud: «Si multiplicati fuerint filii ejus in gladio erunt {Job, xxvu, 14).» Aliquando tribulatio temporalis, utillud : « Ettuamipsius ani- mam pertransibit gladius {Luc. u, 35).» Aliquando antiqui hostis ira vel persuasio designatur, ut il- lud : « Qui Hberas David servum tuum de gladio maligno {Psal, cxuii, 10).» Antiqui ergo hostis est gladius ille tunc damnatus homo in usum mi- nisterii ejus assumptus; ipsum quippe per mali* tiam frandis exacuit, et iufirmorum corda transfigit. Si autem gladii nomine ejus ira «igna- tur, recte non gladium, sed a gladio apprehendi perhibetur. In tantam quippe nunc insaoiam vertetur,. ut dominari omnibus appetens, nequa- quam su» dominetur ; non enim iram possidens tenet, sed ab ira saBviens tenetur. Per hastam namque praedicationis jacula, per thoracem vero fortitudo patienti» designatur. Leyiathaa ergo in Antichristum veniens, tantss virtutis apparebit, ut si supemum adjutorium desit, et prflsdicantium 01 EPITOME MORALIUM S. (JHfiG. IN JOB. — LIB. XXXIV. MS acumen obtundat, etlonganimitatem patientise de- A Vers. 2i. Sub ipso erunt radii soHs. -^ In Seri-' struat. Sequitur: Vers. 18. Reputabit enim quasi paleas femim, et quasi lignum putridum, 3BS. — Quod superius hastffi et thoracis nomine posuitjhoc inferius, ferri et seris appellatione replicavit. Ferro erf?o praedi- calionis jacula, cere aulem longanimitatis cons- tantia designantur. Unde et sub Aser specie, de sancta Ecclesia per Moysen dicitur: « Ferrum et aes calceamentum ejus (Deut. xxxm, 25). » Ubi per ferrum virtus per ses vero perseverantia expri- mitur, sed leviathan iste quando gladium, id est, Antichristum assumpserit, nisi divina gratia pro- legantur, et praedicantium vires velut paleas ne- quitiae suae igne consumet, et constantiam pa- ptiira enim saera cum figurate sol ponitur, ali* qnando Dominus intelligitur, ut illud : aliquando de re qualibet manifeste visionis osensio, ut iUud: « 1n sole posuit tabernaculum suum (Psa^. xvin, 6); >» aliquando autem intelligentia sapientiee designatur, ut illud : € Quartus angelus effudit phialam suam in sole, et datum est illi sestu afficere homines et igni {Apoe* xviy 8). » Hoc autem loco^ quid per solis radium, nisi acumina sapientium demonstratnr? Quia enim multi in sancta Ecclesla lucere sapientiae fulgore tientiee quasi lignum putridum in pulverem redi- Efvidebuntur, tunc vel persuasionibus capti, vel minis territi, vel cruciatibus fracti, leviathan istius se ditioni subjiciunt. Hecte dicitur : Sub ipso erunt radii solis. Seqiiitur: Sternei sibi aurum quasi lutum — Appellatione quippe auri in sacro elo- quio, aliquando divinatis claritas designatur, ut iUud: «Caput ejus aurum optimum (Cant. v, tl);» aliquando spleudor supernae civitatis, ut illud: c< Et ipsa civitas auro mundo simili vitro mundo (Apoc. XXI, 18);> aliquando charitas, ut illud: «Ad mamillas praecinctus zona aurea [Apoc. i, 13) ; aliquando autem nitor gloriffi sfficularis, sicut per prophetam dioitur:i«Calix aureus Babylon i/erem. Li, 7); » aliquando vero pulchritudo sanetitatis accipitur, ut illud Jeremiee : € Quomodo obscura- get. Sequitur : Vers. 19. Non fugavit eum vir sagittarius. — Sagittae namque verba sunt prsedicatorum quse ex voce bene viventium diriguntur, et audientium corda transfigunt. Uis vulnerata fuerat, qu«e dice- bat: « Vulnerata charitate ego sum (Cant. u, 5). » Hinc scriptum est : « Sagittae parvulorum factae sunt plagffi eorum (Psal. lxii, 8); » et rursum: « Sagittffi tuae acutae, » etc. (PsaL xliv, 6). Vir ita- que est sagittarius qui, per sanctm intentionis arcum, audientium cordibus verba rect;» exhorta- tionis iniigit,sed leviathan istum areproborum cor- dibus aancti praedicatoris sagitta non excutit, quia quisquis ab iUo apprehenditur, verba jam pr«di- j^^ ^^, ^^^^^^ ^^^^^^ ^^^ ^^^^ jj^^,^ ^^^ canuum audire contemmt. Sequiturr/n shputam ^ ^^ ^^^ „ ^uti quoque nomine in sacro eloquio, versi sunt ei lapides fundas. — Quid per fundam, nisi sancta Ecclesia designatur? Sancta namque Eccle ia dum volubilitate temporum, per tribula- tionem circuitum more fundae ducitur, fortes ex iUa viri quasi lapides de fuuda prodeunt, quibus ictibus iniquorum corda tundantur. Hinc per pro- phetam dicitur : « Devorabunt et subjicient lapidi- bus (Zach. IX, t5). » Leviathan ergo sanctorum robur in stipul» mollitiem despioiendo rediget, quorum lingua prius pectus iUius 3uris ictibus tutudit. Sequitur : Vers. 20. Quasi stipulam xstimabit malleum. — In Scriptura sacra mallei nomine aliquando diabo- aliquando terrenarum rerum muitiplicitas designa- tur, ut illud Habacuc : Vae ei qui multiplicat non sua, usquequo aggravat contra se densum lutum (Babac. ii, 6) ; » aliquando sordidum sapiens niqua doctrina, ut idem propheta ait : « Viam fe- -cisti in mari equis tuis, in luto aquarum multarum (Habac. ifi, f 5); » aliquando desiderinm sordid» voluntatis exprimitur, ut illud : Eripe me de luto, ut non infigar (Psal. Lxvin, 15). » Hoc igitur loco auram claritas sanctitatis accipitur; lutum vero vel terrenarum renim avaritiam, vel pravarom contagia doctrinarum, vel sordes camalium vo- luptatum nil obstat intelligi. Quia enim leviathan lus designatj^r, per qoem di^linquentinm culpffi fe- ^ iste eos qui intra sanctam Ecclesiam fufgore jtisti- riuntur, ul illud prophet» : « Quomodo confracttiB esl ei contritus malleus universae terr» (Jer. l, 23); » aliquando vero pereussio eoelestis accipitur, ut ihKl : «Malleus et securis, et omne ferramentum non sunt audita in domo cum aedificaretur (/// Beg. VI, 7). » Quid est ergo quod leviathan iste malieum despicit, nisi quod superne anina^ver- sionis ictus formidare contemnit ? et quasi stipu- lam deputat, quia ad justse iite se pondere velut contra levissimum terrorem paraf. Seqnitur : Et deridebit vibrantem hastam. — Contra leviathan enim Dominus hastam vibrat, quiain ejus interi- tuni districtam minatur sententiam ; sed apostata spiritus auctorem vitae etJem cum sua morfe d^es- piciens hastam vibrantem deridet, Sequitur : ti8Bresplenderevidebantur,cum carnalibus volup- tatibus sibi subjicit, aurum sibi procul dubio ut lutum stemit, sed hoc nunc in mtrltorum cordibus quoCidie ait, sicut Pauhis dicit : « Dt reveletuf in suo tempore. Nam mysterium iniqintatis, efc. (// Thess. n, 6, 7).» Toties ergo sibi nunc aurum subjieit, qttoiies eastitatem fideltnm per tfarnis vitia stemit, quoties sensum continentium per Immunda desideria dissipat. Sequitur: Ve«s. 22. Fervescere faciet quasi ollam profun- dum mare. — Quid per mare nisi vita saecularium? Quid per profundum, nisi altae et abditae eorum cogitationes exprimuntur ? Profundum mrgo mut quasi ollam fervescere facit,quia ninurum MnstBit quod persecutionis extremo tenipore, contra elec« 503 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS 11. 504 torum vitam studeat animos reproborum excitare. A cupivit^ dicens : « Ascendam super altitudinem Sequitur : Et ponel quasi cum unguenta buUiunt. — Quia ergo reprobi ita seducuntur^ ut quidquid agimt, ex iniquitate perfidise, pro veritate rectaB fidei se agere suspicantur. quasi bene redolet id quod zelo religionis exercent. Hinc Dominus ait : « Et omnis qui interficitvos arbitretur obsequium se prajstare Deo (Joan, xvi).» Igitur sicut oUa fer- vent, dum crudeliter persequuntur, sed apud eos unguentum redolet dum mentes eorum, vanis sus- picionibus deceptae, sestimant quasi Deo obse- quium persolvant. Sequitur : Vers. 23. Post eum lucebit semita, — Post levia- than quippe semita lucere perhibetur, quia quo- nubium^ similis ero Altissimo (Isa. xiy, 14; » Sequitur : Yers. 25. Omne sublime uidet, — Id est, cunctos velut infra se positos quasi de sublimi respicit, quia dum per intentionemcontra Auctorem nititur, ffistimare sibi quemlibet similem designatur quod apte etiam ejus membris congruit, quia omnes ini- qui per tumorem cordis elati, cunctos quos cer- nunt sup^rbiee fastu despiciunt, quibus bene per prophetam dicitur: « Yae qui sapientes estis in oculis vesfris, et coram vobismetipsis prudentes (Isa. V, 21).» £t Paulus: « Nolite prudentes esse apud vosmetipsos (Rom. xu, 16). » Et notandum quod leviathan istc per corporeum animal desi- rum corda penetrat, eorum prodigiis illustral. g ^^^^^^^^ ^^ ^^^^.g superbia, cum exterius usque ad Sequitur: ^stimabit abyssum quasi senescentem — Judicia Dei abyssi appellari nomine Psalmista ostendit dicens : «Judicia tuaabyssus mulla (Psal. xxxY, 7). » Senectus vero aliquando pro finis pro- pinquitate ponitur. Unde ait Apostolus : « Quod antiquatur et senescit, prope interitum est (Hebr, vm, 13). » Abyssum namque senescere «estimat qui terminari quandoque in suppliciis supernam animadversionem putat. Igitur antiquus iste per- suasorum iniquorum mentibus futuras poenas quasi certo fine determinat, ut eorum culpas sine termino correctionis extendat. Sunt enim etiam nunc qui peccatis suis ponere finem negligunt, qui habere quandoque finem futura super se judi- coi*pus e^tenditur, prius per oculos indicatur. Ipsi quippe per fastum tumoris inflatu quasi ex sublimi respiciunt, et quo se deprimunt, altius extollunt. Hinc Salomon ait: Generatio cujus ex- celsi sunt oculi, et palpebrae ejus multo surrectse (Prov. XXX, 13). » Sequitur: Ipse est rex super universos filios supei*biae. — Ut leviathan iste in cunctis quse superius dicta sunt, caderet, sola se superbia percutit. Scriptum namque est : «Initinm omnis peccati superbia (Eccli. x, 15). » Per hanc enim iUe succubuit, per hanc se sequentem bomi- nem stravit. £o enim telo salutem nostrae immor- talitatis impetiit, quo vitam suee beatitudinis ex- tinxit. Sed idcirco hanc Dominus doctnnfis suse cia suspicantur. Contra quos Veritas dicit : «Ibunt^ locutionem inseruit, ut cum post malaonuiiale- hi in supplicium eeternum^ justi autem in vitam letemam (Matth. xxv, 46). » Ad districti ergo Judi- cis jnstitiam pertinet ut nunquam careant sup- plicio, quorum mens in hac vita nunquam voluit carere peccato, et nullus detur iniquo terminus ultionis, quia quandiu valuit, habere noluit termi- num criminis. Sequitur : Vers. 24. Non estpotestas qux cofnparetur ei.— Potestas ejus super terram cunctis eminentiorper- hibetur, quia etsi actionis suse merito infra homi* nes cecidlt, omne tamen hominum genus naturae angelicae conditione transcendit, licet sanctis ho- minibus meritorum suorum dejectione subjaceat. Sequitur: Qui factus est ut nuUum timeret, — viathan istius superbiam diceret, quid esset malis omnibus deterius indicaret. Nulia quippe mala ad publicum proderent, nisi haec mentem in occulto constringeret ; alia quippe vitia eas solummodo virtutes impetunt, quibus ipsa distinguuntur^ ut videhcet ira patientiam, gastrimargiam absti- nentia, libido continentiam expugnet. Superbia autem quam vitiorum radicem diximus, nequa- quam unius virtutis exfinctione contenta, contra cuncta animse membra se erigit, et quasi genera- Us ac pestifer morbus, corpus omne corrumpiU Contra quos Scriptura clamat: « Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam (Jtic. iv, 6).» Contra hujus languoris pestem Veritas dicit: Siquidem per naturam factus est, ut Conditorem j^ « Discite a me quia mitis sum^ et humilis corde suum caste timere debuisset, timore videUcet qui c permanet in ssculum saeculi (PsaL xviii, 10), » sed sua perversitate talis factus est, ut nullum (t- meret. Ei quippe a quo factus fuerat subesae dea^ pexit, dum prssesse caeteris, et nuUi subesse con<» (Matth. XI, 29). » Ne igitur nobis leviatnan istius membra, vel mira faciendo fallerent, apertum signum Dominus quo deprehendi valeat, demon- stravit, dioens : Ipse est rex super umversos fiHos sup^bi^,^ LIBER TRICESIMUS QUINTIS. Igitur poBtquam fideH famulo Dominus levia- beatos Job ad utraque respOhdlit. Contra immape* than hostis ejus quam 9it fortis ot caUidus ostendlt quippe vires ejus ijituUt, 505 EPITOME M0RAL1UM S. GREG. IN JOB. — LIB. XXXV. 506 CAPUT XLIL Vers. f , 2. Scio quia omniQ potes. — Contra oc- cultas vero machinationes illius subjunxit, etnulla te laiet cogitatto,— Unde et mox eadem ei expro- brat, dicens : Vers. 3. Qui est iste qui celat consilium absque scientia ? — Absque scientia enim leviathan celat consilium, qui quamvis contra infirmitatem no- stram multis fraudibus occultetur, protectoris ta- men nostri sancta nobis inspiratione detegitur. Sequitur : Ideo insipienter locutus sum, et quce ultra modum excederent scientiam meam. — Om- nis huroana sapientia, quantohbet acumine pol- leat, divinffi sapientiae comparata, insipientia est. Beatus itaque Job ea quae dizerat, sapienter dixisse se crederet, si verba superioris sapientiaB non audlret , in cujus operatione stultum est no- strum omne quod sapit. Hinc Abraham ait : « Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis (Gen. XVIII, 27). » Hinc Moyses, omni sapientia iCgyptiorum instructus, ait : « Obsecro, Domine, non sum eloquens, ab heri enim et nudiustertius ; ex quo iocutus es ad servum tuum impeditioris et tardioris lingu» ego sum {Exod. iv, iO). » Se- quitur : Vers. 4. Audi et ego loquar, interrogabo te, et responde mihi. — Audire Dei est sub semetipso surgentia nostra percipere. Ad Deum ergo^ qui et tacentium corda cognoscit, loqui nostrum est^ non vocis, sed pro mentis ad illum desidoriis inhiare. £t quia ideo quisquis interrogat ut discere valeat quod ignorat, homini Deum interrogare est, in conspectu ejus nescientem se cognoscere. Respon- dere Dei est, eum qui se humiliter nescientem co- gnoverit occultis inspirationibus erudire. Ait enim : Audi et loqtiar. Ac si diceret : Misericordi- ter desideria mea percipe, ut dum haec pietas tua percipiens audiat a te, multipliciora consurgant. Interrogabo ^^,id est, nescientem me ex tuae scien- tiaR contemplatione cognoscc, et responde, id est, stultitiam propriam humiliter cognoscentem doce. Sequitur : Vers. 5. Auditu audivi te, nunc autem oculus meus videt te, — His nimirum verbis aperte indi- cat, quia quanta visus superior est auditu, tanto differt,ab eo quod prius exstitit,et hoc postmodum per flagella proficit. Sequitur : Vers. 6. Idcirco ipse me reprehendo. — Quanto eDioi quisque minus videt, tanto sibi minus di- splicet, et quanto majoris gratise lumen percipit, tanto amplius reprehensibilem se esse cognoscit. Sequitur : Et ago pcenitentiam infavilla et cinere, — Ac si aperte dicat : De nuUo auctoris mei dono superbiOy quia sumptus ex pulvere per illat» mortis sententiam ad pulverem me redire cogno- 8CO. In favilla enim et cinere poenitentiam agere est, contemplata siunma essentia, nil aliud quam favillam se cineremque cognoscere. Unde et dvi- tati reprobse in Evangelio Dominus dioit : « Si in Tyro et Sidone fact». fuissent virtutes quw ia- A ctae sunt in vobis, olim in dlicio et cinere pcBni- tentiam egissent (Luc. x, i3). » Sequitur : Vers. 7. Et dixit Dominus ad Eliphaz Thema- nitem : Iratus est furor meus in te et in duos amicos tuos^ etc. — Quantum quidem ad humana judicia attinet, in verbis suis amici B. Job multa illo rectius dixisse crederentur. Sed Veritas, aliam ex occulto regulam proferens, ait : Non estis locuti coram me rectum, sicut servus meus Job. Coram mcy ait, id est intus, ubi ssepe multorum vita di- splicet, quae etiam foris hominibus placet. Unde et de electis dictum est : t Erant ambo justi ante Deum [Luc. i, 6). » Hinc Psalmista exorat dicens : « Dirige in conspectu tuo viam meam (Psal. ux). » Et notandum quod non dicitur sicut Job, sed sicut ]g servus meus Job, licet in positione servitutis, dum eum quasi sub quadam peculiaritate commemo- rat, cuncta quse in defensione sua dixerat, quia non contumaci .superbia, sed humih veritate dixit, ostendit. Sed quid est ho^*. quod B. Job et laUdatur hosti, et in seipso reprehenditur, et tamen amicis antefertur, nisi quod sanctus vir cunctos merito- rum suorum virtute transcendit, sed eo ipso quod homo fuit, ante.Dei oculo sesse sine reprehensione non potuit ? B. igitur Job pro culpa se credidit et non pro gratia tlagellari ; et in eo ^eprehenditur quod intentione flagellatum fuisse aliz^ suspi- catur, et tamen amicis resistentibus interni judicii definitione preelatus est. Sequitur : Vers. 8 Sumite vobis septem tauros, et septem Q arieteSy et offerte holocausta pro vobis, — Ecce justus et misericors Deus nec culpas sine increpa- tione deserit, nec reatum sine conversione dere- hnquit. Et prius putredinem vulneris innotuit, et post remedia consequendee salutis indicavit. Sed quia diximus per amicos B. Job haereticos desi- gnari, qui Deum dum defendere nituntur, offen- dunt, quos omnipotens tamen Deus seepe corpori sanctse Ecclesiae per cognitionem veritatis invisce- rat, Job quippe typum gessit Ecclesiae,per tauros, cervix superbite, per arietes vero ducatus expri- mitur. De haereticis namque superbientibus dici- tur : «i Consilium taurorum inter vaccas populorum {Psal. Lxvu, 32). » Et quia sequentes se populos velut greges trahunt, arietes aliquando nominan- tur. Hinc Jeremias ait : « Principes tui veiut arie- tes (Thren. xvi). > Tauros enim et arietesin sacri- ficio oflerre, est superbum ducatum conversionis humiUtate mactare, ut, edomita cervice superbiae, discant obediendo sequi qui dudum ducendo praeire conabantur. Recte quoque hflec eorum superbia septem sacrificiis expiatur, quia hseretici ad Ecclesiam revertentes per humilitalis hostiam dona Spiritus gratiee septiformis accipiunt , ut qui elationis suae vetustate tabuerunt, novitate gratiae reformentur. Hoc enim inconcussa fide retinemus', quia quos spiritus gratiee repleverit, perficit, eisque non solum Trinitatis notifiam, sed etiam virtutum quatuor , id est prudentiae , temperantise, fortitudinis atque justitiae opera- tionem praebel. In scriptura sa,cra solet septenarip D 507 S. ObONIS ABBATIS CLUNIACENS» II 508 natnero aliquando secura requies designari, ut A illud : « Etreqnievit Deusdieseptima(Gen.ii, 2).» Aliquando universitas prsesentis temporis hujus. Hinc est quod muros Hierico tubis clangentibus arca Dei septem circuivit dies {Josue, vi, 3, i). Hlnc Propheta ait : « Septies in die laudem dixi tibi {PsaL c:ipvni, 164). » Aliquando autem sanctse EcclesieB universitas designatur, ut illud in Apoca- lypsi : i< Joannes septem Ecclesiis, » et reliqua (ApoC, T, it). Veniant ergo hreretici qui extra sunt positi, et prius se universitati sanctre EcclesiflR nii- sceant, et tunc demum veniam de reatu pristinaB elationis exquirant. Pro culpa sua septem sacriii- cia otferant, quia reatus sui absolutionem non ac- cipiunt^ nisi gratire septiformls Spiritu universali paci, qua excisi fuerant, aggregentur. Sequitur : B Job sei^vtis meus otabit pro vobis, faciem ejus su- sdpiam ut non vobis impuletur stultttia. — Ac si hfiereticis redeuntibus aperte diceretur : Universali vos EcclesisB per humihtatem poenitentiae jungite, atque per eam, qua per vosmetipsos digni non estis, veniam ejus a me precibusobtinete. Qui cum per hanc veraciter sapere discitis, prioris apnd me vestrae sapientise stultitiam deletls. Sequitur t Neque enim locuti estis coram me sicut sei^vus meus Job, — Hsec paulo ante Dominus protulit^ et tamen haec iter^ndo subjunxit. Quid est hoc nisi sententiam quam in semel judicando dixerat, ite- rum repHcando confirmat ? Sequitur : Vers. 9. Abierunt ergo tres amici Job^ Eliphaz Themanites, et Baldad Suhites, et Sophat Naa- q mathttes, et fecerunt sicut locutus fuerat Dominus ad eos, et suscepit Dominus faviem Job, — Intuen- dum vero est quod ita caute sicut prsedictus fuerat ordo acceptae veniae custoditur, ut in sacrificlis Dominus non illorum, sed beati Job faciem susce- pisse refertur. Sequitur : Vebs. iO. Dominus quoque conversus est ad pce- nitentiam Job, cum oraret p7*o amicis suis. — Jam enim, sicut superius mcmorat, pro amicis auditus fuerat. Hic autem aperte ostenditur, quia etiam pro semetipsos pcBnitens, tanto citius exau- diri meruit, quanto devote pro aliis intercessit. Libentius quippe sacrificium orationis accipitur, quod in conspectu misericordis judicis proximi dilectione conditur. Hinc Dominus ait : « Orate pro persequentibus et calumniantibus vos {Mat'.h. v, 44) ; » et rursum : « Cum stabitis ad orandum, dimittite si quid habetis adversus aliquem, » etc. Matth. XI, 25). Sequitur : Addidit Dominus ovinia quaecunque fuerant Job, duplicia. — Cuncta quae atolserat, duplicia recepit, quia per pietatem beni- gni judicis, tentationis nos* rse dispendium vincunt suftragia consolatlonum. Minus enim tentat pro- batio quam remuneratio consolatur. Hinc quoque dicihir : « Ad punctum in modicum reliqui te, et in miserationibus magnis congregabo te {Isa. lIv, 7). » Et item : « Secundum multitudinem dolo- rum meorum in corde meo consolationes tum Ifietificaverunt animam meam {Psal, xciii, 9). » Mtstice. Saucta quippe £oclesia ex se multos D nunc percussione tentationis amittit, in fine ta- men hujus sseculi, ea quae sunt sua duplicia reci- pit, quando, susceplis ad plenum gentibus, ad ejus tidem currere omnes, qufe tunc inventa fue- rit, etiam Judseam, consentit. Hinc enim scriptum est : « Donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fiet [Rom, xi, 25). » Et Veritas ait : « Elias veniet et restituet omnia. »• Vel certe sanctie Ecclesifle in fine suo dupluui recipere est in siugulis nobis et de beatitudine animae et de car- nis incorruptione gaudere. Hinc propheta dicit : « In terra sua duplicia possidebunt (Isa, lxi, 2). » Sequitur : Veus. H. Venerunt ad eum omnes fratres sui et universcB soroi^es sux, et cuncti qui noverant eum prius, et comederunt panem cum eo in domo, et moverunt super eum caput, — Divin» pietatis muneribus «consolatus, etiam humana debet cha- ritate refoveri, ut undique ei etiam consolationis gaudia respondeant, quem undique dolorum tri- stitia adversa lacerabat. In comestione enim panis charitas^ in motione vero capitis^ admiratio desi- gnatur. Mystice. Tunc autem fratres sui ac sorores ad correptum veniunt, quando ex plebe Judaica quot inventi fuerint ad fidem convertuntur,ipsa enim per cognationem juncta est, vel qui fortes futuri sunt velut fratres, vel infirmi velut sorores ad eum per cognitionis fidem debita gratulatiooe concurrunt. Tunc in domo ejus panem comedunt, cum postposita observatione superjacentis litlerffi in sancta Ecclesia mystici eloquii quasi frugis medulla pascuntur. Bene autem dicitur, omnes qui noverunt eum pnus, Prius quippe noverant, quem in passione sua quasi incognitum contem- pserant. Nam nasciturum Christum nullus qui plene legem didicit, ignoravit, quorum et notitia prior et ignoranfia posterior bene ac breviter Isaac caligante signatur. Qui dum Jacob benediceret, et quid eveniret in futuro prsevidebat, et quis illi preesens assisteretnesciebat.Sed ecce in fine mun- di veniunt, et eum quem prius noverant recogno- scunt. Ecce in domo ejus in panem comedunt, quia in sancta Ecclesia sacri eloquii fruge pa^cuo- tur. In capite namque principale mentis accipitur^ sicut pcr Fsalmistam dicitur : « Impinguasti in oleo caput nieum (Psal, xxii, 5. » Hoc itaqiie loco caput moverj est et immobilitatem mentis excu- tere, et ad cognitionem tidei crudelitatis gressibus propiuquare. Caput igitur movetur, cum per for- midinem veritatis tacta ab insensibilitate sua mens quatitur. Sequitur : Et consolati sunt eum super omnimalo quod intulerat Dominui super eum. — Percussi enim moerorem consolari est, ei post percussionem de venia congaudere. Nain quan- tum quisque cernitur de resfituta proximi sa- lute hilarescere, tanto se indicat de ablata do- luisse. Typice. ('onsolantur Chfistum, consolantur Ecclesiam , qui ab infideUtatis pristinm errore resipiscunt, et pravitatem vit«e pef qtiam fecta docentibus repugnant. Magna quippe praedicato- rum consolatio est , subse^ueiis ptofectus au' 5M EPITOME MOBALIUH S. GfiE6. tN JOB. -^ LtB. XXXY. 5iO ditoram. Revelatio Damque dice&tis, est immu-^ tatio proficientis. Qui ad consolandum post fia- gella veniunt, qiiia nimirum passionis tempore presdicamentaiideicontemnentes, qnem hominem ex morte probaverunt^ Deum credere dexpexe- runt. Unde Dominus dicit : « Sustinui qui simul mecum contristaretur, et non fuit» » et reliqua (Psal. Lxvm, 21). In fine igitur mundi eredentes Hebr»i conveniant, et humani generis Redemptori in potentia divinitatis quasi sano Job oblationum suarum vota persolvantur. Sequitur : Et dederunt ei unusquisque oimn unam et inaurem unam, — HffiC juxta historiam veraciter dicta credimus. Sed quid per ovem mystice, nisi innocentia ? quid per inaurem, nisi obedientia designatur ? Per ovem quippe simplex animus, per inaurem vero omatus humilitatis gratia auditus. exprimitur. Notandum quod cum inaure ovis, et cum ove inauris oflfer* tur, quia nimirum innocuis mentibus ornamentum semper obedientiee jungitur, Domino attestante, qtii ait : « Oves mese vocem meam audiunt, et ego eognosco efts, el sequuntur me {Joan, x, 27). » Au- ream inaurcm obtuJisse perhibetur, ut videlicet in ea qu» exhlbetur obedientia, charitas fulgeat, quBB virtutes omnes auri more cfetera metalla Iransceridit. Sed quia nulla esse innocentia, nulla esse vera obedientia in multiplicibus hsereticorum divisionibus potest, ad cognitionem fideivenientes offerant ovem, sed unam ; offerant inaurem, sed unam, td est, tales veniant qui in unitate sanc- tw Ecclesise innocui obedientesque persistant. Sequitur : Vkrs. 12. Dominus autem benedixit novissimis Joby magis quam principio ejus. — Haec in historia facta credimus, hsc mystice facienda speramus. Quantum enim ad IsraeUtici populi susceptionem pertinet, urgente fine in prsBsentis s»cu]i dolore sancta Ecclesia animarum multiphci collectione consolatur. Tanto quippe locupletius ditabitur, quanto et manifestius innotescit quod ad finem prsesentis vitae temporalitas urgetur. PrsBdicatores namque sanctse Ecclesiaebenedictione primi tem- poris Psalmista ditari conspexerat, cum dicebat : « Adhuc multiplicabuntur in senecta uberi. Et be" neplacentes erunt ut annuntient (PsaL lxxxxi, 20). » Sequitur : Vers. 13. Bt facta sunt ei quatuordecim miltia ovium, et sex millia camelorum, et millejuga houm, et mille asinae. Et fuerunt ei septem ftlii et ires flLise. — Cum cuncta beato Job duplicata sunt, cur filii totidem sunt redditi, qiiot amissi ? Sed et filios dtipliciter ^didit, cum decem postmodum in carne restiiuit. Decem vero qui amissi fuerant, in occulta animarum vita servavit. Possumus au- tem fn his animalibus aggregatam ' fidelium universitatem intelligere. Hinc scriptum est : < Omnia subjecisti sub pedibus ejus, » et rehqua (PsaL vm, 8) et rursum : « Animalia tua habita- bunt in ea (PsaZ. lxvu, H), » Agnoscamus ergo in ovibus fideles atque innocentes ex Judaea po- pulos, legis dudum pascuis sociatos. In camelis A simplices ex gentihtate venientei, qui priua sub ritu sacrilego quasi quadam deformitate m«mbro* rum valde turpes ostensi sunt foeditate vitionim. Possunt rursum in I>obus Israelit» aeoipi, quaii jugo legis attriti ; asini vero gentiles designari.Qui dum se eolendis lapidibus inolinabant^ suppoaito quibuslibet idohs bruto sensu serviebant* Saneta ergo Ecclesia, quae in exordiis suis ionumeri» tentationibus pressa, vel Israelitieum popolam, vel multos ex gentibus amisit, videUcet quos Uk* crari non potuit, duplicia in fine reciplt, quia in ea ex utraque nationum fidelium multipliciter ex-- cressit. Possunt per jugatos boves prsedioatores intelligi ; possunt per asinas mentes simplicium designari. Sancta vero Ecelesia duplicia reoipit^ B qui dum prfledicatores sancti, qui pressi formidine in ejos dudum tentatione tacuerunt, et mentes simpficium qu« victffi tefroribus veritatem illius confiteri formidabant, tantojamnunorobuetiusin confessione veritatis suse voces suas exefunt, quanto debilius ante timuerunt. Millenarius nume^ rus apud ssecularem scientiam idcirco perfeetu» habetur, quia denarii numeri quadratum soiidum reddit ; decem quippe decies ducta fiunt eentum, quae jam figura quadrata, sed plena est. Ut autem iri altitudinem surgat, et solida flat, mrsum c«n-- tnm decies multiplicantur, et mille fiunt Septe«> narius autem ea ratione perfectus habetur, quod ex primo pari, et ex primo impari consummatur. Prins enim impar, ternarius est, primnsque par P quaternarius, ex quibus duobus septenarius cons- tat, quia ex eisdem partibus suis multiplicatus In duodenarium surgit. Senarius vero ideo perfeotus est, quia primus innumeris completur partibus sui^, id est, sexta sui parte, et tertia et dimidla qu8B sunt, unum, duo, tria, et flunt in snmma sex. Sed in sacra Scriptura senarius numerus ideo per* fectus est, quia in mundi origine Dominus ea que coepit, sexto die opere implevit. Septenarius in ea perfectus est, quia omne bonum opus septem vir- tutibus agitur, ut et tide simul et opere consum^ tur. Deoarius quoque in ea perfectus est, quia lex in decem praecepta concluditur, omnisque eulpa non amplius quam per decem verba cohibetur, atque narrante Veritate [Matth.xx, tO), operatores . vine« denario remunerantur. In denario quippe tria junguntur et septem. Homo autem, qui ex anl- ma constat et corpore, in septem qualitatibus con* tinetur. Nam tribus specialiter, et quatuor oorpp- raliter viget. Sedhomo denario remuneratur,quia in illa perfectione supemae patrim septem nostra ad tria junguntur aelerna, ut homo contemplatio- nem Trinitatis accipiat, vel certe septem virtules snnt, quibus in hac vita laboratur, dumque eis in remuneratione contemplatio Trinitafis redditur, vita laborantium denario remuneratur. Sed per- fectus quisque in hac eliam vita denarium accipit, dum eisdem septem virtutibus, fidem, spem cha- ritatemque conjungit. Millenarius namque perfec- tus est, quia appellatione cjusuniversitasdesigna- tur. Unde scriptum est : « Verbi quod mandavit 511 S. ODONIS ABBATIS GLUNIAGENSIS II m in mille generationes {PsaL civ^ 8). » Beatus igitur Job, quatuordecim millia ovium recepit, quia dum in sancta Ecclesia virtutum perfectio ad utrumque sexum ducitur, septenarius in ea numerus dupli- catur. Et sexmillia camelorum, quia plenitudinem in illa operis accipiunt, qui ab iUa dudum yitio- rum suorum foeditate penerunt. Mille quoque Juga boum ac mille asinas recepit, quia Israelitas atque gentiles, doctos ac simplices, post tentatio- num casus in culmine perfectionis assumit. Septem quoqjie filios et . (BiblioUieca CiniiianeaBis ex editione D. Marrier, pa^. i5e). EPISTOLA NUNGUPATORIA. Domino et Patri Turpioni pontifici euus ille mo- A nachus infimus in Domino (66'). Recolitis, domine mi, quid dudum jusseratis mihi, ut scihcet quia turbato rerum statu pene scmper in procinctu estis, et ad consoiationem scripturarum, tanquam Moyses ad tabernaculum, libris absentibus, recurrere nequitis, qiifedam ex Patrum senientiis detlorarem quie et liujus lempo- ris qualitati convenirent, et veJuti quoddam spor- tuloB diarium vel exilem refectionem in occursu iliaeris posito subministrarent. Quod equidem seinel et bis, et ter, et quoties me vestram adire pr^JBsentiam contingebat^ requirebatis, et iterum jubebatis. At ego mirabar pontificis humihtatem, (66^) Collationum libris tre$, Non oonveniunt ms. codd. in horum librorum inscriptione. Victo- rianus enim, sive Canonicorum Regularium saucti Victoris ad urbem Paris., qui et de tribus libris pluribus capitibus omissis unicum facit, illum Dom^ ni ac venerabilis Odonis abbatis ClunAibrumCol- lationum appellat. Unde et nobis operi huic titu- lum,qui nulluserratin exemplari JacobiSirmundi, quod secuti sumus, mutuare necesse fuit. Verum expleta jam iliius editione, missus est ad nos et codex alter e Silviacensi coenobio, qui luculenter ipsum Oceupationes sancti Odonis inscribit, habet- que versus hos in capite : Dogmate coele^ti plenus bunc Oddo libellum, Sumen8dictaPatruni,pluriumqaeexemplapiorum 4.oiijpoftuit, multsque uiiiem lore rile.... uoirit Imo et ab hoc tempore repertus est etiam alter in Martiniana domo^ cujus preefatio Colla- tiones beaii Odonis abbatiSt exordium vero Ubri primi qui contigue sequitur, Occupationes, inscrip- tionis mutatione nuncupat, ac hos quoque versus adjungit : Dogm&te ced^esti plenus hanc Oddo iibellum Florida composuU doetorum prata peragrans Neo certe me latet, adhuo opus hoc aliis apad alios inaigniri titulis. Antonius enim Possevmus Libros tres in Hieremiam prophetam appellat. Quod non adeo male, sicut ex ipsius Odonis Vitoe Ubro n colligi potest, ubi Joannes Italus apertis verbis ait, ilum tres libellos composuisse ex Hie- remias vaticinio, Fortassisque^ si conjectursB iocus est, idem ipse liber censendus, qui in Gestis pon- tificum Lemovicensium, De contemptu mundi inscribitur, ut ex sequenti nota patebit. (66*) Dwnino ac Patri Turpioni, Episcopo Lemo- quod tantus a tantillo quidquam hujusmodi re- posceretis. Mirabar certe studium, quod animus in tantis discissus illud carmen Job, quod Deus in nocte tribulationis hujus donat, tantopere disqui- rebat. At tamen stupebam quonam pacto me id agere posse credebatis. Nam Hcet dominus abbas, vestro suggerente nuntio, tandem hoc et ipse prae- ceperit, proprifie tamen inscitiae conscius, rem mihi impossibilem vel tentare vitabam. Solenmitate vero S. Martini nuper elapsa, denuntiavit mihi domnus abbas (66^) quod statim ad vos me esset transmissurus. Sed cum de preedicta vestra, imo ipsius jussione, nihil me adhuc egisse didicisset, quindecim, inquit, dies ad hoc quod jussus est fa- vicensi, qui et Turpius et Torpinus diotus eat. Quanquam aUqui Terpionetn, quasi ter pium di- cere potius, quam Turpionem velut a turpitudine deductum malunt. Fuit autem, inquiunt Gesta ponUfioumXemovicensium, Turpius, seu Turpio. ex clarissimo genere, avunoulus nimirum Roberti vicecomiUs Albucensis. Hic Odonem abbatem CIu- niacensem magno amore excoluit. Qui Odo, Tur- pione rogante, Vitam sancti Geraldi composuit, et tibrum de contemptu mundi. Ad illustrationem libri de Contemptu mundi satis erit addere quod Joannes Italus scribit Ub. u Vitae sancti Odonis his verbis : « Curaque episcopus ille, scilUcet Turpio, pro sua (luodammoao consolaUone in longum sar- monem ae culmine sacerdotii traheret, contigit ut de statu Ecclesiae inter illos sermo adfuisset. Tunc Pater Odo ex Hieremire vaUcinio flebilem ilU de sacerdotibus ccepit sermonem exponere. Quo vi- deUcet expleto ccepit iUe episcopus rogare ut eumdem sermonem ei desoriberet, et UbelU more componeret.Cuie contra Odo Pater noster protulit ErfiBceptum Regulae in quo contiuetur quod absque cenUa prioris nilul monacho liceret facere At vero isdem episcopus ob hanc causam perrexit ad monasterium, et quia erat praedicti Patris soda- Us amicuB, mox quod Yoluit obtinuit apud eum. Deinde preecepto uUus trea libeUos composuit ex Hieremisa vahcino. Quorum videUcet textus per diversas jam Ecclesias est translatus. » Hcec^ autem omnia prffisentibus Occupationum sive CoUationum Ubris, quam bene convenianft, vel ex soUus epistolae lectione coIUgi facilUme potest (66*) Denuntiavit miki domnus abbas Bemo Bal- mensis coenobii rector, cujus Odo monachus et disoipulus fulL 6{9 S. 6D0NIS ABBATIS CLUNIACENSIS 11 510 ciendum relaxo, ne domni episcopi prsesentiam A neglecto ejus jussu, adire confundaris. Arctatus, fateor, tabellam arripui; sed quidnam scriben- dum quoque ordine prima vel postrema dispo- nenda essent hebetatus hsesitabam. Cum subito recordatus sum iUius vestrae querimoniae, quam de hujus vit8B qualitate profundis singultibus contexere vos in prima jussione audieranj : videli- cet de perversitate pravorum , qui semper in malum succrescentes et ecclesiasticam censuram penitus conteranentes, quoslibet invalidos crudeliter affli- gunt. Postremo de his qui divinae servituti man- cipari debuerant, sese prorsus vanre glorijc dedi- cajaX ac divino cultui simulate deserviunt. De his igitur et hujusmodi,- quos tunc, si bene com- memini, lugebatis, hujus computationis mate- riam scripsi. Per omnem ejus excursum id agere nitens. unde possit afflictorum dejectio consolari, pravorumque curiositas aliquatenus contim.ii. Opuscuium sane qualitercunque digestum, vestrs jussioni satisfaciens, vobis transmitto; ut si forte penitus utilitate caruerit, me tamen apud yos de inobedientia excuset. Poterit autem lector ob tam imperiosam jussionem me» praasumptioni ignos- cere. Auctoris vero nomen ob id supprimatur, ne forte si materia sordet, mei quoque nominis vili- tate gravetur. LIBER PJVIMUS. Xuctor igitur et judex hominum Deus, licet ab B negligere lectionem, qualeesset si quis in tenebris illa fehcitate paradisi genus nostrum juste repule- rit ; suae tamen bonitatis memor, ne totus reus homo quod meretur incurrat, hujus peregrinatio- nismolestias multis beneficiis demulcet. Quia vero nos eisdem bcneficiis nimium delectamur, ejus consilio frequenti perturbatione haec eadem nostra delectatio conteritur, ne transeuntibus bonis, quae perinde fluunt, nimis.inhaerentes, adinternae salu- tis defectum nesciendo trahamur. Sic cnim non sentimus quomodo crescit corpus, vel qualiter ejusdem corporis species in senectutem commuta- tur. Sic et mens nostra nobis nescientibus ab statu rectitudinis frequenter incurvatur, et a forma reU- gionis, dumnescit, senescit, juxtaillud : Traxerunt lumen, in aBstu solis umbram, vel in a*^itudioe medicinam respueret. Haec est, inquam, vox Dei, quae desertores suos revocat, dicens per prophe- tam : Convertiminh filii. revertentes (Jer, ni, 14), et item contra virorum consuetudinem stupratam conjugem revocans ait : Aiuii, meretriXt rerftum Domini (Ezech. xvi, 33). et caetera. Ut autem longe nimis mortales a se recessisse non loco quidem, sed merito demonstret, non per verba sic pr^- sentes jam eos alloquitur, sicut chm patres fecerat: sed per Scripturam, velut per quasdam epistolas, longe positos revocans, quasi veteris amiciti» desertores suos recordari suadet. Hsbc ad exou- tiendum legendi fastidium praemissa sunt, quo- me, et non sensi (Prov. xxui, 35) : et iterum : Cani c niam, quod pace vestra dixerim, cibum sacrs effusi sunt in eum, et ipse non sensit (Ose* vu, 9). lectionis non satis esurimus. Sed rursus ne increpatione prsedictaB perturbatio- nis deficiamus,sanctificatam Scripturam, quee dis- solvi non potest, majori gratia misit in mundum : quatenus, ut ait Petrus, in caliginoso vitae hujus loco pedibus nostrse actionis resplendeat, et inter quaelibet adversa patientiam et consolationem^ juxta Pauli vocem, subministret. Si ergo quidquam est quod sapientem virum sequo animo inter mun- danos turbines continere possit, id esse quamplu- rimum reor meditationem Scripturarum. Omnis namque ratio, qua vel Deum^ vel nos cognosci- mus, divinis hbris continetur. Et inboc non solum a cseteris animalibus, sed etiam a quohbet stulto I. Omnis vero ejusdem Scripturse intentio est, at nos ab hujus vitffi pravitatibus compescat Nam idcirco terribilibus suis sententiis cor nostrum quasi quibusdam stimulis pungit, uthomo terr^re pulsatus expavescat, et divina judicia qus aut voluptate carnis, aut terrena soUicitudine dis- cissus obhvisci facile solet, ad memoriam reducat. Ad hoc namque junmnquemque nostnmi secun- dum quod gesserit in die judioii recepturum pro- nuntiat. Quod cum Apostolus protestaretur sub- junxit, nescientes suademus hominihus timorem Lei (II Cor. v, 4i). Hinc alias, Deum time et man- data ejus observa ; hoc est omnis homo (Eccli' m, maxime distamus: et sicut ait Salomon, illuc ubi j) 13). Quibus verbis ostenditur, quod is qui Oeum vita est, ad cognitionem videhcet Scripturarum, perreximus.Nam quod in Scripturis vita sit^ testa- tur Dominus dicens: Verba qux loquor vobis^ spi* fitus et vita sunt (Joan. xiv, iQ). Ipsa est et specu- lum, per quod nunc in aenigmate divina mysteria videamus, ac nos quales simus intueri queamus, ita ut ibi appareat quantum proficimus in bono, vel quantum deficimus. Ibi cuncta produntur quce dissipant, cuucta narrantur quee eedificantur : et tamen plerique Ubentius scurrilitatem av.diunt quom hoc paradigma Dei. Tale autem est sacram non timet, homo esse desit. Hsec quoque ejusdem Scripturae intentio est, ut quia cosleste gaudium non nisi per terrens amaritudines recuperare pos* sumus, ad tolerandam quselibet adversa spe feli- citatis, quse praesenti miseriae succedit, nos corro- boret : ut spes manentis laetitim leviget tristi- tiam transeuntis angustise.Ad hoc enim dicit Apos- tolus : Quod in prxsenti est momentaneum et lect immmsum glorice pondus operatur(II Cor.i^X')' -MoIestia3 cum dicit, homo nascitur ad taborefn (Job. V, 7). Et Apostolus, cum tribulatiofles suas 521 COLIATIONUM LIBRI TRES. — LIB. I. 522 discipulis eDumeraret : Ipsi, inquit, scitis quod iri A III. Refert quoque gesta virorum fortium, qui hoc positi sumus (/ Thess. m, 3). Item Job : ffojno repletus multis miseriis (Job xiv, \), Quod idcirco dicitur, quia valde impossibile est ut suae pere- griuationis tempora sine dolore percurrat. Hinc ipse auctor dixit : Si in viridi ligno hcec fiunt, in arido quid fiet? [Luc. xxni, 31.) Nam ipse est li- gnum viridc quod putredo peccati non corrupit, quia peccatum non fecit. Nos verosumus, ut Judas perhibet, ai^bores autumnaies, infructuosae^ bis mortuse, eradicatse. Ac si diceret Dominus : Si ego ipsc, qui peccatum non feci^ sine .passionis igne ab hac vita non exeo, quid putandum est illosme- reri, qui non solum originahbus, sed etiam actua- libus culpis tenentur astricti? Ne vero propter an- multa patientertoleraruut: ut his audltis nihil nobis in viarectitudinisimpossibile judicemus. Undebea- tus Job : Instauras testes tuos contra me{Jobx^ 17). Tot etenim testes contra nos Deus instaurat, quot patientium exempla contra nostram impatientiam exponit. Quod autem etdivinis adnionitionibus,et prGBcedentium exemplis adjuti, de lacu mundanse miseriae hberari debeamus, illa ereptio Jeremiae designat : quia ut de puteo levaretur, funes cum pannis veteribus ad eum sabmissi sunt. Funes Do- minica sunt praecepta, quoe nos quasi vinciunt^ dum suis nos jussis a malis actibus refrenant. Panni veteresoperajustiti»e sunt, quibus sancti Patres se vestierunt, ne nudi supernis ocuhs apparerent. Sa- gustias quae dispensatorie nobis hic ingerunturt i^ cerdotest inquit, tui induantur justitiam (Psat. in murmurationis malum excedamus, aut pravi- tates nostras sub ipsis angustiis compescere ne- gligamus, eatemam gehennam transgressoribus comminatur, dicens : Mors peccatorum pessima {PsaL xxxui, 2i). Et item contra murmuratores de filiis Israel : Cesset murmuratioeorum nemoriantur (Num XX, 6). Et item : Quidam eorum murmura- verunt, et a serpentibus perierunt (ICor. x, iO. II. Igitur propter hfflc tria^ quffi maxime heec ea- dem Scriptura denuntiat, angustias videlicet quas hic patimur, et loetitiam quee succedit correctis, et damnationem quam incorrigibiles incurrent, Eze- chiel hbrum se vidisse testatur, in quo scriptse erant lamentationes, et carmen, et vrc. Quo videUcet libro cxxxr, 9). Qui panni, id est, eorum exempla, cum funibus preeceptorum ad nos de coeno vitae prce* sentis eruendos mittuntur ; quia, ne divina prsB- cepta nobis dura videautur^ eorumdem praecepto- rum possibilitas Patrum exemplis esse facilis de- monstratur. Nam sidurumestquod dicitur : Estote in tribulatione patientes (Rom, xu, 12), occurrit Paulus, qui non solum patiens est^ sed et gloriatur dicens : Libenter gloriabor [II Cor, xn, 9). Lige- mur ergo praeceptis, quasi quibusdam funibus. Sed et panni veteres intersint, ut quod ex nostra imbecillitate nos posse non agere formidamus, esse possibilia per exempla Patrum confidamus. Notandumsane estquam misericorditer Deus prsa- cuncta divina eloquia iigurantur, qufieque nobis la- ^ dictffi suce Scripturtie verba temperans, modo nos crymas luctusque prfflcipiunt^ lamentationes in eo scriptae referuntur. Sed quid ipse verborum ordo designat post lamentationes, carmen, et vse conti- netur : quoniam post vita hujus miserias, aut seterna laetitia succedet bonis et patientibus^ aut eetema damnatio malis et murmmrantibus. Hinc dia- cipulis Salvator dicebat : /n me pacem habeatis, et in mundo pressuram habebitis (Joan, xvi, 33). Ac si diceret : Erit vobis exterius de mundo, quod sae- viendo gravet; sed sit interius de me, quod conso- lando reficiat. Propterh^c quoque tria dicitur, quod rotse qu8e eidem Ezechieii monstrat» in figura duorum testamentorum sunt, et staturam pro alti- tudine et horribilem aspectum habuerint. Quarunl videlicetstaturahujus vitse qualitatem adversis vel asperis incitationibus terret, modo blandis conso- lationibus refovet, terrorem fomentis miscet, fo- mentaterrori, et corda peccatorum indicatis terro- ribus ad humilitatem inclinct, et humilem moero- rem enarratis consolationiun fomentis rttollat: quatenus dum utrumque circa nos mira arte ma- gisterii temperatur, nec desperate inveniamur territi, nec incaute securi. IV. Lamentationes, id est angustiee, ad tolcran- dum graves sunt; quia, juxta Apostolum, omnis disciplina in praesenti quidem non videtur esse gaudii, sed mceroris. Carmen vero, id est, gaudium, quod succedit, desiderabile est^ sicut ibi securus adjimgit ; quia fructum pacatissimum reddit ex- ercitatis per justitiam. Vre autem nimis formi- prosperisaltemantemsignificat.Aitenimhseceadem dabile est, quoniam, ut Paulus ait : horrendumest Scriptura, ejusdem status qualitatem quasi statu- ram demonstrans : Omnes qut volunt pie vivere in Christo persecutionem pattuntur{II Tim, lu, 12). Qu89 et altitudinem coelestium prsemiorum profe- rens dicit : Quotquot autem receperunt eum^ dedit eis potestatem filios Dei fleri (Joani, 12). Quid al- tius quam filios Dei fieri? horribilem aspectum ex- hibet, cum de reprobis dicit : Ibunt hi in suppli- cium oeternum (Matth. xxv, 46). Et item : vermis eorum non morietur {Marc. ix, 45). Et quod proprie luxuriosis manet, illud Job : Omnis dulcedo eorum vermis {Job xxiv, 20). Quid horribilius quam scm- per morsibus vermium dolores suscipere, nec eos unquam finir ? Pathol. GXXXni. incidere in manus Dei (Hebr. x, 31). Si autem displicet quod patimur , percussorem nostrum justum et misericordcm cogitemus. Nam quia justus est, non nisi juste percutit, ut est illud : Nunquid iniquus Deus, qui infert iram?. Valde igitur injustum cst^ de justa percussione mur- murare. Non itaque murmuremus , ne forte illud v» quod comminatur incurramus. Cogi- temus qucque quia misericors est, ne nos dcrc- lictos ab eo credamus, ut stulti faciunt, de quibus dicitur : In miseriis non subsistcnt (Psal. cxxxix, 1 1 ). Etenim juxta est Dominus his qui tribulato sunt corde. Cogitemus et hoc, quia quod ex nostro me- rito patimur, ad nostram utihtatem mira beuigni- 17 m S. QDONIS ABBATIS GLUNIACENSIS II. m tate pea^otit, Hoc it^kque attendeAtes flagella non A bertas^ ut etiaip % vermiQuUa, ftt, quod magis ea\ refugiamus, sed ea velut queedam medicamenta anim» paagis optemus. Nan^ et fleger tunc se ad seoandiun manibus medici libenter submittit, et pocula quamvis amara votive bibit, cum exinde beneficium incolumitatiarecuperare se credit, Non ergo resultemus manibus medici nostri Dti. Nam etsi tribulationis adustionem prolongat, non ta- men eeger debet vociferari; quoniam ipse videt quam profunda ad resecandum putredo lateat in vujneribus vitiorum. Nec velut indomiti tanquam ad inusitatum quiddam aut novum obstupes- camus, quoniam a primo justo Abel usque ad ul- ym^m electum necesse est omnes hac conditione teaeri, Hinc princeps apoatolorum fideles pio^uit, miseruni) ^ seipjo multa patiatur. Porro ille ma* gnus honor, quo inter caeteras cprpore^si creaturas dite^tus est^ rationalis videlicet acuitas in eo sic hebetata est, ut cum omni creaturae visibilipraeesse debuerit, nunc exemplo formicae vivere jubeatur. Vade, inquit, ad formicam, o piger {ProVy vi, 6). Mens autem quoe fiuxa mutabilitate ununa, qui ei sufficere poterat, Deum scillcet amisit, nunc per diversa desideria variatur, et huc illucque avida delectatione qufierit, in quo pausetur. Sed quo^ niam ad solum Deun^ appetendum creata est* postquam ab illo recesslt^ nihil i^venit, quod ei sufficiat, donec ad ip^unci red at. Unde nuuc per diversos affectus yariatur, ut cum rerum qualitate ne mirarentur in fervore tentationis tanquam novi B satiari pon pp.test;i sailtem variet^te ipsaurupx rerum aliquid contigisset. y. Afflictiopum vero species tam diversae aunt, quam diversos culparum modos coelestis ille medicus nobis inesse videt ; quatuor tamen modis comprehenduAtur. Aliquando namquepec- cator affligitur pra peccatis preeteritis, sicut ille cui dicitur ; Ecce sanus factus es» jam noli pec- care, ne deterius tibi aliquid contingat (Joan. y 14). Qu« jussio dqcet quod pco culpis pnete, ritia vim dolpri» incurrerit. Aliquando pro ca- vendis futuris, quod Paulo contigit, qui, ne ex- tolleretur, stimulum carnis accepit. Quidam doctores anti(^ul doloreic^ capitis aiunt fuisse. Aliquando quisque percutitur^ ut dum inopinata expleatur. Yicta Vedio ipsa natura a cogitatione in cogitationeia ducitur \ quod fastidieb^it appetit, et quod appetjBbat fastidit, qu» dum quoUbet posita, profecta docet quodaliuade pendet. C\yus prima damnatio est, ut Augustinus dicit, iLOt- renda profunditas ignoi*anti», qua» gignit pialarum vanarumque rerum multiplices amores, per quos appetuntur yana gaudia, et luxuria e^ ^m^mera hujusmodi ; ex quibus suocrescunt mordaces cur», perturbationea, mcerores, formidines, et csetera talia qua^ in ips^s infantibus ita pi^Ilulaiit, ut si dimitta^tur facere quod volunt, vix qnquam ad aliquid boai perveniant* Contra quos eruditio magistrorum divinitus procuratur« ut pr^v^ cupi- liberatio periculum subsequitur, ardentius salvan- q ditas infrenetur, et boni appetitus utcunq^e sua- tis bei virtus ametur. In qua perci\ssiop.^ merito- ' - - ■ ... . , .„ . rum gratia ^uccressit, cum per paticntiw for- titudo proficit. Quod in beato ^ob completum est, qui prius ita laudatus, et postea sic ren^u- neratu.s es^. NonnuQquam verp in ui^s^ qualibet persona tria haec genera simul concurrunt, ut in eo per afflictionem et praeterita puniantur, et futura prohibeantur , et laudes liberatoris Dei ex adempto periculo succendantur. Quartum genus est, quando quisque sic in praesenti per- cutitur, ut eliam In futuro puniatur. Quod illis solummodo accedit, quorum pentes tribulat^o non convertit : de qualibus illa vox conquerentis Dei est : Frustra percussi fHios tuos, discipli- de^ptur, Si tamen aliq^is magistrorom, juxta illud Daniel^s inveniri }9m possit, qui 9A justitiam eru- di^t omnes. Eteniim huio a^eculo n^agiai eoiitra Apostolumelige^tes iAformant; (>um Job lieet gen- tilis ita Qlios Qtiam adultos s^nptiQpaJkK^^t^ ut aee 1q cor4^ quidem peccarent. VU. Ut quidautexQ multa de^ ejusiQodi naaliaquae I^dunt dicam? Quando quidexn ayi subttiUte? cose sideres etiaiQ cuncta. qua^ pra si^^ute gerimus hu- j:is vitae, po^nis et Quseri^ interaxista r^neries. An non miseria est corruptioov c^nis i^d i^ecessaria atque cancessa d^servire? q^od eadem earo exigitur, ut coQlra fr^gus veatinE^enta, contira fa- mepfx alimenta, contra aestum frigora requirantur. nam non recepen^n^ («/m 11, 30)*. Quo4 genus miser ^ Quod piulta c^utela. custoditur sa^us corparis : Antipchu^ et Herodes incurrit. Nam quod diversis cultibus, quibus utique diversitas poenarum de- betur, aut per ignorantiamA ^ut per fragilitatem, aut mterdum per audaciam sulpjacemus, noQ de conditioQC naturae nobis accidit, sed de vitio pri- mse traQsgressionis. V(. Nam postquam ille primus parens Conditori per inobedientiam contrarius exstitit, ad hoe grave jugum cum omni sua stirpe sese incurvavit, ut ve- raciter dictum sit quod t^tatio est vita hominis su- per ierram {Job vu, 1). Divin^ enim jussionibus subessenolens, su)>suisse necessitatibttsprostravit: quem ita exaltaverat libera servitus, Qt si uni suh- jectua esset^ouncta sibisubditi possideret. Sedcer- vicem cordis erigendo sic eim d^jecit ciypitiva lir quo4 ^an\ custodit«^ amittM^r> ^iQissa cum gr^^vi labore reparatur^ £t tamen reparat^ «emper ^L duUo ^st : quij^e cuix^ corpus tot ex se naorbios gignat, ut neo medicoru^ quidem Ubris euncti Qominentur,, quorum aUqui yi!^ Siine ama jfitudine cur^tiv?. An noA el hoc misena est, quod» am^.tus c^inious suspectione off^endi vc^t ? Forsaidauius namque inimioaa» atqu^ de ^ se- Gxa\ non suimu&» Ne vero suapiciosi videamur» sic ei&frequenterlQquimur,quasiaBQois. Etruwuadum oauti esse ipitmur, pura vetbi^ p^ximoruff^» ne^ul- tunaque aos ^vt^^sso diligentium„ qVAsi vert>a pie^ ^■umque suscipip^u^ inimio^ : et qui faUi aunquaia velle (allere volumus, ex cauteJ,aQostra gr^y^us e^ remus. Quid itaque hoc est, nisi hiVByRftf» vit0 $25 GOLLATIONUM LIBRI TRES. -^ UB. I. 82« miseria ? Nam et ipse homo ita suis afflicUonibus A assuetus est, ut eas non molestias, sed voluptates piUet. Amissa namque ccelesti patria, suo exsiiio, iu quo repulsus est, delectatur : gravatur curis, et tamen non cogitat qoam grave sit quod ipsa* rum curarum multiplicitas mentem ejus sufTocat, ut scriptum est: Depr mit lerrena inhabUatio sen- sum multa cogitantem {Sup, ix, 15). Privatus est intemo lumine, et tamen in hac vita diu vult per- peti ctecitatem suam. Et cum interim quotidiauis casibus inQumerabiles ci mortes immineant, vult tamen sub timore tot mortium diu magis vivere, quam semel moriendo nullam deinceps timere. nam quia prreceptum Conditoris transgredi pr»- sumpsit, ad hunc suimet defectum jure devenit, ut quia suam delectationem, quam in rebus exterio- g ribus habuitj eidem Conditori pueposuit, nunc et in ipsis rebus et in seipso molestias sentiat, quas Yoluptates esse contempto Deus stultus putavit. VHI. Ut autem et de his quffi a foi^is veniunt ali- qua ponamus, sciendum est quia alia sunt quse a Deo patimur, videlicet fiagella : sicut ilie Lazarus. Alia quse a proximis, persecutiones, aut danma, aut contumelias : sicut apostolus Paulus. Alia quae ab antiquo hoste,tentamenta scilicet diversa: sicut Job. Sive autem per hominem, seu per ao- tiquum hostem adversa veniant, a Deo utique juxta nostrum meritum modiiicantur. Nam status mundi ex meriio nostro perturbatur^ et per oc- cultas cordium insolentias aperta prodeunt ila- gella poenarum. Quas videlicet poQnas ipse judex ^ et Dominus euumerat dicens : Surget gen$ contra gentem(Luc, x.\i, iO), et cffitera. Nos enim, ut in homeliis dicitur, omnia qixud ad usum accepimus vit<£, ad usum converlimus culpae : humanam sci- hcet pacem ad inan^msecuritatem^salutemcorpo- rum ad usum exercemus vitiorum,ubertatem non ad necessitatem^sed ad superiluitatea). Ipsa serena blandimenta aeris ad amorem nobis servire co- gimus terrense delectationis. Jure igitur restat ut simul nos omnia feriant, qusa simul vitiis male subacta serviebant, et qui in cunctis deliquimus^ in cunctis feriamur : ut quot prius in mundo in- colnaies habuimus gaudia, tot de ipso post no- dum sentire cogamur tormenta. Hinc in libro beati Job dicitur : Le kumo non egredietur dolor (Jod. v, 6). Quod scUicet mala nostra exigant, ut " a rebus insensibilibus feriamur. Ecce enim expe- ctandus imber arente terra suspenditur, et caligi- nosus aer sole inardescente siccatur. Mare procei- lis tumentibus saevit, et ahos ad transmeandum susceptos intercipit. aliis desideratum iter contra- dicit. Terra etiam suscepta semina consumit. In quibus cunctispatenter ostenditur hoc quod scrip- tum est de Domino : Bugnabit pro eo orbis terror rum contra insematos iJSap. v, 21). Quod tunc utique fit, quaado in poena delinquentium adver- sitas elementorum militat, sicut item dicitur: ignis, grando^ fames, et mors,, omnia hffic ad vindictam creata sunt. Bestiarum dentes et scor- pii oppressiones, contrio et flagella. Sed tamen de humo non egredietur dolor; quia nequaquam poena, quse ex re insensibili ad nostram afOiolio* nem excitatur, de ea nascitur creatura qum per-' cuUt, sed ea quse peccando vim percusiionis ex« torsit. Hinc item scriptum est : EgoDominuM cream malum [Isai^ xlv, 7). llala quippe nulla natora sui>sistunt. Non ergo creantur a Domino, sed id« circo mala creare se asserit, quia re« quas iUe bene condidit, sed nos male concupisoimus, in flagella, qum aspera yidentur, et mala nobis, ooii* vertiL Inde est quod homo de veneno moritor, de quo serpcns vivit. Inde quod ipse dbus et potus intemperantcr sumptus resoluta eorpora facity et immaturam senectutem adducit, quin etiam et mortcm^ ut item Scriptura dicit : ^t auiem absti* nens est, aikjicit vitam {Eccli. xxxvn, 34). Deus autem videns quod ea qufe nobis donat, et noii ipsum qui dator est, perverso ordine diligimus, ex his qu» ei prffiponimus aalubriter nos ferit^ uk tanto citius ad ejus amorem resipiscamus, quanto plenius senserimus plena esse doloribu» ea qoie aiTeetamus. Neque enim solis exieriorUHis suJe oblectamiir. Nam ut ad nos ipaos veniamus» m ipsis nostris membris, qu» nobis a l>ono artiflee Deo beue aUributa svnt, male frequeater uUiiMiit, ut oculis ad petulantiam eon^pkiendam* Per ipsot namque mavs intrat ad animas nostras. Bt qua^ docunque eisdem oculis species eotte»ipi»cil»to ai^aret, quasi vetitum lignum Adam pm ocuUs habet. Lingua prompta est ad proferenduBa mei^ dacium, vel ad co&atruendam fraudem» vel ad jurgia exercenda ; pedes adcurrendum in maluin; sensus propter colorem auri; reetum jodiciwo pervertit. El ne per singula eurrere kMOigum sil, non solum per ea qme vetuit» sed per ea qua» een- cessit Deus injuriosi existimus, et laiaeohomo e«i* stodiam divinam debet habere in se, ne €«mihi incurrat in corpore> quem eupiendo malm aoa timet incurrere in corde. Quapr<^pter dignum esl» ut vel ia superba anUno nostro multa qwe nos contristantji Deo permittente, sentire cogamuv, ^ in dclicata came quam actori frequenter pFffipoaih mus,. censuram supplices sentiamus. IX. Ab hoste vero mahgno tam mulliplieiter po- timur^ quam ille nostris deceptlonibus, et pec naturam subtilis, et per malitiom jugiter infar tigabilis insistit. Gujus cuncta tergiversationum certamina atque machinationee Dominus beato Job insinuat. Et quod opprimendo rapit, quod insidiando circumvolat, quod minando terreti, quod suadendo blanditur^ quod desperando fra»- git, exorsus est dicens : Ecce Behemoth quem feci tecum, et cffitera. Quae omnia in illoruiSL verboruoa expositione plenius panduntur. Hic autem iUud tantum commemorandum videtur, quia generali» ter in omnibus agere nititur, quod in primo ho- mine gessit. Yerba Dei de cordibus eorum evelr lere, suaque blandimenta qu» fraudulenter sug^ gecit mohtur infigere. Supplicia quA Deus minatur oblivisci suadet, et ad agenda quffi perhibet nos instigat Tunc dbut: Eritis sicui dU (GeJk iu> 827 S. OOONIS ABBATIS «XUNIACENSIS II 528 5). Nunc dicit ; /n koc mundo subUmes apparete {Jobxty 3). Tunc dixit: Nequaqmm moriemini {Gen. III, 4). Nunc quasi misericordem Deum fin- gens^ inpunitatem sceierum promittit. Sed nos qui ezperimento primi hominis didicimus quam di- stricte judex delinquentes feriat, oportet ut mina- cem ejusdem judicis sententiam extimeamus, et contra deceptionis fraudem ejusdem hostis cau- tius ac robustius consistamus, illus Job majus at- tendentes : Verebar oinnia opera mea^ sciens quod non parceres delinquenti (Job ix, 28). Et item dicit Psabnista: Maledicti qui declinant a mandatis tuis (PsaL cxviii, 21). X. Singulis autem hominibus vitiis convenien- tibus insidiatur. Prius enim conspersionem unius- cujusquo perspicit, et tunc tentationis laqueos eidem conspersioni proximos opponit. Neque enim facile captivaret, si aut luxuriosis prcemia, aut avaris scorta proponeret. Si aut voraces de abstinenticB gloria, aut abstinentes de gulee imbe- cillitate pulsaret. Si mites per studium certaminis, aut iracundos capere per pavorem formidinis quae- reret. Sed ut efficacius in sua fraude praevaleat, eo vitio quo eum citius consensurum ex qualitate animi ejus novit, explorat. Hinc scriptum est : Di- viditur xstus super terram (Job xxxviu, 24). Quia videlicet in hac vita tentatioois ardorem callide singulis ingerens quasi eestum dividif , dum vici- nos moribus laqueos abscondit. In illis autem qui ejus voluntati subjecti sunt, quadam securitate perfruitur, dum cordibus eorum quasi superbus rex inconcussa potestate dominatur. Sed si cuju- slibet mens ad desiderium Gonditoris incalescit^ si Redemptoris gratise meminit, et teneri captivus a vitiis erubescit : cum idem hostis considerat se despici, et contra se mancipium quod dudum possederat reniti, mox in omni tentationis arte se insligat : ac ne is quem possederat ab ejus dominio liberetur, multiplici fraude decertat. Hincde his qui convertuntur ad cor scriptum est : Maledicant ei qui maledicunt diei^ qui parati sunt suscitare Le- viathan (Job ui, 8). Eidem quippe hosti maledicere est peccata qufie suggerit exsecrari. Sed quisquis hoc fecerit Leviathan suscitat, qui, ut dictum est, in pravorum cordibus,quasi quietus etsopitus dor- mit. Quicunque igitur divinitus respectus,qu8B Dei sunt ageve desiderat^ Loviathan in certamine con- tra se provocat, ejusque malitiam sua conversione inflammat. Nec magnopere ergo quoslibet pravos inquietat, quippe quos non solum per mala, sed per ipsa quoque bona opera, quoB non sinceriter gorunt, sibi servire conspicit ; sed ad Deum confu- gientibus innumeras insidias tendit. XI. Quibuslibet autem pravis mala quaehbet aperte suggerit, eisque velut familiaribus iniqui- tates manifcstius insinuat, ut scienter agant quoB maia essn uon ignorant. Bonis ergo velut extra- neis latcntcr insinuans, mala qatp. publicc non valet, tecta subintrotlucit : ut qui ma4s conscn- tire refugiunt, in bonis aut tepidi sint, aut nimio zelo modum excedant. Quos plerumque gravius A per ministros suos, quam per seipsum nocet, dum per malos vel iUicit bonos ad malum, vel impedit eos in bono. Unde propheta : Velociores, inquit, fuerunt aquilis coeli inimici nostri (Thren. iv, 19). Omnes tamen quibus prtevalet per tria vitia vehe- mentibus mergit. Videhcet aUos per superbiam, qua se extollunt ; alios per luxuriam, qua suis voluptatibus serviunt ; ahos per malitiam, qua suos proximos gravent. IJnde et tribus nominibus ex ipsis trUMis actionibus appellatur : sciUcet avis, et Behemoth, quod est jumentum, et Leviathan, . quod est draco. In his namque quos pro spi- rititalibus vel temporalibus divitiis iu superbiam elevat, avis est. In his vero, quos ad iuxuriam enervat, jumentum est. In his quos ad nocendi B maUtiam infiammat, draco est. !n ilUs autem quos pariter per tiua htec mergit, jumentum simul, et draco, et avis est. Maxima tamen virtus ejus in luxuria est. Unde ad beatum Job dicitur; Fortitudo ejus in lumbis ejus (Job xl, I C). Videli- cet prosper masculos. Et virtus illius, propter fe- minas, in umbilico ventris ^us (Ibid), Ubi notan- dum, quiafortitudoejus non dicitur esse in ImD' bis, vel in umbilico eorum qui prostemuntur : sed in lumbis et umbUico ipsius diaboU^ quia nimium sicut in Moralium Ubro xxxii perhibetur, ejus proprie corpus fiunt, qui ei per luxuriam succum- bunt. XII. In qua tamen luxuria neminem usque ad consensum mergit^ nisi eum qui prius in oculis Q Dei superbiendo cadit. Quod in se primus homo ostendit, qui postquam superbiendo pecca^it. mox genitalia membra erubuit. Nam quia Deum superbiendo contempsit, mox a subdita came praelium sumpsit.Unde propheta : Responbedit^m- quit, arrogantia Israel in fadem (Ose, v, 5), id est per meritum superbise latentis in apertam luxu- riam cadere permittitur. Qui ut ostenderet quod li- bido ex merito superbiae proruperit ait : Spiritus fornicationis inmedio eorum [Ibid., ^). Si enim spiritus superbiee sub Deo premituri caro super spiritum UUcite non elevatur. Quisquis ergo su- perna appetit, si postea voluptate prostemitur, non tonc se judicet victum, cum aperte superatur, quia tunc utique ante Dei oculos in culpae voragi- |. nem cecidit, cum sesc ultra quam deberet efferens latenter intumuit. XHI. Igitur maUtia ad violentos perUnet. Su- perbia vero et luxuria, tam ad ipsos, quam etiam ad alios, qui mansueti plerumque viden. tur. Nam in ipsis mendicis et pauperrimis ista duo vilia vigere solent. Elatio namque spiritum erigit, luxuria carnem corrumpit. Unde et isdem nc- quam spiritus sub umbra et in secreto calami, et in locis humentibus dormire perhibetur. Quoniam eos quos decipit^primoacharitate Ghristi teperejfa- cit. Tum vero per claUonem quae per calamum foris quidem nitentem, sed intus vacuum dcsigna- tur, sU)i cos subjugat. Deindc per genitalia mem- bra; quee loca humentia inteUiguntur^ ad tur- pitudinem prosternit. Sane qui vel hsec duo m COLLATIONUM LIBRI TRES. — LIB. L 530 vel cffitera queelibet ejus iigmenta superare oupit, A rum gerant provida dispensatione expressum est. hunc in prima suggestione contemnat. Quce sug- gestio caput ejus est. Quod videlicet caput ab uno quolibet fidelium virtutis pede facile conteritur, si prima suggestio respuatur. Unde ad eumdem hos- tem de quahbet studiosa aniroa Deus dicit : Ipsa conteret caput tuum (Gm, ni, 15). Cauda vero il- lius est operis completio, de qua scriptum est : Stringit caudam suam sicut cedrum {Job xl, i 2). Succisa cedrus in lapidem durescit. Caudam vero suam quasi cedrum stringit, quia si caput ejus, quod est blanda suggestio, semel in corde reci- pitur, deinceps eidem cordi quasi ex Jure domi- natur, et violenta consuetudine pene insolubiliter innodatur. Hino est quod nonnulli pecoata sua fu- Nam ut prius de Cain dicamus, qui primogenitus Adse fuit, (ut enim Apostolus ait^ non prius quod spiritale, sedquod animale [l Cor. xv, 46], ) ipse agricola exstitit, ct sequaces ejus totis desideriis terrena qufBrunt : qui hic habcnt bonum suum, multis angustiis intermistum, cujus boni percep- tione Iffitantur. Qualis Imlitia de talibus gaudiis et rebus inesse potcst ? lUe sacrificium Deo, sed non simpliciter obtulit, et isti fidem, licet verbote- nus, tenent. Qui ssepe multa bona faciunt, qum tamen vel malorum admistioui^, vel sicut ille, fra- terno odio commaculant. Aliis donant^ aliis ra- piunt, mercedes congregant : sed, ut schptum est, eos in saccum pertusum mittunt, dum pro gere satagunt, sed evadere haec etiam decertantes b ip^is donis aut laudes ab hominibus, aut a Deo nequeunt. Quia tanto ignis suasionis illius semel receptusamplius incendit, quanto se ei ad consen- tiendum molliorem quisque in vitio prsebuerit. Sed quia nulla ratione conceditur, ut mens in hac carnc posita suasionis ejus ardore non tangatur, restat utmalignis flatibus adusta, ad orationis autconfes- sionis opem sine cessatioue se convertat. Flam- mam quippe suggestionis illius et unda lacrjma- rum citius exstinguit, et humilis confessio fraudes ejus efficaciter tanquam proditas allidit. XIV. De his qu» a proximis proximi patiuntur aliqua nihilominus relaturi, videtur ut duas gene- rationes hominum, scilicet malorum et bonorum, primo ab exordio memoremus. Jam vero de sin- praesentis vitse felicitatem quaerunt. De quibus propheta dicit : Victimas in profundo deferunt \Ose. V, 2), id est ea quee in imosunt^ per quselibet bona opera requirunt. Nam si ccelestia qurererent, victimas in altum levarent. XVI. lUe fratrem occidit, isti proximos aut dam- nis affligunt, aut exemplis necant, quantum in ipsis est. Unde scriptum est : Propter multitudi" nem calumniatorum clamabunt [Job xxxv, 9). Vi- delicet in quibus malorum pravitas displicet, ca- lumniatores recte vocantur^ non solum qui exte- riora bona rapiunt ; sed etiam qui vitae reprob» exemplo interna nostra dissipare contendunt. Gra- viorem namque calumniam nobis infcrt, qui male gularuni actibus quisque probet in qua genc- p vivendo vim nostris moribus iirogat, quam is qui ratione teneatur, dum cognoverit ad quam cx ejusdem generationibus pertineant opera quse fa- cit. Sunt itaque duce generationes hominum, quae a duobus filiis Adam, a Cain videlicet et Abel, ex^rdium acceperunt, et usque ad ultimos, qui nascituri sunt, nunc divise, nunc misti percurrunt. Oe bonorum generatione quee ab Abel justo inci- pit ita dicitur : Vos autem genus electum (/ Petr, II, 9). Et item : Generatio rectorum benedicetur (Psal, cxi, 2). Et alias : Dominus in geney^atione justa est (Psal. xui, 6). De malorum vero, quce a Cain iacipit, sic dicitur : Generatio prava et exas- pei^ans {Psal. lxxvu, 8). Et item : Generatio quse nondirexit cor suum {Ibid.). Et illud : Gens abs* queconsilio est {Deut. xxxii, 28). Quid enim plus sine cousilio est, quam sicut illic sequitur, novis- sima uon providere ? Gens bonorum habet civita- tem suam Hierusalem, cujus et civis est, partim in ccelo jam regnans, partim hic peregrinans. £t habet humilem regem Clu^istum, de quoeidem dicitur : Ecce Rex tuus venii tibi mansuetus, se- dens supra putlum asince (Zach. ix, 9). Habet et illa generatio malorum civitatem suam Baby- lonem, parUm in inferno damnatam, partim ad- huc in iniquitatis ministerio occupatam. Quce et superbum regem habet diabolum, de quo dici- tur : Ipse est rex super omnes filios superbice (Job xu, 25). XV. In illis autem duobus hominibus, a quibus h£B generationes exort® sunt, quid sequaces eo« D violenter damna rebus ingerit. Hujusiuodi autcm quisque non solum calumniator, sed homicida ex verbis Domini comprobatur. Ait enim de diabolo : Ille homicida erat ab initio (Joan. vin, 44), id est, ex quo exstitit homo cui invidebat. Vide ut Joan- nes dicit genus homicidii. Non gladio armatus,non ferro accinctus, ad hominem venit, serpcnte in- dutus, locutus est mulieri, et per illam venenavit virum. Illum utique audiendo mortui sunt. Diabo- lus verbum seminavit et occidit. Noli ergo putare hominem illum non esse homicidam, qui vel exemplo, vel verbo mala persuadet ; quia, si fra- tri persuadet, occidit. Inde est quod ille lusus Is- maelis cum Isaac non lusio, scd illusio a matre putatur, et ab Apostolo perseculio nominatur. XVII. lUe ab ipso Deo prohibitus est ne fra- trem occideret, sed audire oontempsit. Qui postea ut haberet pcenitendi occasionem requi- situs est, sed confiteri noluit. .Nec enim in hoc ei dissimiles isti sunt, qui scienter prohibita qu£e- que faciunt, jussa vero contemnunt. Nam videas eos impudenti prfesumptione qucBlibet vitia com- mittere, et, quod juxta beatum Gregorium omni peccato fit gravius, etiam de patratis sceleribus superbire, ut scriptum est : Laetantur cum male fecerunt {Prov. u, 14). » In his namque, sicut in Cain, superbia per usum crescit : ut ita hoc vitium in se neo saltem csse putent, cum eo pleni sint. An non ingens in illo superbia fuit, cum requisitus respondit : Numquid custos fratfns 63< S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSlS 11 532 mei sum ego ? {Gen. iv, 9.) Sic quippe in mente su- A perbia^ sicut in oculis caligo generatur. Nam quo latius caligo se dilatat, eo vehemcntius visum ob- Bciirat. Ua ct haec paulisper crescens, mentis ocu- lum a spiritali intellectu dividit, ut captivus ani- mus hanc et pati possit^ et in se videre non possit. Quia vero anima semel vohmtarie lapsa nunquam illio jaoere periiiitfitiir quo primit\is cadit, sed ad graviora detrimenta tanto profuiidius proruit, quanto longius a Conditoris humihtate discedit : idoirco tales justo Dei judicio obcaecanlur, ut ad ejus praecepta durum et insensibile cor habeant. Unde Psalraisla : Auferuntur judicia tua a facie ^us (Psal. X, 5). Excaeca, inquit Isaias, cor popuU hujus, quo contra de humilibus dicitui* : Beatus virqtiiseniper cst pavidus (Prov. xxyiii, i4). Per g hanc itaque duritiam quam idcirco incurrunt, quia cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificave- runt, manda ejus ohservando, ita destruuntur, ut amittant a corde innocentiam, ab ore veritatem^ ab opere justitiam, a carne continentiam, ab in- tellectu fidei religionem. Deus enim dedignatur cam superbia coh. Unde et hi in suis immunditiis merito superbim dimissi diaboUcis suasiouibus iti falli permittimtur, ut etiam ad perfidiam dila- bantur. Hos defectus ab eisdcm maliguis spiri- tibus sensim perstructos, Psalmista^ demonstrans ex voce destnientium Hierusalem, ait: ExinanitCy exinanite usque ad fundamentum {Psal. cxxxvi, 7). Fundamentum enim est fides, quia super hanc bona opera construuntur. Perversos ergo ^ spiritus virtutis munimen usque ad fundamen- tum exinanisse est, everso bene vivendi opere, etiam a cordibus hominum robur fidei dissipasse. Hinc Jeremias : Constupraverunt /e, inquit, usque ad verticem {Jer. ii, 6), hoc est ab exteriorii)us ac- tibus, quasi ab inferioribus membris, usque ad celsitudinem fidei, quae est totius virtutis funda- mentum^ polluendo pervenernnt. XVUi. Quique tales forte non patientur audire, quod fidem perdiderunt. Sed nunquid fidem ha- bere diccndi sunt, qui proximos persequuntur ? cum doctor gentium dicat : Qui negligit curam proximorum, fidem negavit (ITim. v, 8). Et certe pejui est fratres opprimere, quam eorum curam negligere. Judex quoque hominnm quomodo re- probavit eos qui ut canibus vel equis cibos prsB- pararent, victum pauperis per sitdorem acquisi- tum auferunt ; si illos in eeternum ignem projiciet, qai esurientem non cibant ? Nam et pater Augusti- nusin Epistolasancti Joannis dicit: Christus pro- pter soiam charitatem in carne venit ; qui ergo cha- ritatem non habet, Christum negat in carne venis- se. Sunt plurima quse quosdam in Ecclesia cons- titutos infideles essc dcmonstrant. Personam po- tentis ita plerique accipiunt, ut pro ejus favore yerum in causa proximi negent. £t quid est veri- tafi, nisi Christus qui ait : Ego sum Verttas ? (/oan.xiv, 6.) Joannes nonde confessione Christi, sedde justitite veritaterequisitus occubuit. Quisquis ergo yeritatem idcirco negat, ne personam po^entis D offendat, si Joannes eo ipso propter Christum oc- (^ibuit, quia videlicet pro veritate mortem incur- rit, iste procul dubio Christum negat, qui ne per- sonam offendat veritatem tacet. Ecce post haec ante oculos hominum Christianus est, sed si dis- tricte judicetur ante Deum, jam nou est. Quo vide- licet libro multa de ministris etiam Ecclesim di- cuntur, per quse et Balaam et Jezabel imitari et Antichristi membris uniri comprobanlur. XIX. Ut autem ad aliqnid tale veniamus, in quo persimile factum esse Cain sequaces evidentius manifestentur, iUe, ut dictuui est, monentem Deum audire noluit: isti servos ejus el rectores contem- nunt, imo ipsum peripsos, sicutin ipsius verbis oslenditur, dicentis : Qui vos aitdit me audit, ei qui vosspemit me spernit (Luc. x, if-.). Qui etiam ejusdem rectoribus potestatem ligandi atque solvendi in persona beati Petri coneessit, quam ita conftrmavit utalias dicerel: De omni re qua- cunque duo ex vobis consenserint super tey^am, fiet illis a Patre meo [Matth. xviii, 19). Sed ob hoc fortc vcl excommunicationes pastorum, quas ad compescendam pravorum malitiam adhibent, vel admonitiones contenmunt, quia vitam iDo- rum reprehendunt* quod cquidem ingens scanda- him quibusque illusoribus prcebet. Sed pastor et episcopus animarum nostrarum Christus non est contemnendus, qui inhis auditur, et contemni- tur, qui sicut prflesciens futurornm huic temeritati contemptorum obviatdicens : Qucecunque dixehnt V ^biSf sej*vate et facite {Matth. xxm, 3). Et ut hoc inferamus, quis pejor quam Caiphas, qui de Chris- to prophetavit ? Scilicet qui prophetiam unde mc- ruerit, sanotus evangelista monstrare studuit, di- cens : Cum esset pontifex, prophetavit {Joan. xi, 5i).Saul reximpius et reprobus, cum praeciperet ne quis donec esset complecta victoria comedisset, Jonathas etiam jussionis nescius paululum mellis gustasset, mox divinus favor ita subtractus est, ut victoria penitus intermitterelur. Quam indignatio- nem suam idcirco Deus tunc palam fecit, ut quan- topere in contemptu rectorum offendatur, dein- ceps per omne sfleculum intelligi posset. Nam et Jtidas proditorcumcmteris iihristidiscipulisdaemo- nia fugabat, quod in libro epistolarum sancti Gre- gorii,etin sermonc de cruce sancti JoannisChrysos- tomi perhibetur. Igitur Caiphas propter pontifica- tus honorem prophctavit ; et illam Saulis jussio- nem ab ignorante licet contemptam adeo vindica- vit, ut Jonathas mortis senlentiam incurreret, nisi totius popuU auctoritate liberaretur. Daemones ob revcrentiam divini nominis ab ipso suo comphce fugabantur. Cum vero ista ita sint, viderint quid faciant, qui pastores etiam sine fide Christi viven- tes despiciunt. Ut enim ita dixerim, audaciores sunt quam deemones. XX. Qui et si reprehensibiles sunt, ut in libro XXV Moralium disputatur, magna cautela subditis cavendum est,ne vitam eorum j udicare prsesumant Habent judicem suum Deum, qui per magistros quidem vitam judicatplebium, sed per semetipsujn 931 (JbLLAtloNUM LlBttl TRtS. — LlB. 1. B34 facta exatniiiat magistrorutn. Quamvis etiaih sub- ditl, quos modo magistd disciutere vel negligunt, Tel non possunt, ejus proeul dubio judicio reseN ventur. Nam pnelatos a se solo judicandos innuit, cum cathedras vendentium coiuinbas sua manu evertit. Si autem rectores nati sunl, subditi seipsos tantum et non ilios aceusent, quia certe eoruni culpa est quod talibus subjiciuiltur. Scriptum quippe est: Dabo tibi reges in furore meo{Ose. XIII, ii). Et itetn: Regnare facit Deut hothinem hypocritam propter peccata pbpUli (Job. xjtxiv, -30); 6i ergo irascente Deo secunduiii merita recto- res accipimus, in iJlorum actione cn^gidlus quid ex nostra eBstimatione pensemus, vel cUjus meriti simus. Si ergo magistrorum vita jure reprfehendi- tur, opottetut eos subditisufferant,etiam cum dis- plicent. Sed hoc est soierter intuendum, ne aut quem venerari necesse est, imitari appetas, aut quem imitari despicie» venerari contemnas. SUbti- lis etenim via tenenda est reciitudinis et humilita- tis> ut refM^he&sibilia magistrorum facta displi- ceant, quatenus mens subditorum a servanda ma- gisterii reverentia non recedat. Debet tamen a sub- ditis humiliter sUggeri, si forte val^at in preelatis quod dispiicet emendari. Bt libere ^go dicenda sunt qu8B sentimus) et valde kumiliter ^romenda quae dicimuS) lie et quae recta intendimus, hsec elate proferendo^ non recte faciatiius. Quod enim magistri a eubditis reprehendi non debeant, bene bobus caleitrantibus inchnata illa testamenti, quae rectores significat» arca figuravit. Quam quia ca- suram cr^iens Oza levites erigere noluit^ moz sententiam mortis accepit, in humero percussus^ quo ex prsecepto legis eam ferre debUerat : quia nimirUm dum subditi contra preelatos, quorum imperia ferre debuerant, manum submissionis mittunt, a sorte viventium reprobantur. XXI. Gliristus i>aptizat^ sicut Deus Pater Baptistaa Joannis testatur dicens : Super quem videris Spi- ritum descendeniem^ hic e$t qui baptizat {J&an. i, 33). Non ergo mehor est baptismus per manus cujuslibet sancti hominis, quam per manus pecoatoris, quoniam qualiscunque baptizator sit, Jesus est qui baptizat. Sic et de ministerio sancti altaris debet inteliigi, quia scihcet et per manus autjusti aut injusti sacerdotis oblationem conse- crat ipse Ghristus, et 6icut Joannes iii homelia de proditione Judae disseruit nunc ipse Christus prsB- sto est, et non ipse sacerdos eorpus Ghristi cbnse^ crat, sed ipse Gliristus per ipsum. Nam sicut vox Dei in primordio mundi semel ]ussit, ut ferra per ftingulos annos £ruetum aflbrat, et iUa sem- per habet eifectUm ad generatidnem ; sic et ea- dem voz homhiis Jesn semel qiiidem in c)oena di- xit : Hoe est corpus meUm , et hoc facite iil meam (8(5*) 5. AndreSB solemnitas. Aymoinus, lib. iv, cap. ult., festivitatem beati Andrex, et lib. ii. Ca- pitul. cap. 20, Missam sancti Andrese dixerunt. (66^) t)uidam sacei^dos pa^ensibus suis. Id est pardcnianis, sive vicaneis. Licel enim aliauando pagi noniine provincia veniat, ut apud Gregor. Turon. lib. ix, c. 9, Pagus StampensiSy et Camo- k commemorationem : sed donec, ul ait Apbstolus, ipse veniat ad judicandum efficientiam ipsius rei, vox ista t)er omiiem Ecclesiam adimplet. Et qui- dem fieri potest ut is qui consecrat, alter Judas ^it, 6ui l^x dicat : Amtre, quoinodo hud intt^asti {Matth. xxn, 12.) Is tamen qui hon mentitur faciet quod promisit. Hinc itaque ex bbliquo uniUsquis- que intellig^t, quia vis et pondus excommunica- tionis, aut admonitiouis pondus, per qualemcuu- que pet*sodam fiat, 6x Dei majestatb pensetur, cu- jus auctoritate deponitur. XXII. Spiritahs, juxta Aposloluto, onittia dijU- dicat, sed animalis homo non percipit spiritalia. Quaptopter et isti nihil secundum fidfem metien- tes^ pro eo quod cohteihptus eorum noU statim g per aliquod manifestaB ultionis signum redargui- tur, negligunt futurum examen contremiscere, quod ad pnesens non experiuntur, et idcirco ad peccandum suht prsecipites, ad corrigendum ve- ro difficiles. Ubd^ scriptum est, quia propter hoc mUltiplicantur mala in terra, (|uod non cito profei^tur sententia contra delinquentes. Et certe tunc pejore uitione damnantur, cum eis nuUa adversitati^ resistitur : quia videlicet ut in Mora- iium Ubro ^vi dicitur, eos Deus ad supplicium fletemum reservat, quos per temporales afflictio^ nes a suis pravitatibus non rei^6nat. Hin6 scri- ptum est: Percussit inimicos suos in posterio- ra, non ih prsesenti, et opprobrium, non tem- porale, sed tempitemum dedit illis {Psal, lxxvii, P 66). Hinc sanctus Noe ffiium suum reproborum, non in ipso, sed iii posteritate seminis ejus damnavit. Non ergo rebelles sibi de impunitate blandiantur^ quia nuhc Deus niagls pGenaliter prsevalere per- mittitur, et manifestae damnationis indicium est, quandb conatibus eorum nulld contrarietate im- pediente subsequens favet efTedtus. ttenim quia, Deus, ut scriptum est, nuliuni tempus sine testi- monio stloe virtutis dereiinquit, multos etiam nos- tra tetate pavenda ultio, punit ut illiid fuit. Cum ante hos anno^ (b6*) sahcii Andreae solemnitas in prima Dominica Dominici Adventiis concutrisset (68*), quidanl sacerdofe, sicut Turoniccfe ecciesifle praecentor, asserit pagehsibus suis utfds^ue mis- sas audire prsecepit. Inter quos er&i qtiidehi medi- cttS, qui audita prima missa discessit. Quem ctim *^ sacerdos increpdsset, girave 6i rfes{)Ohdil. Et ille excommunibavit eum. At Vero mediciis ad do- nitlm buam iratus discessit, et in contemptuin ex- coihmunicationis mox potUm accepit, alque pro- tihus v^tari ccepit qUbusque animaifi exhalaret. Si isti hoc vidissent fdrisitan tiniuiss^ht, quibus illa exprobratio cdngruit: GeneratVO prava et adhlterd signuin ^uwrit [Matth^ xii, 39). tlt iUud Job : Videntes plagam meam tim^tis {fob. vi, 21), tenus, et isipud Fredegarium cap. 57, pagus Tholo- safiusj Chatorcinus, Aganensis, Petrocoreus^ unde et pagenses qui ejusdem pagi sive provinciee, que- madhioduih apud eumuem Gregorium lib. vni, c. 18, et Capltul Iib. iii, c. 73. Attaraen eipagus pro vico sive parochia, et pagenses pro vici et pa- rochite Qjusdem inoolis frequenter ponufitur. 535 S. ODONIS ABBATIS CLUiNlACENSIS 11. 53« quia plerique Deum timere nesciunt^ nisi cum vel A tis scienter sociasti. Idoirco ista sententia est de in se, vel in aiiis experta adversitate terrentur. XXIII. Theodosius imperator ille famosus, sicut Tripertita historia refert, quadam vico a quondam monacho, qui, ut credo, non beno compos men- tis suae eral, pro quadam ejus querela, jam non statim expedierat, excommunicatus est. Et monachus quidem excommunicatione in pictatio descripta, et quo ab imperatore inveniri posset projecta discessit. At imperator non illum gyro- vagum (66^), sed coBlestem potius regem, cujus auctoritato solet excommunicatio fieri, in causa considerans, prandere nullatenus,cum quidemin- cumberet hora, prajsumpsit. Multisque episcopis coram astantibus, ot cum illo episcopo, ad cujus tc ; hoc anno mori habes in domo ipsa in qua ex- communicationem contempsisti. Quod et factum est sicut ibi legitiu*. Ecce rex non potuit hunc rea- tum nisi moriendo expiare : ecce episcopus nec prostrato regi in pulvere potuit ignoscere. Ex his ergo coUigendum est, quia nec ipse episcopus, cu* jus excommunicatio contemnitur, sine gravissima pcenitentia hujusmodi facinus ignoscere potest. XXV. De signis vero illud scicndum, quia juxta Scripturam : Unicuique rei tempus suum est sub ccslo (Eccle, m, 17). Unde sancta Ecclesia signis ad corroborandum suorum fidem in primordiis suis indiguit. iNunc vero constante jamdudum fidei statu signa admodum non requirit. Verum ut in- difficesim praedictus monachus pertinebat, licen- B ternus arbiter cogitationes ex multis cordibus re- tiam dantibus, cogi non potuit ut aUquid gusta* ret, donec monachus diu multumque qumsitus, et aliquando repertus est, et rogatus ut imperatori licentiam daret. Vehm ut istis personis ex obhquo personas componant, quatenus causam a contra- rio verius discernant. Ecce imperator non qualis- cunque, sed Theodosius omni saeculo post se mi- randus, observavit excommunicationem non ra- tionabiliter, sed inepte prolatam, neque a quoUbet, qui vel tenuem excommunicandi potestatem ha- buerit, sed a stulto monacho fortuitu injectam. Isti vero degeneres homunciones, nullumque saltem apud vulgares signum honestatis habentes^ con- tenmunt excommunicationem non fortuitam, sed velet, terribili dispositione priusquam Antichnstus appareat, virtutum signa ab eadem Ecclesia sub- trahuntur. Nam prophetia absconditur^curationam gratia aufertur, prolixioris abstinentiaB virtus mi- nuitur, doctrinse verba conticescunt, miraculorum prodigia toUuntur : hoc in Ubro xxxiv Moralium. Quod idcirco fieri permittitur, ut dum subtractis \irtutibus eadem Bcclesia abjectior apparuerit, manifestum fiat qui iUam propter spem coelestium prsemiorum, et non propter prfiesentia signa ve- nantur, et qui sunt iUi qui invisibUia, quae pro- mittu, sequi negUgunt, dum signis visibiUbus ad ejus reverentiam non incitantur, cum etiam a fidelibus miraculorum divitiae subtrahuntur. Un- ecclesiasticacensuraperpontificesdecretam.Certe Q de scriptum est de eodem Antichristo: quiafa* quia dies mali sunt, in quibus, ut ait Apostolus, existunt homines seipsos amantes, qui auditum a veritate avertentes sanam doctrinam non recipiunt. Inde est quod pondus divinte auctoritatis parvi- pendunt, et non solum Dei ministros, sed ipsum etiam per eos admonentem more Cain spemunt. Quia vero de uno rege, qui mira humilitate ei- communicationem, Ucet ineptam, observavit, au- divimus^ nunc de aUo quid contigit audiamus. XXIV, Legitur in historia gentis Anglofum, quod quidam episcopus duos fratres Palatinos vi- ros pro repudio uxorum excommunicavit. Contigit autem ut rex ipsius gentis juxta domum ipso- rum transiret. Qui multis blandimentis deUnitus, ciem ejus preecedet egestas. SatelUtes ejusdem Antichristi mira facturi sunt, qua videUcet occa- sione fiet, ut qui Ecclesiam pro solis miracuUs venerantur, illius veneratione contempta, ad UIo- rum qui signa fecerint consortium transferantur. Bonis tamen signa omnimodis [modis omnibus] non deserunt, sed in comparatione eorum aut pauca, aut nuUa videbuntur. Inde est quod nec ipsa perjuria, quae tam cito Deus punire so- lebat^ jam manifesta ultione vindicat; imo vere ea, quasi non punienda sint^ muItipUcari permittit. Nunquid perjuri dicere possunt, quod vel Dei» modo non puniat quod ante solebat, vel sancti non ejusdem .sint potestatis, ut perjuria super se ut apud eos ad prandendum diverteret, tandem ^ facta sicut oUm puniebant, ita nunc punire ne- consensit. Expleto autem convivio, cum jam re- diret, obviavit episcopo, qui fratres UIos excom- municavit : quem cum vidisset intremuit, et exsiUens de equo in media^ ut erat, via pros- travit se coram episcopo. At iUe appropinquans ad eum, ferula, quam manu tenebat, tetigit eum dicens. 0 rex, non est meum agnoscere tibi, quia contra Deum fecisti, quando te excommunica- (66*) Imnerator non illum gyrovagum, Qui sint gyrovagi docet S. Benedictus cap. i Regulee suae. dum ait : « Quartum genus estmonachorum, quod nominatur gyrovagum, qui tota vita sua per di- versas provincias temis aut quatemis diebus per diversorum ceUas hospitantur, semper vagi, et nunquam stabUes, et propriis voluptatibus et gxil» iUecel)ris servientes. >» Quod et Petrus Damianus attingit epist. 9 Ubri v his verbis : « Tn monachico queant ? Possunt utique, sed jam tempus est ut signa cessent. Non utique mirum si contemptum Deus praelatorum vindicare dissimuiat, quando- quidem sanctorum injurias tam longanimiter suf- fert. Sed quia de juramento sese occasio praebuit, quid de hoc Hieronymus in Ezechielis libro v dicat commemoremus. Sedecias rexpactum subjectionis cum rege Nabuchodonosor inierat, sed mentitus est sane ordine, quos in claustris suh abbatis imperio regulariter manere conspicimus, consequenter utique monachos appeUamus : quos autem pro- prium possidere,inaifferenter huc iUucque discur- rere, solutos logibus juxta propri» voluntatis ar- bitrium diffluere cermmus, non monachorum, sed gyrovagorum potius dignos vocabulo judicamus.» Videndum caput de Gyrovagis, \n Statut^^ Huro- nis abbatis Clun. v. 537 COLLATIONUM LIBRI TRES. — LlB, L 538 ad regem iEgypti confugiens. Dlcit ergo Ezechiel : Nunquid effUgiet qui solvii pacium? Vivo ego, dicU DominuSf quia adducam eum th Babglonem^ et ibi morietur in prasvaricatione, qua despexit me (Ezech, xvii, i5, 20). Sententia sflecularis est, dolus an Tirtus in hoste requiratur. Quam senten* tiam solent opponere qui dicimt hostes fraude de- cipiendos, et quibus ut quiescamus donec jures pt paclum ineas sub nomine Dei. Prudentiae est et fortitudinis, vel decipere, vel superare adversa- rium qualitercunque potueris. Gum autem te con- strinxeris juramento, neque tanquam adversarius decipiendus est, quia non est considerandum cui juras, sed per quem juraveris. Aiioquin et illum despicisper quem juraS) ethostis fideUor inveni- tur quam tu, qui propter nomen Dei tibi credidit. Non enim hostem decipit, sed amicum, qui illum decipit cui juramento divini nominis fuerat copu- latus . Hoc dictum sit ut Christianis, qui contra Christianum juramentum frangit, quid mereatur hinc intelligat, si fcedus illud quod contra paga- num JudflBUs violavit sic animadvertitur, ut Sede- cias avulsis oculis propter hanc praevaricationem in Babylonem cum ducibus suis captivus ductus sit. XXVI. Ut autem sacerdotaUs dignitas propter fidei majestatem ostensione etiam visibilis mira- culi conunendetur, iliud beati Petri ad medium deducatur. Hic beatus Petrus AlexandrieB preesul fuit, et Arium haereticum ab Ecclesia sua primus ejecit. Cui dehinc instante passionis articulo Chri- stus per somnium nlmio splendore fulgens appa- ruit, indutus videUcet colobio nimis candidissimo, sed usque ad pedes scisso. Quod tamen colobium ambabus maiidbus ad pectus suum stringens, nu- ditatem suam quodammodo operiebat. Quem Pe- trus esse Christum intelhgens, cum ingenti hor. rore attonitus ait : Mi Domine, quis hoc fecit ? At ille ait : Arius mihi hoa fecit, et ceetera quae iUe nimis affectuose prosecutus esL Hic ergo Petrus tempore episcopatus nunquam in cathedra sua sedere voluit,sed super scabeUum ipsius cathedrse residebat. Propter quod frequenter clerus et po- pulus contra eum querebatur, sed nequaquam acquiescebat^ quoniam quotiescunque thysiaste- rium ascendebat, splendor igneus de ipsa sede egrediens apparebat, cujus aspectu vir sanctus ita accendebatur, ut nesciret se interdum esse in corpore. Cum autem quadam die clerus et episco- pi qui aderant de praedicta sessione quererentur, ille coactus et jam celare non valens : Quid, in- quit, aiUigitur cor meum ? Annon videtis virtutem igneam quse emiscat de soUo Ulo, et spiritum coruscare non cemitis ? Cumque omnes demisso capite tantam rem audientes conticuiss-ent, iUe subjunxit : Credite mihi, fiUoU, si videretis quae video, tunc cognosceretis, quaUs et sacerdotaUs virtus, et quae gratia in ipsis habitat, ad cujus majeslatis pr»sentiam ego territus sedere in ea- dem cathedra non audeo. Quo exemplo si bene coosideratur, cum binc admodum contemptores A terreri possent, tum quoque ipsi sessores non me- diocriter contremiscerent. floc in ipsius passione refertur. XXVn. Manebit ergo sanctffi Ecclesi» sua pote- stas, et impietas imperii eritsuper eum. Fidelibus autem de eadem Ecclesia dicitur : Ponite corda vestra in virtute ejus [Psal. xltu, 14). Id est non secundum quod foris apparet, sed mentaUbus ocuUs quffi virtus in ea sit introspectent : semper namque preesto est iUe qui promisit : Bcce ego vobUcum sum (Matth. xxvni, 20), etc. Unde et iUic sequitur : Ut enarretis quoniam hic est Deus (PsaL XLVii, 14, 15). Sed et sancti quique pontifi- ces sedibus suis quas aUquando corporaUter te- nuerunt, spiritaU praesentia semper adesse cre- B duntur. Quod e*iam si placet exemplo monstretur. In iUa divi Gregorii vita, qua Romani utunlur, mxilta mirabUia per prcBsentiam ejus post transi- tum in aio suo monasterio, cujus in homiUis me- minit, patrata manifeste declarantur, e quibus unum est Quidam nefarius nomine Dommicus quamdam sanctiponialem a se corruptam juxta Ulud monasterium sibi conduxit, cumque hospitio latrina deesset, trabeculas, quee fontem sancti Gregorii senserant, infeUx abstuUt, et latrinam aptavit. Cum sequcnti ibidem nocte dormiret, comprehensus est a duobus quasi cubicuIarUs at- que Ugatus : quos cum interrogaret cur se Ugarent et tam crudeUter impeUerent:Propterfomicariam, inquiunt, te sanctus papa jubet in audientiam P duci. Forte tunc Joannes pontifex Romanus pridie contra Saracenos perrexerat : cujus absentiam reusiUe recordatus, dominus, inquit papa, nunc in urbe non est, et quomodo me Ugari jussit ? At iUidixerunt : Si papa Joannes hinc abiit, sanctus Gregorius hic remansit, qui more soUto urbem perlustrans cum hic veniret, septa sui fontis a te propter meretriculam reperit dissipata. lUe excitus cum jam internis febribus arderet duodecimo die expiravit. Qui Zachariffi quidem qui monasterio prseerat objurgationem contempserat, sed Grego- rium loco esse preesentem atque singula qufieque perscrutantem, quod non suspicabatur, moriendo probavit. XXVIU. Quisquis igitur ex fide vivit, Christi vel sanctorum ejus praesentiam revereatur, et non ^ prceconem contemnat ; si etiam, quod absU, vit» merito contemnendus fuent, sed judicis potentiam reformidet. Licet enim taUs judicandi locum te- neat, cujus vita loco minime concordat : quisquis tamen regiminis gradum sortitur, locum aposto- loruminUgandi atque solvendi auctoritatesuscipit. Et idcirco sicut in homiUa EvangeUorum vigesima sexta sancti Gregorii dicitur : Utrum juste an in- juste Uget pastor, pastoris tamen sententiu gregi timenda est, ne is et qui subest, et cum injuste forsiUn Ugatur, ipsam obUgationis suse senten- tiam ex aUa culpa mereatur. Pastor ergo sicut de omnibus judicus suis» rationem vero judici reddi- turus, vel absolvere indiscrete timeat, vel Ugare : subditus vero Ugari timeat, vel injuste. Qualiter •»^ \ 8S^ S. ODOmS ABBATO GLUNIAGENSIS ll 546 autem praslati vel gibi, vel subditis vivant, aut qualiter quaedam levius, qumdam asperius corri- gant, quiedam dissimulent, nec tamen cresc^re sinant, in libro Pastorali manifeste disseritur. Hic tamen ex libro xxvi Moralium iUud commcmore- tuf , si a pravorum correptione cessaverint, ipsi pro eis pmiientur. Et quot regendis subditis qui- sque praeest, tot apud districtum judicem animas solus ad reddendam rationem habebit, cum forte de sua sola vix suflQciat. Subditos quoque tanto liberiores in divino examine praBiati reddent, quanto hic eorum culpam sine vindicta non dese- runl : ipsi vero tanto obligatiores fiunt, quanto in his qui committunt, nec verbi quidem injectione ab aliquo lacerantur. XXIX. Pravorum perversitas exigit, ut contra coutemptum eornm tanta dicantur, accepta vide- licet occasione de Cain, cujus isti sequaces sunt qui Dei ipsius admonitionem contempsit : qui et culpam confitere noluit, sed et timide respondit dicens : Nunquid custos fratris mei sum {Gen^ iv, 9). lu quo facto genitorem suum Adam imitatus cst, qui ad pcenitentiam reqnisitus raox admini- culum excusationis adjunxit, dicens: Mulier quam dedisti mihiy dedit mihi^ et comedi {Gen, m, 12). Excessuin suum iatenter intorquens in auctorem, quasi ipsi qui mulierem dederat, occasionem de- linqueudi praebuisset. Hinc est quod ex ilia radice ranius hujUs erroris usque nunc in humano gene- re pi^otrahitur, ut quod quisque male agit, aut 6xcusando levigare, aut argumentando defendere conetuf . Et certe peccare non debuimus, sed uti- nam post ruinam resurgere conaremur, et culpam defendendo h6n tnultiplicaremus. At miserabili modo quo spiritus peccando longius a veritate disjungitur, eo nequius obduratur. Et culpa quse terrere mentem debuit, magis hanc extollit. Porro autem de Cain adhuc aliquid contra ejus imita- tores dicamus. Ille vagus et profugus deguit, et de istis dicitut : Ambulabunt in vacuum et peribunt. In vacuum ambulant qui nihil secum de fructu sui laboris post mortem portant. Qui et profugi sunt, quia vitam preesentem sequentes fugiunt alternam, istam invenientes, illam perdunt. Ahus namque adipiscendis honoribus, alius muitipli- candis facultatibus, alius promerendis laudibus anhelat ; sed cuncta haec quisque aut ante mor- tem perdit, aut moriens. deserit. In vacuum ergo laborat, Gt vagus vitam suam percurrit,qui secum ante judiceni nihil ad promerendam animas salu- tem portat. Quoquo enim modo culpa prodeat, ita sempei^ eidem subacti sunt, ut vel recte nor inci- piant, Vel si inceperint ft^acti in ipso conatu ad consuetam pravitatem redeant. Ille primogenitum suum Enoch voeavit, atqUe ex nomine ejus civita- tem quam eondidit appellavit. Enoch dedicatio dicitur. Et omnes im'qui quanto longius a coelesti heereditate divisi sunt, tanto profundius in hac vita quee prima est cordis radicem flgunt. Et cum scriptum sit : Ne discumbas in primo loco (Luc, xiTy 6), B6 in primordiis dedicant, ut hic ad pun- A ctum floreant, et a sequenti p^tj^ia Ihnditus arescant. XXX. Quorum studia haec sunt, cotttfa prsecepta Conditoris indurescunt, pravis deeideriis succensi, nec suis mortibus aliquando parcUnl. Inanem glo riam etiam cum vitse detrimento queerunt. Bonos vero dictis et factis persequuntur, et etiam giadjis. Spem in semetipsis ponunt ; contra flagella Con- ditoris insensibiles existunt. Mortaha non mortali- ter cogitant ; habendi cupiditatem nullo congestu lucrorum finiunt. Inter quaslibet amaritudines ad voluptatem camalis desiderii recurrunt ; corpus quantum possunt epularum diversitalibus nu- triunt, mcestitiam locorum biandimentis demul- cent. Ne despecti videantur^ dignitatibus se inal- B tant ; potestatibus cunctos transcendere gestiunt. Qui vero astutiores sunt,corda sua discunt machi- nationibus tegere, sensum verbis velare, irrogata mala multiplicius reddere, simpHce^ irridfere. Haed veteris hominis prudentia est, quae a pueris pretio discitur, in juvenibus us'i roboratui' \ hanc qui sciunt, caeteros despiciunt ; qui nesciunt, iii aliis urbanitatem putant. Hi superna quie amiserunt, nec plangunt, nec recogitaut ; ingenitam liberta- tem non recolunt, semetipsos in his^ ad qu8e pro- jecti sunt, deserunt. Exsilium quod patiuntur more patriae diligunt, et cum miseri silit ipsas mi- serias amant, seque inter eas in bonis esse putatit. Ita ab exordio vitse usqUe ad finem in iniquitate perdurantes omni tempore per augmentuin mali- Q tiae contra semetipsos ictus ingeminanU quibu^ succisi in aiternum ruant, qtd aetemain patriam non amant^ quia sufficere sibi credunt, si eis sup- petant bona temporalia quse cupiunt : et 6i in his succrescunt, felices se et munitos {>utani : et ita ubi carne requiescunt, ibi mentem exstinguendo sepeliunt. Quisquis itaque hfec et aUii quamplurft, quae ob proUxitatem omittimus,in se deprehendit, veterem hominem cum suis rationibus necdum se deposuisse cognoscat, sed ad illam civitatem, cii- jus rex diabolus est^ etiam si audire non patitur, factis prodentibus pertinere probatur. XXXI. Justus Abel sicut in se regem coelestis Hierusalem Christum cum omni coUectione ele- ctorum significavit, sic in agno quem obtulit innocentiam eorumdem electorum expressit. Ut enim de studiis ejusdem innocentise quiddam commemoremus ^ quicunque inter eos perfecti sunt, nihil cillida simulatione simulant, quia loqui dupUciter ignorant. Non se student re-» rum abundantia fuloiri, non per dignitates s«e- cuh honorabiles ostentari , non cultu Vestium pompare, non in his quee extra se sunt gloriarl ; honorari metuunt, non despici ; corpus continen-^ tia tenuant, mente et moribus pinguescunt. Pro justitia contumelias suscipete gaudent : injU" rias non facere , sed tolerare luenun putant. Sed et alia hujusmodi gerentes Deo quidem placent, oculos autem Cain dffendunt, quia sa- pientes et oultores hujus mundi abjectos, et quasi mortuos deputant^ quos non comaliter seciLm vi' D 541 COLLATIONUM LIBR! TRES. -^ LIB. L 54% vere cernunt. Quod in illo juvene signatur, quem A Dominus cum a daemonio liberaret, ita pauliilum jacere permisit, ut a multis mortuus diceretur, quoniam qui spiritaliter vivere nesciunt, eum qui immundis desideriis caret, inutiiem penitus atque exstinctum arbitrantur. Unde Job ait : Deridetur justi simplicitas {Job xu, 4), quia videlicet dum foris idem justus temporali gloria non resplendet, eis qui nulla bona nisi carnalia pensare sciunt, in despectu venit. Unde bene Moyses electorum voce ait : Abominationes JEgyptiorum immolabimus Domino [ExocL vni, 26). ^gyptii dedignantur oves edere, sed quod iili abominantur, hoc israelit» Deo otferunt, quia simplex humiliura vita Deo in sacrificium vertitur, quam superbi et duplices fa- tuitatem putant esse. Fraternas cwdis Cain spirans 3 Abel foras egredi suadet ; foras autem egredi est, neglectis coelestibus bonis exteriora quserere. Ad quod videlicet agendum nonnulli qui appetitui terrenorum succumbunt, eos vero qui feterna sequi videntur inflectere, vel solo exemplo, vel etiam verbis solent. Quos uxor beati Job evidenter expressit, qiiaR verba blasphemise viro suasit. Nam et hi propter professam fidem intra sinum Ecclesiae fidelibus admisti sunt, quos eo imitabiles pene sibi faciunt, quo eos usque ad fidei cubile recipiunt. Sed quisquis vult crudelitatem Cain evadere, stu- deat internis desideriis jungi, cesset exteriora per exempla pravorum ambire. Nam ille in Evangelio latrones non incurreret, si ab Hierusalem, quod est visio pacis, non exisset, neque filiam Jacob rex q terrsB corrupisset, nisi ilia ad videndas illius regio- nes mulieres processisset. Hinc de eodem Jacob dicitur : Quod simplex in habitaculis habitavit (Gen, XXV, 27). Esau vero, quem Deus odio habuit, vir gnarus venandi fuit. XXXn. Patitur autem Deus innocentem Abel ab iii\pio Cain jugulari, quem tamen ipse suscepit : quoniam electorum est hic mala perpeti, hic di- versis modis flagella sustinere, quibus reservatur de h»reditate gaudere eeterna. Nam si fihi, et hae- redes. Filii vero esse ex ipsa aflBLictione noscuntur juxta illud : Flagellat omnem filium quem recepit (Hebr, xii, 6). Licet enim non sit filius omnis qui flagellatur, tamen nuUus est filius qui non flagelle- tur. Mali vero sine verbere relinquuntur, ut sicut in libro xxiv Moralium dicitur : Saltem hanc vitam sine poBnis ducant, qui ad tormenta sine flne quae sunt mala agendo festinant. Nequaquam enim retributionis gaudium de eeternitate colligitur, quod non hic prius pia tribulatione seminatur. Eant igitur reprobi , et desideria sua inulte consumant, quia certe ad reatus testimonium Deus convertit etiam ipsum tempus, quod eis ad pcBnitentiam tribuit, et iram quam nunc retinet quandoque irretractabiliter infundit. Quod ex afiQlctione bonorum colligitur, quos cernimus et pia agere et crudelia multa tolerare. Nam distri- ctus judex quanta illic animadversione ferit quos reprobat, si hie tam districte cruciat qiios amat ? Hinc Petrus ait : Tempus est ut incipiat judicium D de domo Dei(fP€tr, iv, i7). Si atitem primum a nobis, quis finis eorum qui non credunt Dei Evangelio ? Peccata quippe nequaquam divina severitas iuulta remanere permittit, sed ira judicii a nostra hic correptione inchoat, ut in reproborum damnatione conquicscat. Propler utrosque enim Job ait : Si impius fuero, vx mihi est; et sijustus, non levabo caput (Job x, 15), saturatus afBLictione et miseria. Impius namque caput hic levat, qui prosperis hic fulcitur, sed quod sequitur non eva- det ; superbia enim ejus eeterna ultione feritur. Justus vero oppressus miseria c&put levare nott sinitur, sed transitoriis doloribus expiatus ab aeter- no verbere liberatur- XXXII. Caput itac[ue justi Abel in mortem pre- mitur, et impius Cain in eflfrenatione suse volun- tatis abire sinitur, ut in illo felix bonorum adver- sitas, in isto malorum infelix prosperitas mon- straretur. Fit enim plerumque ut sicut ille tunc, sic nunc unusquisque malus, cum a jugo divinsB servitutis collum mentis excusserit, in perpetratione cujuslibet reatus agendi facultatem habere permit* tatur. Qui dum sub divinis prfleceptis non restrin- gitur, dum in agendis malis impia lil)ertate po- titur : interdum licere sibi putat omne quod- libet, unde bene de eo scriptum est : Quasi pullum Onagti iibethim se putat (Job xi, 12). Onager dicitur asinus agrestis. Agrestia vero animalia libertatem habent et ire quo volunt, et quiescere quando volunt. Qui ergo implere mala quae desiderat per elfrenatam libertatem qufierit, puUo onagri esse similis concupiscit, talis videli- cet quia ad aliud non reservatur, sub disciplina quasi agrestis bestia non restringitur. Homo autem qui ad sequentem vitam dicitur, necesse est pro- fecto, ut in canctis motibus sub disciplinfle dispo* sitiouo religetur, et quasi domesticum animal lofis vinctum serviat, atque aeternis dispositionibus restrictus vivat. XXXIV. Ipse autem verus Abel cunctas nostr» tribulationis moleslias consolans, mirabili com- passione totum ex potestate sustinuit, quod nobis ex necessitate sustinendum novit, ut nos homines quod ex merito culpee patimur, non refugiamus, cum ille qui Oeus est ex sola condescensione tanta sustinerc dignatus est. Non itaque puto quemlibet tam prflesumptuosuTi, ut quas» de singulari me*- rito, vel digniori natura praesumens, preesentem vitam sine molestiis quKrat sibi disponi, cum ipse quoque auctor vitee, sine dolore passionis ab eadem vita non exiit. QuibusUbel enim virtu- tibus polleat, quid digna est vita peccatorum, si ejus et vita pro nobis flagello subjacuit, quae sub- dita nulh peccato fuit ? Ut enim aliquid sub exem- plo dicamus, Baruch discipulum JeremiflB prophe- tee divina vox redarguit, eo quod cseteris in capti- vitatem transmigrantibus quietem sibi queerere preesumpsit. AUoquin diverso itinere ambulat Christianus miles, si gaudia et delectationes qu»- rit, cui dux suus vias amaritudinis ostendit. De quibus viis scriptum est : Omne$ iww ^us inieliir 54^ S. ODONIS ABBATIS CLUNIACTENSIS II 5U gere noluerunt [Job xxxiv, 27), videlicet superbi A exempla humilitatis quae pmbuit imitare despexe- runt. Onmis enim actio quam per incamationis 8U8B mysterium Christus Dei sapientia gessit via est, et ordo vivendi : qui venientibus ad se tot vias prsebuit quot exempla monstravit : de qua sapientia scriptum est : Quia clamitat stans in mediis semitis {Prov. vni, 2), quee nimirum inve- stiganda nobis fuerat si se occcultare vellet. At nunc in mediis semitis figit gradum, ut in ipsam impinguamus , et nolentes ; et quam videre negligimus, tangamus offendentes. Sane qualis est via quam ostendit ? utique humilitatis : de qua ipse dicil : Discite a me quia mitis sum et humilis corde {Matth. xi, 29). Quid enim in hac vita aliud quam dejectionem intuentium oculis ostendit ? g Nostraeenim perditionis fut origo superbia diaboh. Ut ergo redemptionis instrumentum fieret humili- tas Dei, ad hoc non sohim visibilis, sed etiam de- spectus appaniit : ad hoc contumeUarum ludibria, irrisionum probra, passionum tormenta mortem- que toleravit, ut humilis Deus doceret hominem non esse superbiun. Propter humilitatem namque solam veraciter edocendsun, is qui est «estimatione magnus snper omnia^ parvus inter omnia fieri dignatus est. Hse sunt ergo vi» ejus, quas superbi intelhgere nolunt, quoniam abjecta quae pertulit pati despiciunt. Sed easdem vias unicuique hu- mih inteUigere est hoc nosse, quia per hcec iniima transitur ad summa : scire quod oporteat adversa patienter tolerare, mansura perseveranter ex- spectare, ut exemplo ejus quem pati oportuit, et ita intrare in gloriam suam, seterna quceratur gloria, temporalibus opprobriis comparata. XXXV. Istae duse generationes, vel dufie civitates, quae, ut dictum est, a duobus Adae fiiliis exortae sunt, in quatuor generationibus partiuntur : ut autem secundum illud exemplum quo malorum auctor Cain primogenitus fuit, et unusquisque nostrum primo malus est, et postea per gratiam baptismi fit bonus, nunc primo de malorum ge- neratione dicamus. Ipsa in duobus generibus di- viditur. Habet enim aperte malos, ut sunt omnes potentes pauperum oppressores, quibus hoc pro- prium est, ut vel dehcus se dilatent, vel potentiam divinitus acceptam ad aliorum leesiones exerceant, vel se per voluptates dissolvant : et • i faciendi ^ efifectus deest, voluntas tamen agendi semper in eis est. Unde et semper inest in eis reatus, quo- niam pravis desideriis indesinenterjimplicantur, et quia pauperes quoque despiciunt, ut supra di- citur, bene de eis scriptum est : Lampas con- tempta apud cogitationes divitum {Job. zii, 5). Quo loco divitum nomine cuncti designantur, qui superbis apud se cogitationibus tument. Ple> rique enim rebus ditantur, qui dum se operibus abundare conspiciunt» veras Dei divitias non re- quirunt; et qui contra meritum ditati bonis ad amorem Conditoris provocari debuerunt, magis contra illum suis donis pugnant. Aliis vero res terren» non suppetunt, sed tamen apud se super- biunt; et amore divitiarum semper imestuant- Quos videlicet quia vitse sequentis amor non hu- miliat, inter pravos divites morum protervia addi- cit : at sicut in libro x Morahum dicitur, nibil in ultione judicii discrepat, utrum rebus an aolis moribus intumescant : qui sciiicet quoslibet hu- miles, qui terreua in usu, non in desiderio haben- tes, sequentem vitam diligunt, vel opprimunt, vel despiciunt : cum ipsi utique aut rebus terrcnis, aut sohs desideriis moriunlur. XXXVI. De his scriptum est : Va vobis divitibtn, qui habetis consolationem vestram in prxsenti {Luc. VI, 24) : hi autem fastidientes propria, aliena concupiscunt : aut concupita adipisci non valen- tes, instigantis avaritieB tmnultu vastantur. De quibus in Moralium libro iv dicitur : 0 quam dif- ficile ad requiem tendunt, qui tam duris cogitatio- num tumultibus, dnm in hoc mundo siiblimari volunt, in corde comprimuntur ! Hinc scriptum est : Va? qui multiplicat non sua : usquequo ag- gravat contra se densum lutum ? {Uab :c. ii, 6), per lutum namque terrena figurantur. Denso igi- tur luto se aggravat, qui terrena multiplicat, qui se avaritise, quee est idolorum servitus, oppressio- ne coangustat ; hinc item : Judicium durissimum his qui prxsunt fiet (Sap. vi, 6). Unde et in Evan- geUo Veritas dicit : Cui multum datum est, mul- tum ab eo requiritur{Luc. xii, 48). Rarum itaque valde est» ut qui aurum possident ad requiem tendant, dum per semetipsam Veritas dicat : Dif- ficile qui pecunias habent in regnum ccelorum in- trabunt {Matth. xix, 23). Nam qui hic multiplican- dis divitiis inhiant, quse alterius vitae gaudia spe- rant? Quod ut Redemptor noster valde rarum quidem, ut ex solo miraculo, per se tamen fieri posse monstraret^ ait : Apud homines hoc impossi- bileest, apudDeum omnia possibilia sunt (Luc. xvni, 27), et caetera. Quoniam ipse potfens est io eis tumorem cordis reprimere, €t ambitum con- cupiscentifle refrenare. Ex solo enim divino mira- culo id posse lieri monstratur, quandoquidcm hoc quod fieri nullatenus potest ad exemplum deduoi- tur, cum Dominus ait : Facilius est camelum pei' foramen acus transire^ quam divitem intrare wi regnum ccelorum {Matth. xix, 24). XXXVII. Est autem et ahud malorum genun, eorum videlicet qui habitum religionis assumunt, sed vel muitis vitiis pubhce,veIquibusdamocculte se subdunt. Unde beatus Job voce dolentis Eccle- siae dicit : Effudi in terram viscet^a mea {Job xvi, 14). Nam quia viscera in humano corpore interius sunt, viscera Ecclesiae vocantur, qui religionis habitu induti ad intima ejus sacramenta dc- servire debent. Cum ergo malignus hostis quos- dam ex eis ad saecularia desideria vel negotia pertrahit, ejusdem Eoclesiee viscera infundit in terram, quia illos in infimis conculcat, qui ad hoc vocati sunt ut spiritalibus inhffre- rent. De his iterum scriptum est : Sub ipso erunt radii solis {Job xli, 21) : quod tuno fit, cumhi qui intra sanctam Ecclesiam, altiori gradu vel 545 COLLATIOiNUM LlBtU TRES. — LIB. L 546 acumine sapientia) resplendere videntur, aut dia- A quas forte gesserint non se extoUunt, quia soUicite boUcis suasionibus, aut terrenis potestatibus prave duntaxat agentibus se submittunt, obUtique celes- tium terrena ambiunt. Hinc iterum dicitur : Ster- net sibi aurum quasi lutum {Job xli, 21}, id est, eos qui spintuales videntur conculcat quasi car- nales. Prsoterea auri nomine nitor gloriae tempo- ralis cxprimitur, sicut per prophetam dicitur : Ca- lix aureus Babylon (Jer, u, 7). Quid enim Baby- lonis nomine, nisi hujus mundi gloria designatur ? qui calix aureus dicitiur, quia dum pulchra csse ostentat teinporaUa, stultas mentes in sua concu- piscentia debriat^ ut falso speciosa temporaUa appetant, et invisibiUa vere pulchra contemnant. Hoc aureo caUce prima sponte sua debriata est pensant quales ante qualem judicem stabunt, et isdem judex bona quam subtUiter discutiat, mala vero quam districte puniat. Qui, sicut in Ubro vm MoraUum disseritur, perituros se absque uUa dubie- tate preesciunt : si remota pietate judicentur. Et quia certissime sciunt, quod in hac vila nec debent ha- bere requiem nec possunt, hoc salubre consiUum interim assumunt, ut terrena desideria deserentes ad coBlestia se extoUant : sed haec agentes, paterna tamen adhucflageUa sentiunt, ut tanto perfectiores ad coelestem hfiereditatem veniant, quanto eos pie feriens discipUna eUam quotidiede minimis purgat. \XXIX. Propter h^ec autem quae in praesenti paUuntur, et propter Ula quffi in futuro metuunt, Eva, quam omnes utique imitantur, qiii in eccle- B sed et propter salubre consiUum, ut dictum est. siasticis discipUnis positi, saBcularia queeUbet blan- dimenta sicut iUa in paradiso suscipiunt. Toties igitur Leviathan qui heec facere perliibetur, vel radios soUs, vel aurum sibi sternit quasi lutum, quoties aUquos de habitu reUgionis pcr quaedam vitia tamquam saculares supplantat. Hinc item dicit : Absorbebit fluvium^ et non mirabituTj et habet fiduciam quod influat Jordanis in os ejus (JobxL, 18). Per fluvium sasculares, per Jordanem ecclesiastici viri designantur. Neque enim magnum putat si iUos devorat, qui terrenis concupiscentUs impulsi, deorsum quasi fluvius flunt: sed magno- pere satagit, ut in ecclesiastico gradu positos ab- sorbeat, quos et per suas caUiditatis insidias, tan- quod reperiunt, bene ex eorum persona Jeremias Domino dicit : A facie manus tuw solus sedebam^ quoniam comminatione replesti me (Jer. xv, 17). Per faciem unusquisque cognoscitur, per manum operatio designatur : solus sedet, qui tumultu carnaUum desideriorum non frequentatur. Facies ergo Dei vocatur cognitio manus experientia per- cussionis, quia sicut comminatus fuerat, homi- nem pro originaU culpa multavit, et etiam in asrumnas hujus vitae projecit. Comminatio vero est terror sequenti adhuc supplicii, quod peccatori- bus intentat. Itaque propter conuninationem ejus solus a facie manus Domini sedet, qui per expe- rimentum vindictae ilUus, quse pro originaU culpa quam Jordanem deglutiens, necat aUquando. Hinc 0 i^iortaUbus infertur, quantum timenda sit sequens rursus dicitur, quod ignis quem Dominus vocavit ad judicium, partem domus ejus consumpserit, quoniam iUos quoque gehenna devorat, qui in habitu reUgionis negligenter vivunt. XXXVUI. Electorumquoquegeneratioin duobus generibus distinguitur. Unum genus est perfecto- rum de quibus dicitur : Mites addunt in Domino fortitudinem [Isai. xxix, 19). Et item : Justus mun- dis manibus tenebit viam suam (Job. xvu, 9). Aliud autem nondum perfectorum, de quibus Ecclesia redemptori suo dicit : Imperfectum meum vide- runt ocuti tui (Psal, cxxxvni, 16), quasi diceret: Eos etiam qui in meo corpore vias perfectionis pleniter assequi non possunt, a tuae misericordiaB poena cognoscit, quae non resipiscentibus conuni- natur, et idcirco snperbire jam non audet, nec turbis camaUum desideriorum sese miscere. Job propter praesentis augustiae punctiones dicit : Sagit- tae Domini in me sunt, propter sequentes vero subinfert : Terrores ejus militant contra me (Job VI, 4), Hinc Psalmista propter utrumque : In me, inquit, transierunt irce tuae, et terrores tui con- turbaverunt me (Psal. lxxxvh, 17). Quod idcbco dicitur, quia jam aUud de damnatione patimur, id est iras quidem, sed tamen transeuntes, quo- niam isti dolores cito finiuntur. Sed hoc fit gra- vius, quod inter dolores istos aeterna suppUcia quae comminatur, quorum terrores merito nos respectu non repellis. Utrumquc genus ad super- j) conturbant, formidamus. Omne igitur quod per- nam requiem Job pertinere conspiciens ait : Par^ vus et magnusibi sunt (Job iii, 19). Quotquotergo perfectiores sunt inter hujus vitae molestias, ne- quaquam ad murmurationem prosiUunt^ et divitiae si affluant, nullatenus cor apponunt, sed utraque tanquam citius transitura parvipendunt. Pensant enim a quo laqueo lapsi sunt : a qua videUcet bea- titudine, ad quantam miseriam in primo parente ceciderimt. Et idcirco vitae hujus prosperitatem sicut brevem et egenam despiciunt: et Ucet de praesentibus eerumnis doleant, intuentes tamen quid districtus judex de futura gehenna pcccato- ribus comminetur, has tanto patientius tolerant^ quanto post hoc exsilium aeternam si murmurave- nnt subsequi mortem expavescunt. De bonis vero fectos quosUbet viros affligit, tanto minus refu- giunt, quanto id culparum suarum expiationem credunt. Et omne quod praeterit, Ucet prosperum sit, tanto sensibus eorum vUescit, quanto et tran- sitorium est, et ipsi ad aUud tendimt^ quod semel adeptum nunquam amittitur. Bona igitur hic obla- ta, nec pro magno suscipiunt, nec illata mala valde pertimescunt. Sic utuntur temporaU subsidio, sicut viator utitur aut umbra, aut lecto ; pausat corpore, sed mente ad aUud tendeus recedere festinat : sic et hi gressum cordis figere in transitoriis refu- giuQt, ne delcctationo itineris scquestrentur a sta- tione aeternae mansionis. In propriis enim gaudere desiderant, et idcirco in loco peregrinationis suae feUces esse recusant. Hinc est quod in electorum 547 S. ODONIS ABBATI& CLUNIACENSIS 11. 548 prole Henoch. qui dedicatio interpretatur, septi- A mus nascitur, quia videlicet electi post sex hujus vitaB eetates, in supernam Hierusalem tanquam lapides vivi dedic^buntur Cain vero, ut supradic- tum est, primogenitum Henoch appellat : quoniam iniqui se in primordiis quasi dedicant,dum in hac vitaradicem cordis plantant. Cum Dominiis dicat : Cum vocatus fueris ad nuptiaSy ne discumbas in primo loco [Luc, xiv, 8). XL Est et ahud genus bonorum, scd minus perfectorum, qui penetrare spiritalia non valentes, quinque sensibus corporeis deprimuntur. Quos videHcet quinque sensus quia Christianorum exer- citus duce Jesu debet in corpus suum reprimere, bene Josue designat, qui reges quinque in repro- missionis terra dudum regnantes ad speimicam p vehit antrum corporis fugientes interfeeit. Sed im- perfecti quique dum eisdem sensibus adhuc suc- cumbunt, tanto minus amant eum qui fecit omnia, quanto in his aniphus quae facta sunt ilhgantur. Aliena quidem non quaerunt, illatam injuriam vel nolentes portant. Rebus proprus contenti sunt, et humihter vivunt ; sed tamen curam propri» do- mus gerunt, de fihis cogitant, eisque hoereditatem servant. Qui tamen inter eos soUicitiores sunt, divini judicii memores, misericordiam pauperibus impendunt ; et si omnia rehnquere non possunt, vel ex parte qua praevalent misericordes fiunt, et curam carnis cum animae cura partiuutur. Sed qiiid de eis erit, si nulhis ad regnum nisi qui sum- mis virtutibus praeditus est perveniet? Adest g quippe et his consolaho sua. Nam cum ferculum regis Salomonis in typo Ecclesiae describeretur, inter hgna Libani et columnas argenteas, et inter recliuatorium aureum ascensumque purpureum per quae videhcet exceUentiores quippe in eadem {lcclesia mihtantes designantur, additum est quia media charitate constravit propter hlias Hierusa- lem. Verum quia hoc pro nostra infirmitate dici- tur, ex hoc aperte claret, quod non propter filios, sed propter fihas Hierusalem inesse eharitas perhi- betur. Quid enim aliud per sexum femineum, nisi' inhrmitas mentium hguratur? Quisquis igitur mente iniirmus est, charitatem habeat, dihgat Deum et proximum quantum potest, et quae bona sunt valde cum charitate faciat, quia hcet exte- rv rioribus implicetur, tamen si charitatem habuerit, ad Dei ferculum pertinebit, sicut Psalmista ait : Benedixit omnibus pusillis oum majoribus (PsaL cxiu, iS), quoniam qui imperfecti sunt et pusilli, si in quantum cognoscere valent Deum ac proxi- mum dihgunt, ipsi quoque hcet minori loeo, in sanctaeEccIesiQeaedificationetamen sunt ponendi. Discutiant ergo sc quisque fideles, et si repositum ahquid in corde suo de fructibus charitatis inve- nerint, Deum sibi interesse non dubitent, XLL Quia vero sese occasio praebuit, hoc ex verbis beati Auguslini de charitate dicendum \i- detur : Divinarum, inquit, Scripturarum multipli- cem abundanUam laUssimamque doctrinam sine ullo errore comprehendit et sme uUo labore custodit, cujus cor plenum est charitate, Qua- p; opter quisqius vult novo mandato vetus exstin- guere peccatuui, cupidita*i contrariam teneal cha- ritatem, quoniam iUe teuct et quod patet» et quod latet in divinis sermonibus, qui charitalem servat in moribus. Hierouymu? in epistola ad Galatas refert, quod sanrtus Joannes evangehsta, cum jam scaex esset, et discipulorum manibus ad Ecclesiam deferretur, hoc solum semper ii^ col- lecta proferebat : Fihoh, diligite alterutrum, Dis- cipuh vero pertaesi, quod eadem semper audirent, dixerunt : Magister, quare semper hoc loqueris ? Quibup respondit dignam Joanne sententiam : Quia preeceptum Domini est, et si solum fit» sufU- cithoc. Sciendum sane quiasicut nostris Wmpori- bus omnia pene suum or Jinem perdiderunt, pleri- que prodigas rerum suarum expensas charitatem nomiuant, cum ros ad inanem gloriom profuse dispensae, comesUo vel offusio magis dicendfie sunt quam charitas. Quaiibus enim rcs disper- Uendae sint ipse Dominus docet, qui ait : Noli invitare eos qui te reinvitenf {Luc^ xiv, 42). Sed omnes econtra cum vix parum quid non solum vestimenti, sed eUam cibi ac poUus Christo in paupere tribuanl, potentibus tamen etiam accepta mutuo dispensant : quod videlicet noa est chari- tas, sed effusio. Nam recte charitas sohs indigen- tibus est expendenda ; et non solum amicis, sed etiani ininiicis beneficia. Porro autem sicut hsc vita media est inter ccelum, quo soh boni consis- tunt, et infernum quo soh mah tradunlur» sic utriusque parUs cives indifferenter habet. Unde utraque generaUo vel temporahbus bonis pariter uUtur, vel mahs pariter affligitur, diversa tame^ fide, diversa spe, diverso amore, donec ultimo judicio separentur, et percipiat unusquique suum, finem cui nuUus est finis. Quia seriem verovcrho- rum~quahtercunque digestam ad hoe usque de- duximus, ut has generationes, hcet in prosperis et adversis communiter procurrentes [percuxren- tcs], tamen pro diversitate meritorum diversos fines habere dixerimus, librum huiu: istic finia- mus. LIBER SECUNDIS DiespraesUtuU jam fluxerant; et gaudebam, fateor, quod syjtnoccasioue brevis tempo^is vestr® Jussionis munia hcebat brevitate concludi ; quandoquidem stulto genus consoIaUonis est, ut si tacere nescit, w COUUTIONUJl UBRl TRES. - UB. H. 550 vel parumloquatur : cum repente solitobrumosior A hiems ingruit, illasque sui dieculasita inasperavit, ut plus de aprico quam de itinere nobis cogitan- dum videretur. Tum vero patim preBdictfle hiemis inclementia, paitim sanctorum qui instabant die- rum reverentia, domnus abba interim iter nostrum remorari concessit. Lectis tamen quse jam digesta erant, el paucis contra eos qui pravorum deterio- rantur exemplo repertis, placuit aliqua adhuc su- brogari. Verum ego non satis confidam, quod boc saltem audire dignentur, quippe quoslibet, nec sanctum Evangelium ut oportuerat revereri : tameii ea spe jussionem aggrediar, ut ia aggere testimoniorum, quo superbi filii juxta proeceptum Moysi lapidandi sunt, vel lapillum me gaudeam jactavisse. I^ I, Boni igitur, ut dbceramus, nunc mala queeli- bet vel bona cum malis hominibus sentiunt, licet hi asperius et frequentius mala patiantur, bonis vero restrictius utantur. Qui tamen sic et pros- perilate et adversitate utuntur, ut in rebus pros- peris si eis consolatio, ne frangantur adversis, et m rebus adversis exercitatio, ut non corrum- pantur prosperis. Mali vero ad hoc cupiunt habere securam vitam ut perditis sinceris moribus, re- moto omni molestiarum asperitate delluant. Neque enim propterea cupiunt habere pacem, et omni genere copiarum abundare^ ut his bonis bene utantur, hoc est honeste, sobrie, temperanter, pie ; sed ut infinita varietas voluptatum insanis effu- sionibus exquiratur, secundisque, rebus ea mala p oriantur in moribus, quee seevieutibus priora sint hostibus, et hoc sit quieta vita, ut possit esse se- cura nequitia. Quicunque autem ditiores sunt, studentsemper divitias augere, quae et quotidianis etfusionibus sufficiant, et per quas pauperiores sibi subddut, quos ad clientelas sui fastus obse- quentes habeant: quibus ipsi pauperiores causa saturitatis libent^r se subdunt, et hos quibus prae- valere non possunt, per eorum, quibus apJiae- rent, audaciam violenter opprimunt : hinc propter hujuscemodi satellites, et eos quorum patrocinio tuentur, scriptum est de utroque malo divite: De lateribus ejus a ruina dependet [Job xv, 27). Jam vero in tali satelhtio stupra impune multiplicantur, convivia lceta frequentantur, ubicunque hbuerit et potuerit, die noctuque luditur, bibitur, vomitur, ^ diffluitur, saltatur, cum scriptum sit : Yae his qui morantur in vino (Prov. xxui, 30). Et item : Noli esse in convivio potatorum (Prov. xxiii, 20). Et : Va? his quicames conferunt ad vescenxdum (Ibid.). £t item: Ducunt in bonis dies suos (Job. xxi, 13). Quibus utique timendum fuerat, et inter pocula cogitandum hoc quod illic sequitur : Et in puncto adinfema descendunt (Ibid.). Hinimirum in Evan- gelio per ficuhieam designantur, de qua Dominus quyritur dicens: Ut quid etiam terram occupat ? (Luc. xiii) quia de quohbet perverso potente pene jam requisi.tio Deo non est, Postquam enim se perdidithoc solummodo qureritur, cur et ahos gra- vet in mortem. Sicut enim terra sub arbore solis radiis privita steriUs est, sic subjecti favovis ejus exemplo depressi a lumine veritatis permanent aheni. Tales vero quique justo Dei judicio ftre- quenter ita deseruntur, ut perversa quseUbet po- tenter faciant, et tamen hic feliciter vivant ; sicut de quolibet eorum Scripluradicit : Cucurrit adver- sus Dominum erecto collo (Job xv, 26), idem in malo opere obstaculum de adversitate non habuit. Et item : Vidi stultum firma radice (Job v, 3), quasi firma radice stultus attoUitur. Quoniam hic temporali feUcitati fulcitur, et adversis non elidi- tur, coutra inlirmos etiam sine repugnatione prae- valet, bene agentibus ex auctoritate principatus sui contradicit, ad majora commoda ex pejori semper actione succrescit, et unde vitae viam de- serit, inde ad tempus locupletior vivit. II. Mos est autem non solum malorum, verum etiam bonorum, sed tamen minus perfectorum ; ut eorum intentio vel sensus juxta hoc quod forte viderint informetur. Nam laeta videntes hilares- cunt, pro tristibus constristantur. Unde fit, ut cum pravorum gloriam cernunt, eadem gloria delec- tentur et magnum aliquid aestimantes in corde nutent, et ut talia mereatur exoptent. Hinc ipsa Veritas dicit : Vse mundo a scandalis (Matth. x\iii, 7). Item Psalmista: Dum superbit impius, incen- ditur pauper (Psal. x, 2). Et Job ex voce plan- gentis Ecclesiae dicit: Ad nihilum redacti sunt omnes artus mei (Job xvi, 8). Sicut enim per ossa fortes, sic per artus intirmi quique designari solent. Artus ergo Ecclesiae ad nihilum redigun- tur, quoniam ex imitatione pravorum in hoc see- culo succrescentium, infirmi quoque deteriores tiunt: videntes felicitatem malorum bona tempo- ralia appetunt, dum praesenti prosperitate enerva- ti, Deum, qui vere est, desiderare neghgunt. Quod videhcet historialiter expressum est, quoniam cives Babylonis fihos Jerusalem captivos abduxerunt, et item, quoniam filii Deiy id est, filii Seth, videntes filias hominum, id est fihas Cain, concupieynmt eas (Gen. vi, 2). Nam et nunc isti exterioris glorise specie decepti, nimis diligunt, quod pulchrum foras viderint. Pulchra autem videtur prsesentis vitae gloria, quae in personis pravorum tanquam in lihabus Gain sese infirmorum oculis ad concu- piscendum ostentat. Unde, sicut supra dictum est, calix aureus apellatur. III. In eademautem gloriamaxime divitise viden- tur appetendae. Quia videhcet sanitate, et vita, et siti, et fame, et patria, et propinquis, amicis- que, et omnibus omnino quse sunt commodiores eas esse pluribus visum est. Et ista sententia non solum terra marique servatur, ut Joannes Chry- sostomus ait, sed usque ad ipsas nubes ascendit ac sidera. Quse videlicet non tam sententia jam est, quam flamma, qufie totum istum vastat orbem terrarum. Et qui exstinguat quidem nullus est, qui vero accendant et magis magisque in- flamment, omnes. Favent autem huic malo non solum illi qui ab eo capti sunt: sed et qui Qondum videntur illuc ingressi. Nam et ipsi K51 divites, etiam si totum orbem possibUe esset pos- sideri a singulis, adhuc tamen in desiderio ejus arderent. Pauperes vero dum cupiunt divitibus excequari, insatiabilem concupiscentiaB rabiem patiuntur, insaniunt, et furiunt, et idem morbus diversos singulis gduerat languores. Et intantum amor pecunifie omnem fatigat animam, ut neque amicitiarum, neque propinquitatis, interdumetiam nec conjugis, aut amori filiorum det locum. Qui- bus affectibus inter homines nihil preefertur. Hic amor ipso melle dulcior videtur : et cum ei qui manus illi dederint mille foveas paret, expetitur tamen, et desideratur ab omnibus, ac per innu- meros labores et mores lcetantur se vei ad ejus januam quandoque pertingere. Et si quis eos ad meliora, et adregnum Dei, quod intranos est, quffi- rendum persuadere tentaverit, refugiunt, et insa- num putantj et quasi phrenetici ad hoc quod insa- nia suggerit magis se submittunt. Suinma igitur aviditate amplexantur uaibras. et stringunt ventos similes videlicet pueris ludentibus, vel certe stul- tiores. Illi forte turmam verberibus agitantes, vel quemlibet alium ludum per eetatem fragilem de- lectantes, avelli ab eo nolunt. At isti tanto inexcu- sabiles sunt, quanto scienter in nihili confidunt, et in coeno ejus tanquam sues volutari delectant, infelioiorcs utique et turpiores illis animalibus quflB coeno vescuntur existentes. IV. Sed utinam sicut Phinees de anathemate Achar imprecatur, soli illx corruissent, qui secun- dum principem mammon» vivere decreverunt : et non etiam filii lucis huic sfleculo conformaren- tur contra Apostolum ; sed, quod nimis dolendum est, ipsi filias Cain, relictis bonis celestibus, am- plecti gestiunt, id est diviUas, delicias, volupta- tes, obscquelas, atque libidines ulciscendi. Qui utinam vel ad Dei comminationem terrerentur. vei quia tunc dixit : Non permanebit spiritus meus in hominibusistis {Gen. vi, 3), vel quia nunc dicit: FilU regni mittentur in tenebras exteriores (Mattk. xxu, 13). Et postquam semel ajidivimus : JS^^o eleffi vos de mundo (Joan xv, 19),non domum subji- ciam principi mundi ; quia nimirum necesse est nos esse, aut in mundo quem Deus per Filium reconciliat sibi, aut in eo qui, juxta apostolum Joannem: In maUgno positus est (Joan, v. 19). Ut enim Hieronymus in epistola ad Ephesios per- hibet, mox ut aliquem principes tencbrarum sup- plantant, suo mundo cui principantur adnectunt. Viderit ergo qui talis est, quantum sint novissima illius pejora prioribus. Nam ut verbis Joannis ex supra dicto libro utamur, pene sine venia habendi sunt cuncti quos hujus mundi gloria decipit. Cum enim videant apud eam cruenta omnia, pcriculis- que ac mortibus et prcecipitiis plena, nec si tamen suffi cupiditati frenum imponunt,. cumque eam stipari cemant sodalibus pessimis contumeliis dico, opprobriis, livore, insidiis criminationibus ct periiciosissunis curis, metu jugi timore frequenti, et millealiis hujusmodi infaustis consortibus,veIut sanguinum coronacircumdari ; adhuc tamen amo- S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II. 5&1 A ribus ejus insaniunt ; fructum autem in his nullum ahum reperiunt, nisi interitum, et perniciem^ poe- namque perpetuam. Et tamen eadem gloria in eontemptu gloriaa coelestis a pluribus amatur, atque fit exspectabilis. Idcirco dignum est, ut atrocius judicentur ; quippe qui et oblatam Dei gratiam fastidiunt, et quod malum non igno- rant eligere malunt. Tanta namque est eorum qui decipiunt stoliditas, ut non solum eos ratio nuUa ab hoc interitu revocet, sed nec evidentia quidem indesinentur pereuntium exempla deter- reant. Quin potius cum sciant quod omnes qui ejus umbraticam pulchritudinem diligunt, a mundi primordio eadem gloria fallat, tamen hanc ample- xari inexplebiJi desiderio gestiunt ; quse videlicet 3 illos ita falso jactauiine illicit, tanquam fo&da me- retrix, quse nigredlaem suam fucatis quibusdam coloribus occultat, lascivorum oculos captat. Cum igitur perfecti boni malis admisti sunt: ita juxta Psalmistee vocem, discunt operam eorum, ut illud impleatm* quod dictum est : Vse mundo a scanda- lis (Matth, xvni, 7). V. Quisquis vero sanum sapit, oportet ut pravo- rum gloriam ex fine consideret, qui sicut in Mora- hum libro iv disputatur, eo atrocius in tormentis obruuntur, quo altius in peccatum elevantur. Transit quod extollitur, permanet quod punitur ; honorantur in via, in perventione damnabuntur ; et quasi per amoena prata ad carcerem perve- niunt, dum vit» prffisentis per prospera ad interi- tum tendunt. £t quidem boni cimi quoslibet g}o- riosos aut mori aut dehonestari conspiciunt, quia humana gloria nihil sit cum gemitu fateri solent dicentes: Ecce quia nihil est homo (Job xvi, 8). quod nimirum rectius dicent si tunc interitum cujuslibet potentis cogitarent, cum eum in florc prosperitatis vident. Tunc namque conside- randum est quo cursu felicitas transvolet, cum ante humanos oculos quasi permanens pollet. Nam gloriam morituri nlhil esse in ipsa jam morte pen- sare pravi quilibet possunt : tunc enim ei etiam derogant qui hauc et usque ad mortem sequentes amant. De his atque eorum imitatoribus scriptoxn est sub typo scilicet illius pravsa generationis : Longe fiant filii ejus a salute, et conterantur i« porta (Job v, 4). Pprta est ultima dies judicii, quia per ipsam intratur ad regnimi. Stulti igitur vel eorum filii, id est, imitatores, ante portam super- biunt, sed in porta conterentur, quia nunc pros- perantur, sed in judicio ferientur. Qui enim tunc renuit Deum per disciplinam habere patrem. malens esse fifius hujus regni, tunc per adjutoriiun habere non merebiturereptorem, sedin porta con- teretur. Sane quisquis vel de utraque generatione, vel de utroque gradu vitee hujus amore captusest; partibus ejus favet, et dehortatorium verbum non libenter auscultat. VI. Sciendum vero est quod eadem gcnera sic mistasunt, utinquibuslibet fidehum gradibus pro- currere pariter inveniantur : quoniam quousque ventilabrum judicis agitetur, grana cumpaleis ne- D S53 GOLLATIONUM LIBRI TRES. — LIB. II. 654 cesse est in arca prsesentis vitiB simul contineri. Porro contra eos abhinc agitur, qui factis sseculo fidem servant'^» mentiri Deo per habitum religio- nis noscuntur. Si igitur infirmi fideles in saeculari habitu pravorum deteriorantur exemplis, non ut- cunque mirum est ; hoc omnimodis exsecrabilius ▼idetur, si religionis professores, quibus, ut ait Apostolus, Eloquia Dei crediia sunt {Rom. lu, 2), camahbus desideriis contigerit anciUari, relictis coelestibus terrenis inhiare, contempto Deo mam- monse servire. Quod qnamexsecrabilesitipsapro- phetici sermonis inyectio palam demonstrat, qua Deos comminatur dicens : Si fomicari$ tu Israel^ fum deUnquas lu saltem Juda (Ose. iv, i5). Decem namque tribus filiorum Israel a domo Davi J , quon- supplicia profundius ruant. Unde necesse est ut vel istos, vel iUos tunc consideremus amplius mi* seriores, quoniam eos conspicimus in culpa sua sine flageUo derelictos, et quanto postiniquitatem prosperantur, tanio perditioni proximiores. Hoc in duodecima Ezechielis Homilia. Vil. At superiori libello, cum de violentis loque- remur, cum superbia et luxuriam commemoravi- mus, de malitia tacentes. Hi ergo qui post pro- fessam reiigionem ad camales nequitias devolvun- tur, primo per superbiam capiuntur. In qua, ut scriptum est Omiiu)9er4ft{id sumii iniiium {Tob. IV, U),quiB eis maxime perhoc 8ubrepit,quia dum redditibus Ecdesiffi, vel donariis lidehum ditati incrassantur, recalcitrant, et quia in labore homi- dam ad idololatriam recesserunt ; attanien tribus B uum non sunt, tenentur ideo superbia : deinde Juda; tanquam in domo David consistens, divina servitutis cultum diutius retentavit. Per decem ergo tribus multitudo sseeularium, per unam vero numerus ecdesiasticorum, qui brevior est, expri- mitur. Quantumlibet autom sfieculares tanquam illae decem tribus a divinis legibus exhorbitent, ministri tamen EccIesicB tanquam tribus Juda Cbristo debuerant inhiBrere. Namque de illis deoem tribubus, veluti de his qui nunc verbo non opere fidem tenent, est illa Dei querimonia dicentis : Ad' versatrix Israel alriit, et fomicata est sibi {Jer. ni, 8). Et statim, ut ecclesiasticos, qui imitatione saecularium deteriorantur , exprimeret, qualiter per exempla Israelitarum domus Juda ceciderit, plenam manum babentes vitium illius purpurati divitis incurrunt, quotidie videlicet splendide epu- lari, et cultioribus vestibus gestientes pompari. Tum quoque sua professaonis obliti luxuriiB ma- nus tradunt. Apud quos utique, juxta illud comici, Venus frigerety si Cerere et Baccho non abundas- set. Cujus ruinaB descensionem ipsaquoque mem- brorum demonstrat positio, cum videlicet cor viri superbia tumet spiritus, deinde vent^, postremo genitalia coUocantur. Superbia est spiritus, reli* quffi duae carnis. Qu» dus postquam hominem illexerunt, eo difficihus deponuntur quo duleius utuntur. Jam vero hi tales contra Apostolum se- cundum camem viventes de corporea nobilitate sobdit dicens : Et vidit prsevaricatrix soror ejus q gloriantur : qui si pro certo Dei filios se esse cre- Juda, quod mcechata esset adversatrix Israei, et quod dimisissem eam, et dedissem ei iibellum re- pudH : non timuii ; sed abiit, et fomieata est etiam ipsa {Ibid.). Quffi omnia nunc implentur, cum ad imitationem camalium ministri Ecolesi® devol- vantur ; cum similiter eos superlua erigit, avaritia tabefacit, voluptas dilatat, malitia angustat, ira inflammat, discordia separat, invidia exulcerat, luxuria inquinans necat. Et item ipsi per quos 8«e- cularea corrigi debuerant, eos ad contemptum mandatorum Dei per sua mala exempla instigant. Et cum debuerant lucere, ut ait Apostolus, in me- dio nationis prav», ut eos resplendere facerent, magis illorum exempla sequentes tenebrescunt. derent, nunquam post divinos natales nobilitatem admirarentur terrenam : et cum scriptum sit : Ne glorions in vestitu unquam (Eccli. xi, 4), isti quod audent faciunt. Nam genus quidem vesti- menti, quod rdigioni dedicatum est,penitus prop- ter humanam reprehensionem abjicere erubes- cunt, colores tamen et mollitiem studiose quffi- runt : quamvis nonuulli etiam abbates, ut apertas etiam inimicitias iuter se et sanctam regulam pro- testentur (66^), monasticum schema, videlicet cu- cuUam, induere dedignantur. Et certe sicut in li- Dro Geronticon dicitur, eadem datur gratia in mo- nachico habitu, qusB et in albls baptismi. Et «icut beatus Hieronymus in epistola ad filiam Mauricii ut scriptum est : Erit sicut populus sic sacerdos «v perhibet, grandis divln» gratiae contumelia est [Isa. XXIV, 2). Sed solerter intuendum est, quod ex voce Dei didtur : Quia sicdimisi eam ; et quod eAdiintydedieilibeilum repudU {Deut. xxrv, 3). Nam vd quoslibet saeculares, quasi Israelem, vel quoscumque in habitu religionis positos, quasi Judam tunc Deus dimittit, cum eos, ut scriptum esty secundum desideria cordis eorum sinit : sed cum eos securitas post culpam sequitur, cum nul- la disciplina vel increpatio ad cor suum revocat, etiam libellum repudii acdpiunt, ut tamquam conjux adultera a conjunctione Domini separen- tur, et quod volunt faciant^ quatenus ad /Btema (60^) Monastieum schema, videUcet cuculiam. Sic Petrus Venerabilis iib. ii. Mirac, c. 23, ubi de Matthflso Clun. monacho qui fuit et AUbanensis Patbol. CXXXIII mundani et ssecularis ornamenti prsefatio, et cri- men esi post chrismatis sanctificationem cujus- cunque spede terrenie creaturae caput vel corpus omariy quod jam coelesti splendore refulget. Ille dives quem ad magnam exprobrationem Christus omatum purpura et by sso commemorat, non legem aut prophetas audierat, et tamen de appetitu ve- stium vituperatur. Istis ergo quid in judicio dictu- rus estidem Christus, quoniam etiam monachi at- que sanctimoniales hoc appetunt, quod non so- lum a laicis, verum etiam ab eorum conjugibus apostoli prohibent ? Unde Petrus : Quarum, inquit, episcopus^ loquitur : € Suo, inquit, quo nunquam a monacho caruerat, diicio prius, dehinc mona- chali cuculla vestitur. » i8 S. ODONIS ABBATia QLUNIAGfiNSIS U 565 mt non exirmsecus capillattira^ aut circumdatio A autn, aut mdumenti vestimentorum cultus sed qui abscmsus cordis est homo (/ Petr. iii, 3, 4.) Et Paolus : MuUeres similiter in habitu omatOt cum verecundia et sobrietate omante^, non in tortis C7*imbuSy aut aurOy aut margaritis, aut veste pre- tiosa, sed quod decet muliereSi promittentes cas- titatem^et bonam conversationem \l rim.ii, 9, 10). VIIL Si ergo sic a conjugatis inhibetur, quan- tum nefas est, faoc aut sancti habitus viros, aut sanctimoniales appetere ? Sanctus Germanus ad Genovefam inter aha : Si, inquit, s«ecuh hujus vel exiguus decor tuam superavit mentem, eeter* nis et ooelestibus ornamentis c rebis. Hinc dom- nus Martiuus brevi quidem^ sed magni ponderis pi sententia, muheris honestatem complexus : Sum- ma, inqoit, virtus est muheris noUe vidert. Cj" prianus episcopus de virginibus sic ait : Serico et purpura indutas Christum induere non possunt ; auro et margaritis, et monihibus adornat», or<- uamenta cordis et corporis perdiderunt. Quod si Petrus^ inquit, muheres admonet coercendas, quee exeusare soieant cuitus suos per maritos : quanto magis icl observare virginem fas est cui nuha or* natus sui competit venia, nec derivari in altem- 4rum possit mendacium culp», sed sola ipsa re* man«>di, non se- cuiidum hhum virginis, sed secundum veterem ho- minem ambulant. Nam, ut aiC Job, omnis istorum, vel istarumduloedo, vermis. Licetenim inhaovita superfluo cultu car nem omari gestiant, illud tamen libri Ecclesiastici restat^ quia vestietur pannis dor- mUalio (Pro2;.xxui,2i). £t utineodem itemdiciiur : Qui se jungit fornicariis erit mquam^ putredo et 556 vermis hcereditabunt illumj et tolletur de numero anima ejus [Eccli. xix, 3). Bona vero ocelestia sponsi, qu8B pro his emendicalis perdunt, ffiterna sunt, et talia sunt, ut adhuc uec ad Pauh quidem auditum pervenerint, nec ad cor ejus ascenderint, quamvis ad paradisum raptus fuerit. IX. Etenim pulchritudinem oorporis certis qui- busdam et naturalibus terminis Deus clausit; ani- mte autem pulchritudinem liberam fecit, et nuUa sub necessitate oonclusit. Nam etsi etiam eor- porei decoris potestatem Dominus in nostro per- misisset arbiUio, sollicitudo nobis immineret su- perflua, atque in his quee nihil prodessent omne vitse nostrae tempus occuparemus. Ex quo cuitus animse necessario neghgeretur. Quippe qui etiam nunc, ubi nuha nobis potestas est conferendi ah- quid corporis decori, boo tamen agimus, et hoc studemus, ut speciem corporis omnimodis exooiftr mus, dum colorum fucis, vel compositione, cri- nium vel oculorum rotatu vel, varietate vestimii, diversisque ahis et exquisitis oonferre aliquid, ut dixi, decori corporis cupimus ; sed quanto magis conveniebat nobis, ut ad cultum animae operam daremus? Nam corporea pulchritudo in pelle so. lummodo constat. Nam si vtderent homuies hoc quod subtus pellem est, sicut lynces ia Boetia oer- nere interiora feruntur, muheres videre nausea- rent. Iste decor in flegmate, et sanguine, et hu- more, ac feUe, oonsistit. Si quis enim oonuderat quffi intra nares, et quae intra fauces, et quae intra ventrem lateant, sordes utjquo reperiet. fit si nec extremis digitis fiegma vei stercus tangere pa- timur, quomodo ipsum sterooris saccum am^e- oti desideramus ? Auctor quippe natararum Do- minus hcet miiita dignitate hominem condiJerit, tamen in hac corruptibili vita plura nos pati per- mittit, per quee superbiam eanais retundal. inde est quod pilus hominis in ctbo vel potu repertus magis fastiditar ; et pulices depuivere emnrgentes, minus quam pedicidos, qui ex humore oorporis nostri prodeunt» super nos videri abhorremus. Ut autem noverimus quod ipsa quaiiscunque ait pol- chritudo oorporis, non de oaroey sed de anima est, pensemus quAm delectabite sit oadaver homi- nisy quin potius quantum horrorem videntibas se incutiat. Anima quippe pukherrima reoedente, pulchritudo quam carni dederat lota recedit. Sed isti vel iste qiii auctori turpitudiais se superbiendo submiltunt, nihil seoundum rehgionem fidei ni- hilque secundum rationis honestatem discemuat, et idciroo sola qu« caniis sunt sapiuat, non qus spiritus Dei. X. Antequam fides Christi clareseeret^ antequaii mundus alteram vitam scii>et, ubi vel «etemum re- gnum pro boniSy vel astema gehenna pro malis recipitur, non valde mirum erat si m mortales mundialibus iilecebriB suJDsteraebant. At auno cum non solum per omnes saactos ab origiae mundi prselatos, sed etiamper se ipsumDei Fihus de virgi- ne natus ab eisdem iUecebrisaosoompesoat^etad eoetesies delioias tantopere appetendas persuadeat, m CSOLLATIONUM LIBSI TRBS. ^ LIB« IL ta% mira est, yel potius misera he&c nostra dementia, uteligsimus emeadicatis et egeuis pruritibus ad modioum Iffitari momeutum, magis quam iu c»nni- moda gloria sociari sanctis in ceternum. Sed quid fiiet ? utique quod Judex ipse comminatur dicens : Qui contemnunt mey erunt ignohiles {Ilieg. ii» 30)« Etitem : Despexistis omne consilium menm, et vo* caoi^ et renuistis» Ego quoque m interitu vestro ritlebo, Cum irruerU repentina calamiias^ quando venerit super vos tribulatio et angustia, Tunc m- vocabttnt me, et non exaudiam, eo quod exosam habuerint discipUnam (Prov^ i, 25-29). Sed, ut item scriptum est, sola vexatio intellectum dabit auditui, quia ridelicet cunctaquae nuncin Scriptu- ris audi^t, quc quasi non inteiligant, contem- tenebuntur certe pocula plena, aicut in Apoca- iypsi legitur, fornicationum. Item Job ait : Si da^ ceptum est eor meum super mulierem {Job. xxxit 9). Qui ut magnitudinem tanti facinoris ostend^ ret, snbjunxit : Quam enim partem baberet in m« Deus desuper ? Et illos quidem sola Tis naturalis legis coercebat. At nos multis et validis conditio- nibus ligaremur, si omnino iufrenes non fuisse* mus. Nam ut de multis pauca perstringam, Ghri- stus jam de Virgine natus est, ezhibeat sibi spon^ sam non habentem maculam aut rugam, sed vir- ginem, ut ait Apostolus, et castam. Jam levavit si^ gnum crucis ia nationibus, et protestatur dicens : Qui non bajulat crucem suam quotidie non est me dignus (Luc. xiv, 27). Crucem vero bajulat, qtn nunt, doneo per tormenta puniri inoipiant, tunc ad g corde et corpore castus carnis curam in dosideriis memoriam reducent, tunc mens eorum exflestuat, tunc infructuosae pGenitentifeignibus se inflanunat. Qui^utscriptum e^iyUtinam, dumlicet, mtellige- rent^ ac novissima providereni (Deut. xxxu, 29). Alioquin tale est ac si alicui pioponatur u^um ve- lit, per brevem quidem» sed petrosam viam pau^ lulum incedere> et ita inter regios pueros ad regale prandium intromitti ? an magis velit cum scurriB et damnatitiis per floridum pratum iudendo per^ gera, et ad tinem prati mortem subire ? Illo vero non finem, sed qualitatem itineris cogitans eligat magis suavem viam,per quam citius veniat ad hor* rendum exitium. Isti sane nonnulla bona fadunt, ac interdum vivere seoundum disciplinam propo* nunt, sed semper ad consueta malareplicantur.Esse quippe humiles volunt, sed sine despectu ; esse con- tenti prosperis, sed sine necessitate ; esse casti, sed sine maceratione corporis ; esse patientes, sed sine contumeliis ; adtpisci virtutes qussrunt, sed conse^ qui non possunt, quia labores earum ref ugiunt. Unde bene seriptum est : Involutasunt semitce gres* suutn eorum (lob. vi, i8) , quia virtutum studia aut non ap^^etunt, aut si appetierunt, fracti in suo cona- mine^ non ea consequontur. Hinc item : Vwpecca' tori ingredienti dualnts viis! {Eccli. u, 14). XI. NuUa lex ohm prster naturalem stupra cobibebat, et tamen tanto studio resecaimtur^ ut rex Abimelech diceret : Poterat aliquis coire de papulo cum uxore tmj et induceres super nos nequaquam facit. Quomodo igitur oracem bajulat quicarnem sunm a concupiscentiis non orucifi- git ? Apostolus enim cultores ventris, non portitCH res, sed inimicos ejusdem orucis appeUai Nos pa» rentes nostri, sicut Abratiam obtuiit Isaac, et Anna Samuelem, Deo in sacrifieium <^tulerunt Nos tem* plum Dei quod esse ipsi debuimus violantes, ct oblationemejus commaculantes idem nosmetipsost in fermentum conversi sumus* Naaman Syras in tantam habuit reverentiam looum in qno nomen Dei invoeabatur, ut de Israel ierram com burdooi* bus portaret. Nos in atriis ecciesiie oonsistentes, in terram sanotorum, juxta quod prophata {^angit, iniqua gerimus : In ierra sanctoi^my inquit, im* qua gessU (Isa. xxvi, 10). Sed sequitur : Ideo non videbU gloriam Domini {Ibid.). Vox ad Moysen : Locus, ait, m quo tu sias^ terra sancta esi (Exod^ lu, 5). Qui etiam non est ausus respioere ooatra ignem, et eoce plus est in altare, ad quod nos im« pure et irrevereoter accedimus. Nam ignts ilk non erat Deus, sed creatura, ex qua vox Dei re- sonaret ; hio vero corpus Ghristi est, in quo habl* tat omnis plenitudo divinitatis. Verum quia da sacri loci reverentia sese occasio prsebet, dioen- dum videtnr quid ante hos annos in Carriloeensi monasterio contiiat. Quidam vassus nomine Rioh^ rius ibi metu inimicorum confugerat, qui in ceila, qu8B ecclesie adhffiret, nocte dormiens oum uxo- rem suam cognoscere veUet, ita sicut canis eidem grande peccatum (Gen, xxvi, iO). Et Thamur, qu« inhaesit, ut nuUatenus ab ea divelli posset Cum de Juda conceperat, flammis adjudicata est, eo quod in viduitate moechata videretur. Lucretia qnoqne gentihs Romee matrona, cum esset a Tar- quinii fiiio violenter oppressa, patruo suo ac Yiro facinus ad hoc patefecit, ut stupratorem per- sequerentur; porro ipsa confusionem non su- stinens, seipsam interfecit. Et, ut ad sanotos ve- niamus, lob sine legali prsBcepto inter gentiies degens ait : Pepigi fwdus cum oculis meiSy ne qui- dem togiiarem de virgine (Job. Txxt, i). Non so- lum subaudis de alterius conjuge, gentiles itaque sic etiam sine lege. At istae Christo desponsatiB sunt, quibus et viri ad injuriam sponsi irretracta- biliter se iuserunt, et ipsfie eis impudenter se in- geront. O quales istie lampades obviam sponso l igitur se ita teneri sensisset, succlamavit, rumor subitus increpuit. Accurreruntomnes. Illitam metu quam verecundia vehementer confusi sunt. Mona- chos vocari fecere, quanta potuerunt munera loco sancto dederunt. Cum diu esset a monachis ora- tum^ sibi redditi sunt. Filium ejus, et fratres ego novi ; ab his qui interfuenint hoc audivk Sieut aa- tem ipsa res edoeet, complexus oonjugum, qma ticitus erat, temporaliter punitus est ob iUidtaBi illius sacri loci prsesumptionem, ubi gerebatur. At vero incestorum in sanctislocispatratus ob hoc tn prsesenti minime plerumque plectitur,quiatantam est, ut non transitoria, sed «terna ultione feriri de- beat. Econtra vero quantum sacrati looi reverentia prosit, hoo satis valet exemplo pervideri. Quidam $59 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II. 560 rex Longobardorum, sicut in ejuf dem genlis histo- ria legitur, in coemeterio cujusdam ecclesiee sancti Joannis sepeliri se fecit, hsereticus tamen perseve- ravit. Cujus tumulum quidam fur effringens, or- namenta cum quibus, ut rex, sepultus fuerat, asportavit : eidem vero sanctus Joannes per visio- nem dixit : Cur ausus es corpus ipslus hominis contingere ? fuerit licet non recte credens, tamen mihi se commendavit. Quia ergo hoc facere prae- sumpsistii nimquam in meam Lasilicam deinceps ingressum habebis. Quod ita factum est: Quoties- cunque enim voluisset beati Joannis oratorium ingredi, statim velut a validissimo pugili guttur ei fehretur, sic subito retro ruebat impulsus. Si ergo reverentia sancti loci contra violatorem se- pulcri illius hseretici saactus Joannes ita indigna- tus est, quantum putas et Deus et sancti ejus ira- scuntur adversus quemdam qui sancta loca quo- libet modo commaculat? Totus mundus sancta Scriptura, qufie nos peccare prohibet, illustratur. Totus Deitestibus, qui hanc observaverunt, plenus est : de quibus^ ut supra dicitur, ait Job : Instau- ras testes ttws contra me (Job, x, 17). Scilicet quia tot in judicio testimonium contra nos dabunt, quot legem Dei, quamnos contemnimus, sine prae- cepti etiam constrictione servaverunt. Igitur tot causae frenare nos debuerant, videlicet et foedus imitandfle castitatis, quod cum suis militibus fiUus virginis tanquam duz et praevius iniit» et conditio portandae crucis, et consecratio, qua vel a paren- tibus^ vel a nobis Deo initiamur, et professio san- cti propositi, sed et locorum reverentia sacrato- rum, et vicinitas tantse majestatis, quae in altaris mysterio continetur, nec non et Scripturarum au- ctoritas divinarum, atque tantorum et ante legem et post legem exempla sanctorum. XII. Constat autem etiam nuncpost redemptionis gratiam illa sententia, qua dicitur, quia omnis caro prona est ad malum {Levit, \y\i, 14). Licet enim fi- Uus virginis ad hoc apparuerit; utoperadiaboU de- strueret, et libidinem, quam patriarcha Jacob, fi.- lium plangens, feram pessimam vocat, a suis dUe- ctoribus truncaverit : adeo tamen adhuc in silvis nostrarum cogitationum eadem besUa savit et fremit, ut vix reperias qui naufragium pudoris tu- tus evadat. At vei*o cum ipse fiUus virginis respicit teiram cordis nostri, et facit eam tremere, et dicit, Uuctui cogitaUonum carnalium tanquam mari : Hucusque procedesj hic confringes tumentes flu- ctus tuos (Job. xxxviU; 11) : resipiscitqiusquis iUu- minari meruerit, et seternam gehennam, quam in agonio [matrimonio] voluptaUs cemparat, solUcite contremiscit. Sed si consideraverit quod Apostolus fornicationem jubetfugere, ct quod Jesus ab eo, quem sanaverat, iion possit in turba reperiri, et quodsanaturus aUum de turba seorsum hunc ap- prehenderit, et ob hoc a turba viUorum et pessi- mis complicilms, tanquam a Sodoma cum Loth profugcre voluerit, etaJiorsuui, qiio Joilc j>cccaiili Ubertas aUquatenus refrenetur, secedcre voluerit : mox onmes quasi diaboU satelUtes coutradicunt^ A loci sui desertorem appeUant, cum tamen si pro temporaU honore quolibet adipiscendo quovis di- scedere voluerit, favent omnes, et adhortationem, vel eUam munerum adminicula praebent ; et non desertorem, sed suee humiUtati provisorem cen- sent. Et certe locus UdeUum paradisus est, vel quiUbet aUus, quod tutius via, qua ad paradisum reditur, teneri potest. Quem locum toties deseri- mus, quoties peccamus. De iUa desertione nemo quseritur ; ista vero ob id opponitur, quia dum praesentia corporal'>s in iUo tali dUigitur, quantom ejus anima peccando supernis ocuUs absentetur, omnino non curatur. Nec mirum si Mgyptii filios Israel ne Deo servire possint impediunt. Sanepost- quam communis Dominus, cui prorsus ubique B servitur, Pharisaeos redarguit, eo quod nec ipsiin- trent, nec aUos intrare sinant : saltem hac incre- patione coerciti suas eontradictiones debuerant isU refrenare, et vel iCgyptios imitari, qui divinee for- midinis pavore concussi, non solum dimiserunt Israel, sed etiam ornamenta prsestiterunt. Quod quidem et isti dehortatores fjcere soIent,ilUs dun- taxat qui pro aliquo temporaU commodo disce- dunt, quos, ut supra dictum est, non desertores putant, sedsuae i^alutisprovisores. Scriptum quippe est : Vos qui in Austro habitatis occurrite sitienti cum panibus (Isa, xxi, 14). Ac si diceretur, eosqui charitatis ardore fervetis, ei, qui Dommum fontem vivum quserere nititur, adjutorium praebete. Ve- rum si Jacob ad patrem redire cupiens obstinatio- Q nem Laban reditum ejus impedire moUentis de- prehendity oportet ut hanc clanculo fugiens, vel humano consilio frustretur. Hoc est enim pruden- tem esse sicut serpentem, qui vulneri caput ma- xime subjicit ; si te eo subducas, ubi caput, quod Christus est, conservare possis. A domisticis tuis, inquit, cave (Eccli, xxxii, 26). Si ergo dixerint : necessarius es confratribus vel propinquis tuis : respondebis : Bonum est visitare pupiUos, ita ta- men ut immaculatum te custodias ab hoc sseculo. £t Apostolus Jesum sequi jussus, nec patrem se- peUri permittitur quidem. In Ubro septimo CoUa- tionum Joseph eremita sufficientur edisserit quod iUe fidem suse professionis rectius servat, qui se ad eum locum contulerit, quo Doiuinicfle fidei pr»- cepta plenius adimplere potuerit. £t revera quale esset, si quis naufragium dehortaretur, ne yel ta- bulam arriperet, vel si ramum truncaverit, quem forte manu de gurgite emergens appreheoderil, vel certe si ei qui ceciderit suadeat, ut postquam semel corruit, ibi deinceps jaceat, cum Psalmista dicat : Nunquidqui cadit^ non adjiciet^ ut resur- gat ? (Psal. xl, 9.) Et utinam saltem taU horrore locum ubi anima corruit exsecraremur^ tamque pertinaciter ab ejus lapsu resurgere conaremur,ut videUcet illum vitaremus ubi corpore labimor. Hoc contraeos dictumsit, qui desertores appellaat iUos^ qui locnm ubi peccandi libortas est, dcreUn- qiicntcs, tuti Deo famulari dcsiderant. XIII. Sed ut ad UUas Sion deUcatas redeamus, quae in Isaia propter moIUtiem non fiUi, sed filifle no- D 561 COLLATIONUM LIBRI TRES. — IJB. II. 562 minantur, et erecto collo compositoque gradu in- A cedere notantur : Durum est, inquiunt, quod ju- betur, fragiles sumus, qui et paganorum irruptio- nibus, et multis aliis augustati pressuris, nequa- quam valemus servare propositum : sed si fragiles sumus, humiles per hoc esse decet. Nam quid su- perbit terra et cinis ? Si oppressi, comessationes et indumenta pretiosa inde suppetunt? An vestis, cui Deus nativum dedit colorem, non valet frigus arcere nisi tingatur ? Aut sine concubitu non po- test yiverehomo? sedforte intolerabilem quis cau- satur ardorem. Et ubi est illud ? Non patietur vos tentari super id quod potestis? (l Cor. x, 13). Res- pondeat sanctus Hieronymus excusationibus in peccatis. Dicit enim in epistola ad Demetriadem : Neque enim alia causa facit difficultatem bene vi- f^ dendi, quam longa consuetudo peccandi quce nos ita tenet addictos, ut quamdam vin: naturse videa- tur habere. Miramur cum non nobis desidiosis, sine labore, quasi ab aiio sanctitas conferatur, qui nullamboni consuetudinem fecimus., Malum nam- que vetus impugnat voluntatem novam ; quidquid primum in te institueris, hoc manebit. Quaprop- ter usus inolevit ut pueri vel pueUse spiritalibus studiis manciparentur, priusquam saecularibus blanditiis illicerentur. Sed proh dolor ! iniquitate jam superabundante, res in contrarium versa est : schola virtutum facta est amphitheatrum vitio- ruin. Ibi vitia discuntur magis, ubi dissuesci de- buerant. Quid, quod tergiversamur, et naturee fra- gilitatem opponimus Deo, quasi nesciat ille qua- p les non fecit, et oblitus nostrae humanee fragi- litatis imposuerit homini mandata quse ferre non possit? 0 cfficam insaniam et profanam temerita- teoi ! Dupliciter quippe Deum videmur incusare. Neque enim justus qui posse d^dit, impossibile ahquid imperare potest ; neque qui pius est, hominem condemnaret pro his quae vitare non potest. Et quomodo staret quod ipse perhibet : Jugum meum suave est ? (Matth. xi, 30). Hanc itaque justo iniquitatem, nec pio crudeiitatem as- cribamus. XIY. Quid autem sit, quod plerique nec resis- tendo vitiis contraire possunt, Psalmista requisi- tus insinuat, nam quasi de sola matre vitiorum sollicitus ait : Veniat mihi pes superbix {PsaL XXX. V, 12). Et quod ipsa totius ruinae causa et oc- casio sit subdendo manifestat, dicens ibi idem : In superbia cedderunt, qui operantur iniquita- tem {Psal. xxxv,M3). Qui igitur operatur iniquita- tem foris, prius per superbiam corruit intus. Quo contra electi de Ueo dicunt : Qui docet nos supci* jumenta, et super volucres cosli erudit nos (Job XXXV, 1 1 ), quia videlicet dum eo inspirante cogitant quid sunt^ nec eos fragilitas camis ve- lut jumenta dejicit, nec in superbia spiritus quasi volucres elevat. Qui enim carne labitur in luxu- riam, more jumenti prosternitur: qui mente ex- tollitur, quasi alta petit ut avis. Si enim pie spi- ritus sub Domino premitur, ut supra dictum, il- licite care super spiritiim non elevatur. Quod si D ille auctorem superbiendo contemnit, jure et a subdita carne contemnetur. Ergo virus libidinis de radice, et de merito nascitnr elationis. Quod cum ila sit, tunc anima per originem culpfie more jumentorum in hixuriam cadit, cum superbiendo more volucrum ultra quod debuit elevat. Hinc est enim quod vel is qui stare videbatur cadit, vel is qui lapsus est, resurgere nequit. Hinc est itaque quod longa contincntia repente solvitur, et ple- rumque virginitas in scnili uB quoddam coaso- laUonis genus est, si causas doloris sui deU- trare perroittuntur, eo quod scriptum est : i/a(e- dictM quiprohibet gladium suum a 9anguine(Jer, [W) ilio desuot aUquot verbi^. sios disserit, quod non sunt in Beclesia guttur, et voces duloi ao theatraU modulatione ooleQd». quia Deo non voce sed corde eantandum sit Nos vero econtra modulatione magis humanaa aures quam divinas pensamus : cum ad hoo inatitutus sit psaUendi usua, ut sicut David citharicando ne* quam spiritum compesoebat in Saul, ita oantores modulando quielibct diaboUoa deaideria de oordi- bu9 audieaUum expellant. XVHI. Supra diotum est quia de fragiUtaie oau- samur, et ob hoc quasi per condescensionem car- nes ad esum prflesumtnus. Sed preedietus Hiero- nymus in Ubro oontra Jovinianum perhibet quod esus carnium usque ad dUuvium ignotua fuit. Pos- tea vero dentibus murmnrantium nervos, et viru- lentas carncs oommemorat injeotas, cum datione videlicetlegiaquam implere nuUua potuit ; quando et repudium ad duritiam oordia permisaupi eat. Apostolus docet, quod Deus Pater in Chriato Jeau reoapitulare omnia proposuit. et ad prinoipmm retrahere: ut ipae m Apocalypsi: Ego fum, m- quit, alpha 9t omega (Apoc, xxu, 43), id est mi- tium et finis. Poatquam ergo Christus venit in fi- nem temporum, et omega revocavit ad alpha, et extremitatem retraxit ad principium. Poatea nee repudium nobia dare permitUtur, neo comedare carne8,dicente Apostoio : Bonum ett non liotnedere eames nec bibere vinum (Bom. xiv, 2i) ; aed de vino ad Timotheum scnbena ait : Modico vtno utert itftf aofjUTioNUM urni tmss -^ lir. n. m propt^ Uwnaehum iuum (I Tim. v, 23). Modicum Tidelicet, el pFopt#r 6tc»»a«hum : quoaiam ipee fliaronymus ait in episMa ad EphiB&ios : Sieut non pos9umu9 Deo et mammense Bervire \MaUh.\ij 24), sic nequiinu% spiritu pariter impleri et vinp {Ephes. Y, i8). Vioum ergo concadit, sed modi-^ cuiD. Ue carnibus nuQquam tale reperies. In au* tem Moralium libro 30 dieitur quia plerique certa* minis ordinem ignorantes, cdomare gulam negli- gunt, et csetera vitiaejkpugoare nituntiir. Sed dum ventar noQ restringitur, ^imu] cunctee yirtnte« per carnifi cpncupiscentiam obruuntur. {iinc est quod non atius quUibet muros Jerii^alem, sed princeps coquorum destri^xit : quia venter, dum non res- tringitur, virtutesanimaB perdit* £a igitur sumeoda suj)t quae o^ttir» nacessit^s quwrit, ooo quie vo- luplas gute suggerit, quisi ^icut item io PastoraJi 8cri(}itur : TqWbs primi bominis iapsua Iteraiur, quotle^ qoaadam f^limcnta saluti uuin^ oootraria per c^ri^is r.pncupi3ceQtia.i9 sumuotur. ^12^. Compositus vero inpessus cum a religione^ i^v^ e\\w ab*bonest^te mo)tum abhorret, Si* cut eoim os juxta vocem Domini ex cordisabun- danti^ Ipquitur, sic ^xterioris bominis motus ex qu^litate interioris forqiantur. Hinc eoim scriptum es( ; Amictu^ corpori&^ et tisus dentium^ et inces* sus hoininis^ enuntiant (te eo [Eccti. xix, 27). Na- tur» quippa nil fuc^tum placet, sed potius qoan- tum Auc(ori ejusdefo oaturie dispUceat, ipse tes- t^tur, dicens per Prophe(^m : Pi*o eo quod elevata smt filisB ^fon, et erectq ambulQverunt colio, et t^utibtis QCu(orum ibafity et plaudebant^ et ambu" labafity et pedibus suis ^omposito gradu tncede- bant^ deca^vabit Dominus verticem filiarum rqpjdiMGn ut sempar opera sua parvipen- dant Unde et io judicio ctua ipse judex eos lauda- veril dicens : YenUe, henedicti Patris mei, etc. (Matth. xxy, 34), ipsi consuetam adhuc humiUtatem retia^g^(^n|spoiuielmni : Dmnmey ^ando ista ve 567 S. ODONIS ABBAT18 CLUNfACBNSlS tl. m iUafecimus {Matth. xxy, 37)? Gum econtra super- A bi etiam Deo increpante excusare se nituntur. Hu- xoiles itaque cum humiiltate, quasi sub quodam tegmine sese abscondent, et a divina nimia adver- sione contra superbiam principaliter pugnant, et quasi contra vehementes ictus o.?ulum in suo cor- pore magis custodiunt, dum sludiosius in se hu- militatem tuentes semper se inter virtutes timent. Quia vero Redemptor noster corda regit humilium et ipse ad beatum Job dicit, quod Leviathan rex sit superborum, consideret quisque utrum humili- tatem an superbiam habeat. Facile veluti quodam indicio reperiet^ sub quo rege militat, quoniam omnino manifestissimum signum reproborum 5U« perbia est, et econtra humiiitas electorum. Itaque superbia abominatio est^ humiiitaB sacrificium. B Nam de illa dicitur : Abominabilis est apud Deum omnis qui exaltai cor suum (Deut, xxu, 5). De Isla vero : Sacrificium Deo sptrituscontribHlatus(PsaL L, 19). .Quanto autem quique pauperiores sunt, tanto in illam abominationem rarius incurrunt, at vero istud sacrifium divites vix inveniunt. XXIL De quinque modis gulee quos ob proUxita* tem omittimus, in libro Moralium xxix magna subtilitate disputatur. Hic tamen suggerendum vi- detur, ut quisque cogitet quale peccatum sit pro quo Adam cum omni stirpe sua de paradiso ejec* tus est : pro quo popuius in deserto usque adido* latriam venit, dicente Apostolo : Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere (/ Cor. X, 7). £t item de concupitis carnibus : Adhuc escce c eorum erant in ore ipsorum (PsaL lxxvii, 30), et quee sequuntur. Pro quo et cum Madianitis moe* chati sunt. Pro quo et Esau primogenita tM^ per- didit. Pro quo Sodoma ad fomicationis lapsum proruit. Deo testante, qui ait : Hmc fuit iniquitas sororis tuw Sodomcs, saturUas panis (Ezech. xvi, 49). Gujus vitii culpam perfidi» comparat Aposto- lus dicens, quod cultores ventris et inimici sint sanotffi crucis, et deus ipsorum sit veater eorum. Quem videlicet ventrem etesoas Deum asserit des- tructorum dicens : Esca ventri, et venter escis^ Deus autem et hunc et has destruet (I Cor vi, i 3). Et qm'd multis necesse est I Ipse Creator et cogni* tor humanffi naturt» Christus, ut ostenderet ubi cuncta vitia puUulant, vel ubi recidi debeant, hoc -. solum veluti prmcipue neoessarium jubet. Videte ne graventup corda vestra in crapula et ebrietate. Quffi duo 8i reciduntup, ooetera faoile superantur. Et cerle quis absque parcimonia se prasumit inter electos haberi, cum ipse vas electionis Paulusideo copus suum castigat, ne reprobus fiat ? Nam et Job dicit, quia sapientia non invenietur m terra suavuer viventium [Job. xxvin, <3). Et ipsa Sa- pientia testatur, quia neminem diligit Deus nisi eum qui cum ipsa habUat {Sap. vu, 28). Ergo non 80 palpent, qui suaviter vivunt, ne forte si apud eos non mveniatur sapientia, non diliganlur a Deo. XXIIL At vero de luxuria suggestrice ejusdem «ulffi quis aliquid loqui valeat, quod iUi non de- Bpuantur, qui ejus flammis insaniunt f quandoqui- dem hi nec patriarcharum-, neo pH>phetarum, aeo apostoloruffl) sed nec onmium sanctorum ab ori- gine mundi de religione loquentium voces curaiit Quin et ipsum filium virginis ita contemnunti \A in atriis ejus ipso vidente fomioentur) et in ipsk diversoriis, quffi ad hoo devotione fidblittm con$> tructa siml ut castitas in septis locis totius serva* retury ita fluxu libidinis redundant, ut non sit Ma* riffi locus ubi puerum iesum reciinet. Nec mirum sane si mancipia libidinis non formident, quia si« cut ait propheta : Fomicatio aufM cor (0$ee, tr^ li). Non enim est timor Del ante ooulos leorttm^ quorum guttui^ est tit sepulcrum patens. Quibus tamen aliquid rationis adhuc inest, oport^r^t ut pondus tanti sceleris, vel ex r^bus in sfficulo gestis vel ex sanctorum diotts pensarent, de quibus pau- oa, si forte audire dignentur, commemoremus. Ut itaque Deus futuris hujus snculi ffitatibus ostende- ret quod maxime per hoc vitium exacerbatettti'» mox utfilii SethfiliabusCaiHsesecommiscueifulit^ et se perhibuit poenitere quod hominem feeisset, et omni oreaturad diluvium comminatus est. Nam li(iet Adam peccante terram maiedixerit et Cain fratricidium jaculo miledictionis mulctaverit, non tamen dolore cordis^ aut poenitudine sicut hic tao- tus asseritur, neque generali exitiomUndumperire decrevit, neque pro qualicunque alio scelere tanta animadversione sese ultiis est, quam proisto, cum illa famo^issima conflagratione quinque ciTi- tates igne et sulphure etiam ante legem consump- sit. Cujus fama facti libris quoque gentilium cele* bratur. Nam et adhuc dmnia qu» ibi gignuntur plena cineribus, teste Orosio, reperiuntur. Quare autem vel igne qui exurit, vel sulphure quod fe^ tet, luxuria puniatur, in Dialogo sancti Gregorii plenius edocemur. Quo nimirum facto Deus omnes in futurum generationes erudire noluit, ut scireat quantopere fugiendum sit istud flagitium post fi" dei cognitionem, quod ille tanta animadversione punivit etiam ante legis prohibitionem. Sane cum ad gratiam reconciliationis genus humanum re- ducere decrevisset, mox Abrahae quem fidei pri- mordiis initiabat ad indicium recidendtt libidinis circumcidi prfficepit; ita tunc demonstrans quia necesse est ut omnes qui ad eum pertinent, a vi- tiis et concupiscentiis mucrone crucis se circum« oidant. Ulum vero qui post redemptionis gratiam primus in reatu fornicationisdeprehensus estApo- stolus filico Satanffi tradldlt, qui et alios, quos forte Satanas ob alia quffilil^et flagitia vexabat, eripere solitus erat. Propter hoc tamen scelnshunc eidem Satanffi mancipavit, qui utique vel novitate nuper susceptffi reUgionis, vel ignorantia nec- dum expertffi constrictionis poterat utcunque excu- sare. XXIV. Verum ut aliquid sub argumento dica- mus,quare justus judex Deus infantem legitimo ma- trimonio et absoluto tempore conceptum, etiam si priusquam peccare possit, moritur, cur ffitemaUter condemnet?Seddum proprioreatu minimepunitur atlixufestum est illud fieri propter inudpeooatum » •• 5#t GOLLATIONUM LIBIU TRES. — UB. n. m qood fit hora conceptionis. Si ergo tanta est culpa in conjugali concubitu, ut infans pro illa sola pu- nlri debeat> ^uanta iii stupro est vd iii poDutione, ques ad solam libidinem explendam patratur? ttd- rito igitur protestatur Apostolus, quia fornicatores et adulteros judicabit Deus. Liquet certe quod mi- nores causie per minores judices soleant judicari, sed cum aliquod tale negotium obrepsit, quod per se nullatenus expedire raleant, id ad principis no- titiam referunt. Ut igitur quantus sit iste reatus moust^aretur, ad solius Dei judicium i^ferri per- bibetdr. ^ub hoc sensti est intelligendum etiam il- lnd, quod idem Apostolus ait : Nihilmihiconscius sum, sed nan m hoc justificatus sum {ICor. iv, 4). Nam cur se justificare non audeat^ quamvis nihil mali post baptisma sibi conscius sit, manifestat subdens : Quiautem judicat me Dominus est (Ibid. ); ac ai diceret : Non squaiis> sed cujus irse resistere tlemo potest. Porfo ad enormitatem tanti vitii de- monstrandam, idem ipse Apostolus subdit : Omne peecatum quodeunque fecerit homo^ extra corpus est; qui autem fomicatur, in corpus suum peccat (I Cor, VI, 18). Cor namque nostrum, de quo Do- minus peccata exire perhibet, intra corpus est. Hoc ergo non ob hoc dicit Apostolus, ut sola for- nicatio intra corpus sit ; sed ut ostenderet quia quantum gravior est aiiis peccatis, tantum distat morbus interior ab ulceribus quee in cute sunt. Nonne et hoc Deus approbat, qui fortitudinem dia- boli in hoc vitio constare perhibuit dicens, ut su- pradictum est ad l>eatum Job : Fortitudo ejus in lumhis e;jus {Job. zl, li); hinc etiam est quod prsedictus Apostolus contra cffitera quidem vitia pugnare nos in cominus ju]>et, fornicationem vero fugere hortatur ; mmirum suadens^ ut si quis pr»- liator irequenti hostium congressione victoriosus, si armatum talem incurrat aliquando, cui congre- di nullatenus audens ab eo per f agam declinet : ita quilibet Christianus etiam si alia vitia supera- vcrit, ab occasionibus tamen libidinis longe se fa- ciat, ne si minimo digito ligetur totus tradatur. XXV. Haec fortissimum Samson sola vicit, haec sanctissimum David non preeteriit, sapientissi- mum Salomonem penitus suflocavit, cum, sicut scriptum est^ potestatem sui corporis non habe- ret. HflBC Amon fihum David in sororem prsecipi- tavit. Quis ergo jam de virtutum charismate con- fidat ? Si haec lapides rehnquat, de stipulis quid fiet? Quae idcirco periculosior est, quia citius mentes enervat, quoniam magis delectat. Idcir- co autem tam districte punitur, quia facile do- mari potest: quod videUcet ex hoc apparet, quia quantolibet ardore moechus insaniat, ab ali- quo tamen visus mox se refrenat, qui utique vel tantam reverentiam divinis obtutibus preestare debuerat. Sed insania vincitur, et Hieronymus in (67 ) In paqo A bricantino .Gregorius Turon. A brin- cantinum dixit lib. ii. Miracul. S. Martini, cap. 36, quidam Abrincantensemj alii vero Arboricensem, Arboretanum et Arbrincensem. Galiice, Avranches. (68) De monte 6. Michaetis. Qui vulgo inpericuto X Joel dicit : In eo cordis oculos heec eadem libido excaecans, ita sensum ejtis inebriat, ilt plt)][ltef ignominiosam corporis partem pretiosam animam in s^rviles bianditias inclinet, et in praesenti tur- pem infamiam, in futuro ailtetn damnatidnem perpetuam deliberet incurrere,dum insano pruritu vel puncto temporis abutatur. Neque enim inevita- bili necessitate hominem constringit, ut alia vitia plerumquefaciunt, sicut fames. Quod Salomon ostendit dicens : Non grandis cutpa est, cum quis furatur : furatur enim ut esurientem impteat ani^ mam, attamen reddit septuplum (Prov. vi, 30). Qui autom adulter est, perdet animam suam, et op- probrium iUius non delebitur. Quoniam talis quis- que propter solam superbiam peccat. NonnuUi ve- B ro quaedam bona faciunt, ut in hoc vitio impune volutentur. Quibus in sequentibus Salomon obviat, dicens de 2eIo Dei: Non acquiescet cujusquam precibus, nec suscipiet pro redemplione dona ptu* rima (Prov. vi, 35). Hinc in Job : Non credat fru- stra errore deceptus, quod aliquo pretio redimen" dus sit (Job. XV, 31). Quoties post culpam eleemo- synam tribuimus, quasi pro eadem culpa pretium damus, juxta illud : Sicut aqua exstinguit ignem^ ita eleemosyna exsttnguit peccatum (Eccli. in^ 33). Unde Daniel ad Nabuchodonosor : Peccata, inquit, tua eleemosynis redime (Dan. iv, 2i). Et domnus Hartinus perhibet antiqua delicta melioris vitfie conversatione purgari. Sed sicut in libro xxn Moralium disputatur : qui ita eleemosynam tribuit, Q ut culpam non dimittat, animam non redimit, quam a vitiis non compescit. XXVI. Hoc ille eremita suo facto probat, qui cum multis virtutibus cum quomdam filio suo col- lega deseruisset, haec iUi per diabolum injecta co- gitatio est, ut quandocunque libidine titillaretur, sic semen de tritu genitahs membri egerere debe- ret, tanquam flegma de naribus projiceret. Qui ob id et d»monibus moriens vidente socio traditus est, cum quidem isdem socius reatum ejus igno- rans, sed exercitia virtutum recolens, pene despe- ravit dicens : 0 quis poterit sidvus esse, quando iste periit 1 Cui mox angelus astans dbdt : Ne tur- beris, iste enim licet multa fecerit, tamen per ii- lud vitium, quod Apostolus vocat immunditiam, cuncta foedavit. De quo ait propheta : Manus ves- trae sanguine plense sunt (Isa. i, 45) Si quidei.. talo aliquid nostro tempore contigit, quod ne sui novi- tate vilescat, considerandum est, quia ille facit novissima qui facit antiqua. Et poeta dicit : Rursus ab antiquis yenlunt miracula causis. Quidam itaque presbyter (67) in pago Abricantino, nepos Joannis praepositi (68) de monte sancti Mi- chaelis, de continentia desperaverat. Hic per no- vem vices Romam adiit, a beato scilicet Petro im- punitatem sceleris, quasi propter frequentem loci ma^ns cognominatur, estque peregrationibus ab antiquo celebris. Chronicon S. Victoris ad muros Paris. : « In Septembri rex Francorum Phihppus causa peregrinationis montem S. Michaelis in pe- riculo maris visitavit. >» VH s. opoms AB84T» YJiUMionem sper^as propiereri. Qi^^ipvis enimpec ^ c^tiuQ deserere nqllet, tapae^ yehementer tifneb^t : quoniam iste ^st mos pyavorvipi, ut licet jn culpa superbiant, licet praya foras audacter faciant, in corA^ tapien trepidare coguntur, ut ipse timor sit apertus testis damn^tionis. Unde Adam post cul- pjam ^4 latibulum fugit, et timens n^ultum timuit, quia Deo dure respondit. Hic ergo tipaens quasi reljgiQnis qbsequium deferebat : sed ut Deus osten- deret, qqod satisfactionem nisi pro his peccatis q^ae despfuntur pon rpcipit, qum rediret nona vice, ^t qua^i secqrior concubitum repeterpt, ita divino judicio miser ipteriit, ut cum semen funderet, aniipam paritpr e:^halaret, sicut infelix muUer per- l^ibuit. Hoc quoque ii) Sichem expressum est, qui yjdelicet Dinam^ quam corruperat, retinere maluit, ^ ultjoi^em stupri nec circunicisus evasit. XXVIJ. Forte quseritqr, cur ea quse terroreqi inciitivMit, sip^ co.^solatiQnis verj)is continuentur. Sed 4e ys nunc ^erqao est qui diyinfle preeceptioni re§istentes (iqxorem pq^iini ^ereliquerunt : lan- guorem animep incurrunt, nec tamen compuncli. QpPftet enim ut w eis. pvitredo vulneris prius ti- moris ferrp spcptvir, ne jugiter defluente sanie peccati s^avitas unguenti rejiciatur. Opanes enim Scriptur» commj^^ationes contra peccatores ja- pulantur^ secj quo usque resipiscant. Et econtra universse ej^sdem Scriptur» consolationes, ex ea liora q^fi forte resipuerint, eis blandiuntur. Fer- rutn ^amcfue, u\ in epi^tol^ Jpai^nis AugustiT i^us §U» P.9riuw transfprat, ut linum intrai^e possit. Et ita necesse esj ut timor mentem trans- figat, j[uxt§ (llud : Cot^fi^e timore tuo cames meas (Psql. c^y\{i^ 120), quaten^s focto foramine, quasi per ferruti^ ch^fitas, quae permansura est, succedftt, Porfo qaps pravorum e^t, \xt nihil au- dire veJiiul, per quo4 porqm trrren^ Iffititia pertur- betur, sed iljos libenter ausculta^t qui plac^ntia loquuntur. pe quil^us Apostolus: Coqcervabunt^ inqviit, piagistros prurientes auribus (II Tim» iv, 3). E{ prop)iet£^ ^x eorum yace : Loquimini nobis plQcentia {Tsa.x^j^, IQ). ge4 Dpffiino et m(^gistria, et ai^ditoribus tefribihtey commjnatur, dicens per prophetam : E( qui beatificant. et qui beatifican- tur^ erunt praecip,itati (Isai, ix, <6) ; dihgentibus qi^ippe legen^ pax Q^ulta, et ecpntra no^ est pax topiis, dicit Doipinvis. Quiaq^i^ prgo comminatio- ^ ^ibus Scriptuyarura, etiam auditu non vult terre- fi^quantomagis debef e^rumdem commina^onum experientiam forpiidare? Quisqu^s autem yult se- curm^ §s$,e, au4iat mpnenteq) ppipinum : Diverte 9 mi9. ei fa^ bfinum (P^qI. j^juu, i5), ut fiat il- 1^4 : Qui (m(m me at^iiierit aUsque terrore q^iesc^( (Prqv. I, 33). Econtra per Isaiam : Quod si nqti aucUeritis me, giadius meus clevQrabjit vos {ffa- 1, 20). Siane quam gratu^ sit Ueo, si commi- nationem Scripturarum reverenter audiamus, vel quam injuriosum sit ei, si contemnamus, in facto Josiae regis, et Joachim demonstrat. Quorum Josias audito legis volumine inlremuit. Cui et iUico Deus mandavit, dicens : Pra eo quod audi^ti CmpjlACPNSl^ U, m verba poliiminis, et perterrifum est cortuumt^^go audivi, ait DojninuSyidcirco coUigam te inpace (/ V /iefl^.xxu, J8-20). Joachim vero qui non eqlmn non timuit, sed etiam yohimen Jeremi» combussil, di- yinw invectionem proiperuit, qua ei dictum est : Non erit ex eo qui sedeat super solium Dauid, sed cadaver ejus projicietur (Jer, xxii, 30), XXVIII. Et de hoc quidem qi|od vel per ^aec tria vitia,yel percietera quffi enufnerare pudet, a Chris- to apostatare videntur, valde dolendum est : sed mi^lto plus de hoc quod illud sacrosanctum i^jys- terjum Dominici videhcet corporis temerare prae- suiniint* Hop enim beneficium majus est i^ter om- nia boua, quw hominibus copcess^ sunt, et hoc esl quod Deus majori charitate mortalibus indulsit, qi\ia in l^oc mysterio salus mui^di tota consistjt. Et certe^um ifldigpe trf^ptatur, per hoc m^xiinp divi- n^ quotidie majestas injuriatur. De hoc ergodolen- d^m pst, de hoc omnimodis ingemiscendupa, ut si emepdare non possunaus, yel dolendi affectmp PQ- I)is inesse reclamando naonstremns ne (p^^tP yo^ Christi ftos ftrgu^^t, dicens : Susfinui qui s€me{ con- iristaretur, et non fuit (Psat- XJt^iii, 21). QuQd de- que inysterium prjmordiis Ecclesiae non tam fre- quenter ut nunc celebrabatur : taqaen qu^pto ra- rius, t€^nto rehgiosius agebatur. Tempore namqup prioruin patriim iUis injungebatur, ^t Ewsefeii refert histqria, sacrificandi officium, qui qaturah simph- pitate fplgeba^t, juxta illud : Cum smpUcibus ser- mQcinatio Dei (Prov. ui, 32). Quo4 myj^terium qu| participare debebant, discalceatis pedibns accede- b^iit ; propter illud quod Moysi ^t JQ^ue pr«ce- ptum est. Sanptus quoqup Pachomius pi^toyibus prfpcepit, ut cum oblationes coquerent, salutaria meditarentur, nihil vane loqupntes. Cum ergo hoc in mpnasterioTabennensequadam vice violaretur, statim Pachomio divinitus revelatum est, qui pro- tinus TtieQdorum n^itteas negligentiaip hanc velut divini praecepti transgressionem emenda^ri fpcit. At nunc valde quideip, valde frequentiu^^ sed quod ni- mis do^endum est,neghgentius frequw^tatur.Quam scihcet negligenti?im et ipsa ecclesiee facies, et ipsa v^sfi altaris. s^d et Unteamina, seu qufieUbet <4«te- ya, quae ad usqm Dominica» servitutis perUnent, n^^i^ifeste demonstrant. Non necesse est singula singulaUm prodere : s^Us patet quae studio^us t a- cerdotes colunt quae sua sunt, an quae altaris. Sed pimirum cum charitas qu» est plenitudo ^egis pa- nitus totfi^ jain refrigescit quomodo in sacrifican- do cpntinu^tio tanta perseverat, nisi quia maU- gnus hostis in hoc sacrificantibus cpntraiUpit, ii^ qua magis eos gravari novit? Neque eiiim Judam vetuit EucharisUam sumere. Scivit enin^ quia si- c^t ii devolis per iUius ipysteru perception^ cyus fraus cQiflpescitur^ sic ^ ^iis qui p^q;i in- digqi pe^cipi^nt licentius grassatur. CopUr^ eos etenim qui exteriorem ecclesifle cultum negligunt, Dominus per Malachiam quorilur, dipens : O vos sacerdotesj qui despicitis nomen meum, offertis super altare meum panem pollutum^ et dicitis. ifensa Domwi poUuta ^t {Mqlac. it ^f 1)- P^Ui^t m coiujmm um ms». -^ u». v. m s^eerciQtes paaeiB»-ki est corpus Ch?isti% ut l^ievor. ^ njmus e^^poiiit, qwi indigosi acceduat^ ad «iltare, Meus^m varo desp^tam lioet verbis ^qq dica^tt tamei; cuw exteiriQrenn ei eultuin nop wa^ut^ ^m. etiam laicis despectabilem faciwt, quonia.ai car- QaUum sensus d^sse putant sanetimaiiM^QQ^ divinae virtutis^ ut>i dees«e vident ornatum ambitioais. Unda e^^, congrHit eisk quod item dicitur :. Vq^ re-r e^ssiiu de vifl, ^t scamic^iiastU plurimois : prapt^ quod et ega dedi vos cQntemptibiles es^e {Malac. u, 8). Deniqive quod U'Ca $$VQtCta vel miaistri Ecclesiae Aunc iu eonte^ipti^ suQt. pa^xime ip«oruii\ ^uini- atrormp culpa est. Quod e^ his apparet, quoniam ipsi l^ioi qv|i eos dea^iciunt, si queu^ (orte repei^eT rint quem reiigiosmxi credunt,, aon medioo^ite^ venerari sol^ut. Qiiii ^bv^ a^ aJLt^re sacrific^^O.eo -q volui^it, ipsi prii^ per noortifiQatioaen^ vitioru^^ Qei ^acitificiupKii ^&s^ det>eMt • ^oquin magis teme- rar4i,^q\W^ ci|lta(e$^ ejuss^m mjste^ii ^^^tantuj^, Quod per Jt^e^^am o^tenditur^ pev quem taU^^s e^prob^at Peus diceA& : Hvlo€Qtaum(Ua vestra addi^ Victitrd^ vesii%x ^P ^oniedite carnes, [Jier* yu, ^i)j, Yeatfa, iwiuit, noi^ n\ea, quia non sum locutusi C4W patri^us, vestri^» et no^ pr^cepi eis de yerhp b,Qlocautomatum et victimarum, sed lioc prs^pi eis dice^i^s» : Audiie voc&a\ vnsam^ et qn/,lf;i^r laPe infk via omHi quofli mandavi vol^i^ (/er- vu, ^a). |)t ts>^i|9^ : Qi^s quaesivit h9C da manibus v^ stri&^u^afferati^s(jk^rificiumf^strQi (/sa. i, 12) ? £t. deiode ; LavQmini^ mund^ esjtote [Is/^^ i, i6). Et c«Bter9i% Quibus yerbist Qstei^ditur, qi^pd ille ad sui ^ peroiciem. s^^TiQiQ^t» q\M pyriuM in v^a ^ia^d^to^u^ Dei ^on anAbutat, et qui si\aB cpgitafionis mat^iq ab. eju» Qc^uUs non $^ufert. Hinc Da.yid ii^ psalmq pcBXVit^tiaQ. dicit ; Si vo^Hisses, sacri^^r^ dedisr S0VSL (P^* x^x i^)^ Quaj,e vero ^acifificium priHS o0Qr|e debeaitt^s^ ut deiiicep» ^ts^is^ ^criticiiw re^^to qr^Qe cf^^br^e po^n^^s, maoifests^t 4\- ceJU9 3 Saerificim^ fHo Spiritus eontvibutatu^ {Psai. i^ i9), aet «i diceret 2 Attari* saorifioio noi deleotaris oiu prius aacrifieio contriti cordi? plar oatus (ueria. Estt ecclesia beatse Qualbiirgis iq hac viciQa nobis regiop^, in qua wiracula fiunt. Qw- tigit autem» sicut domnus abbas (VernQ r^ert, ut eju8dem sanotffi Gualburgis reliquiee super altare per aliquot dies ma^erent. ^ed f^ox miracyl^ ces- aaverunt. Taodm vero ipsa virgo cuidam ex in- firmis apparens : Ideiroo, iiiquiti npn s^pamini, quia reliqui«^ meee sunt super altare Domini, u^^i majeatas divini mysterii dei)^t sqiummodo pelcr brari. Quod oum iUe oustqdil^us referret tuleruqt capaami et protinus miraculfi fieri ooperunt. 3i ergo ob illiua mysterii reverentiam, nec ipsa sua jpignora aancti volunt propiu» vicinari, qujd ce^r ■en .^um eat de immunditiia ? XXIX. Est autem domus apiritalis unu^quisque homo fidelis, quam videlicet domum saperdotes prffidicando mundare deberent a sordibus yitip- rum. Sed hoc jam ita in negligentiam venit^ vit ▼elextolo t^ceant, vel pro muneribusjudicent, ▼tl Qvent. Unde per Miob«am ^icitur c Saem^dotei ^tt» m muneribm judicani, e^ m met^cede d&eeuty et in pficunia divinant (Mich. iii^ If). Et Mala* phias i Non servatis vias rfieas ei acdpiH^ faeiem (Malae. u, 9) ; qui multa jam coqtra sacepdQtea. diiierat. Sed ut Hieronymus exfMmit, idoiroo d0 acceptioAe peraoii8B ponitur uitimum, quia majus est pe^catum. Uude Psalmista : Cur fcicies pepear torum sumitis (FsaL uuxi, 2) ? Bt Jaeob hoc pler niusi peocatum arguit, quod qui feeerit a\idiat quid Deua pei^ Malaehiam tahbus oommiBetur. 4it emm: Nonne miki votuntas im vobiSy «l mtmus no» susdpiam de^ manu vestxYk, sedprojioiam v^s, e$ dis^perdam magistrum et discipulum, et matedi- c,u^ in- genti pavare percuisus fugit, et prp appstata aacKi-: ficare ceaaavit. Hoc cantf a eos dictum sit, qui prq ^oeleratis pb gimtiam eor.um se orat^irps ppUicentw, XXX. Sed quid hoc de exteripribus dicimua, pum playique sic in aemetipgis neghgeatea ewtftHt* nt fopis in habitu immutentur, et iutufi per npnnuUa gravia peccata a Christi corppre peparentur ? St tamen sacrificare pou ce^s^nt. Dum wi*n qoibu^: dam indumentis vel ex parte, vel ex tptp laipahbu^ utuntijr., illis merito comparandi suat, qui iu libra de Civitate Dei appella itiir pynici : fit qpn «anptq JosepU, qui talarem tuni.jam ipgitur a patrp peih eapissp. Qups et Jerpmia^ deplorat, fiipeij^ ; Qt*o- mo^do mutatu^ m cpior qptimtt^ (Tkrsn- iv). CploF optimus est habitu^ prflBtcndeps religionem cuu-^ cti^ amabilem: Qui color fuQC immut^tur, ci^ guffidam indun^enta studio jactanti» quaBsjta ppi- mmm ut^fitii» ^Ptt4 iaipQ8 ¥Upsc«»« (mmi: Qm 575 1 6D0NIS A8BAHS CLtmtAceNsis in m autem adhxret meretrici, unum corpus efAcitur A (/ Cor, Yi, 16), et jam non membrum Christi, sed Antichrlsti cst^ De quo per Danieiem dicitur, quia erit in eoncupiscentiis feminarum {Dan. xi, 37). Ut enim Pasehasius in Ilbro de ^orpore Domini dicit : Quisquis yel membra meretricis fit, hic utiqtie 6lapsU9 de corpore Christi est, et idcirco non hcet ei corpus Cihristi contingere. Nam qui debeant ipse Christus ostendit, dicens : Qui man* ducat camem meam et bibit meum sanguinemj m me manetf et ego in eo (Joan. yi, 57). Ac si diceret : Nisi prius in me maneat^ carnem meam mandu- thte non potest, neque idang^uinem meum bibere. Quid ergo manducat peccator, et quid bibit ? Non utique utiliter sibi carnem et sanguinem^ sed ju- dicium licet vid^atur cum cseteris altaris sacra^ g menta percipere. Et quare ? Quia nos se probat prius utrum in corpore Christi sit, an non. Deinde quia non dijudicat, Tidelicet ut discernat corpus Domini : quid est quantum, quia sacramentum^ qualisque virtus sacramenti, quia divinum ac spi^ ritale est. Unde in primordio hujus celebritatis Christus judicium male accipientibus comminatur, dum continuo post buccelam de manu ejus per- ceptam diabolus. Judam pervasit : ubi mox osten- ditur futurum in Ecclesia judicium. Si quis ergo lapsus de corpore Christi, factus membrum mere- tricis vei diaboh, praesumpserit hoc sacrosanctum oorpus contingere, nec dubium quin ob id judi- cium excipiat^ et cum Juda culp® societur ob- noxius, tam quia corruit, quam quia ex conscien- p tia damnatus, ausus est sine pcenitentia et corre- ctionis venia sancta mysteria temerare. Item ex eodem libro legimus, quia Deus dedit filiis Israel panem de ccelo, habentem omne delectamentum^ sed non in pluribus eorum beneplacUum fuit Deo {Sap. XVI, 20)^ ut testatur Apostolus. Nam populus ille carnalis manna fastidivit, quia inibi non nisi carnalia qusesivit. llli itaque mortui sunt, in qui- bus non beneplacitum fuit Deo. Quicunque vero inter eos spirituales fuerunt, mori non potuerunt; quia spiritaliter comederunt; quia eis esca illa coeiestis saporem et delectamentum immortalitatis preebuit. Itaque similiter nunc in Ecclesia cibus iste quibusdam vita est, quibusdam vero suppli- cium. Unde, o homo^ disce quia Deus spiritus est, et ideo intellige quia cibus iste non camaliter, sed spiritaliter, et cogitandus et sumendus est^ quia neque ab alio quam ab ipso Christo consecratur, neque ab alio quam ab ipso porrigitur. Et quidem sacerdos visibilis astat, per cujus (nanus conse- crari et tribui videtur, sed Christus qui illum et consecrat et tribuit, cui et remedium cuique ad remedium tribuatur, divinitus discernit. Nam is qui cum Juda contemptu et vitio reus tenetur, cum Juda utique condemnatur : et qui cum Petro ac caeteris fideliter participatur, cum ipso utique et cffiteris apostolis in corpore et anima consecra- tur. Hoc ergo judicium in natale calicis mox exci- pitur, ut doceatur quid contemptoribus immineat, fd dami^{^t| a consoientia pedem a mensa Domini noU r^ti^axerint. Hinc Deus per Moysem : DiCy k- quit, ad filioi Aaron, et ad posteros eorum : Om- nis qui accesserit de siirpe vestra ad ea qux con- secrata sunt, in qua est immunditia,peribUcorQm Deo. Ego sum Dominus{Lev. xxu, 3)< Ef cerieilla nihil aliud erant quam umbra istorum. Si ergo ad umbram non licebat immundum accedere, quan- tominus ad ipsam Veritatem ? Ex qua in finem prohibitionis conclusit, dicens : Ego Dominus. Ac si dicat. Ego scrutans corda, ego ipse sacerdos, qui discerno qualis unusquisque accedat. Hine Ambrosius in primo Officiorum : Castificabator, inquit, populus per biduum, aut triduum, et lava- bant vestimenta sua, et non aliter ad hostiam a^ cedere permittebatur.Sed si in figura tanfa populo observantia jubebatur, quanta in ipsa veritate sa- cerdotibui tenenda est? Disce igitur, o sacerdo» et levita, quid sit lavare vestimenta, ne inquinato corpore quo anima vestitur, majestatem tanti my- sterii temerare prsesumas. Hinc in Regum volumin dicitur : Sipeccaverit vir in virumj placarieipo- test Deus : si autem m Deum peccaverit, quis orabit pro eo {I Reg. iiy 25) ? Tunc enim de negligentia sa- crificiorum licet tepide Heli filios suos corripiebat. Quod tale est ac si diceret : Qui Deum totius creatune conditorem contemnens indignus ad ejus injuriam communicare prsesumit, quem intercessorem ha- bebit ? Tahs profecto nec Dei reveretur praesenllam, nec preesentiam formidat astaatium . angelorum. XXXI. Nec ideo securitas subrepat, eo quod io- digne sumentibus divina patientia ad tempus par- cit, quia certe illi magis punientur, qui in pmseoti correptione judicantur indigni. Siquidemin exor- dio Ecclesiee necesse fuit, ut ad rem demonstrao- dam plerique transgressorescorporalietiampcena plecterentur. Unde Apostolus ad Corinthios : Idio, inquit,tn^er vos multi infirmi, el imbeciHes, ei d&r- miunt muUi {I Cor.xi, 30), somno videlicet mor- tis. Ab angelis quippe qui ad hoc positisuntetiam nunc perimerentur ; sicut in preedicto libro Pa- schasius . testatur, quicunque vel semel indigoe communicant, nisi bonitas Christi, cujtts judicio pendent omnia, gladium suspenderet, et tempo- ralem mortem quibusdam ut poeniteant remove- ret. Alioquin nunc plagae etiam et infirmitates nunquam tantum crebrescerent, si omnes illud mysterium sicut oportet perciperent. Resipiscen- tibus vero duplex in poenitentia debet esse luctos, vel quia peccaverunt, vel quia coeleste donum ad judicium male pr8esumpserunt.Quod sane delictum nullo alio nisi Christo interveniente donabitur. Un- de in lege ab his qui in sanctificatis delinquunt, aries per quem Christus intelligiturofferri jut)etur: ut apud Deum Patrem Ueus homo pontifex id aeternum interpellare pro eo fideliter credatur. At- que ipsiim per se moribus et vita quotidie re in^' ctum operit. Alioquinquiin Deum peccat, quis ora- bit pro eo? Quamvis enim quisque multumsitex aliis peccatis indignus, tamen ex islo magisgrava- tur, si sancta contingit inunundus. Quod exemplo Judee monstratur, qui licet corde nutaverit, tamen 577 GOLLEGnONUM!LIBRI TRES. — LIB. 11. 57$ ante perceptionem illius mysterii cum apostolis A juxta altare, et quorumdam monachorum qui ac- cedebant noraina scribendum in libro quem tene- bat, ct quorumdam non scribendum. Quos cum senior notasset, unumquemque seorsum disquisi- vit, et invenit in singulis mortale peccatum. Quos ad poanitentiam exhortatos tandiu cum eis fievit, donec ahquando videret eos cum cfeteris ascribi. XXXIH. Inter omnia tamen peccata maxime discordia et luxuria gravant. Nam de discordia Dominus ipse ait : Si offers munus tuum ad altare, et recordatus fueris quia frater tum habet ali- quid advet*sum /c, relinque ibi munus tuum ante altare, et vadeprius reconciliari fratri tuo (Matth. V, 23, 24). De quo sicut S. Gregorius faletur, pen- sandum est, quanta culpa sit discordia, propter erat, et a Domino monebatur. Post perccptionem vero traditus SatanfB continuo exivit foras. Ob hoc itaque quisquisiUudindigne sepercepisse meminit, duplioem, ut diximus, debet habere luctum, ut exacta poBuitentia possit denuo sancta participare. Namque pcenitentibus jussum est ut hfedus tollatur cum agno, ut si quis post lavacrum ceciderit, et cum stantibus agnum comedere non potuerit, vel haedum comedat, qui semper pro poenitentibus ma- ctatur.Non quod Christus hsedus sit, sed pro diver- sttate meritorum aut agnus, aut heedus unicuique iit. Binc item jubetur, ut qui in primo mense, id est in ea gratia quam in baptismo percepit, Pascha fa- cere non poterit; saltem in secundo mense iUud fa- ciat, id esi in pcenitentia, quee post naufragium 3 quod Dlud munus respuitur, quo omnis alia cui- secunda tabula est, haedum induigentiae percipiat. XXXII. H«c, et alia multo plura Paschasius ex dictis Patrum ad reverentiam sancti mysterii com- mendandam, atque majestatem ejus demonstran- dam, conscripsit Quae si quis licet sciolus legeht, tanta credo discet, ut de hoc mjsterio parum se eatenus cognovisse putet. Verum isto tempore quod nimis dolendum est, ita sacrosanctum istud mjsterium in contemptu iiludimus, tanquam non sit Pater qui honorem Filii sui Jesu queerat et judicet. ita veritas prostrata est, ut sicut in Da- niele dicitur, abominationem in templo Dei fieri videamus. Gseterum pro ejusdem mjsterii reve- rentia coDunendanda qufiedam, si placet, exem- pa solvi consuevit. De luxuria vero per hoo- apparet, quia nuUi tam periculose hoc mjste- rium contingunt quam luxuriosi. Quod in dis- cretione virtutum quibus participes ejus mjs- terii pollere debent, primo loco ponitur. Renes vestros accingetis, quorum scrutator est Deus, et ubi virtus Satane est. Quo contra Zacharias casti- tatem participantium admirans, atque ipsas hu- jus mjsterii species designans, ait : Et quid bo- num est /)«.», et quid pulchrum ejus nisi frumen- tum electorum, et vinum germinans virgines [Zach, IX, 17)? Liquet autem plerosque veluti sues immundas ad hoc sine prcejudicio reatus sui ac cedere, ista pedibus calcare. Verentur enim hu- pla proferamus. Dicit sanctus Gregorius Turo- q manis coram obtutibus magis suam verecundiam nensis in hbris Miraculorum de quodam presby- tero, cui in Dominica solemnitate propter suam personam concessum fuerat ut missam celebra- ret, qui statim ut ad communicandi horsim perve- nit^ mox epilepsia comprehensus corruit spumans sacramque particulam ab ore projiciens, qui ipsa nocte, sicut plerique testati sunt, ebrius fuerat. Item ipse de quodam infami diacono^ quia dmn capsam cum corpore Domini deferret, de manibus elapsa est, et per aerem super altare reversa. San- ctus vero Hieronymus in vitas Patrum de beato Eulogio dicit, quoniam cum videret quosdam ex monachis volentes accedere ad communionem re- tinuit eos, dicens : « Tu habuisti hac nocte fornica- portare, quam coram majestate divina et omnium sanctorum prffisentia temeritatis offensam incur- rere. Quibus profecto cordis induratio cum nec se corrigunt, nec Dei visitantur pietatis verbere, jam poena peccati est et contemptus superbiae. Si enim de Bethsamitis septuaginta seniores, et quinquaginta miUia plebis percussi sunt, eo quod viderent arcam Dei, multo magis isti, nisi resi- puerint, «temaliter plectendi sunt, sicut ipse testatur per Moysem : Omnis qui accesserit ad ea qu3S sanctificata sunt, in quo est immunditiaf peribit coram Domino [Levit. xxu, 3). Quid ergo si poena differtur, nonne h»c designata sunt in thesaiiris Dei ? Gonsiderat enim novissima eorum, tionis desiderium ; tu vero dixisti, Nilul interest si- _ et reddet ultionem hostibus suis. Nec praetereun- • • • . j • 1 • MJ 1 .^•_ ^ J _._2 J. * A.^ 1*1^ !• • •*! • •• • • ve justus sive peccator ad sacramentum accedat, et alius dubitationem habuit in corde dicens: Quid enim me sanctificare communiopotest? Hos ergo singulos removebat a communione sacra- menti, donec paululum per poenitentiam et lacrj- mas purificarentur. Item idem refert de sancto Machario, quod eo tempore cum fratres ad susci- piendam eucharistiam accessissent, viderit in quo- rumdammanibusprasvenientes i£thiopes carbones deponere, corpus autem Domini quod sacerdos dare videbatur redire ad altare : aliis vero an- ^lum Domini cum manu sacerdotis sacram par- ticulam darc fiigicntibus praMlietis /Ethiopibus. I tem ipse de sanctoPiamone perhibet, quia quodam tempore cum sacrificaret vidit angelum Dei stantem dum quod quidam ita diabolicis illusionibus fal- luntur, ut credant quod quamvis in peccatis suis jaceant, illius tamen sacrosancti cibi ac potus per- ceptione purgentur : contra quos per prophetam dicitur : Dilectus meus in domo mea operatus est male {Jer. xi, 15). Nunquid carnes sanct» mun- dabunt illum? £t item alius de his qui pio- rant quidem, sed lacrymas suas poUutione maculant, ait : Openebatis lacrymis aUare meum^ sed non respiciam ad sacrificium, non accipiam placabile quid de manu vestra {Ma- lac. n, 13). Quisquis ergo in sordibus est, det ho- norcm Dco, et non prntsumat eo concepto ad ejus sacramentum impudenter accedere, donec ut dictum est, lavet per poBnitentJam maculas im- m S. ODONIS ABaAHS CUJNIACENSIS H munditise, si quoquo modo demum valeat tantffl reconciliari gratiae licet oilensse. XXXIV. Nec prffitereundum quod quidam sibi male conscii, dum continere se negligunt^a sancto mysterio cessare malunt, et melius quidem est ut cessent, sed non vivunt, quia nisi manducav&itis camem filii hominis, non habebitis vitfim (Joan, vi, 54). Quid enim indignis officio cessare expediat non solum ratione auotoritatis divinfie, sed etiam exem- plis plorumque monstratur. £x quibus aliquid commemoremus. Testatus est mihi Bego canoni- cus sancti Martini de quodam sacerdote^ qui cum die Dominico de venatu redierit, et missam cele- brare praesumpserit^ mox ut ad horam consecra- tionis ventum est, illas voces quas post canes emittere solebat, inclamare super sanctum altare ccepit. Sed et alius Leo nomine venandi consuetu- dinem habebat : qui tamen amens factus est, et per multa loca sanctorum deductus, tandem re- perto sensu noster monachus factus est ; et utipse vidi, in tantum usque ad finem religiose conver- satus est, ut frequenter cum solus oraret capiUos aibi detrahere soleret. Quod etiam ille a sancto Benedicto curatus suo demonstrat interitu. Qui cum postposita ejus prohibitione sacrum hoc officium suscipere praasumpsisset, mox d&moni traditus est et usque ad mortem vexatus. Nonnulli vero vanitatis studio dediti, auratis et accuratis vestibus et vasis pretiosi metalli ad hoc sanctum mysteriumcelebrandumdelectantur. Qui bene quidem facerent^ si corda sua pariter in (69) Vizeliacum monasterium, Dicitur et Vizelia- cits apud Petrum Yenerabilem, Veziliacus in epist. Joannis Sarisber. et Virzeliacus in diplomate Pas- chalis II ad Altardum abbatem. « Fundatores au- tem illius, ut inquit idem Paschalis, exstiterunt Geraldus comes vur nobihssimus^etuxor ejus Ber- tha ; qui et ipsum pia devotione et testamenti con- firmatione beato Petro apostolorum principi obtu- lerunt, » temporibus Caroli Calvi regis, non Caroli magniy sicut habet fragmentum vetus fundationis hiyus coenobii. Quod tamen, quia Nicolaus Ca- muzatius, vir de antiquitate bene meritus, illud mihi perhumaniter et ad utilitatem publicam com- municavit, hic inseram integrum. Fundatio ccenobii Vezeliacensis ex velutissmo codice ms, imperfecto. « Temporibus Caroli Magni iinperatoris et regis Francorum circa annum Domini 821. Girardus de RoussiUon comes Nivernensis et Bertna ejus uxor, cUvini nominis succensi amore, de bonis suis a summo largitore collatis, monasterium in loco qui dicitur VezSQacus in regno BurgundiaB, in hono- rem Domini nostri Jesu Christi. BB. Apostolorum Petri et Pauli, et B. Mariee Ma^dalenes construxit. Et quia territorium quod dicitur de VezeUaco, in quo construere diotum monasterium in votis ha- bebat, erat de domanio regni Franciffi, cum dicto Carolo rege Francifie et imperatore, permutavit cum territorio ad dictum Girardum pertinente vulgariter dicto Mons Regalis cum territorio de Vezeliaco, qi^ annuens prfledictus imp. Qirar- dus comes Nivernensis et ejus uxor Bertha mo- nasterium et habitaculum ancillarum Dei sub Regula R. Benedicti viventium construxit, dota- vit et fundavit. Quod cum omnibus rebus illius monaAteni sancte RonianflB Ecciesiffi, testamen- to subdidit. Quod testamentmn confirmatum et ratum fuit ab invictissimo et gloriosissimo Carolo A divinis oculis ornarent, ut quidam Patrum ait, qnia in hoc sancto opere,non vestimenta,sedcordamu- tanda sunt. tNam, utbeatus HieroDymusinepislola ad Rusticum protestatur,nihililloditiusqiiicorpiu Domini canistro vimineo, sanguinem autem vase vitreo portat, sicut sancti episcopi Caesarius Are- latensis, et £usebius Tolosanus, sed et Ambrosius Mediolanensis, qui pro redemptione captivoram suas ecclesias ita nudaverunt, ut ipsa initiata ya- sa, fractavideUcet pro eis venundarent : valdecon- gruum 8BStimantes, ut quorum animie per illud m jsterium^ quod in cahce fit, ab aBtema captivita- te salvantur, eorum corpora, si necesse, sit a tem- porali captivitate distracto caiice redimantur. iii ergo bene iomiolant, qui avaritiam de templo eji- B ciunt. Qui autem pulchritudine vasorum vel ves- tium studet, ad solius Dei laudem id faeiat Hemi» nisse tammi debet^quod prophetade ministronmi munditia magis sollicitus erat, qui non dixit: Mundate vasa Domini, sed, mundamini qui ftrtu vasa Domini {Isa. lu, li ). NonnuUi vero, ut neno- stro ordine dicamus, quibus nec passum pedis, nec ipsam suam voluntatem in potestate sua ha- bere permittitur, de propriis cistellis sumptuo- Bum ad mysteria peragenda producunt appara- tum, quem contra consuetudinem sanctionemque sanctorum Patrum de iniquo mammona acquir runt^ et quasi ad ornatum ecdesis relictuh possident. Quorum unus ille per oujus oecasio- nem (69). Vizeliacum nuper monasterinm est in Q cineres redactum, cum, sicut audivimus, de can* imperatore et rege Francorum, et diplomate suo in tutela et salvagardia istud monasterium et monachas ibidem Deo deservientes cufu depeo- dentiis posuit, et accepit. Dictus vero Girardus co- mes voluit et statuit suo ipsius testamento, ut quoties abbatissa ab humanis discederet, congre- gatio moniahum ibidem Deo famulantium liabe- rent concessam potestatem oum consilio sancto- rum virorum^ alteram bonaB vitee et boni testimo- nii ex eo consortio atque collegio electam, cum approbatione summi pontificis, prseficere. Deinde Ludovicus dictus Pius, filius Garoli Magni et im- perio et regno Franciao successor, hujusmodi fuo- dationem et dotationem apprabavit, et monaste- rium '*um ancillis Deo servientibus in proteclio- nem et salvagardiam accepit, et omnia qu» acta fuerant ab ipso Girardo comite et Berthaejusuxo- re confixmavit. Quod similiter fecit Nicolaus papa D primus nomine qui hujusmodi fundationem et donationem laudavit, anno Domini 838, sui ponti- ficatus primo, et prfficlictum monasterium sub *- dis apostohcffi tuitionem acceptavit, omniaqne qim per eumdem comitem et ejus uxorem inpne- dicta fundatione ordinata fnerant, contirmayit, el maxime statuit ut obeunte abbatissa non alia ibi ordinetur, nisi quam consensus monachorum se- cundum timorem Dei, et beati BenedUcti, regula- rem institutionem eiegerit, et apostolicaB sedis pontifex pr»viderit ordinandam, aut suggeslioae monacharum oonsenserit ordinatam. Aliaque pn- vilegia, exemptiones, concessiones, et gratia? abbatisssB et conventui prflanominati monasteru contuUt, concesras ? ' Potestatem accepi a Domino tentare ^ quos volo. £t Pachomius ad eam : Quid vis,inquit, esse f et illa : £go sum, ait, diaboh virtus, et cali- gine mortiferGB voluntatis mortales involvo ; sed suis vel tibi appropinquare propter Gbristum, qui bumanaius est, non possum. Sed nunquid ita erit semper ? veoiet etanim tempus post obitum tuom, quando prout libuerit, inter eos quos nunc tuis orationibus munis debacchabor. Et Pacho- mius : £t quid scis si meUores eru')t, qui illos corroborent? Nam tu pr«scire omnino nihil prfls- vales quod est soUus Dei. At illa : Plura tamen, ait futura ex prsBcedentibus cognosco. Et vir sanctut ad eam : Et quomodo, inquit ? iUa vero ait : Omnis rei principium tendit ad augmentum, dehinc ad detrimentum devergit. Sic ei^ et in hac vestra professione, ut oonjiciOi fiet. Nam inter vitia sua signis, et variis virtutibus roborata succrevit ; cum autem senescere ooeperit, aut temporis diurnitate lacescens, aut negligentia teporis deficiens a pro* priis incrementis minuetur. Tunc igitur adversus hujusmodi potero priBvalere. Quod ita fierinostra satis effrenata pravitas ostendit. Pachomius vero post heo magis quam hominibus {Act, v, 29). tete- rum quam plures inter eos existunt, qui etiam sub maUs praepositis bene vivunt, qui quamvis extra communem sanctn regulse vitam vel ordiiiem de- gere quasi captivi coguntur; Da^^.ielem tamen et tres pueros, qui in Babylone ccmtineoter vixe- runt, imitantes, fornacem vitiorum feliciter en- dunt. De ecclesiasticis viris, qui sfecularium facta mutantes velut a Babylomis Hierosolymit» cap- tivantur, et de tribus vitiis per qu» status reli- gionis maxime confunditur, plura jam, et forte verbosius quam oportet, posita sunt. Gffiteram quod tuse, venerabiUs pater, lacrjmffi testantur, ita jam defecit spiritus, etdiminutae sunt veritates, ut sicut Isaias iUacrymatt facti videamor sicut a principio, quando Deus non dominabatur nostii An non ita est ? dum inter propinquos feralia suc- cedunt odia?dum jurgia nascuntur infensa? dum usque ad sanguinem seevit inexpUcabUis et c»ca maUtia?dum bonis invident pravi, liberalibascii- pidi, quietissimis turbulenti, studiosis inertes, pb- cidis implacabUes, tranquiUis immites, modestis temerarii, sapientibus, stulti, simpUcibus callidi, mittissimis quoque furiosi ? Sed meUus eorum in- sanias apostoUca tuba redarguit. Nam cum noTis- simorum pericula temp orum gentium Doctor ex- primeret, intuUt dicens : Erunt enim hominesiap- sos amantes, cupidi, etati, st^erbi, bUuphemi, parentibus non obedientes, ingrati, seelesti, nne affeetimey sine pace, criminatores, incontinenUif immites , sine benignitateyproditores, protervi, tvni- di, voluptatum amatores magis quam Dei(nTim, ui, 2-4). Hic beatissimus Paulus quod superius diffuse protulit mira brevitate ooUegit, ostendeQs eos ideo tales fore, quia voluptatum amatores existerent, quia vitiosissimis cupiditatU)us se sub- jugarent. Hinc enimcunctamaIaproveniunt.Dum Deus contemnitur, voluptates an^antur. Hinc est quod, ut Sapientia dicit: Omnia commista swU apud eos : sanguis, homicidiumf fictio, perjuriu»t tumuUus honorum, Domini immemoratio (^* XIV, 25). Hinc et Osee querimoniam f aciens dicit : Nonest ventas, et non est misericordia, etrmtsi scientia in terra. Maledictum, et mendacium^ tl homicidium, furtum, et aduUerium inundavcrt/^t et sanguis sanguinem tetigii {Osee iv, 1» 2). Etpo* puU, sicut bi qui contradicunt sacerdoli, de qui- bus una ApostoU sententia est, quoniam n&n to- lum qui talia agunt, sed et qui consentiuni facicA' tibus digni sunt morte {Aom. i. 32). XXXVII. Dicit Isaias : AngeU pacis amare f^ bunt {Isa, xxxui, 7). Quisquis ergo de istis est, cl non de ilUs, do quibus dicitur : Colomba seductdf non habens cor (Osee vii, H), et qmbus dicitur: Quare non magis Utctum habuistis ? (/ Cor* ^i 2). Lugendum est ei prsesentis vitae tempus, inquo sunt ita omnia confusa, ut veritatis quidim oec vestigium usquam videas, nequitiss vero atqu^ luxuriee cuncta esse repleta prospicias, nec a)i- quid juste recteque servari : humUes et inv>"' dos, atque pauperiorcs videas, a superbis potcutibus divitibusque comprimi, affligi a'ns horl)as invonit, quihus suw malitifln ventrem tomlat, qucm lanlo de- lectabilius quisque pasoit quanto sordidius in- quiuatur. 19 D 587 S. ODONIS ABBATtS GLUNiAGSNSiS ii. S88 XL. SoieDdum yero quod in hac peregrinatione, A soliicitat. Sed hfiec causa est quod omnifl pahter ubi Babylonici et HierosolymitaB mistim procuiTunt, et reprobi firequenter superbire, et electi humiliari soleant. Sed superbis mentibus humilitas alta est. Et idcirco cum hanc specietenus conscendere ni- tuntur, diu in ea morari nequaquam possunt, quoniam alienum estquod apprehendere quaerunt, et quasi a ciivosis itineribus mox relabuntiir. Nam quousque hanc abjioiant, et ad consuetam elatio- nem redeant, quas grave pondus in oorde patiun- tur. De istis ergo dicitur : Omni equidem tempore vit» supcrbiunt impii, quia licet speciem humiiita- tis assumant, hoctamen ad aoquirendam inanem gloriam faciunt, et ita de ipsa ficta humilitale gio- riantur, ut etiam inde superbiant, si contra super- morbus obtinuit, ettanquam si eveniat, multissub uno languentibus prseslo esse neminem sanum. Gertum est quod omnis pariter coiTumpat et absu- mat incuria, dum nemo es^t qui vel opportuoa pr«Rbeat, vel importuna prohibeat. Ita et nobis ac- cidit : dum enim nemo sanus est corde, sed oiu- nes languemus a salute mentis, alii majore, alii minore peste, nemo utique est qui curet. Etenim si quis Uicunque adesset, qui vel prescepta Clirisli, vei transgressiones nostras discerneret, nescio si ullos alios magis quam nos ipsos prfficeptis ejus oontrarios judicaret. XLil. Pro his et hujusmodi quae in h^jus vite nostrso statu, jam frigescente charitate^ et abim- biam subtiiiterdispotarenorunt. Solentquippe et j) dante iniquitate, geruntur, Dominus per Amos electi superbire,sed non omni tempore, quiaprius- quam vitam liniant, oor ab elatione ad humilita lem commutant. Superbisse enim, cecidisse est. Unde et pcr Psalmistam dicitiu* : Non veniat mihi pes tuper^im {PsaL xxxv, 12). Pes, inquit, non pe- des : liquet enim quod nulius uno pede diu gra- ditur. Ob id ergo quoiibet alio vitio tentori permit- tuntur^ ut humilientur ; humiliati vero diaboii esse desinanl, oui superbiendo miiitai>ant. Hino per Sophoniam dicitur : At tamen^ subaudis, licet ad horam superbias, timebu me et accipies discipli- nnm (Soph. m, 8)» XLI. Quod autem inter omnia maia gravius no- ^wty ita pessimus pecoandi ^usus ipsa jam con- queritur dicens : Nunqmd non ui fUii /Ethiopum vos ettis mihifiUi Ist^ael^ aU Dominus ?{Amos* u, 7.) Post dealbationem qu£e fit in Selmon, ad nigre- dinem peccati redimus : iVive, inquit, dealbabun- iur in Selmon {PsaL lxvii, i5)« £t oum Seriptura dicat : Vereeundos et reverendosfacUefUmhml ahotnniimmunditia ; quo videlicet verbo geaera- liter omnis inquinatio vel oceulta vel maoifesta comprehenditur, qu«, ut Hieronymus dicit, Doml- nare turpissimum est ; nos eoontra inpassioDede- siderii sieut gentes «stuamus, et omoes, ut ait Isaias, ad avaritiam decUnamus a summo usque ad minimum, ut equus emissarius hinnientes, ut merito quasi degeneres a coBlestiPatre audiaioufi: suetudine roboratus est, nt pene nuiius justo ivl- ^ Nunquid vos non filii sceiesti^ semm mendMt dicio peccatum discemere queat. Sed siout Aaron filiis Israel deos quaMrentibus non re-titit, sio om- nesaut iniquisunt, autiniquitaticedunt Quaprop- (er illacryman^ Isaias Deo dicit : Quem doeekit scientiamy et qn^n intelligere faciet auditum ? Sacerdos et propheta nescierunty prxebrietmte ab- sorpti snnt a vinOf nesderunt vidmtem, id est Oo- minum^ et ignoravertmt judiciism {Isa^ xxvui, 7, 9), id est discernere pondus peecati. Quin potnts adulteris, quos «^uere 4ebuemn€^ ut ibi dkitur, sacerdeies appiaudebant, et poputus meus diiexit talia. Contigit «rgo nobis quod illis soiet, siout Joannes Ohrysostomus dicit, quivel phrenesia pa- tiuntur, "^«1 menteoapti sunt, a quda^s cnm muita tuTpia et periculosa vel dicantitf' vel gerantur, nec pudoris tamen aliquid nec poenitudinis capiunt ; quinimo et magnifici sibi ac sapientiores sanis vi- dentur ac sapientibus. Ua crgo^ et nos cum omnia quse sanitati <»>ntraria sunt geramns, nec hoc ip- sum quidemquod est insanius nobis cognoscimus. £t enim si in corpore parum aliquid inorbi pulsa- verit, statim et medicos adhil>emu», «ft pecuniam profundimus, et omni observantia curam,quM me- dicinse competit, gerimus, nec prius oessatur,qwkin quae molesta sunt mitigentur, si trtcunque fleri po- test. Anima vero cum quotidie vulneretur, cum per Bingnla lanietur, uratur, participetur, et modisom- nibus pereat, nec parva quidem pro ea cura nos D {Isa. LviT, 4.) £t item ipse : fn indulgentia sua rt- demiteosy el illiad iracundiasn provocaverunt, et afflixerunt Spiriium sanctum ^us, et canmm est eis in inimicum (Isa, lxiu, 9, iO). Hinc quoqae in persooa ejus Jftcob dieii : Sine fHiis factus sm- Ecee qualis est hajus vitee stalua^ si tamen etatus diceQdus est, qui tot easibus delietorum ad niiouD vergit, f.t quem tanta suae pravitatis moles adima demer^t.Prohi8ethujusinodi, quie tam nfl^ti- l^icia snnt, ut mafis deflari, quam refern possiat, iu^eodam est hss qui eonsolationem Jesu ezspe^ tant 0 qujun foonum est, venerabilis paier, super talia cootristari i Quisqnis entm ille est, a&gefais paois vKieabitur, juxta illud IsakB quod paBffiisi* mus jam : Angfdipacis amareflebmU {Isa. xxnu, 7). Et inler eleetos assigiiari meretar, sicut per EKeefaielem dioitur : Signu Tau issfrontibus wro- rum l44§enfium {Exech. ix, 4). Tau littera ^iem sancttt orucis gerit. Videte ergo quaoi magnam bonum eit doiere pro malis; pro qno di^ns atione deficiant, Scripturarum solatio se sustentan-. Sicut Paulu'', qui in mundi hujas adversitate dejectas dicebat : Quseeunque srripta sunt, ad nostram doctrinam scrtpta sunt, ut per patien- iiam et consolattonem Scinpturarum spem kabea- mus {Rom. xv, 4). Hsec ad legendi studium dicta sint, nonc ea, quee animo prteposita sunt, aggredia- mur. Universam Ghristi famiiiam, id eit omnem electorum collectionem, qni vel in ciericaliy vel in laicali ordine, aut in divitiis, aut paupertatedegen» tes, eidem Christo, videlicet humili regi, homili corde militant, per Jodam, id est per jdomum Da- vid, supra diximus designari. Per decem vero tribus, qa« licet de genere patriarcharum) ticut et tribus Juda, descenderint, tamen a Dei ealtura discedentes vitulos in Saxnaria coluerant, illot Christianos figurari qui mysteriis quidem fidei regenerantur, sed avaritiam, qnm est idolonim servitns, colentev, aut aliis qaibuslibet desideriit male inhierentes, Deum, quem voeibns eonfiteiV' tiir, factis negant : per Assyrios autem quislibet gentes exprimi^ qni Deum non eolaeront. Igitar et tune illm deeem tribus ab alienigenie affliota faerunt. Sic et modo perversi Christiaiii pagaso*- rum extermioio subjiciuntar,etsicdoma8lada9qiiA decem prsddictas tribus in malisactibasfreqoenter secnta faerat, tam ab ipsis deeem tribubus; quam ab alienigenis vehementer legitur oppressa tone fois^e. Sie et nunc boni qoilibet Christianiy pro eo quod malos frequenter imitantor, et a paganis, et abipsismatis Christianis pleramqoeoraciantur. Per UIos igitiir quibusomnia in figuracontingebant, hoe satis ostenditur, quod fllios Ecdesie non solum a paganis, sed etiam ab ipsiv suis contribulibut multa oporteat pati. II. Heee sane eapti vitas, qon foris ingeritar, tanto levius toleranda est, quanto et animaram saloti pro*- baturaccommodata. CmHemai estaiia vaatatiOyVide^ licet spiritalis, qoa nonrebus sed virtatibasspoliar mur ; qoae tanto vehementior est, quanto et occul- tius perstringit. Quam scilicet vastationem illa cap- tivitas specialiter designat , qua tribos Juda Jbn Babylonem translata est. De illa namque scrilHtur, quia rexBabylonisregem Joachim captivavit, etde Juda principes et fabros et inclusores et sacerdo^ tem primum, et sacerdotem secundum, et Janilorcs, et eunachum unum, et quinque viros qui steteront coram rege, et Sophar qui probabat tirones. Rex igitur B jbylonisJoachim i ege captivato Mathaniam, qui interpretatur, ntfmu9,proeoinstituit,et vocavit cum Sedeciam, quodest justus Domini : quia, utHie« ronymus aitinEcclesiaste,diabolns, qui est rexeon* fusionis, id agit, nt sapientes et religiosi viri qoasi viles premantur^ nein popolis appareant,quod est Joachim regem, ne appareat,ab8enta8se, et hiqui servisuntvitiorum peraUquod munus locomsan- etitatis obtineant,quod est per NabiiohodoDOsor Mar- thaniam in Sedeciam verti. Hinc Salomon : Vidi^ inquit; servos in equis {Eccle, x, 7). Hinc namque iDa Simoniacaharesis, quam princep^ apostolorum in ipso auctore^ et beatus Gregorius in seqoaeilNM 591 S. ODONIS ABBATIS CLUNIAGENSIS II m ejusterrihilianathematemiiltaYit. Hic ergoHatha- A iibentius sequuntur Simonem magum, tcI Ana- nias undecim annis regnavit, qui numerus pro eo quod denarium excedit, decalogi transgressioncm signat. Itaque sub tali rege captivantur de Juda principes, quia videlicet his in Ecclesice principatu insidiante diabolo constitutis, ita in toto grege fraus ipsius diaboli debacchatur, ut principes, id est illos qui boni operis agilitate cseteros prasire debuerant, per quodlibet vitium sibi substernat : et fabros captivat, id est illos qui spicula verborum in igne divini zeli conficere debuerant, atque alios ad spiritale certamen armare, talentum ingenii coegit in terrenis actibus implicare. Et inclusores, id est eos qui muros virtutum per aliquod vitium intemiptos caemento preedicationis resarcire de- mam, qui haBresiarchfie hujus malitisB faenint, quam sanctos omnes qui ab exordio fideliuin contra perversitatem istam semperpugnayenint? Malitiam dicimus, qua malignus hostis ita mentes camalium inficit, ut ea qufle Dei sunt non pro Deo, sed pro lucro terreno, vel pro humanis laudibos gerant : imitantes Simonem magum, qui donum rancti Spiritus ad hoc comparare voluit, ut aliis ad lucrum venderet : vel ea quae pro Deo relin- quere debent, cupidine lenocinante, sicut Ana- nias^ repetant. Ne enim illa vastitas fideles occd- paret, civitati suce, quse est Ecdesia, Deus Pater Filium pro muro dedit, juxta illud : Salvatorpo- netur in ea munis : et patriarchas et prophetas, buerant, ab studio corrigendi cessare facit. Et sa- 3 sicut illic sequitur, pro anteniuraH (I$a, xxvi, ij, cerdotem primum,id est episcopos, et acerdotem secundum^ id est aliosinferioris gradus, qui tanto facilius in praeceps ruunt, quanto eosdem episco- pos, qui sibi ad imitandum prrelati sunt, quasi li- cite sequuntur. Et janitores, id est eos, qui haben- tes clavem scientlffi reliquos iutroducere debue- rant, ita subvertit, ut nec ipsi intrent, nec alios et apostolos, qui super muros ejus die ac nocte stantes non taceant. Et quid plura? semper ab omnibus doctoribus propugnacula, et verboram spicula conficiuntur, quibus a cordibus fidelium ista malitia repellatur, qua gloriam hominum di- ligunt magis quam Dei. Sed tamen superabundat iniquitas. Quia vero nunc hora malorum est, et intrare sinant. Et eunuchiun unum, id est absti-* potestas tenebrarum, si prsedictae vastitati resis- nentes. Unus dicitur, ob singularem continentiam^ et eunuchus ob professam castitalem : quos ita plerumque fallit, ut de ipsis virtutibus non Dco, sed hominibus placere gestiant. ToUit et quinque virosy qui steterant coram rege, id estillos, qui ad sanctum altaris ministerium deputati servientes quasi proosentiores Deo assistunt^ quinque sensi- bus corporis servire facit. Et Sophar qui probabat tirones, id est magistros puerorum vel converso- rum, quos ad hoc in suo discipulatu suscipiunt, ut eos in dissipans Domini erudiant. Sed e contra magistri aut per immaturam libertatem, aut etiam per malum exemphun, illos corrumpunt et dissi- pant. Unde et Sophar dissipans interpretatur. Hos igitur omnes rex Babylonis tunc historialiter de Juda captivavit, et quosdam interfecit^ quosdam vero in Babylonem duxit, quia nunc rex confusio- nis diabolus multos qui in Ecclesia statum religio- nis fulcire debuerant, aut per se, aut per exempla carnalium a religione detorquet. £t sicut ille quos- dam interfecit, sic iste irrevocabihter nonnullos pec- cati gladio trucidat. Illi vero^ quos captivavit, eos tere nequimus, pro his saltem, quos c€ptivat,do* leamus, et ad ea quae de exteriori captivitate di- cenda sunt redeamus. IV. Judex noster dulcis et rectus est, universs viffi ejus misericordia et judicium, et idcirco in ipsa animadversione sua, quam justis pro pecca* tis infert, blandimentum misericordiae dulcis in- termiscet. Quod etiam in prsefatis gentibus de- monstratum est. Quando enim ab Israeliticis Jada captivabatur, missus est propheta, qui principem arguit, et omnes captivos relaxari fecit. Et cam idem Juda in Babyloniam duceretur, Ezechielem Deus cum eis proficisci fecit, qui afflidum popu- lum consolaretur. Jeremiam autem cum reliquis qui in Hierusalem remanserant^ stare voluit. Quos etiam in iEgyptum, licet super ejus interdic- tum descendentes, isdem Jeremias comitatos est Sed et nunc inter quotidianas pressuras, quibos a paganis vel amalis Christianis cingimur, nonnul- ]os quamvis paucos constat divinitus reservari, quorum aut exemplis, aut verbis, aut etiam pre* cibus et afflicti consolentur, et afflictores repn- signiiicant qui miseriis hujus vit» tanquam in mantur. Quod omnino mira dispensatione iit, at peocata per illatam afflictionempuniantur,etpeC' catores per indultam consolationem ad spemrefe- rantur. 0 inefifabilia divinae pietatis viscera! Dtus culpas insequitur, ettamen peccatores protegitSio filioslsrael,cumvellentpostejusoffensionemcontia hostesascendere, per Moysen prohibuit, dicens :A(^ ascendatis, ne cadaiis : non enim sum vobiscm {Exod. XIX, 12). Iratum se indicat, ct tamenabin- teritu, quemmerebantur,eo3cavere monel.Sicpie- rumque parvulo suo delinquenti mater irascitur, in- crepat eum,et irata verbcrat, acsi non ililipa*»^'' si hunc in pr.rccps irc nonspcxcrit, m;mumtpmi». et sic diligendo retinet, ac si irala non verberassel, Quapropter, venerabilis Pater, superest, ul vos. aliena patha subjiciuntur, ut resipiscant. Unde propheta talium cujuslibet pristinam repromittens justitiee libertatem, dicit : Usque ad Babylonem venieSy et ibi liberaberis [Mich, iv, 10). III. Haec vitiorum vastitas, ex cujus merito exterior accidit, jam sibi totum orbem subjugavit, ubique smvit, ubique grassatur : et tamen tanto minus omnes de hac se plangunt, quanto magis universi manus dominio ejus submise- rint. Exteriorem vero cuncti fugiunt, quae, ut dirtnm est, animarum saluti prodesse oonsue- vit. Sed contra intcriorem fiioral lahorandum, et suffugium certatim quferendum. Sed quis medebitur his , qui sponte vulnerantur , qui 593 GOLLATIONUM LIBRI TRES. — LIB. III. 594 quem artioulo temporis h^jus a Deo credimus reser- vatum, ad illud apostolicum studeatis^ corripere yidelicet inquietos, consolari pusillanimes, susci- pere infirmos, et ita patientem esse ad omnes. Beati Gregorii quosdam raptores «quanimiter toleretis .* quibusdam vero sub studio servatffi charitatis ob- vietis. Sed ne de raritate bonorum fratrum cause- mini, mementote quia solus erat Ezechiel, solus et JeremiaSf et tamen non cessabant loqui. V. Ut autem pontifex pontificum innitatur exem- plis, par est de quibusdam sanctis episcopis, quid pertulerinty aut qualiter se in augustiis egerint, parum referre. Ac primum de patre Augustino. Sub ejus namque tempore civitas Hipponia, cui preeerat, per quatuordecim menses a barbaris obsessa est. Quia vero eisdem priedicandi facul- tas ei non erat, coepiscopos, et quoslibet alios qui tum forte ad urbem confugerant, ad toieran- tiam instruebat, orans jugiter l)eum quatenus aut civitatem liberaret, aut se de seaculo vocare digna- retur. Qui non post multum eifectum suee praeois adeptus est. Tertio siquidem obsidionis mense de- cubuit, qui inier caetera quibus exitum conmiuni&- bat, septem psalmos poenitentiales flendo decan- tabat. Ait enim post perceptum baptismum, et laudatos Christianos et sacerdotes absque digna et competenti poenitenlia uon debere de corpore exire. Hic non solum clericosy sed etiam laicos ab omni juramento compescebat. Loquacitatem vero, et detractionem, qam in conviviis abundare solet, ita comprimebat ut hos versjs in sua mensa scri- beret: QDisqais amat dlctis abseatam rodere vitam, Banc mensam indignam noverit esse sui. Veste vero ejus et calceamenta, vel lectualia^ ex moderato et competenti habitu erant, nec nitida aut speciosa nimium vel abiecta plurimum. Yi. Libet quoque verba B. Gregorii, vel queri- monias ejus ad medium deferre. Nam quando ul- timas Ezechielis partes aggressus est, nuntiatum ei fuerat quod Agistulfus [AgUulfus, vel Aigulfus] rex Langobardorum ad obsidendam Romamjam Padum transiens summopere festinaret. Ait enim : Nemo autem me reprehendat, si post hanc allo- cutionem cessavero, quia sicut omnes cernitis, tribulationes nostrse creverunt, undique circonfossi sumusy imminens periculum timemus. Alii detrun- caMs ad nos manibus veniunt, aUi capti, alii inte- rempti nuntiantur. Et jam cogor ab expositione linguam retinere, quia tfledet animam vitsB meee. «lam in me nullus sacri eloquii studium requirat, q[uia versa est in luctum cithara mea. £t qui co- f^oT quotidie amara bibere, quomodo possum dul- oia propinare ? Quid igitur restat, nisi ut inter fla- ^a^Ua, qu» ex nostris meritis patimur, gratias aga- oQUs ? Qui, ut ostendatur quantum etiam inter «jfriios ob domesticam curam angustaretur, dica- jxftus quid in primis ejusdem prophetiaB homeliis, oum de speculdtore loqueretur, ait : Quisquis, in- c^uit, speculator ponitur, in altum debet stare, et subditorum opera transcendere, quatenus, tanto plus eis prodesse per providentiam possit, quanto terrenis rebus animum non supponit. Ac deinde : 0 quam mihi dura sunt ista quae loquor, quia me ipsum loquendo fcrio ! sed dicam, dicam ut etiam per me sermo Dei sonet contra me. Gogor nam- que modo ecclesiarum, modo monasteriorum cau- sas discutere, singulorum vitam actusque pensa- re,modo quaedam civium negotia sustinere,modo irruentibus barbarorum gladiis timere^ modo ra- ptores quosdam eequanimiter perpeti, modo eis sub studio servatce charitatis obviare. Quis ergo aut qualis speculator ego sum, qui adhuc tot re- rum periurbationis depressus, in intirmitatis valle jaceo ? Tacemus de illo famoso ac mirifico Mora- o lium libro quem valde infirmus patravit. VII. Si ergo tantum ac talem virum tot llagelia manebant, quippe quem etiam ipse Mauricius imperator, qui eum invitum ordinari feoerat, vehe- menter urgebat^ quid mirum si ponti&ces nostri temporis afOiguntur ? Sane quia mentionem tanti patroni fecimus, dicendum paucis quantopere suo pudori su8Bque famse consuluerit. Sic namque in illa Romana vita, cujus supra meminimus, scri- ptum habetur. Mox ut summum pontificium sor- titus est, superstitiosum universalis vocabulum ro- futavit, primumque se servum servorum Dei in suis epistolis nominavit. et mediocribus indumen- tis ad sufiB humilitatis indicium in pontificaiil)US utebatur. Etenim advertens se ideo siunmum pon- tificem a Deo constitutum, ut, juxta illud prophe- ^ ticum, radicem vitiorum evelleret, virtutesque plantaret, omnes consuetudines quas contra apo- stolicam traditionem noviter pullulasse cognove- rat, sub anathematis interminatione damnavit. Tum vero a suo cubiculo non solum juvenculos, sed et omne sasculares excludens, clericorum quo- sque vel monachorum prudentissimos sibi fami- liares consiliariosque delegit. Cum quibus die no- cteque versatus,nihil monasticae perfectionis, nihil pontificalis institutionis, licet super gentes et re- gna constitutus, amisit. Yidebantur itaque passim cum eruditissimis clericis rehgiosi monachi adhie- rere pontifici, et in diversis professionibus unifor- mis videbatur honestas, tantaque censura mores ministrorum excolebat, ut eorum nuUus barba- D rum vel quid inconsuetum reUgioni sermone vel habitu preferre pr8Bsiuneret,et qui forte sanctimo- nia vel sapientia caruisset, subsistendi coram pontifice fiduciam non haberet. Quo facto redar- guitur illa quorumdam lascivia qui talibus coha- bitare malunt, qui tam effrenata libertate vel lo- quendo leviter, vel agendo coram eis, quos magis vereri debuerant, potiuntur : ut ipsos etiam ab statu gravitatis emoUitos ad suae levitatis lenoci- nium incurvent, ita ut nec in memoria quidem sermo discipIinfiB habeatur, contra illam supemi inspectoris querimoniam, qua dicit : Attendi et auscultavi, nemo quod bonum est loquitur : ita perstrepunt, ut si pauper, imo Christus in paupere damaverity vix audiri possit. Nonne tunc videbi- tur illud fieri quod Isaias iUacrymat, dicens: V 595 S. OOONiS ABBATI8 GLUNUCBNSIS II. m Tibia et lyra in convitms vestris, et opus Domini A non respicitis ? {Isa, v, 12). PrfiBdictus vero papa Gre^rius ita pauperibus serviebat, ul quaslibet oiborum speoies eis suo tempore ministraret. £i quibus paupcribos dum unum in quodam recessu voapillones raortuum reperisscnt, Gregorius 8Bsti- mans eum stipis inopia perisse, per aliquot dies a missarum celebratione quasi poenitendo cessavit. Qui sui apostolatus gloriam ita omnino vilipendat, ut angelus ad quemdam eremitam^ qui imum ca- tum pro relevando secum habebat, tffidio de eo- dem Gregorio testaretur, dicens : Majorem dilec- tionem habes tu in hoc tuo cato, quam Gregorius in omni imperio Romano. TantsB autem humih- tatis fuit, ut cum ei quidam peregrinus in so- lemni apparatu procedenti ad benedicendum pro- B stemere veliet, ipse eidem peregrino prior de eqno metaneam faceret. Crimina semel audita nullatenus indiscussa praeteribat. Subdiaconnm ordinari vetuit, nisi continentiam a conjugio profiteretar, nulliunque altius progredi permisit, nisi ciijus castitas in sulxiiaconatu prabata fuis- set. VIII. Joannes Eleymonos mox ut ordinatus est, omnos dominos suos qui erant in Alexandria vi- ritim jussit desoribi, quatenus eis sufflcienter sti- pem pro numero daret. Cui ministri : Quinam sunty inquiunt^ o patriaroha, domini tui ? At ille : Uli, inquit, quos vos mendicos appellatis. Qui etiam certo tempore per singulos dies in vestibuio domus residebat, ut qoisquis vellet ad eum q sine prohibitione cauiam suam referre posset. Dicebat enim quia siout nos petitores nostros, sio Deus nos petentes exaudit. Quidam ex tribu- tariis nepotem ejus turpiter lacessivit ; qui cum de eo vindiotam expeteret, ille pectus ejus deos- oulans dixit : Fih, si nepos meus es, me imitare ; jussitque ut ei totius anni debitum relaxaretur. Eidem namque Joanni Misericordia in speoie puIcherrimflB mulieris apparuit, qui de hi.ic elee« mosynis tantopere deditus est, ut ob hoc Eleymo- nos ; id est misericors, vooitetur. Sanotus Ambro- sius nuUo exoessu tldem sio dioit gravari, quam si innooentem pauperem saoerdos arguat, et divi- tem reum exouset. Et qui non defendit inopem, si valet, similis est Isedenti. Item : His, inquit, fa- ^ vemus a quibus vioem speramus ; sed infinnis oonsnlere magis convenic, pro quibus Christus renumerator est. Item in eodem : Grandis culpa est, si, te nesciente» fidelis egeat, quia h tus dicitur propter eos qui exaoerbabant spiritum ejus. Quam scUicet vexationem multa magis qui- libet pralatus incurret; si oulpas delinquentium non redarguit. Hinc ad Ezechiei dicitur : FiLi Ao- miniSf mU exasperans esse (Exech. u, 8). Sieut enim mali Deum exacerbant mala quislibet agen- do, sic et boni qui mahs pr«elati sunt, bona reti* cendo. Nisi enim propheta, cum ad loquenda ver- ba mittebatur, obediret, onmipotentemDominum, sicut populus de perverso opere, sic de suo silen^ tio exasperasset. Mahs itaque culpa est perversa agere, bonis recta reticere. In hoc ergo cum malia etiam boni Deim:i simul exasperant, quia cum perversa non increpant, eis per suum silentium proficiendi licentiam praastant. Nam plerique sio imprudentes sunt, ut vel malum non cognoscant, quod committunt, vel tanto minores culpat suas (Bstiment, quanto minor eas invectio casligat. Isti igitur si recta non audiunt, in suis pravitatibua jacentes, per ignorantiam securi sunt. XI. Sunt autem plerique qui verba Dei neo aura corporis audire dignantur, quos malignus hostiB ita possidet, ut eos nuUo confessos pr»dicationis jaculo derdinquat : siout a Deo ad beatum Job de eodem hoste dioitur : Non fugabU eum vir sagittarius (Job xu, 19). Sagitte» sunt yerba Do* mini, ut est illud : Sagitt9 ium acutm (PsaL xliv, 6). Arcus vero qui ei oomu flt et corda, Ve- tus Testamentum propter rigoria durikiam, et No« vum propter misericordiA flexibilitatam signifl' cat : quia quisquis ab illo plene capitur, Terba prffidioantium jam audire dedignator. Unde pee- catls prcecedentibus irasceas DomintiSy his quos justo judicio deserit per prophetam dieii : Jmmii" tam in vobis serpentes reguloSf gmbm nms ^ m^ cantatiQ (Jer, vm» i7) ; id eei talibiis dssiBooibus 899 S. ODONIS ABBATIS CLONlACfiNSlS It. 600 vos tradam, qui niilla praedicantiiim exhortatione A quasi incantantium carminibus a vobis excu^ tiantur. XII. Alii subdole seducuntur, pro eo quod Do- minus dicit : Servus sciens voluntatem domini sm, et non faciens^ vapulabit muLtis [Luc. xii, 47) ; putaiites ignorantiam impunitatem esse pec- cati. Quibus hoc intimandum est, quia aliud est nescire, ahud est nolle : hoc namque tarditatis est, illud superbiee. Tales igitur excusationem non habent, quia, si vcUent, scire poterant. Contra quos nimirum in Job de Deo dicitur : Qui in manu omnium signat^ ut noverint singuli opera sua (Job xxxvii, 1) ; homo quippe sic rationabilis est conditus, ut quod egerit ignorare non possit. Na- turaU enim lege scire compelhtur, seupravum seu b rectum sit quod operatur.Nam a justo judice tunc pro factis suis aut punitur aut reiruneratur, si non potuit scire quod fecit. Ipsi etenim qui erudiri contemnunt; sibi testes sunt, quia sciunt dicere quod agunt. Ahoquin cur de quibusdam factis tanquam de bene gestis in ostentatione glorian- tur ? et rursus cur in aliquibus suis actibus videri erubescunt ? unde quidam sapiens dicit : Cum sit timida nequitia conscientiae dat testimonium con- demnatiOf quia dum timor conscientiam arguit, ipse sibi testimonium perhibet, quia sit malum esse quod sciri formidat. Fugiant ergo iniqui hu- manos oculos, semetipsos certe fugere non pos- sunt. In peccatum enim quod committunt prius contra se judicium rationis inveniunt, et post ad p districtionem seterni judiius perducuntur. Et hoc estfortequod per Psalmistam dicitur : Ahyssus abyssum invocat (Psal. xli, 8)* Abysso enim abys* sum invocare est de judicio ad judiciUm perveni- re. Eantigitur praedicatores sancti, redarguant facta peccantium, auditores autem pravi contem- nant verba istorum, defendant quantum voluerint pravitates suas, atque impudenter gestas impu- dentius defendendo multiphcent. Certe ipsi sibi in consoientia testes sunt, quia excusabiles non sunt. XIII. Quldam vero non solum admonitionis ver- ba contenmunt, sed etiam contra admonitores ve- hementerscandahzantur. Et quia scandalum valde periculosum est, idcirco boni viri frequenter ma- lunt tacere, quam malos loquendo scandahzare. ^ Qui tamen nec lacendo securi sunt propter illud : Si non annuntiaveris iniquo iniquitatem suam^ sanguinem ejus de manu tua requiram (Ezech. niy 18). Ex qua re nobis considerandum est, quia in quantum sine peccato possumus, vitare proximo- rum scandalum debemus ; si autem de veritate scandalum sumitur, utilius permittitur nasci scan- dalum, quam veritas reUnquatur. Quod veritatis magister suo facto probat, qui in quorumdam cordibus scandalum ne gigneretur, tributum quod non debuit dedit : et rursum generari scandalum contra veritatem in quorumdam cordibus videns, eos in suo scandalo remanere permiserit dicens ; Sinite illos, cced sunt, duces cxcorum (Matth, xv, U). Hocinlibro VII Ezechiehs. Ilem in Jibro x : Ne timeas, inquit, quid Dominus exasper*ans esi (Eztch, II, 6) ; timeri enim homo debuerat, si ipse auctorem onmium ut homo timuisset. Qui enim ut supra diximus, Deum non timet, homo non est. Nam qui rationis sensutn ad tixorem D6i Hon ha- buit, tanto minus timendus est, quanto hoc j}ioA esse debuit non est. Debent autem in metu haberi isti qui membra sunt omnipotentis Dei, et si ipsi contristantur, Deus qui in ipsls habitat offendituri et ipsi in terra reprehendere solent quod Deus redarguit e coelo. Mah vero, ut diximus, timendl non sunt. Unde rursus eideni ^rophetft dicihir : Ne timeas eoS, et quia tales derogare solent, ad- junctum est, neque seiinones eorum (Ibid,\ quia increduh et subversores sunt tecum. Qui tanto in suis derogationibus timendi{non sunt) quanto non placcre Deo probantur. Stultum enim valde est, si illis placere quaerimus, quos non placere Deo sci- mus. Nemo enim potest in una eademque rd Deo simul et ejus hOstibus gratus existere. Amicutii ergo Dei se denegat, qui ejus inimico placet. Uade et sancti viri eos ad sua odia excitare non me- tuunt, quos Deum non diligere cognoscunt. Ho- rum itaque derogatio vitre nostrae probatio est, quia nisi aliquid boni haberemus, mahs non di- sphceremus. Sciendum verb bst, 4hia hnguas de- trahentium sicut nostro studio non debemus exci- tare ne ipsi pereant, ita per suam mahtiam exci- tatas debemus »quanimiter tolerare, ut nobis me- ritum crescat. Aliquando autem etiam compescere, ne, dum de nobis mala disseminant, eorum qul audire nos ad bona poterant, corda ihnocentuiii corrumpant. Hlne est enim quod Joannes obtreeta- toiis sui linguam redarguit, diccns : Is qui amat primatum gerere in eis diotrepes non recipit noSi Propter hoc si venero dommon^am ejusopera(|uff^ facit verbis malignis, garriens in nos. Quantum ergo ex nobis est, ut Hieronymus ad Galatas dicit, nulhus inimicitiam corumovere debemus. Qaod si loquentes veritatem ahquos menierimus inimicos, non tamen nos inimici sumus eorum, quoniam illi inimici sunt veritatis. Unde et ipsa Veritas dicit ad Abraham : Invnicus ero inimicis tuis (Exod, xxui, 22).Quod utiquenon fieret si Abraham per culpam suam inimicitias eorum meruisset. Item ipse Kic- ronymus in eadem epistola ad Gaiatas : Si heri po- test ut pariter et Deo et hominibuspIaceamus,pla- cendum cst hominibus. Si autem aliter non pia- ceamus hominibus nisi Deo disphceamus, Deo magis quam hominibus placere debemus. XiV. Sed dum hoc dicitur, iUud nos vehemeu- tius contristet, quia mentes pravorum tanto obsti> natius summa odiunt , quanto arcUus infimis inhseserunt : quibus neque hoc sufficit ut ipsi pereant, sed adhuc , quod est deterius , cum quoshbet argui conspiciunt, corripientis inere> pationibus obviant, nc saltem ahi corrigantur. Unde bene et de capite eorum dicitur : Protegunt umbrae umbram ejus (Job xl, 17). Umbrse quippe sunt diaboh omnes iniqui, qui dum imitationi ini(|uit^tis ejus inserviunt, quasi ab ejus corpore 001 COLLAtlONUil LlBftl tRES. — LlB. III. 602 imaginis speciem trahunt. Umbrce umbram prote- gudt, (Juia peccatores quique, in quo sibi male sunt conscii, in eo et alium peccantem defendunt. Quod hoc nimirum studio faciunt, ne dura culpd, in qua et ipsi obligati sunt, in aliis corrigitur, ad ipsos q[udndoqud veniat. Quos enim simiiis reatus sociat concordi pertinacia, etiamdefensio perversa constipat, ut de facinoribus suis alterna se invi-' cem defensione tueantur. Se igitur tegunt dum alios protegunt, quia suam vitam preevident im- peti, uncje alios considerant libera- correptione cOnfundi. Sic(}ue tit ut summa criminum dum defenditur augeatur, et uniuscujusque nequitia eo sitad perpetrandum facilis, quo difficilis ad pu- niendum. Scelera quippe peccantium tanto ma- jora incrementa percipiunt, quanto per defensio- nem potentiuin diu inulta tolerantur. XV. Quicunque vei^ verba Dei audire nolunt ipso contemptu non esse ex parte Dei se produnt &<3d quantumlibet calcitrent; admonendi tamen sunt, ne sanguis eorum de manu pastoris requira" tur : Si, inquil, tu annuntiaveris impio, et ilie non fuent conversus, ipse in iniquitate sua morietur ; tu autem animam tuam liberasti (Ezech, iii^ 19). TUnc eiiim, sicut in expositione hujus verbi dici- tur^ subjectus moritUr sine te^ quando in actione mortis conU*adictorem habueritte. Nam morti, cui non contradixeris, adjungeiis. Hoc ergo rector faciat, ne moriente subdito moriatur, malis vide- licet actibus contradicat, ut scriptum est : Dis^ curt*ey festina, suscita amicum tuum {Prov, vi, 3). 3i vero speculatore tacente impius moritur, condtat quidem quia dignus non fuit ut ad Deum sermo fieret t iUe tamen eum occidit, qui hunc ta- cendomorti prodidit. Hinc enim beatus Grego- rius subdit : Pensandum est quantum connexa sint peccata subditorum atque prsepositorum. Quod enim nos digni pastores non sumus, ex ves- U*a culpa est ; et quod vos ad iniquitatem deflui- tis, ex nostro hoc reatu est, quod obsistentes in culpa non habeUs.Vobis ergo et nobisparcitis^sia pravo opere cessatis. Vobis et nobis parcimus, quaudo hoc quod dispUcet non tacemus. Sed nos aUenas mortes nostris peccatis addidimus, et tot occidimus, quot mori quotidie tacentes videmus. NuUum quippe, sicut isdem doctor perhibet, tale sacrificium Deo est, sicut est zelus animarum. Hoc zp\o quia Pliinees unum adulterum pugione transfixit, iram Dei protinus ab omni popuio removit. Eiunc quia HeU non habuit, tandem iram Dei contra se inexstinguibiUter accendit. Ut autem in hac difficultate audiendi, qua docto- res contemnuntur, Deus eos consolaretur, cum Ezechielem prophetam ad iiUos Israel mitteret, sermoni suo (requenter interponit : iSt forte aur diat, et, si forte quiescant [Ezech. u, 7). In quo adverbio dubitativo notandum est, quia propheta et mittitur, et audientium duritia designatur : per quos videUcet innuitur, quia nec tacere debet is qui preedicandi officium suscepit, nec pro audito- rum duritia constristari. Si enim ipse Deus verl)a A sua difficile pronuntiat audiri, cdr doctor contris- tetur si in admonitione sua contemnatur ? XVI. Pravorum sane duritia nimis obcaUuit. Si- cut unicuique talium Deus per prophetam dicit : Scio quia durus es tu, et nervus fefiens cervix tua (Isa, xLvui, 4). Quod dum vos perpenditid, tuneo molestum vobis fleri, quia tantutsl ad incitandum preedicandi officium exaggeramus : et Idoirco vel-' lem ut alius aUquis exitus in hac necessitate pa- tuisset. Nam scio prophetam dixisse : In salicibui in medio ejus suspendimus organa nostra [Psal. cxxxvi, 2), id est, inter valde obstinatos, videUcet quia sicut salices fructum boni operis non fenmt, verba ptadicationis reticemus. Hinc ipse ait : Obmutui et silui a bonis, et humiliatus sum (PsaL B xxxvui, 3). Et Jeremias cum se minime audiri conspiceret, sUentium appetit dieens : Non re- cordabor ejus neque loquar ultra in nomine ilr lius (Jer, xx^ 9). Sed veri preedicatores dum eonsrr piciunt quod ipsis non corripientibus iniquonua facinora crescunt, vim quamdam in corde susti- nent, donec in apert» correptionis vocem erum- panti Unde et alter ex eisdem prophetis, cum prop- ter incorrigUt>Ues tacens diceret : Silui a bonis (Psai. xxxviii, 3) ; zelo charitatis ilUco exardes- cens subdidit : Et dolor meus renovatus est (Ibid.). Goncaluit cor meum intra me, et in meditatione mea exardescet ignis. Alter vero cum diceret : Non loquar ultra nomineillius (Act. iv, 17) , mox eodem igne succensus adjunxit : Et factus est ser- Q mo ejus in corde meo quasi ignis (Bstuans in ossibus meiSy et defeci ferre non sustinens (Jer. xx, 9). Au- divi enim contumeUas multorum. Sic ergo zeluB charitatis in sanctis viris dum reprimitur augetur qui nimirum ita sese consolantur^ ut in voce erumpentes quod corrigere non valent saltem increpare non cessent. Superest tamen ut, sicut dicit Prosper, qui verba despiciunt, opera bona ui doctore videant, quae venerentur ; et si contigerit ut a potentioribus vel ab aUenigenis contemnatur, sibi vel suis praedicator canat*dicens, cum Josue : Ego autem et domus mea sequimur Dominum (JosuexsiY^ 17). Nam et ipsos fideles plus per exempla quam per verba proflcere certum est, et utraque sibi necessario conjungitur^ ut quod lo* quendo quis praedicat faciendo conflrmet. XVII. Apud eos autem qui verba prffidicationis utcunque patiuntur audire, Ulud commemorandum est quod Deus ad prophetam dicit : Sijudicas eos^ fili hominis, si judicas eos, iniquitatespatrum suo- rum ostende eis (Ezech. xx, 4). Et iterum : FiUi hominis, ad gentes apostatrices mitto te, ad filios Israel; patres eorum prxvaricati wnt pactum meum (Ezech. u, 3), etc., quousque subjungit : Si forte vel tpst audiant hoc{Ibid.j 5). Sane quod eos apostatnces appeUat Ulis maxime congruit qui per monasticam professionem ad sfficularia desideria relabuntur. De quibus scriptum est : Vce peccatofn ingredienti duabus viis (£:ccii. ii, li).' Apostata namque retrocedensinterprelatur.Qui veromanum suam in aratro miserU, si retro respexent, utique D m S* ODOMS ABBATIB CLUNIACENSIS U. 604 apostatare convincitur, ut nuilatenus regno Dei A aptus, ipso Deo testante^ pronuntietur. £t in nona in^Ezechielem houielia perhibetur, quiasiciit apos- tata est qui de fide recedit a Deo, ita qui ad per- versum opus post professam relationem redit ab omnipotente Deo, apostata absque ulla dubita- tione deputatur, etiamsi fidem tenere videatur. An non est apostasia, de habitu vel yictu traditiones patrum contemnere, cum Deus terminos patrum transgredi interdixerit, despectaque victus quali- tate vel quantitate per beatum Benedictum praB- fixa,sanguineasdapes cum filiis Israeldesiderare? Manna et mensuram gomor despicientes et ollas carnium desiderantes corde reverti ad i£gyptum redarguuntur. An non est apostasia* humilem vestitum spernere et decorem vestimenti qua»rere, Q cum angelus apostata perfectus decore superbiens io tartarum ruerit ? Et an ventrem colere non est apostasia, cum ilens Paulus protestetur quod li- gurgitones inimici sanct» crucis sunt, et ventrem pro D«o habeant ? iNobis, inquam, ha&o apostasiee varba conveniunt, quandoquidem religionis habi- tum per tot retro annorum curricula retentum lascivientes quique inter nos et petulantes in hac nostra aetate mutare ausi sunt. XYUI. Quid isti in die judicii dicent» vel quales apparehunt, usque ad quos rehgio decurrit, et in quorum manibus coUapsa est ? De occultis sui& ipsi viderint, de quibus dicere pudet. Hoc tamen unum oonstat» qooniam ob id exteriua mutantur mduittBnta» quia interiua mutata sunt q corda, Dixerat Dem paf JeremiaHi : Videie si fae^ tum esi hujmcem>di, si mutamt gens deos suos, et certe non sunt dii. Poputus uera meus mukir vU gloriam suam (Jer. u, 11). £t in sequeotLbus : Confregistijugum meum^ et dixisti: Non serviam (Jer. 11, 20). Nonne et istis hoc conveait? Nam ut ita comparatum sit, omnea qui ad usum hujus vitffi quaslibet artes exeroent, sic eas utique ge-^ ruttV sicut a magistris didicerunt, et iUis utensili- bus utuntur» q\x» illi actui. cui intensi simt» con- veoiimt^ ut nautw, autores, vel fabri. At nos soU monaGhi instrumenta bonorum opeiHma» qwB sanctus Benedictus ad pereipiendam coBle^teia vitam construzit, abjicimua, solique uostrsd professionis desertores, lineas, quas Deus per magiatros nobis ostendit» nunc ad deztram, nunc ad sinistram transgredimur, nec bonorum ope- rum instromentis, sicut a magistris tradita sont, uti dignamur. Quamvis autem crudeUtas cordia in taiibus occaUuit, que multo obstinatior atque ad corrigendum difficUior sit quam laicorum : ta^ men admonendi sunt et ipai, quoniam quoad vi- xerint mutari in meUus possunt. Sicut beatus Gregorius Yenantium ez monaoho patricium commonebat, dicens : YeUs nolis, locuturus sum tibi, quia aut te cupio salvari, aut de tua morte me eripi. Gulpam ergo tuam, et distriotionem fu- turi Judicis dam vales exhorresce, ne iUam tunc amaram sentias, cum nuUis eam fletibus jam eva* das. Pensa qnid facturus eat Deus de perverso D opere, si quosdai;n in judicio suo reprobatde otioso sermone, ^cis qua morte Ananias multatus est, qui pecunias quas Deo voverat partim sub- traxit. Si igitur morte dignus fuit, qui nummos abstuUt, pensa quibus dignus sit, qui seipsumper professionis suae obUvionem Deo substraxit. Ecce facti tui tristitia adductus moerens loquor, etfa- teor, supernam misericordiam admiror, eo quod te superbientem videt, et tolerat : effugere vitam conspicit, et tamen adhuc ad vitam reservat. Cum vero isdem Yenantius in gravissimam ffigritudi- nem incideret, Gregorius audiens Joanni episoopo rescripsit, dicens : Fraternitatis vestrae scripta suscepi^ qu8B mihi de dulcissimi fiUi mei domoi Yenantii segritudine loquebantur, qua audita la- crymse mihi per gemitus erumpebant« Vestra igitur sanctitas magnam ei curam adhibeat, ei- hortando videUcet, rogando, terribUe Dei judicium proponendo, ineffabUem ejus misericordiam pro- mittendo, ut vel in extremo ad debitum proposi- tum redeat, ne ei tantus in judicio reatus obsistaU Et considerandum quod hunc beatus Gregorius domnum pro blandimento vocat. Quod si Quuc vcrba Dei vereri neglexerint» fiet eis Ulud beati Job quod de iniquo dicit : Cum reddiderit ei Deia vicem, tunc sciet ; videbunt ocuti eius interfectio- nem suam,, eti de furore Omnipotentis bibet (M xni, 1&). Dissimalatimpiusretractareoialaqu^efe- cit, sed tunc sciet quid fecit, c\xm de furore Omni- potentis bibere cqeperit : tunc oculos intdUgeatiae reserabunt, quos nunc superbia claudit. XIX. Proh dplor ! postquaiQ princeps hiyus mun- di foras abjectns est, per nos iterum iotromissus, mysterium iniquitatis operatur in fiUis dif&deatise facientibus voluntates oairnis, et in studiis suis seipsoa abominabUes facientibus» prffisertipa cum princQps apostolorum praaterituo) tempus bA ^o>- luntatem eorum consuminaQdam sufUcere dicat: Qui ambutaverunt^ inquit, in Luxuriis ej vw^' tiis (/ Fetr. iv, 3), etc. Et cum doctor gentiumnos contestaretur dicens : Testificor in Domin^x J^^\ ut jam non ambuletis sicut genteSt qwjs tradide- runt semetipsas impudicitu;^., Vos autem nqn sk didicistis Christum [Epkes, iv, 17-20). Sed nos, \A vidcQ, in eadem luzuriae cqnfessione concurrentesi reddemus rationem» ut praedictus Petrus subjun- git, ei qui paratus est judicare, Ucet verojam tempus advenerit, quo sufficientibjusa4 inaiAuanda Deijudiciapr»teritismii*<\cuUs peccatores raro fe- riri solent : de nostro tamen ordine nonnuUos evi- dentiultioneplexos aon ignoramus. ^am quidam apud Senones Hucbertus i^opiine duas sibi mulieres nocte vidit astantes, quas non eas^ qufle venire sole- bant, videns, phantasias inteUezit^ Accurrunt ^^ aderant^ sed nemo muUeres msi ipse yidehat : fugi( ergo in ecclesiam, sed hcmc quoque phautasticis mulieribus plenam reperit : inter qua^ UUft 4^ regina sedensjussitiUumapprehendi etverherari. Cum iUe codicem sancti Evangelii arripiens vole- bat se signare, nec poterat^ illj^ vero dicebat : Tardeest, jam xxM tr^ditmi ea. ^iomQtibil^ ^ m COLLATIONUM LIBRI TRES. — LIB. IU. vicim accurruDt. llle coUapsus in terram verberA- batur, proinde vociferaus dioebat quid videret, quid sentiret. Cum hoc diu iieret, et phantasiffl discessis- senty hi qui foris erant discedentem turbam mu- lierum per pontem egredi conspexerunt ; ille post paululum obiit. Hoc abba Gorlantius refert. Quis- quis ergo dulcedine meretricis et amplexu delecta- tur, hujus amaritudinem absinthii animo proponat. XX. Heduensisccenobii preepositus quamcunque occasionem reperire poterat, carnibus inhianter vescebatur. Quod scilicet vitium cum nullatenus fratres emendare possent^ ipse cum quadam vice cames comedere vellet, offa, qua os impleverat, strangulatus obiit. Ahus quoque de coenobio Du- rensi progressus ad quamdam villam, petiit ab hospite suo cames. Cum ille respondisset : Ecce jam coquuntur ; Accelera, inquit, in spito aliquid ooquere citius. At ille parabat carnes in spito, sed monachus aestuans partem de spito prsecidit, et super carbones jactavit : quam videlicet torridam cineribus excussit, et ori ingessit, sed mox cum prffisenti voracitate vitam iinivit. Quidam de Cor* marrino (70)^ quem ego et levitates ejus ipse no- veram, cum Isetissimus sero se cubitum coHocas- set, tempore nocturni ofticii defunctus repertus est. Quod et abbati lammoni contigisse vel ipsi vos scitis. Sed et alius quidem sancti Martiui ca- nonious domini Oberti archiclavis, camerarius sci« licot, a doemone arreptus tandiu vexatus est quousque spiritum exhalavit. XXi. Du4B sanctimoniales de monasterio puella- rum, quod juxta noslrum Balma situm est, ante hoc triennium ad secuiarem vitam regressae sunt. Quarum junior intumescente brachio vitam post paululum finivit* Megor vero cuidam scelesto se coDjunxit, et partum ita monstruosum peperit ut longius coUum haberet quam sit una ulna. Sed cum se iterum prostituisset, concepit quidem, sed edere partum non potuit .quousque dirupto ventre iut^riit. Fuerant enim usque ad tempua illud quo exierant bene conversatae. Ad hoc au- tem egredi permiss» sunt, ut de rebus pareutum, qui forte nuper obierant, aliquid monasterio re- portarent. Sed hac occasione seeculum pergustan* tes oblit» sunt Oeum. £x quo apparet quam perio culosa sit peccandi hcentia. Quod et Alipius ami- cus sancti Augustini lapsu suo probat^ qui cum hortaretur a quibusdam amicis theatrum adire, detestatus est videre higusmodi lusum tamquam profanum. At illi huno manibus trahebant. llle claudens oculos, neo oor.trahentibus reniti valens, jurabat non se ibi quidquam visurum. Sed cum subito cachinnus in theatro increpuisset, oblitus est, et oculos aperuit. Cum iliico ita cor ejus illec- tum est, ut vix post multum tempus ab hujus- modi ludo posset ab Augustino remorari. Quis* i70) Quidam de Cormarrino. Coenobio nempe pagi Turonensis in honore sancti Pauli constructo, quod scriptor Chronici Lemovicensis Cormaricense vocat, aitque fundatum ab iterio quodam sancti Martini monacho sub ftnTinm 7^2, liis verbis : A quis ergo non vult uri, exsilientem igDiculum non sinat super cutem suam, iicet paululum, remorari. Neo praetereundum est, quod in prsedito Geenobio Guidam puellae monenti malignus hostis apparuit, quffi vehementer intremiscens, reoordata est quod unam aculam sine hcentia habere, quam de loco, ubihanc esse dixit, sorores detulerunt, sed daemon non recessit. llla vero aliquid prophum se adhuc habere cognoscens pro quo malignus hostis instaret, tandem recordata. Tum, ait, fihum seri-» cum ad spondam habeo, quo vix reperto et allato, mox diabolus recessit, et puella quasi subridens migi^avit. ista forsitan parva et indigna relatu judicabuntur ; sed si Deus^ qui, ut dictum est, facit magna et inscrutabilia, ista nostro tempore B facere dignatus est, quam magnipendimus, qui nec talibus digni fueramus ? XXil. Si somnio fides adhibenda est, yisionem quam Guido monachus de Solemniaco vidit non piget referre. iNamque videbatur ilii quod Gandl- num^ qui paulo ante migraverat in ecclesia, et blavinea ouculla vestitus in feretro ciistodiebatur, ante quemdam abbatem veneranda canitie pro- stratum conspiceret veniam postulantem; sed priedictus abbas dedignabatur propter blavineam cucuUam, qua indutus erat, dicens, quia non cognosceiet eum, nec veniam Uli esset daturus, quousque regularem vestem acciperet. Tunc vero praedictus Ganzlinus surrexit, et ad eumdem Guidonem tremens et valde eonfusus cucurrit. Q Nec nos discredimus. Nam ipse Ganzlinus cum fratribus cellae Oolensis nuper fuerat, a quibus ea voluntate redut, ut vestem protinus mutaret, nihilque proprium exinde haberet. Credendum est igitur, quia Deus, qui judicat fines terrae, id est ultima hominis opera, hunc pro bona volun- tate in qua obiit, ad indulgentiam recepisset. talique indicio ad incitandum alios monstrare voluisset. Ista vero signa de proximo retulimus, ut qui prisca non foimidant; vel recentiaperti-» mescant. Nam illi quos per camem strangulatos, et iii quos per luxuham dffimoni traditos diximus, ob hoc in prflBsenti puniti sunt, ut qui poenam, quee eos sequitur, considerare negligunt, vel de ea qua perempti sunt compungantur, Nam quis absque metu audiat quod daemon per unam acum et unum filum puellffi obitum calunmia- batur, nisi forte is cui propheta dicit : Columba ieducta, non habens cor? (Ose. vii, 11.) Et unde dicitur, quia non timuerimt, nec homines fue- runt? Si enim Ananias et Saphira propter avah- tiam percussi sunt, cum ita persecutiones et in- numerae necessitates novellam Christianitatem cingebant, qua poena plectendi sunt, qui dictu et exempla aLitiquorum noverunt, et absque ingenti necessitate plusquam constitutum est usurpavere ? « Fundatum est hoc tempore Cormaricense coeno- bium sub Iterio abbate, qui a boati MartiniTuronen- sis Ecclesia tam exordium quam incrementum sul)- sequens habuit. » Vocaturque vulgo Cormery. D 607 S. ODONIS ABBATIS CLUNIAGENSIS 11. De vestitus autem qualitate vol immutatione ipsi saBCulares contra monachosindignantur, quia sem- per illa superbia detestabilior est, quas ibi se osten- dit, ubimajor humilitasregnaredebuerat. Eisigitur, qui in humilitatis habitu jactantiam coloris quaB* runt^ illud propheticum congruit : Frons mulierii meretricis facta est tibi (Jer. iii, 3). Quibus nimi- rum satius fuerat, ut voluntatem Dei magis quam suam facientes, Elise et Joannis imitarentur exem- plum^ potius quam divitis, qui purpura indutus et bysso a Ghristo redarguitur, et Herodis qui in veste fulgenti ab angelo legitur percussus ii>teriisse. XXIll. Occasione illius verbi, quo Deus ad pro> phetam loquens lihos Irael apostatrices gentes vocat, occasionem sumpsimus, qua contra nos miseros, non monachos ut falso nominatur, sed sarabaitas (71), il est renuitas, qui jugum regula- ris disciplinsB rcnuimus ista diceremus. Sed quid fiet cum jam nec patriarcharum exempla, nec prophetarum mysteria, nec apostolorum spicula nec quorumlibet sanctorum Patrum verba, quin etiam nec sancti Evangelii tonitrua cordis nostri duritiem emollire valeant ? Ita omni religio in contempu est, ita cuique libitus dominatur» ut illuil poeticum nobis convenire videatur : Ceiera sont cure, Deas est oblivio solns. Hoc tamen quod propheta post iUud verbum su- perius dictum Deus subjunxit, si forte et deinde vel ipsi audiant, magnopere pensandujn est quan- tam vim habeat. Si forte etenim dubitativum ad- verbium est, quod id videlicet verbum Dei idcirco scrmoni suo interserit, ut paucos esse significet qui correptionem ejus recepturi sunt. Sed et pr88- dicatores suos consolatur, et exhortatur ; ut cum meminerint quod ipse Deus in suis sermonibus se contemnendiim insinuet, et tamen ad contempto- res suos loqui non cessat, non contristentur, iidem sancti praedicatores dum contemnuntur, sed nec omnino a correptionis officio uUatenus cessent. Nam et hoc quod addit vel ipse, magnum pondus habet, eisque nimirum congruit qui prsedecesso- res suos recolunt punitos ; qui tamen eos imitari non desinimt, et evestigio tribulationes sicut ipsi patiuntur, vel ipsi, inquit, id est qui praedecesso- rum suorum exemplum in adjutorium correptio- nis habere poterant, qui et afflicti, obsessi, con- dusi, omnia quee in hoc mundo habuerunt bona perdiderunt, urbes erutas, eversa castra, depopu- latos agros, suifossas ecclesias vident : et tamen eosdem praedecessores suos ad iniquitates se- quuntur, nec ab eorum elatione mutantur, aut recedunt, propter quam eos toties plecti con- spexerimt. XXIY. Potentiores quidem tanto cautius allo- quendi sunt, quanto et iaxiorem vitam liucere per- mittuntur, et ipsi sua potentia veluti quadam su- perbiendi materia ne se humilient incitentur. His ergo verba Gregorii Nazianzeni, qua in Jeremia (71) Non monachos, sed sarabaitas^ id est re- nuitas. Monachorum quatuor genera : ccenobitaB, anachoretaBy sarabaitae, gyrovagi, sicut notat S. Be- A loquitur ita proferantur. Ad vos mihi sermo con- vertitur. Quid ergo dicetis ? putasne patiemini, ut non secundum personam, sed veraciter agam to- biseum ? An libenter uccipietis quod lex Christi sacerdotali vos subjicit potestati ? Dedit enim no- bis potestatem multo perfectiorem tribimalibus vestris. Aut nunquid justum est, ut a terreno coelestia superentur ? ergo patienter quaeso, acci- pite, hbertatem nostram. Scito te, quisquis es, ovem gregis esse mei a Ghristo mihi summo pa- store annumeratam, et a sancto Spiritu consigna- tam. Scito te inter sacra altaria cum veneratione subjici manibus sacerdotis. Scito beatSB Trinitati cultum fidemque debere. Nolumus in»quales qui- dem videri, ut abjectos videlicet doceamus, et B vestrse potentise credamus, aut erga illos et non erga vos utamur libertate, quam nobis Christus in Ecclesia dedit : alioquin illis potius consulere, tos vero dcscipere ac negtigere vidererour. Quorum itaque majorem curam habere dignum est? tanto, inquam, majorem, quanlo ad multorum perni- ciem pertinet. si quid a vobis erratur, et rursus multorum saluti consulitur, in qiiibus justitiam tenueritis et clementiam. Tu, o homo, qui, licet aliis praelatus sis, eequaiis tamen natura tibi est cum iihs ; memento igitur quantum Deo debitor sis, qui tibi super sequales tribuit potestatem. Noli attendere quid potes agere, sed quid debes. Ipsius enim dispositione giudium portas, non ut ferias, sed ut communeris, quem utinam impol- Q lutum restituas commendatori Christo, qui idcirco potestatem divinitus tribuit, ut quos sanctse Ec- clesise auctoritas propter propriam virtutem ab oppressione pauperum frenare non sufficit, pcr istorum opittilationem comminuat. Hinc Deus ad Job : Nunquid valet rhinoceros servire tHn, aut confringet glebas vallium post te? (Job xxxa, 9.) Subaudi : sicut post me, quia non hominis, sed Dei virtus est, ut potens quilibet ad coelestis disci- plinas provectum potentiae suae culmen huniiliet,et exerceat, oppressoresque humilium quasi glebas refrenet. Sed quid fiet? Nam juxta isaiaiu, quia malo recedit prsed» patet. Principes socii furum diligunt munera, pupiUo et viduae non judicant, quibus per Sapientiam dicitur : 0 vos qui placetu £^ vobis tti turbiSy data est vobis potestas a Deo, qui interrogabit opera et cogitatianes vestrast qw- niam cum essetis ministri regni illiuSy non recte judieastiSf neque secundum voluntatem Deiam- bulastis. Horrende et cito apparebit vobis quoniom judicium durissimum in his quiprcesunt fiet(Sap. \i, 3-6). Exiguo enim conceditur misericordia, ct fortioribus fortior instat cruciatus. XXY. Ne igitur, o principes, comminationes istA vosmaneant,8ipotent6sestishumiliamini8uhpoten- ti manu Dei; mementote qualia vitia vicinius poten- tiam comitentur. Solent enim potentes superbire, de temporalibus gaudere, et ut sitquod abundanter nedictus cap. 1 Regulae, ubi et quinam sarabaitai forent exphcat. 009 COLLATIONUM LIBM TRES. — LIB. III. m expendant, yel habeant, solent aliena concupis- a cere. C^ontra superbiam namqiie Scriptura dicit : Quid superbit ierra et cinis ? {Eccli, x, 9). Contra temporale gaudium dicitur: Risus dolore miscebi- tur (Prov. XIV, 13). Nam quomodo innocens erit cupidus, quoniam videlicet cupiditatem Apostolus sanctus etiam idolis comparat, dicens ; AvariHa, qux est idolo7*um servitus {Ephes, y, 5): et sanctus Gregorius de hac disputans perhibet, quia quis- quls avaritisB subjectus est, a cultu idolorum adhuc liber non est? Jubentur quoque non sperare in incerto divitiarum, sed in Deum bene facere, facile tribuere. Et ut suis tantum, et non alienis utantnr. diciteis Joannes Baptista: Neminem concutiatis neque calumniam faciatis, et contentiestotestipen- dOs vestris {Luc, m, U). g XXVI. Illis vero qui rapinis pauperum p8scun- tur severius obviandum est. Nam et illi qui pau- peres quidem non affligunt, sed tamen afElictori- bus eorum resistere non curent, vehementer utique peccant. Isti ergo noverintquia solatium sui adju- torii Deo subtrahunt, dum pauperes ejus non defendunt. Sicut enim in suisgravatur, ita etinipsis refovetur. Unde scriptum est : Et in servis suis . consolabitur {II Mac, vu, 6) ; et ipse qui non est mecum adversum me est {Matth, xii, 30). Bt Pau- lus: Adjutores Deisumus {ICor iii, 9). Et prophe- ta : Non ascendistis ex adverso neque opposuistis munm pro Hierusalem {Ezech. xui, ^>. Raptores vero cogitent quia dum pauperes Isedunt, usque ad Dei ipsius lassionem manus extendunt. Vox ^ enim ipsius est : Quod uni ex his minimis fecistis^ mihi fecistis {Matth. xxv, 40). Giun ergo a£Qigunt pauperes, utique Deum afOigunt^sicutipsetestatur dicens: Saule, Saule, quid me persequeris^i {Act, xxu, 7). Coelum jam ascenderat, et adhuc Sauli persecutio bic sua membra tangebat. Sicut enim per bonos loquitur, dic(.nte eodem Paulo : An ex- perimentum quwritis ejus qui in me loquitur Christus? (II Cor. xiii, 3). Sic ipse in afflictione humilium laceratur, dicente Malachia: Si affliget homo Deum, quia vos configitis me, maledicti estis gens tota qui configitis me (Malac, iii, 9). Et non solum qui affligunt, sed etiam si nimis sua qui ditiores sunt yendiderunt, utique peccant. Unde et Amos: Audite qui contantis pauperem^ qui tUcitis; possideamus egenos, et quisquilias fru- menti vendamus. Juravit Dominus, si oblitus fuero tisque ad finem, et convet*tam omnia cantica vestra in planctum^ et novissima in diem amarum (Amo5 vin, 4, 5, 6, iO). Item ipse: Vse qui opulenti estis optimates, capita populorum, ingredientes pompatice^ qui dormitis in lectis ebumeis, et tas- civitis m stratis vestris, bibentes vinum in phialis (Amos VI, 1, 2), quia videlicet dedignantur bibere in rusticanis vasis, et quod sequitiir : Juravit Do- minusinmanusuaydetestor ego superbiam (Ibid.H). Et Micheas: Nonnc verba mca bona sunl, et cum eo gui recte graditur, el c cnntrario poputus meus in adversarium consurrexit? Viduas ejecistis de domo fit a parvulis tutistis laudem meam (Mich. ii, 7, 9). D £t item : Auditeyprincipes^ qui abominamini judi- cium, etomniarectaperveriitis, abscondam faciem meam a vobis, sicut male egistis (Mich. ni, 9, 4). £t ut ostenderet se esse qui in servis suis omnia adversa pateretur, ad beatum Job ait : Nunquid impetus aquatntm operiet te?{Job xxxviii, 34). Su- baudi, ut me, quoniam iniqui per praedicationem sanctorum loquentem quidem audiunt, sed non intelligunt, et per aflictos patientem vident, sed non considerant. Quapropter audiant consilium sancti Jacobi dicentis : Agite nunc, divites, ploraie ululantes in miseriis qux supervenient vobis. Di- vUixvestrm putrefactss sunt, et vestimenta vestra' a tinea comesta sunt, aurum et argentum vestrum xruginavit, et xrugo eorum vobis th testimonium erit, et manducabit cames vestras sictU ignis (Jac. V, i-3). Alioquin cum hffic illorum umbratilis de- lectatio et transitoria pauperum pervolaverit afflic- tio» iiet utrisque illud Isaiee: Ecceservi mei come- dent, et vos esurietis, ecce servi mei bibent, et vos sitietis, ecce servi mei Isetabuntur et vos confun- demini(Isa. lxx, 13), et quid muita? omnis totius Scripturse comminatio jacuiatur in eos, nisi resi- puerint. XXVII. Non ergo laetentur, et dividant spolia^ re- mordeantur illius verbi memoria, quo dicitur : V« qui prxdaris, nonne et ipse prxdaberis ? (Isa. xxxiu, 1 .) et quod in Job periiibetiu*, aufertur vio- lentus absque manu (Job xxxiv, 26). Videt enim raptor quos rapit, sed eos qui in morte iUum rap- turi sunt non videt, aufertur itaque absque manu qui violentus manu fuit, quia subito exitu urgente, invisibiliter rapitur, qui visibihter rapiebat, et rap- tores suos non videt, et tamen ad exitum impelh- tur. Nunc enim dum quisque violentus quos vo- luerit opprimit, dum omne quod nequiter concu- piscit, exercere permittitur, fit sfiepe ut in majore cordis cfficitate prosiliat, et quia non statim percu- titur, quia poena ejus in posterum differtur, nequi- tiam suam aut a Deo videri non putet, aut hanc et non disciplere credat. Unde et eamdem nequi- tiam corrigere negUgit, pro qua non statim ultio- nem incurrit. Sed superiori verbo de Deo subjun- gitur: OcuU ejus super vias hominum, et omnes vias eoi^m considerat {Job xxxiv, 2i). Tunc enim Deus non considerare nequitiam credebatur, quan- do violentus iste omne malum quod poterat inuite perpetrabat, et magna ejus patientia quasi quae- dam negligentia putabatur. Sed eat nunc, et ad quamlibet violentiamprsesumendo prorumpat, vo- luntatem suarum nequitias impleat, aliena rapiat, innocentum oppressione satietur, et quia necdum percutitur, vias suas a Domino aut non videri exis- timet, aut, quodpejus est, approbari. Veniet profec- to, veniet setema et repentina percussio, et tunc co- gnoscet cuncta a Deo prospici, quando se improviso exitu viderit pro cunctorum retributione damnari. Tunc in prpna sua oculos apcrit quos diu tenuit clausos in culpa. Tunc considerare omnia verum ju- dicem sentit, quando malorum suorum meritum jam evadere sentiendo non possit. Tamen quemlibet on S. OOONIS ABBAT18 CLUNIACENSIS H M raptorem, ut in E^samerum dioitur, bene silurus A ille piscis significat» qui oum jugiter alios pisces deyoret, ipse tamen capitur el voratur. Sed rap- tores utinam <}ufie eos supplicia maneant, vel utcun- que addiscerent. Homo ille cul dictum est : StuUe, nocte repetant animam tuam abs te : quae prxpa- ra$ti cujm erunt ? {Luc. xii» 20) non condemnatus • quod aliena rapuerit, sed quod in multitudine divi- tiarum suarum gloriatus sit. Sed neque ilie purpu- ratus propter rapinam interiit, sed quia eleemosy- nam non fecit. Quales ergo sunt Christiani raptores, vel qaid merenlur qui fratres suos occidunt, pro quibus animas ponere jubentur ? Occident, inquam, dum afOigunt, quoniam non solum qui rapit, sed qui mercenarium defraudat, par homicid» perhi- betur. B XXVIII. Cum omnis esset mundus in maligno po- situs, persuasum est tamen hoiuinibus timere Oeum, et non solum non diligere mundum, sed et oontemnere, ut pro amore sequentis vitae semetip- •os ad queelibet tormenta tradiderint ; nunc vero eum universa ad eruditionem Christianorum perti- nent et v^bis et exemplis diluenter jacere. Quorum mentis exciBcatio in tantum den- sata est^ ut iidem, cum illa invisibilia sentire per experimentum rei non valent^ jam duiHtent utrumne sit aliquid quod oculis corporeis non ^i- detur, nisi quibusdam visibilibus exemplis eadem visibilia quodammodo monstrarentur, juxta illnd exemplum quod beatusGregorius in Dialogopooit de matre, quee forte preegnans cibco carcere dam- nata sit, et ibi pariat, et nutriat: quee si filios jam intelligenti rerum mundaUum speoies narrare voluerit, ille qui nihil nisi tenebras vidit, au- dire quidem potest qu» mater dixerit, sed ipsas ut sunt species sine experimento intelligere neqn*- quam potest. Ne ergo nostra caecitas nos ab intellectu principali omnimodis exdudat, placuit divinae providentiae quaedam in hoc mundo crea- re, qu8B quinque sensibus corporeis {^adda vi* deantur. Yidelicet quaedam placent colore, qu»- dam odore,qu«dam sapore, qu»dam sono, qu» dam levi tactu: ut sicut venatores visovestigio bestiae jam qualis illa bestia sit experimento ve»- tigii cognoscunt, ita nosqueein hoc mundode- lectant videntes, inteUigamus quanta sint ooelestia, si tanti momenti videntur esse terrestria, et ill& velut jam nota concupiscentes^ista retro faciafflos sicut venatores vestigium post bestiam festinan- tes. Alioquin sicut senatores fimstrantnr, si ve^' gium tantum admirantes, bestiam non quflesie- rint : sic offlciperdi nos erimus, si caducis niminm inhceserimus. H«ec ergo omnia quae in mundo de- Iectant,vestigia queedam sunt OGelestiumbonorum- Non ergo istis inhiemus, sed experimento iilorum bonorum, quibi» merito inhiandum est. Nimqui^i d«3 COUATIONUM LIBU TRE6. ^ LIB. III idcirco se debet in aquam quis mittere, quia sitim A iodiguit ex ea refooiUare? Aut ob hoc iguis est am- plexaodus, quia yel ad ooquendum, vel ad fhgus arcendum probaturacoommodus? Raptores igitur, qui pauperes iu rebus temporaliter a£Eligunt, videa- tur sibi stultitiaa vestigium eligere, illos vero, licet noleutes, ad quaereuda coelestia salubriter impellere. XXX* Qua vero demeutia pro transitoriis rebus et Deum offendere, et prozimum gravare, et men- suram bonam perdere non trepidant, ea quoque dementia tanto se meliores putant, quanto in eis- dem rebus, per quas pejores sunt, bonis et piis fratribuB excellere videntur; et putant se tanto plus habere, quanto plus viderint posse, et cum ipsi multorum vitiorum sint servi, gaudent qui- 614 XXXI. Vi autem interim de sequentifous poenis taoeamus, nonne pro ipso defectu eontemnenda magis fuerat prsesentis vit» gioria ? fiierunt ante nos et potentes, et siiperbi, et voluptuosi. Sed quid illis profuit immoderata lietitia, vestee et odo- ramenta diversfiB voluptatis, et rerum opuleatia? ubi illa nuno sunt, vel ubi ipsi? aooedamu& ad eo- rum sepulora, et quid ibi videbimus ? fetldas ver- miumreliquias. ProJMibimus verum esse quod de impiis dicitur: Tranmt ui noctuma visio {Job XX, 8). Ut enim qui in pcEna qualibetpositi prospe-. ritatem, quam vigilantes desiderant, forte som- niantes habere se vident, cum expergefacti fue- runt, vanum fuisse quod somniaverunt, neo sibi prodesse oognosount : sic amator et oonquisitor hu- busque fratribus se posse dominari. Sed si adeo b jus vit«, cum ab ea discedit, nihil fuisse quod sunt animales, ut nihil, juxta Apostolum, spirita- liter intelligere possint, vel eequalitatem naturee considerare deberent« Nobilitatem quippe munda- nam non natura, sed ambitio pr«stitit. Ad unita- tem quippe oommendandam, £va de ipso Adam formata est, et Adam hcet major, tamen extra paradisum, iiJa in paradiaum. Unde scriptum est: Nemo ex regilms aiiud habuit nativitatis initium, et unus est omnibus introitus ad vitam^ et si- milisexitus {Sap. vu, 5). £t certe^ ut ait Uiero- nymus, omnes per divinam gratiam asquales ef- fioimur, quos nativitas secunda regeneravit : per quam tam nobilis quam igndbilis Dei hlius effici- iur, et terrena nobilitas splendore coelestis glo- transire licet deleotando potuit^ et nudatus, et de- sertus, et annulatus addisoit. Sed utinam omnis pompa mortalium usque ad oineres et vermes so- lummodo evenissett sed oogitemns horrendum judicis tribunal, ardentem fiuvium, vermes qui non morientur, ignes gehennee, fletus et stridorem dentJum, et prse ocuhs habeamus quasi jam ad haeo ventum sit, pertimesccunus quasi jam prse- sens^ quod etsi tardet, futurum est tamen. Adhuc autem super his quae diximus est multo gravius malum exdudi a perennibus bonis, quas prsspa- rata sunt sanctis. Omnes enim superat cruciatus. removeri ab illa gloria, quam habueris in potes- tate fruendi, maxime a conspectu Ghristi foras nee obumbratur. An pauperiores sordidius gene- ^ ejici, cum viderimus alios etiam^ cum quibus rantur, cum et David piangit se in peccatis con- ceptum / An nitidius regenerantur nobiles, cum juxta Jaoobum pauperes elegit Deus, divites in fide ? Job aequahtatem pensabat,qui non contemp- sit subire judicium cum servo suo, licet rex. £t domnus Martinus, qui ita servo suo versa vice ser- viebat, ut ejus oalceamenta detergeret. Esau, quem Dominus odio habuit, cum quadringentis viris gradiebaiur. Jacob, quem elegit, in baoulo sao Jordanem transiit. Oomes libros antiquitatum oonsidera, potentiores semper invenies pejores. Nam^ ut hoc inferam, sudoribus pauperum prse- paratur unde potentiores saginantur. Vestes illae, et bistriata ientoria, sed et exotici cibi num pau- hanc vitam ducimus, intromitti. Grede mihi, ut in increpatione lapsi dioitur, hoc est quod gehen- nam superat, quod omnibus poenis gravius tor- quet. Demus, si placet, ad frueudum deliciis cen- tum annos, et si mavis, decies tantiam. Sed quse erit ex his compensatio ad fleternitatem ? Sed qui in eis passibiliter inhserent dehrare nos credunt. Attamen ignorare non possunt, quia deliciae qui- dem velut umbra pertranseunt, et velociter fu- giunt^ pGenae vero perpetuo manent. Quod si lequale tempus et idem spatium esset, pene esset aliquis ita stultus^ et ita demens, ut eligeret pro uno die delioiarum unum diem pcenarum, oiun soleat dolor unius horse, et quilibet corporis cru- periornm manibus preparantur ? Si qua vero pul- ^ ciatus^ in oblivionem mittere omne praeteritum chritudo in eis est, aut 8uavitas,[artifice8 laudandi sont, ut Boetius dicit, et non hi qui eis utuntur: qui cum emendioata ab exterioribus rebus veritate decorari gestiunt, propriam sibi non sufficere pro- dunt. Dnde Hieronymus : Offendere timet odore proprio qui plaoere quserit aheno. Sed hi qui am- plexantur ventos, et confidunt in nihili^ meminis- 86 debent quia, juxta Job, divitias quas devorave- runt evoment, et de ventre eorum extrahet eas Deus, et si duxerint in bonis dies suos, in puncto ad infema descendent. In puncto videhoet, quia eicut stjlus dum ponitur elevatur, sio iniquus dives prsBsens gaudium dum tangit amittit. Nam quantis- libet annis felicitervbcerit, oum adfinemvenerit, ita leoipus iHudlongum consumitttr , ao si breve f^sset. tempus voluptate traasaotnm. Hoo enim providit Deus, ut hiec vita laboris quidem esset, sed tamen ipsa brevis vita, ut labores cito finiantur, merito- rum preemia sine fine durent, ut qui Deum timet, sicut scriptum est, cito sit seourus ; temerarii vero voluptates, quas ei prfieponunt^ velociter amittant, et mercedem,quam oportet, setemaliter inourrant. Non igitur eligamus inter fallaces voluptatesquasi unius horae delectabile somnium videre, ne nos contingat inter veras miserias eetemos craciatus subire. XXXII. Insinuandum igitur eis est ut caute consi- derent quid sit homo^ et ante qualem judicem sta- bit. Intueanturillius potentiam,pensent suam infir- mitatem, enumerent mala proprii operi8,et contra 615 S. ODONIS AB3AHS GLUNIACENSIS II. 646 hoc exaggerent bona illius largitatis. Gonsiderent A quam districte mala, quam subtiliter bona discu- tiat, quam districtus contra hfiec utraque veniet. Ver- setur in mente quantus ille sit tantijudicii adven- tus, qase tunc illa sit hominum angeiorumquefre- quentia, quanta illa sit verecundia in conspectu totius humani generis, omniumque angelorum et archangelorum conf undi ; quanta vi contra repro- bos ardentia pugnent elementa, et ipse judex, cui supemse virtutes obsequuntiu*, quanta si universce magnitudinis cordium secreta illuminet, et omnes culpas ante omnium oculos reduxerit. Postremo quam terribilis illa sententia prodeat,qua reprobi damnabuntur, et quse sint gehenncB poense cum gravi amaritudinis obscuritate pensent, qui post confusionem cruciatus maneat, cum reatus ani- b mum immortaliter morientem et gehenna carnem indeficientem consummaverit deficientem. Inter haec mens ad se respiciat, et iUinc destrictionem justitiee, hinc meritum ponat culpse, et periturum se homo absque ahqua ambiguitate pernoscat, si remota pietate judicetur.Gonvertatur ad pceniten- tiam, ut pro certis culpis pietas ei adsit, quae per lamenta praesentia eruere abseternapoena consue- vit, et qufiB vitam nostram sic ad se conversam judicat, ut tamen culpas apud misericordem ex- cuset. Ubeat flere salubriter quod deflenda jucun- ditate conmiissum est. Licet enim conscientia du- dum sit poUuta^ lacrymis tamen baptizata renova- tur. Hinc scriptum est : Dominus judicabit fines terrcB {PsaL ix, 9), quia nimirum anteactam vi- q tam Dominus non judicat, quando posteriora pec- catoris opera respectu supernae pietatis iUustrat. Hinc Moyses : Primogenita asini mutabis ove {Exod. xxxiv^20), id est, immundse vitae primor- dia in iimocenti» simpUcitatem converte. Hinc rursus dicitur : Et tumen ejus super terminos ter- rcB (Job xxxvu), quia videUcet peccator, qui me- rito terra appeUatur, si post prava opera ad justa convertitur, ab actionum suarum tenebris divino lumine separatur. Hinc Dominus ad afflictum Job: Nunquidin novissimis Mbyssi deambutasti? {Job xxxvm, 16). Abyssus est humana mens fluctibus vitiorum tenebrosa^ qu» dum semetipsam com- prehendere non valet, sese vehit obscura abyssus latet. In novissimis abyssi deainbulare, est nequis- j. simorumhominum mentes miramisericordia juxta terminum convertere, pressos sceleribus visitare, jam desperatos permutare. Ad hanc namque Da- vid atque P^us lapsis referuntur, ut quorum dictis peccare prohibemur, eorum exempUs si peccaverimus ad spem veniae respiremus. Nam quis de venia jam si poeniteat desperet, quando Petrus ipsum Simonem Magum ad poenitentiam hortatur? XXXIII. lUud praeterea nullatenus animo absce- dat, quod sive patiantur verbum inimici pacis ot correptionis, sive non paUantur audire, pro eis ad exemplum Salvatoris nostri vel beaU l^auU certatim prandum est. Idem namque Paulus noverat quod ipsum ejus cruorem Bitiebant, cum eis nuUa indu- stria salutem persuadere posset. Hoc unum et so- lum quod poterat praastare nitebatur, nam lacryma- batur et oraUonis opem adhibebat, FratreSf in- quiens, voluntas cordis mei^ et obsea*atio adDeum fit pro illis adsalutem {Rom. x, 1). Non itaquenos praetereat, quod inimicos exemplo ejus dUigere debeamus, et si non simus tales, ut juxta Aposto- lum rapinam bonorumnostronim ciun gaudiosus- cipiamus, vel simus tales qui persequenUbus nos benedicamus. Quod quidem duram superbis vide- tur. Christus dicit : Pater, dimitte illiSy quia nes- ciunt quid faciunt {Luc. xxiii, 34)1 Stephanus di- cit: Domine, ne statuas itlis hoc peecatum (Act. VII, 59). Paulus ait: Optabam anathema esse ego ipse a Christo pro fratribus meis qui sunt cognati mei secundum caimem {Rom. ix, 3). Moyses dicit : Si dimittis illis peccafum, dimitte : sin autem, et me dele de Itbro quem scripsisti (Exod. xxxn, 34 , 32). David enim ait : Vertatur manus tua super me et super domumpatfis mei (lIReg. xxiv, 17). Samuel ait : Mihi absit peccare intermittendo pro volris Deum orare (/ Reg. xii, 23). Quam igitur veniam mereri poterimus, si tantorum servorum de Yeteri atque Novo Testamento, et preesertim ipsius Domini non imitamur exemplum. Ut enimin prima home- lia de cruce et latrone Joannes asserit, meUus orare pro inimicis est, quam pro amicis. Unde Dominas : Si ditigitis, inquit, eosqui vos diHgunt, quam mer- cedem habebitis ? nonne et pubticani hoc faciunt? (Matth- V, 46). Si ergo pro soUs amicis oraverimus, nondum publicanos vincimus. Quando pro inimicis oramus, Deum in quantum possibUe est imitantur. Hinc beatus Gregorius ait, quia divinis auribus iUa maxime oratio commendatur, qu» pro inimicis quoque intercedere nititur. Hoctamen quod dici- mus prfelatis maxime gerendum est, qui et divina praecepta plenius et melius sciunt, et teneras ae in- dociles subditorum mentes portare quasi nutricu vel patres debent. In hoc enim quod pro aUenis peccata interveniunt, sicut in ultima EzechieUs par- te homeUa nona perhibetur, sua ante Dei ocolos plenius detegunt, quia ea ipsa charitate justificant se, qua mira pietate pro aUena iniquitate se in la- mentis mactant. Nec laboriosum debet esse docto- ribus pro conversis peccatoribus lacrymas fundere quando et ipse qui omniacreavit homo factus, pro nostris iniquitatibus in cruce sanguinem fudit. XXXIV. Quoddam nuper gestum miraculum mente exciderat ; quod an preedones redarguen- dos inserere placet Est ecclesia S. Aventini in Arverno super fluvium, qui vocatur Alerius. Gum juxtahanc negotiatores cum porcis tranaeuntes vi- dissent sibi equites appropriare quosdam, timea- tes eosin curam ecclesiae diverterunt,unus exequi- tibus dixit ad eos : Educite porcos. Gumque illi noUent, coegit eos,promittens aUquem porcum se daturum. Tunc quidam viro ex suis porcos ad minandum comTuendavit, et tractiiu al>ii*e ciepit. Is vero qui porcos minabat aliquantulum progres- sus subito corruit, et coxam sibi fregit. Verum iUe qui porcos minare jusserat, vulpem viaecontiguam 017 COLLATIONUM LIBRI TRES. — LIB. lU. 618 forte conspexit, post quam videlicet equo dimisso eurrere coepit. Cum subito lapsus ita subtus equum depressus est, ut illa pars sellffi qu8B proe- minet caput ejus penitus truncaret. Negotiatoresy qui flendo sequebantur, receptis porcis fugerunt. nii vero qui raptor exstiterat, non placebat yecor- dia sua. Hoc ego ab ipsius consobrino didici. Hsec de afflictoribus pauperum dicta sunt Nuncinexis- tente illo vestro quae possumus proferemus, quasi videlicet obliti quod multa jam superius ad eorum solatium dixerimus. Quibus hoc primitus intiman- dum est quod non fortuitu, sed divina dispositio- ne vel prospera vel adversa, et cunctis et singulis disponuntur. Hinc enim scriptum est, ut supra diximus : Nihil in terris sine causa fit : binc per Amos dicitur : Si erii malum in civUate qtwdDo- mintu nan fecit {Amos m, 6). Et per Isaiam : Quis dedit Jacoh in direptionem ? {Isa. xui, 24.fetlsrael vastantibus: Nonne Dominus tpse cui peccavi- mus ? (Ilnd.) Nam de bonis, quibus utilitatis causa datur adversitas, prsedictus Amos dicit : Tantum- modo vos cognovi ex omnihus cognationilms terra, idctrco visiiabo super omnes iniqmtates vestras {Amos lu, 2). De pravis autem quibus Jeremias calicem f uroris propinat, dicens : Hxc dicit Domi- nuSy bihentes hihetis, quia ecce in eivitate, in qua invocatum est nomen meum, ego incipiam affigere vosy quasi innocentes immunes eritis ? non eritis tmmunes {Jer. xxv, 28). Usc igitur considerantes murmurationis excessum inter quaslibet angus- tias temperabimus, sicut rex David ciun diceret : ObmtUui^ et non aperui os meumy sedquare ? quo- niam tu fecisti {Psal. xxxvm, iO). XXXV. Occulto igitur judicio fit, ut tam apud bo- nos quam apud malos et prospera et adversa va- rie, sicut supra dictum est, altement. Usitatius tamen hic et bonis maie est, et malis bene, Quod videlicet idcirco forte occulto judicio fit, quia et honiquiB deliquerunthic recipiunt, ut ab ffitema danmatione plenius liberentur, et mali bona, quiB pro hac vita faciunt, hic inveniunt, ut ad sola in posterom tormenta pertrahantur. Unde et ardenti in infemo diviti dicitur : Memento^ fili, quia rece- pisti hona in vita tuay et Lazaru^ smUiter mala (Irtfc. xviy 25). At cum malis hicmale est, et bonis bene, incertum valde est utrum boni idcirco bona accipiant, utprovocati ad aliquid melius erescant : an justo latentique judicio hic suorum operum remunerationem percipiant» ut a praemiis vitae se^ qaentis inanescant. Et utrum malos idcirco ad- versa feriant^ ut ab ffitemis suppliciis corrigentia defendant : an hic eoram poena incipiat, ut quan- doque complenda eos ad ultima gehenn» tor- menta perducat. Sancti ergo viri magis in hoc mundo prospera quam adversa formidant. Sciunt enimy quod adversa dum premunt, ad coe- lestia concupiscenda, quoplena requies est, mente eos impellunt. Si vero prospera suppetunt, pavida suspicione turbantur, timentes ne exterioribus re- munerati ab intimis repellantur. Et idcirco eadem prospera tanto migori aspematione refugiunt, Patrol. GXXXIU. A quanto plenius sciunt quod eorum duicedo in despectum supernas dulcedinisblandiatur^ etquod sic sua soleant occupatione mentem ad exteriora diminuere, ut quomodo permutetur ignorent At contra sunt nonnuili, qui vitam suam negligunt, transitoria appetunt, fieterna non intelligunt, vel intelJec.ta contemnunt nec dolorem pro liis^ qu» admiserunt, sentiunt, nec habere consiiium recu- perandi curant. Cumq[ue superna non considerent, nequaquam ad veritatislumen, cui conditi f uerant, mentis oculos erigunt, nequaquam ad contempla- tionem aetemie patrias desiderii aciem tendunt, sed semetipsos in his, ad quse projecti sunt, de- serentes, vice patriae diligunt exsilium, quod pati- untur. Et inde est quod miseram hujus vitse feUci- I) tatem intantum affeclent , ut cum qualil>et Dei of- fensione vel proximomm laesione hanc adipisci malint, quam abjecti esse in domo Dei. Si vero propter bonos ne hic in continua prosperitate po- siti remunerentur, sive propter malos uthic emen- dentlur, seu certe qualibet alia secreti judiciicausa nobis adversitas veniat, unum superest, ut juxta quod Jacobum hortatur, omne gaudium existi- memus, cum varias in tentationes inciderimus. Sedenim, ut Paulus dicit : Omnis disciplina in prx- sentiquidem non videtur esse gaudii {ffehr. xn, 11), sed mceroris. £t idcirco frequenter ita res in con- trariiun vertitur, ut imperiti quilibet pro afflic- tione, qua meUorari debuera t, pejores fiant. Nam et in desperationem cadunt, putantes se a Deo ^ derelictos, aut murmurationem dum non recogi- tant, quia justo judicio tribulantur. XXXYI. Ne igitur in haec duo, desperationem vi- delicet, aut murmurationem incurrant, o contra duo maxime afflictis consideranda sunt, videlicet misericordia et judicium. Unde Psalmista : Miseri- cordiam etjudicium cantaho tihi, Domine {Psal. c, l) ;et item : Universx vix Domini misericordia et veritas {Psai.Tuy f iO). Qu» duo Conditor et judex noster miro modo tam erga reprobos quam erga electos exercet. Electis namque misericor- diam in posterum exhibet, hic tamen eos per ju- dicium duris afflictionibus premit. Reprobos au- tem hic per misericordiam tolerat, et plerumque bonis temporalibus^ quae desiderant, ad votum quidem fulciri permittit : sed eos ab fietemis bo- nis, qufle libero arbitrio contemnunt, per judicium excludit. Et prosperis quidem aut adversis com- muniter, ut supra dictum est, tam mali quam boni plerumque fmuntur, sed aliter illi, aliter isti. Nam ilfi prosperis extoUuntur, adversis frangun- tur. Isti prosperis sustentantur, adversis erudiun- tur. Quod quidam sapiens ostendens ait : Neces- saria vitx kominum aqua, ignis, et ferrum^ lac, et panis, et mel {Eccli. xxxix, 31)^ etc. Qusedam proptcr adversa, queedam ponens propter prospe- ra. De quibus etiam subjungit : ffsec omnia sanctis in hona, impiisetpeccatoi*ihus in mala convertentur {Ibid., 33). Ad hanc dispensationem intelligendam, quadivinitus aut misericordiam aut judicium Deus exercet,Jacobus apostolus sapientiam esse necesssa- 20 6i9 S. ODONIS ABBATI9 CLUNIACENSIS U m riam docet, qui cum de justorum aflflictione lo- A xx.-i, 29). Et dicamtts : Bonummihi quia humiliasH queretur, subjunxit, dicens : Si quis vestrum indi- get sapientia, postukt a Deo {Jac. i. S). Ergo ma- gna sapientia est hanc dispensationemintelligere,et econtra periculosa stultitia nescire. Unde et uxor beati Job quae ei excessum murmurationis suade bat, quasi una de stultis mulieribus locuta esse re* darguitul*, et filiis Israel, qui sub tribulationibus in deserto querelabantur. Moyses dicit : Popule stulte et insipiens (Deut. xxxii, 6). Concilium quip- pe Dei, est electos suos per temporales Hfflictiones ad aeternum refrigerium introducere. De quo Apos- tolus dicil : Nonenimsubterfugiquinannuntiarem consilium Dei vohis [Act. xx, 27). Pro quo, videli- cet consilio manifestando, caput nostrum opor- me (Psal. cxvin, 1\). Nam si aequitas judicii consi- deretur, murmuratio cessabit, qai valde injustiim est, ut reus judicem incuset, cumdignafactisfeque receperit. Nos enim, ut beato Job improbatur, multum minima exigimur quam meretur iniquilas nostra. Quod et ipse, quamvls ore jadicis incom- parabiliter laudatus sit, dose fatetur, dicens : Cwm explevei^it in me voluntatem suamy adhuc multa alia prxsto sunt ei (Job xxin, t4). Ac si dicerel: Cum sublatis omnibus tam rebu?; quam filiis, cum et consumpla vermibus carne, me usque ad ster- quilinium humiliaverit, adhuc multa inm6 corri- genda visus ejus deprehendit, pro quibus siparcere noUet, juste tormentum exaggerare posset. Qui tuit pati, etita intrare in gloriam suam, ut oslen- b etiam postquam tanla ac talia patienter pertulil, deret, quod omnia membra ejusdem capitis opor- teret, ut scriptum est, per multas tribtdationes in- trare in regnum. Ad hoc consilium, id est, ad hanc dispensationem insinuandam, qua necesse est a tempore baptismatis usque ad finem in angustiis vivamus, filii Israel dilati sunt, ut non statim tran- sito mari Rubro terram repromissionis intrafent, sed per quadraginta annos in eremo demorati, nonnullis sunt afflictionibus afflicti. Qui tamen su- per manna, quod ad mensuram gomor per Moysen accipere jussi sunt, nauseantes murmurabant, et de hac dispensatione nihil intelligentes aut cu- rantes, ollas carnium desiderabant. Quapropter ut de eis dicitur, non intellexerunt mirabilia Dei, sed quas omnla seecula slupescunt, tiequaquam dc \nc- tcria gloriatur, sed dicitr Ipse me reprehendo, et ago posnitentiam (Job xui, 6). Si autem miseri- cordia quoque perpendatur, qua benignns judei per temporales augustias reos suos ab mterno rer- bere abscondit, uon putabimus nos derelictos, ut quidam facere solent, in proiKperis quidem Denm benedicentes, juxla illud: Confitebitur Hbi am beneficeris ei (Psal. xLvin, 19); sed in adversis de- ficientes Juxta Ulud: /n miserHs non mtinenl (PsaL cxxxix, M). Et: Vx his qui perdiderunt sustinentiam(Ec€l. a, 46). Sed ipagis amabimus judicem, qui idcirco reos suos transitoria poena quasi virgis flagellat, ut eos a gehenna vel a su^- cito defecerunt,etnonsustinueruntconsiiiumejus. q pendio furcarum absolvat. Ut enim supradictum Ouia vero prcedicti exempli sese occasio preebuit, quod in animo serpit in vocem rursus erumpit, videlicet de nobis miseris monachis, vel potius Sa- rabaitis,qui infrenes adomne regularis discipllnse jugum recalcitramus. Nos, inquam, de hujus mundi iGgypto per professam religionem educti, per sladium preesentis vitae quasi per eremum sub mortificatione crucis excurrentes ad supernee pro- missionis requiem festinare debuimus. Sed, proh dolor ! ridiculum et angelis et hominibus specta^ culum praebentes, in arrepti propositi stadio len- tescimus ; et sicut illi despicientes gomor et manna, et oUas carnium desiderantes corde reversi sunt ad iEgyptum, sic et nos, et mensuram, et qualita- est, tanto patientius segef ferramentum medici io- lerat, quanto putridum esse conspicit quod secat, et quantum per ipsam sectionem salutis medelam sperat. Deus quippeinternusestmedicus,etpecca- torum a nobis contagia secat, quce inesse meduUi* tus reprobat. Abscidit virus putredinis ferro Irlbu- lationis, et quo voces eBgri audire dissimulat, co aegritudinis finem procurat. Quod autem creatura Creatoris Judicium discutere nec debeat nec possit, Apostolus ostendit, qui cum de proftmditate diri- norum judiciormn diceret : O altitudo divitimn sapientix et scientitB Deiy etc , addidit ; 0 hmo, tu quis esj qui respondeas Deo? fjRom.xi, 33).Bomo quippe ab humo vocatur. Respondere ergo Deo tenivictus aDeo perbeatumBenedictum prasfixam ^ nonposseconvinciturquihomonominatur,quiaper fastidientes, et sanguineas dapes velutbarbari de- hoc quod de humo sumptus est, «npema judicia siderantes, ad apostasiam hujus mundi relabimur discutere idoneus non est. Quia igitur h«c investi- consilium non sustinentes. gare non sufflcimus, restat ut sub ejus dispositio- nibus humiliter taceamus, ne forte si causa districtionis ejus discutiatur, amplius disoussa provocetur. Vitari namque vis supemi consilii ne- quaquam potest, sed ejus pondera sibi magna virtute levigat, qui se sub ejus nufibus frenat, H hsc subjecto cordis humero votens portat. XXXVlil. Murmurationis malum sive desperatio- nis per hoc insidiante diabolo maxime subrepit» quod mali prosperantur, et boni comprimuntor. Ex hoc enim fit, ut vel Deum non curare de bene gestis infirmus animus suspicetur, sicut uxor beati Tob!« afflicti qu8B ei dicit manifeste: Vana factaesif^ tua (Tob. II, 22), etc. Et Gedeott ! Si Dominus no- XXXVIl. Atvero nequejudiciorum, neque mise- ricordiarum profunditas ad liquidum penetrari potest. Jiidicia, inquit, Domini abyssus multa (Psal. XV, 7); et item : Quis intelligit misericordias Domini? (Psal. cvi, 43). Attamen intelligere ne- cesse est, quia justum est quod patimur, ut inter quaslibet angustias non murmuremus, sed dica- mus: Justus es, Domine, et rectum judicium tuum (PsaZ. cxviii, i37). Et item quod alius propheta dicit: Increpationem Dominisustinebo quiapeccavi (Mick. VII, 9). Intelligamus quoque quia, juxta illud Job, qui afflictus fuerit, erit in gloria (Job m COLLATIONUM LIBRI TRES. -^ LIB, in. m biicumf cur apprthenderunt nos omnia hwe^ vel A quenter luctu et penuria premi, sciimt quia, ut su- judieium ejus non essejustum ? (Judw. vi, 13). Ne- que enim ista mediocris qunstio est, our malis be- ne eat, et honis male : quando quidem sancti pro- phettt querimoniam de hoo ez persona infirmo- rum faoere yidentur. Dicit Jeremias : Quare via impiorum protperatur ? prope es tu ori eorum^ et longe a renibus eorum {Jer. xii, 1). Et David : Mei autem pene moti sunt pedeSf quia zelavi in pecca-^ toribus pacem peccatorum videns (PsaL uaii, 23). Et Malaohias talihus resistens : LaborarCt inquit» fecistis Dominum in sermonibus vestris, Et dixiS' tis ; In quo fineo cum diceretis : Omnis qui fofiit malum bonus est m conspeciu Domini^ et tales ei ptacent (Malac. n, 17). Et Joh : Cur impHvivunt ? pradictum est, nihil in terra sine cauta fit ; quia etsi Deus causas flagelli, quo honi opprimuntur, et prosperitate8,quihu8mali8 fulciuntur, Deus noa aperit, eo tamen just^ esse indicat, quo eas ipsci qui summe justus est, fieri juhet Nihil enim Deo placet nisi justum ; pati autem nulla nisi quas Deo plaouerint possumus. Justa sunt igitur cuncta, qu» patimur, quia eo ordinante nohis eveniunt, qui in- juste velle nihii potest. Ergo divina judicia, per qu2B honis adversitas eyenit, et mahs prosperitas, non audaci sermone discutienda sunt, sed formi- doloso silentioveneranda.Non igitur discutias, cur ita vel non ita fit : ad finem utriusque respice. Da- vid enim in disquirendo lahorahat, quousque in* («/66. XXI) multa qusB sequuntur hujusmodi. Quod g lellexit in novissimis eorum, et vidit quod illi qui et Salomon insinuans : ffoc est, ait, pessmum m- ter omnia qum sub ccBio sunt, quia eadem cunctis eveniunt justo et impio {EccL ix, 3), eto. Unde et corda filiorum hominum replentur malitia et oon- temptu. Scit enim diaholus hunc ordinem rerum^ quod videlioet quidam per afiOictiones pervenire soleant» aut ad murmurationem, aut ad despera- tionem. Et ideo cum preedictum Joh ad tentandum expeti88et,omnem suhstantiam ejus peseumdedit, sed et omne corpus ejus afflixit : non quod eum pauperem aut {egrum facere desideraret, sed ut per molestias exterius illatas ejus oonsoientiam fa- tigare posset, animique virtute nudata ut impie aliquid de divinitate sentiret. Ad hoc enim etnun- superhia tenentur^ ejiciuntur dum elevantur, et suhitoin desolatione erunt. Hi vero qui justificant cor suum et flagellantur, tota die facti sunt, nunc quidem ut Jumentum, sed erunt semper cum Do- mino. Licet igitur multipliciter afficiaris, non des- peres opeca bona^ si qua sunt, Deo displicuisse ; quoniam, ut scriptum est, oum te consumptum putaveris, orieris ut Lucifer, et meridianus fulgor consurget tihi in vesperum. XXXIX. Nonnulli res humanas Deum curare noa ffistimant, quoniam fortuitis casihus fieri videntur, auxilium vero divinum sihi adesse diffldunt, max>» me cum preces eorum non exaudiuntur. Sed ia Joh dicitur : Supra omnes coslos ipse considerat^ et tios callide direxit, ut unus prius diceret : Sabasi ^ super gentes^ et super omnes homines {Job. xxxvh, fecerunt tres turmas, et tulerunt omnia et tunc ignis Dei cecidit de djsloy et taclas oves puerosque consumptis {Job. i, 15). Quasi diceret: Pensa quia frustra tot Deum hostiis placare voiuisfi, cujus iram toleras^ quem te in humanis adversitatihus consolalorum sperahas : quatenus dum se foris ab hominihus lasdi, et intos a Deo desfitui considera* ret, in contumeliam tanto audacius, quanto et des- peratius erupisset. Adeo namque diaholus id pos- se fieri prssumehat, ut non solum de quolibet ali- quo, sed etiam de ipso Joh, cujus similis tunc non erat, ad Deum diceret : Tange cunctaqumpossidet, et tunevidebis quod in faciem benedicat tibi (job, I, il). Verum sic isdem Joh contra utraque muni- tus perstitit. Nam contra murmurationem eequita- tem Judicis ad memoriam reducit, dicens : Scio quia si voluerit homo contendere cum Deo, non poterit respondere unum pro milte (Job. ix, 3) ; et item : Non respondebo siquidpiam justi habuero, sedmeum judicem deprecabor (Ibid. ix, 15). Gon- tra desperationem vero holocaustorum compas^ sionis, castitatis, humilitatisque, vel multorum talium reminiscebatnr^ ita ut diceret : Non repre* hendit me cdr meum in ^mni vita mea (I Joan. m, 24 )• De malorum vero prosperitate non movehatur, quoniam finem eorum considerabat cum diceret t Dueunt in bonis dies suos, et in puncto ad infemum descendunt (Job. xxi, 13). Sic ero, et, nunc quili» bet mente infirmi cum vident sceleratos quosque »t&s «uecessibufl proeperarl, innoeeiites vero £re* D 3). Hino in Moralium lihro xxv, asque Deus onmia respicit, asque cuncta disponit, uhique praBsens nec localiter tenetur, nec varia curando variatur. Sic ergo divina Judioia intenduntur super unam animam, sicut super unam urbem ; et aicut super unam gentem,8ic super universam generi8 huma* ni multitudinem, sic siunma regit ut etiam extre- ma non deserat, nec universo deest cum disponii unum, neo uni cum disponit universum. Non ergo negligit humanos actus ; quippe quos hic frequen- ter aut punit, aut remunerat ; sed, ut dictum es^ ipse considerat quoliter eos vel nunc, vel in pos- teruui determinat. Qui si nunc omne pecoatum manifesta pcena plecteret, nihil ultimo judicio ser- vaie putaretur : rursus si nullum nunc peccatum puniret, nulla esse divina providentia crederetur» Afflicti vero dum clamant si tardius exaudiunturi dum clamor eorum quasi negligitur, spes infir- matur, et supemum adjutorium deesse creditur, quoniam tardius impetratur. Quo contra scriptum est: Neque enim frustra exaudietDeus (Job. xxxv, 13). Non frustra» inquit, sed utiliter. Plerique exaudiuntur ad votum, sed non ad salutem» ut Satanas quando beatum Job expetiit. Ad Iubc alii non ad votum, sed ad salutem, ut heatue Apostolus. Hino Psahnista : Deus meus^ ckunabo perdiem, etnon exaudies {Psal. xxi, 3); etdeinde: Et nocte, et non ad insipientiam mihi{ibid.). In nocte clamat^ cujus exauditio protelatur. Spes enimt quas dyfBrtar, woidi& aaimem. Ao si ergo 6S3 S. ODONIS ABBATIS GLUNIACENSIS II. m dieeretur : Quasi deseris me dum clamantem ad A quid dicatur, cum afflicti clamant, ex se quidem Yotum non exaudis, sed dum hoc quod insipien- ter postulo dissimulas^ melius me exaudis, quo- niam opportuniora procuras. Contra hoc autem quod ea quae patimur Deus non considerare puta- tur, cum Scriptura diceret : Negue enim frustra audit DeuSy subjungitur, et Omnipotens singulo- rum causas intuetur [Job, xxxv, 13). Quia videlicet preces audit, quas audire dissimulat, et quod quis- que patitur non ignorat. Qui vero pondere per- cussionis vel murmurare vel desperare cogitur, auctorem misericordiaB et naturce suae Deum consi- deret. Hinc enim rex David angustiis pressus ad spem sese recolligebat, dicens : Obmutui, et non apei^i os meum ; quoniam tu fecisti [PsaL xxxviii, sffipe merentur audiri, sed tamen eorum preces ob meritum differuntur opprimentium, ut scriptum est: Clamabunt et non exaudiet propier super- biam malorum {Job, xxxv, 9) ; ac si diceret : Rea- tus persecutorum prohibet ne afflicti exaudiantor. Justus quippe et misericors Deus et suos permittit temporaliter opprimi, et violentorum nequitiam immaniter augeri, et dum justorum vita purga- tione teritur, illorum nequitia compleatur. Ple- rumque enim fideles in tribulatione deprehensi supernum solatium etiam temporaliter in tribula- tione percipiunt, ut dum illos omnipotens Deus facto aliquo miraculo liberat, virtutem suam ipsis etiam persecutoribus innotescit^ ut inde adversa- 10). Consideravit enim, quod qui benigneeum, qui b nos in eeternum redimat unde suos temporaliter non erat, condidit, hunc profecto conditum non nisi juste percussit. Hinc Moyses, cum murmuran- tes reprimeret, dixit: Generatio prava, haeccine reddis Domino? subjungens: Nunquid non ipse etpater tuus, qui a*eavit tel etc. {Deut. xxxu^ 5, 6.) Ac si diceret : Qui vos benigne condidit^ nec sine causa cruciari nec perire neglecte permittif. Et item voce desperantis in Job^ et non dixit : Ubi est qui fecit me ? (Job. xxxv, 40.) Nam, ut in tertio Moralium volumine dicitur, cuncta qu(B hominibus fiunt, occulto Dei consilio veniunt, et ipse disponit quantiun unumquemque aut prosperitas aut adversitas sequatur ; nec electos aut immoderata prosperitas elevet, aut nimia salvat. Unde Propheta ait : Propter inimicos meos eripeme (PsaL Lxvm, i9). Quasi dioeret : Propter me quidem eripi de temporali tribulatione non appeto, sed tamen eripi propter inimicos concu- pisco, et dum me salvari mirabiiiter viderint, ipso miraculi visu a sua duritia convertantur. Nam qui invisibilium fide non tenentur, moveri nonnunquam visibilibu^ miraculis solent. Sed idcirco super afflictos divina virtus plerumque non agitur, quoniam, ut supra dictum est, afflictoi^s eorum illuminari non merentur. Sive igitur propter adversarios nostros, sive propter patientise nostree probationem tribulatio proten- datur, a speranda misericordia non ku»emur. adversitas gravet. Quisquis inter pressuras dcs- q quia tunc probabitur desiderium bonorum cum peratione frangitur, eum, a quo factus est, mi- nime contemplatur.Nam, ut dictum est, quid quod non erat fecit, factum sine gubematione nuUate- nus deserit. Hinc Ambrosius : Si quis operator negligat operis sui curam, et deserat ac destituat, et quod ipse condendum putavit, non putet quod fecerit, summa inclementia est. Sed cum ista nos desperationis procella conturbat, concussa mens citius in portum spei se collocat, si bona Dei ad memoriam revocat, si mala quae bonis ejus reddi- dit non excusel^ si perpendit quid ab eo juste me- ruit quod accepit. Si igitur vel accepta a Deo bo- na, vel maia a se gesta afflictus consideret, nec poenas quas patitur accusabit, nec a speranda mi- sericordia lassescet, quae etiam fuerat si nulla be- neficia preecessissent. Alioquin quomodo stabit illud : Juxta est Dominus his qui tribulato sunt corde [PsaL xxxin, 19)^ ut beatus Martinus indu- bitanter affirmat, qui captus a latronibus cum nil facie mutaretur, et requisitus an timeret, respon- dit nunquam se tam securum fuisse, quia sciret misericordiam Domini maxime in tentationibus adesse. Beatus quoqne Antonius cum a malignis Bpiritibus ita affectus esset, ut nec vel iUorum pla- gse, vel illius constantia digne considerari posset, tandem portentis illis evanescentibus infusa coeli- tus luce recreatus dixit: Jesu, ubi eras hucusque? et mox ad eum : Antoni, hic eram, sed exspecta- bam videre patientiam tuam. XL. Ut autem de protelatione precum adhuc ali- aliqua adversitate eis resistitur. Probati vero me- lius exaudiuntur, quam videlicet probationem atque exauditionem inter angustias fieri Psalmista docet, dicens : Exaudivi te in abscondito tempes- tatis (Psal, lxxx, 8), id est, inter fiuctus afflictio- num probavi te apud aquam contradictionis. Cs- terum, ut beatus Hieronymus in epistola ad Ephe- sios secunda perhibet, juxta imbecillitatem homi- nes postulant, qutB eis cunducibilia videntur. At vero quantum ad rei ipsius pertinet veritatem^ plus Deum tribuere constat quam rogatur, et pre- ces nostras vinci afifectibus, quia secundum id quod oportet orare nescimus, et saepe contra nos petimus aestimantes esse pro nobis. XLI. Placuit quippe divinse providentiie prsepa- rare in posteriim bona justis, quibus non fruentur injusti, et mala impiis quibus non excrueientur boni. Ista vero temporaha bona et maia utrisqoe voluit esse communia, ut nec bona cupidius appe- tantur, quee mali quoque habere cemuntur, neo mala turpiter evitentur, quibus et boni plerumqae afficiuntur. In his autem bonisprosperisvel adver- sis, quee nunc, ut diximus^ mistim procummt, pa- tientia Dei vel severitas hac dispensatione dispo- nitur. In prosperis namque patientia fovet bonosy et ad poenitentiam invitat malos : in adversis vero severitasad patientiam eruditbonos.Interestantem plurimum qualis sit usus vel earum rerum qon prosperse^ vel earum rerum qufle dicuntur adversae. Nam bonus nec temporalibus bonis extollitort nec m GOLLATIONUM LIBRI TRES. — LIB. III. malis firangitur : malus autem idcirco adversitate punitur, quia felicitate corrumpitur. Interest ergo {durimum qualis sit afOigitur. Sicut enim si un- guentum et coenum pari pulsu exagitentur, hoc suaviter fragrat, illud fetidum exhalat ; ita mane^ disaimilitudo passorum etiam in similitudinem passionum. Et sicut sub igne aurum rutilat, palea fumat» et sub eadem tritura firumenta purgantur, paleffi comminuuntur, ita communis quffilibet ti^- bulatio bonos purificat, malos exterminat. Boni namque Deum laudant^ se accusant mali, mur- murant, et turbato regni statu quaelibet flagitia quanto licentius, tanto frequentius effirenatiusque patrare solent. De bonis, qui peccata sua ilagellis cognoscunt, et emundant, scriptum est : Si fut' rint m catenis ei vinciantur funibus paupertatiSf judicabit eis opera eorum, ut reverlantur ab mt- quitate (Job xxxyi, 8). Qiii jubentis Dei Terba non audiunt, yerberibus ferientis admoventur, ut ad bonam vitam vel poeneB trahant quos prnmia non mutant : In cano et freno, inquit, maxillas eorum constringe (Psai. xxxi, 9). De malis vero. qui non emendantur, illic sequitur : Si non audierint, transibunt per giadium, ei non consumentur siulr titia (Job xxxvi, i2), id est, tribulantur quidem, sed quia non mutat y£thiops peliem suam^ fiet quod superius in eodem Job de eis dicitur, mo- rientur, sed non insapientia (Job iv, 21). Gravis quippe stultitia in eis est, quos iniquitas sic obli- gat, ut eos a culpa nec pceoa compescat : qui dum correptionis flagelia contemnunt, necesse est ut tanto illic gravius judicentur^ quanto hic majo- ris providentiee gratiam calcant. XLIL Bonorum sane vel malorum diversitas sa- CTffi Scripturffi verbis notatur, cum utrisque sub nominibus matrum suarum, Babylonis videlicet, et Hierusalem fatetur. De istis namque dicitur : Erudire Hierusalem^ ne forte recedat anima mea a te (Jer, vi, 8). Et contra de illis : Curavimtts Ba- byUmemj et non est sanata [Jer. u, 9). De istis : Casiigabo te in judicio, ne iibi videaris innoxia {Jer, xLvi, 28). De ilhs : Mulio labore sudaium esi^ et non exivii rubigo ejus ex ea (Ezech. xxiv, 12). De istis : Excoquam ad purum scoriam tuam (Isa. I, 25). De illis : Versi sunt ynihi in scoriam^ et in plumbum (Jer. xxii, 18). De istis : Sttper nivem deaibabuniur (PsaL l, 9). De ilhs : Non mutabit jEthiops peltem suam (Jer, xiii, 23). De istis : Sm- piam viam tuam spinis^ et non apprehendes ama- tores tuos (Osee ii, 6). De illis : Et dimisi eos se- eundum desideria cordis eorum (Psai. lxxx, 13). De istis : Timebis me, et accipies disciplmam (Psai.u, li, 12). De iUis : Aversi esiis aversione conieniiosa (III Reg. ix. 6). De istis qui veri David filii per adoptionem facti sunt, pro magno munere Toce patris promittitur : Si dereliquerint fiiii ejus legem meamyet in judiciis meis non ambuiaverintf et justitias meas profanaverint et mandata mea non custodierini, visitabo m virga iniqtntates eo- rum. Misericordiam autem meam non dispergam ab eo {Psal. ujuvui^ 31-34). De illis : Non otf>- A iabo super fiUas vestras cum fuerint fomieatmj et super sponsas vesiras cum adulieraverint (Osee lY, 14). Ista respondere tribulationibus, et concla^ mare cogitur : DereltnquU me Dominus^ et Domi* nus obiitus est mei (Isa. xlix» 14). Sed Deus con- solatur eam dicens : Nunquid potest muiier obU- . visci infaatem suum, ut non misereatur fiHo uteri suiJ et si illa oblita fuerity ego tamen non obUvi-- scar tui (Ibid. 15). Illa dicit : Sedeo regina^ et m- dua non sum (Apoc. xviii, 7), sed ei vox divina dicit : Quo puichrior es descende (Ezech. xxxii, 19). Et item : Sede in puivere^ non estsoUum fiUcB Chaldworum (Isa. xlvu, 1). Sunt et aliaquamplu^ rima hujusmodi^ in quibus omnibus liquido pa- tet, quod hffic, sicut in vita beati Martini legitUTy Q sanctis omnibus, atque omnibus aliis ad perci- piendum sint communia ; sed his tolerandis prs* cipuam semper justorum fuisse virtutem. Dixera- mus aliquid nos ad afflictorum consolationem re- laturos. Sed forte quis dicet : In his verbis quffi consolatio est ? Sed si more sanotorum^ et non secundum forensem et hebetem carnalium opi- nionem consolari quffirimus, mira quidem, sed veraci assertione fatemur, quia non solum hffio verba, quibus ostendere nitimur, ut dulcis et re- ctus Dominus, misericorditer et juste suos a£Bigit, sed ipsa quoque tribulatio debeat pro consolatione haberi. An non est consolatio nosse, quod Deo disponente pateris, qui nos ncn nisi juste percu- tit? An non et ipsa tribulatio consolabatur Pau- P lum, cum diceret : Non soium autem, sed et glo- riamur in iribulationibus ? (Rom. v, 3). £t item de se, cum nequaquam pro illa sua ineifabili tri- bulatione nollet exsultare : Pro me autem nihil gloriabort nisi in infirmitatibus (II Cor. xii, 5). Et Job hinc apertius : Hcec mihi sit consolatione afftigens me doiore noti parcat (Job vi, 10). Mos namque medicinaUs est, ut sffipe fervorem visce- rum in pruriginem cutis trahat, et plerumque inde curat interius unde exterius sauciat. Ita nonnun-* quam diviuffi dispensationis medicamine agitur, ut exterioribus doloribus internuin vulnus adima- tur, et flagellorum sectionibus rcpeliatur ea, qu» occupare mentem poterat, inlerior putredo vicio- rum. Garo enim nostra priusquam resurrectionis incorruptione solidetur, si nullo moerore afficitur, in tentationibus ef&enatur. Sive igitur pro pecca- tis jam patratis ad hoc in prmsenii plectimurne in futuro puniamur ; sive ad hoc affligimur ne in fu- turum scelera suppliciis digna in rehquum perpe- tremus, satis est unde ipsas tribulationes gauden- ter amplectamur, vel judici nostro et medioo in omnibus gratias agamus. Non enim parvi mo- menti est quod Apostolus non soium nos in tribu- latione gaudere jubet, sed omne gaudium existi- mare, cum in tribulationes varias inciderimua* Quis autem nescit^ quod multo sit melius doris servitio hominibus subjici, quam blandientibus dffimonum spiritibus objici ? et tamen oum alto Dei judicio jugo humanxi conditionls atterimur, in querelam prosilimus nimirum quia miatts attendi- «7 S. ODONIS ABBATIB CLCINIAGENSIS II §28 nme. Quod si no» nulla conditio servitutis oppri- A meret, fortasse mens nostra multis iniquitatibus pejus libera desserviret. Haec igitur qufB tolera- mus, ideo gravia credimus, quia considerare ne- gligimus a quanto hoste per flagellum liberamur. Hinc Deus ad beatum Job : Memento, inquit, belli, ullra addas loqui (Job xl, 27). Ac si hunc rei con- sideratione moneat, et a murmuratione compescat dicens : Si gladium adversarii consideras, tanto te ad disciplinam patris, qui te extemis cruoiatibus ab interna passione liberat, exhibe tacitum, quen- to te ad ejusdem hostis bella prospexeris infir- mum. Alta quippe dispensatio judiciorum Dei mira potentia preBvidet, quoniam si quieti ac libe- ri famuli ejus persisterent, tentationes adversarii ferre non valentes, mentis vulneribus prostrati b jacerent. Ob id igitur iicet bene merentes siepe vel minis impetit, vel flagellis premit, vel quibus- dam impositis oneribus gravas, vel laboriosis oc- cupationibuB implicaf. XLCIl. His itaque verbis id suasum sit quod mo- lestias quaslibet idcirco divina dispensatione pati- mur, quatenus aut prseterita peccata in nobis pu- niantur^ aut futura prohibeantur. His autem duo- bus consideratis, non murmuravimus,intelligentes quod benignus Judex ab leterna posna, quam me- rebamur, nos per momentaneam excusare velit, nec uUo modo vos derelictos putabimus, quippe cum ex ipsa flagelli experientia Dei providentiam ita nobis impendi cognoverimus,utper hoc ipsum spes inesse possit, quod diligat quibus curam ne q peccent adhibere dignaturjuxta illud : Ego quos amo, arguo et castigo (Apoc. m, 49); siquidem omnes dum quibuslibet mentis et corporis mole- fltiis afBcimur, earumdem moiestiarum causas nosse optamus, quatenus in eo quod dolemus, ex ipsa rerum accidentium notitia quoddam consola- tionis genus habeamus. Sed non est necesse jam nt singulis^ in eo quod qnisque tolerat, Deus re- spondeat, quia sacram Soripturam condidit, in qua unusquisque, si requirat, causam suam inve- niet. Ut enim unum e pluribus proferamus, Paulus infirmitate camis tentatus audivit : Sufficit tibi gratia mea, nam virtun in mfirmitate perficitur (II Cor, XII, 9). In Scriptura ergo sacra idcirco af- fligitur Paulus sigillatim, ne singuIinostrorum,qui non audiunt hanc consolationem^ audire eam pri- vatim qussreremus.. Hinc in Job : Semel loquitur H Becundo idip$um non repetit (/o6zzxm, U); nee ad omnia respondebit. Quasi diceret : Deus tringulornm cordibus privatim non respondet, cum fortasse oausas angnstiie sufiB singuli scire ques- runt, sed tale eloquium construit, per quod oun- otomm quesstionibus satisfaoiat. Nob itaque jam nostris oogitationibus aut afflictionibus per voces .pTophetarum, aut per angelorum officia Deus re- pondett qooniam vis Scripturffi qnidquid aingulis polest evenire, oomprehendit. Non enimdioitfig- mentum ligulo : Gur me fecisti sic ? Sed est quod dicai servus et creatnra, quod dixit iiUus et Crea- lor ; Non mea voiuniae^ eedtmfiai (Lkc. xzUt4S). Sciendum tamen, quia siout beatui Hieronymnsin iibro de Psalmis disputat : Si unum corpns est Christus et Ecclesia, et si sint duo in carae una, necesse est ut modo pariter in passione una, et cum transierint, sint in requie una. Nam si passio- nes in solo capite, quod est Christus, qnare mem- brum ejus Paulus dicit : Suppleo ea qnm desunt passionum Christiincamemea (II Cor. ix, 12). UniversaB enim passiones Christi^ qui passus est in oapite, id est in se, et patitur in membrisy id est in nobis, ab unoquoque nostrum ferendae sunt, et hoc quod patimur quasi ad communem reipubli- cee funotionem pro possibilitate virium nosbrarum quasi canonem passionum inferentes exsolvimus quod debemus. Alioquin si extra disoiplinam fue- rimus, cujus, ut ait Apostolus^ participes erimus ? Adulteri ergo, et non filii : et si disciplina eare- mus^ consequens est ut hssreditate careamua. In nobismetipsis namque debemus tranformare quod legimus, ut cum per auditum se animns ex- citat, ad operandum quod audierit vita oononrrat. XLiy. Quamvis itaque nesciamus pro qua eolpa feriamur, et quamvis nil mali si fieri posset nobis conscii fuerimus, tamen oorreptionem nostram nec injustam nec superfluam oredere fas est^ nec omnino tristandum quia de beato legitur Tobia^ quod non sit contristatus pro csBcicatis plaga, etiam cum ab infantia Deum timoerit. Bi^ sit aliquis ita justus, ut pro oeBteris culpis neqnaqaam indigeat flageUari. Sed huio quoque illud oonside- randum est, quod ipso humansB vites usu quotidie veterascimus, et exterioris hominis Impulsu eib interioribus per lubricam cogitationem eximns. Nam sicut ex nihilo conditi sumus, per nos ipsos, nisi manu artificis nostri teneamur, semper ad nihilum tendimus. Tenet autem nos illa oreatrix manus, cum vel ad amorem oompungendo viri- fioat, vel ad timorem flagellando restaurat. Quod nisi fecerit repentino lapsu, mens tota veterasoit etiam qusB longo virtutis usu innovata vidabator. Nonne scriptum est : Visitatio tua custodMt spiri- tummeum? (Jobj., i2). Visitatio, inquit : citiiis enim spiritus virtute nudatur, nisi aut per flageUa, aut per compunctionis visitationem ab ipsius virtn- tis largitore custodiatur. Nec mirum si spiritus amaritudine, quee cami coniraria est custodiator» quando quidem sibi invicem adversantur. CJt enim illa moUi deleotatione pascitur, sic iste amaritndine vegetatur : et iiout illam dura sauoiant, do iftnm moUia neeant. £t inde in perpetuum spiritns into- rit, unde suaviter ad tempns oaro vivit.Cujus ooiam nezns presponderat, sic hic ab anctore disctplinie destituitur. Jam vero camalibus intenti, neo ipsa nostra destitntione ullatenus ^^nnnA sentimnB. Qno enim longe nos Couditor deserit; eo mens nostra in sensibilibus oiKiurescit, fitque miserabili modo tanto seoarior, quanto pejor. Yalde enim diffletle est ut aliquis vei ques jam oommisit, vel defeclum^ ad quem subinde meni ejus vergit, in prospe* ritate cognosoat. Quapropler iUe qni fideUboa ex liietali pater fiaci dignatos est, videiu qnod e^MKl 629 GOLUTIONUM HBRI TRES. — UB. III. 630 filios^ quos ad regni ccelestis hfiereditateiu vocatt A periculosa negligentia subrepat, non solum donis reficit, sed etiam flagellis erudit. Si quis ergo jus- tus videtur, meraoretur illius sententiae jam supra- dictse : Justus si fuero, non levabo caput^ satura" tus afflictione et miseria {Job x, 15). Est autem et alia ratio, pro qua perfectiones, ut in primo libro de Civitate Dei disputatur, jure cum infirmioribus vel etiam pravis temporalitater flagellantur, quia videlicet non eos corripiunt, metuentes ne eorum {^ratiam ofTendat, aut ne bonae famaB d spendium per illorum derogationes incurrant. Hanc ergo vi- tam cum eisamaram sentiunt, cujusamandodul- cedinem transgressoribus amari esse negligunt. Quse culpa maxime praelatos vel reverendos quos- libet viros involvit, qui ad hoc in Ecclesia divinitus 3 constituuntur, et gravi reatu tenentur. Nec ideo ta- men ab hujusmodi culpa penitus alienus est, qui licet prsepositus non sit, si in eis tamen, quibus vi- tae necessitate conjungitur,multa monenda vel ar- guenda novit, et negllgit, devitans eorum ofifen- siones,propter illa quibus in hac vitanon indebitis utitur, sed plus quam debuit delectatur. Flagel- lantur ergo simul non quia agunt malam vitam, sed quia aimul amant temporalem vita quam con- temnere deberent, ut ilh, si corrigi vellent, conse- - querentur cum eis aeternam. Sane qui propterea non objurgat, quia vel aptius tempus exspectat, vel metuit ne increpati deteriores fiant, et invali- dos pejus noceant, hoc non est negligentia vel cu- piditatis occasio, sed consilium charitatis. Nam ut r^ in Moralium libro xx dicitur, sancti viri cum vident quosdam sua verba despicere, dum eos divinitus inteUiguntdeseri,gementes conticescunt. Undeest illud : Quomodo cantabimus canticum Domini in ierra aliena? {PsaL cxxxvi, 4). Scriptum est: Noli arguere derisorem, ne oderit te {Prov. ix, 8). Tacent ergo viri sancti, non ut eorum odium ti- ineatur, sed ne illi odiendo pejores fiant. XLV. Ut autem de negligentioribus dicamus,nos tanto magis flagellari indigemus, quanto et multa in nobis sunt aelernis ignibus digna, et quanto ad aha committenda procliviores sumus. Quippe in- ter ipsas angustias multipliciter superbire sole- mus. Haec autem gemina nostrae afflictionis utih- tas in primo homine demonstratur, qui dum inter paradisi delicias justitiam servare negligeret, Deus hunc foras expulsum per molestas emenda- vit, et conjugem, quae pariter in percepto honore gloriata atque deteriorata fuerat, utili servitute meliorem eftecit. Sic et nos libertate superbos, deliciis impinguatos, et erga divinam reverentiam fastidiosos, injuriis tradit, molestiis opprimit, ut anima crebris acta suppUciis, cacumen superbiae derehnquat, laboribusque ac molestiis inniten6,ad hoc quod delectata perdidit reparetur. Ob hoc enim, juxta Augustinum, contra Eden positus est, Videlicet contra sedem deliciarnm, ut signifi- caret quod caro peccati in laboribus, qui deU- ciis sunt contrarii, esset erudienda. Gum ergo Deus videtnos supemorum bonorumoblivisci, ca- ducis inhiare, secutura suppUcia aut parum aut nihil foruiidare, quos gratuita bonitate respicere dignatiir, easutique flageUo interveniente corripit, et respiciens terram facit eam tremere. Dehinc ve- ro crescente flageUo amaritudinem et districtio- nem aeterni examinis cogimur considerare, et ad cor rcdueti de satisfactione cogitare. Tum vero Ungua reatum loquitur, et nox quod animus par- vipendebal, sponte confitetur, ut ilU fratres Jo- seph, quos iUi non ludendo, sed argumentando sic adeo constringehat, ut attriti confiterentur : Merito hnec patimur quia peccavimus infratrem nos- trum, Hinc beatus Job : Loquar, ait, in tribulatiO' ne spintus mei {Job vu, H). Quidquid spiritus lo- quitur in diviois auribus, locutio eBt: rpiam locu- tionem tribulatio commonet, ut vos ad confessio- nem erun^^at. Confessionem vero induIgenUa s&- quitur, juxtaiUud: Dixi, confitebor, et tu remi- sisli (Psat, XXXI, 5). Etcum inproprio reatu David diceret, peccavi {Psal, l, 6) ; et Mathan Ulico res- pondit : Dominu$ transtulit peccatum tuum, non morieiis{II Reg, xu, 13), sicut in MoraUum Ubro xxxii perhibetur. Qui se peccatorem inteUigit, jam ex aliqua parte justus esse inchoat, atque id quod non justus fecerat ex eo quod est justus aocusat. Nam licet ex merito peccaU percutiatur, tamen si hoc ipsum judicium quod contra se agitur justum credit, et non murmurat, sed ampletitur iUud, di- vina voluntati in sua percussione conjungitur; et idcirco ab injusUtia sua jam eo correptus est, quo se vel juste percussum gaudet, vel voIuntaU judi- cis concordat in pcena, is discrepavit in culpa. Ma- gna igitur afflictionis utiUtas, per quam confessio reatus eUcitur, quae indulgentiam promeretur. XLYI. Contra frequenter sunt iUii Israel pro peo- catis afEUcti, et ad Deum redire compuIsL Nam ut de caeteris vicibus taceatur, aUquando cum Deum relinquerent, et idolis servirent, Syriaey Sidonis, Moab, et Philistin, traditi sunt in manus illarum gentium ac per decem et octo annos vahementer afflicti. Qui tandem clamantes ad Deum dixarunt: Peccavimus tibL Quibus inter aUa respondit Do- minus : Non addann ut ultra vos liberemt ite ei invocate deos^ quos colitit^ et ipsi vo$ liberent {Judic. X. 13, 14). At UU : Peccavimus, inquiont, redde tu nobis quidquid tibi placet : tantum nunc libera nos {Ibid,, 15). Mox ibi sequitur: DUuil J)o- minus super miserias eorum, et UberavU eoi, qtda hasc in figura contingebant illu {Ibid»^ 16). Dicor mus et nos econtra Dominoy cum aliqua tribular tione cingimur : Fae aobis in praBsenti quidqiiid ti- bi plaouerit, tantum in fuiuro liberas not. Qnia yero fiUorum Israel xnemiaimii», adhuo aliqmd magnificentius ad misericordiam Dei eommgar dandam ac tribulationis utiUtatem iosinuendain, de eis audiamus quid pcr Ezechielem Dominofi di- cit : Irritaverunt me damm Israel th deteriOj €f dixi ut effunderem furorem meum iuper em^ et consumerem eos{Ezeck. xx^ 13), et qua de hocmsr sequitur. Quae verba, ut beatus Hieroiiynnis ia Ubro IV expositionis tractans dicat» qutthtiir qno^ 631 S. ODONIS ABBATIS CLUNIAGENSIS II m modo perfe«erit eis quorum cadavera in solitudi- A' ne corruerunt, et excepto Jesu Nave et Galeph, ter- ram repromissionis nullus ingrcssus est. Ex quo intelligemus yivere eos, nec aeternis suppliciis re- serratos, nec de libro viyentium esse deletos, nec ante faciem Domini consumptos. Si enim ex eo quod in terram repromissionisintroductinon sunt, periisse credantur, ergo et Moyses periit^ qui in tcrram illam introductus non est. Alioquin preces ejusdem Moysi quomodo essent exauditee, qui cum oraret ut dimitteret eis Deus peccatum suum, au- dire meruit : Faciam secundum ve9'bum tuum (Exod. yiu, 10). Sciamus igitur Dei scientiam in filios vel famulos non perditionem esse, sed emen- dationem. Hucusque Hieronymus. Hinc per eum- dem prophetam dicitur : Yivo ego, dicit Dominus, B non fiet cogitatio mentis vestrx dicentium : Cola- mus lignay et lapides, quia in manu forti et bra- chio exlento^ et in furore regnabo super vos^ et subjiciam vos sceptro meo, et inducam vos in vin- culis secundis (Ezech. xx, 32, 33, 37). Quae ergo major utilitas, quam ut per infusum furorem pro- hibeantur colere lapides, et ligna, et inducantur in vinculis secundis et amicitise Dei ? XLVII. Mirum quomodo pro conservanda morum probitate necessariam esse exterioremdisciplinam Scipio, licet paganus^ inteilexerat, qui Carthagi- nem Romanis infestam ob hoc nolebat dirui, quo posset ab eisdem Homanis teneri. Sciebat enim infirmis animis periculosam esse securitatem, et terrorem tanquam pupillis necessarium esse tuto- q rem. Quod reipsa probatum est. Deleta quippe Carthagine tanta mox de prosperitate mala exorta sunt, ut et seditiones, et civilia bella et sanguinis effusiones, et rapinse tam crudehter fierent, ut Ro- manus populus pejus a suis civibus, qiiam a Car- thaginensibus hostibus vastaretur. Hanc animo- rum labem, quae de secundis rebus nascitur, hanc prosperitatis ethonestatis eversionem isdem Scipio evenire metuebat : quando instabat ne theatrum Romae construeretur. Sciebat enim cives facile per civitatem posse corrumpi, et idcirco ludendi oc- casionem volebat inhiberi. Ergo si ille sic, no- bis quid agendum est, qui revelata jam gratia speculamur quee aeteraa sunt, qui vivere jube- murex fide, qui diligentibus Deum omnia no- vimus in bonum cooperari, qui scimus nil fortui- tis casibus geri, sed cuncta divinitus ordinari. Si horrescit caro disciplinam, persuadeat constan- tiam. Sic enim cum morbos pellere cupimus, tristes quidem amarum poculum sumimus, sed certi de subsequenti salute gaudemus. Quia enim ad salutem pervenire corpus aliter non valet, in potu bibit etiam quod taedet. Cumque amaritudini inesse vitam animus conspicit, moerore turbatus hilarescit. Quod enim per flagellum et prcete- rita peccata purgentur, et futura prohibeantur, Salomon ostendit, dicens : Livor vulneris abster- git, mala et plagas m secretioribus ventris (Prov. rx, 30). Ventris nomine mens slgnificatm*, quia •icut venter cibis extenditur, itft men» pravii ro cogitationibus sublevata dilatatnr. Plagie vero in secretioribus ventris augusti» sunt, qufle de exte- riori afQictione generantur. Abstergentnr igitor mala, et livor vulneris el plagte in secretioribus ventris, quia disciplina exterior culpas diluit, et extensam pravis cogitationibus mentem compunc- tio vel amaritudo eetemae percussionis transfigit Sanctus Hieronynus in epistola ad Rusticum, re- fert quemdam adolescentem in ccenobio fuisse,qui nulla abstinentiffi vel operis magnitudine flammam poterat carnis exstinguere, qu9m pater monaste- rii servavit hac arte. Cuidam de senioribus impe- ravit, ut hunc ex industria crebris injuriis fatiga- ret, quem anno jam taliter expleto Pater pristi- nas cogitationes interrogat. At ille: Vivere, in- quit, mihi non Hcet, et fornicari liberet. Hic itaqne lascivia mergi poterat, si loco tribulationis non li- garetur. XLVIIL Et quid plura? quod nonnunquam pe- riculosa prosperitas sit, sacra Scriptura et verhis et exemplis frequenter inculcat, ut illud: Prospt- ritas stultorum perdet illos'(Prov. i, 32). Et item : Incrassatus est dilectus, et recalcUravit {Deut. xxxu, 15). Exempla vero multa sunt, sed utde re- probis taceamus, quantum ipsis elecUs, quibus omnia cooperantur in bonum, nocere soleat, Rex David ad medium deductus ostendat. Hic nam» que, sicut in Pastorali dicitur, Conditionis judicio pene cunctis actibus piacens, mox ut pressurae pondere caruit, in tumorem vulneris erupit, fac- tusque est in morte viri crudeliter rigidus, quia in appetitu feminae enerviter fuit fluxus, et qni mahs ante noverat pie parcere, in bonorum quo- que uf^ce post didicit sine obstaculo retractationis anhelare. Prius quippe ferire deprehensum pne- sumptorem noluit, et post cum damno desudan- tis exercitus etiam devotum militem exstinxit: quem profecto ab electorum numero culpa lon- gius traheret, nisi hunc ad veniam flegella revo- cassent. Noverant sancti viri quam periculosa pros^ peritas sit, qui adversitatem, cum forte deerat, precibus implorabant, ut praedictus David cum di- ceret : Proba me, Domine, et tenta me {Psal. xxv, 2). Item alius : Ingrediatur putredo in ossibus meis (ffabac. iii, 16). Et alius : In flagello posUus^ qui caspit ipse me conterat (Job vi, 9). Item alias : Argue me, Domine, sed non in furore tuo (Psat. VI, 2). Item alius : Domine, inquit, tu propitius fuisti eis {Psal. xcviu, 8). Unde eis propitius faerit manifestat cum dicit : Ulciscens in omnes adm" ventiones eorum (Ibid.), id est, puniens in pnr- senti quidquid per humanam fragilitatem pecca- verunt. Nos ergo flagellis cincti quamvis ex parte carnis contristemur, tamen spiritu Isetemur, afiOic- tionis utilitatem contemplantes. Alioquin ipsa na- tura nos instruat, quod debeamus hanc vitam in mcerore expendere, et in sequenti gaudium spera- re. An non innuitur hoc cum parvulus quisque in hanc lucem nascens primam vocem emittit plo- rans ; ridere vero, ut beatus Augustinus in hbro Confessionum perhibet, dormiendo discit, ut qoia 633 GOLLATIONIIM LlfiBI TRES. — LIB. IH. 634 per sommtim mors, et per rismn Iff titia solet si- A gnari ; dmn infans ingrediens mmidum plorat, dormiens autem ridet^ hoc per ipsam natursB le- gem demonstratur, quod ut scriptum est : Homo nascitur ad Inborem (Job v, 7), etc. Cum dederit dilectis suis somnum, ecee kcereditas Domini (Psal. cxxYi, 2). Et item : Timenti Dominum bene erit in extremis {Eccli. i, 13). Peccator quilibet in prse- senti felicitate extollitur, sed ut scriptum est : In novissimo arctdbuntur gressus ejus (Job xvni, 7). Sed timenti Dominmn in novissimis bene erit, quoniam, ut item dicitur : Os Justorum implebitur nsu [Job vm, 2i), et gaudium illorum nemo tollet ab eis (Joan. xvi, 22). Quod in prcesenti est, in- quit Apostolus, momentaneum et leve tribulationis nostrXy supra modum in sublimitate sstemum gto- b ricB pondus operatur m nobis (11 Cor, iv, 17). Solus Zoroastres ante ploratum risisse fertur, pes- simo siquidem prodigio. Siquidem ipse fuit magi- cse artis inventor. CeBterum, ut ait beatus Hierony- mus, juxta miserias hujus temporis, juxta saevientes ubique gladios, satis diyes est qui pane non indiget, nimiumque potens i]le^ qui servire non cogitur. XLIX. Quisquis praBsentem gloriam diligit, sicut ejus prasceptione reficitur, sic amissione procul dubio sauciatur. At contra^ quisquis degustat gau- diumquodintus permanet, leve protinus festimat omne quod foris dolet. Hinc scriptum est : Non contristabit justum^ quidquid ei acciderit (Prov. xn, 21). Qui igitur exteriora appetit, cum haec q apud eum qualibet occasione turbantur, aut cum nolenti etiam subtrahuntur, caeca cogitatio subre- pit, et calamitas, qusB momentaneam laetitiam, li- cet mox transitura, concutit, quasi infinita defle- tur. Qui ergo non vult extemis doloribus afflci, studeat spe coelestium ab infimis elevari. Sed quia tales nos non sumus^ qui vel eontemplatione ccb- lestium terrena contemnamus, vel gaudio mani- pulorum, qui de semine tribulationis metuntur, temporales angustias saltim experiri velimus ; id- circonos Deus, veluti quidam providus pater, pue- rum et lascivientem filium per minas afflictionis ad meliora et saluti viciniora compeUit. Quod be- ne Israelitico populo Moyse vocante, et Pharaone rege ssBviente signatum est. Tunc namque Moyses ad vocandum missus est, cum jam Pharao duris operibus ad opprimendum fuerat excitatus, ut Is- raelitarum mentes iEgypto deformiter inhfierentes alius dum vocaret quasi traheret, alius quasi cum saeviret impelleret, plebs in servitio turpiter pro- vocata bonis vel malis impulsa moveretur. Hoc qnotidie agitur dum prsedicatis coelestibus praemiis ssvire in electis reprobi permittuntur, ut si ad re- promissionis terram exire negligimus, pressuris saltem sffivientibus impellamur. Hsec itaque causa est^ quod ab injustis justi sinuntur affligi, sciUcet ut dum futura audiunt bona qu» cupiunt,patiantur etiam mala praesentia atque perhorrescant, atque ad facilioremexitum, dum amorprovoeat^ crucia- ttts impellat. SolentnonnuUi viatores, cumamoena prata in itinere forte conspiciunt, moras innectere, et pulchritudine delectati ad devia dedinare. Yita nostra prfiesens via est, qua ad paradisum tendimus. Hac ergo prssenti requie velut itineris amoenitate pasti, quia magis diu pergere quam citius penrenire delectat, secreto Dei consilio fre- quenti perturbatione atterimur, ne viam pro pa- tria diligentes obliviscamur quo tendere debemus ; et ob hoc, sicut in vicesimo tertio Moralium libro dicitur^ in cujuslibet ordinis loco vel in c^juslibet secreti recessu maneamus. Yivere sine tentationi- bus uUo pacto non valemus. Non ergo negUgen- tiam putes quod affligimur. Quod vero nos conso- lationis gratiam longanimiter sustinemus, maU in pejus proficiunt, neque hoc otiosum credas. lUi enim dum ad semetipsos considerandos non re- deunt, dum nuUus disciplinse murus obviat^ nuUa judicum potestas adest, quae restringat; nuUa fii- turi judicu poBua prospicitur, qusB terreat. Mala temporaUa quidem clauso oculo cordis securi per- petrant, bonos autem rebus exspoUant, aut etiam perimunt. Sed districto certe judicio cum eis agi- tur, ut tanto acrius sBtema damnatione feriantur, quanto nunc quod male concupiscunt efirenatius agere permitluntur. Cum afflictis vero misericor- diter fit, ut hic eorum cuIpaB purgentur, quoB reproborum nequitia triturie more quasi grana a paleis terendo separat, dum per ea qusB violenter ingerit, festinare eos ad supema com- peUit. L. Quia vero granorum atque tritursB memini- mus, videtur ut de usu quoque segetis adhuc quod ducimus astruendimi aUquid assumamus : Dei, inquit Apostolus, agricultura estis (I Cor. m, 9), Quod si ita est, ergo de hac exemplmn suma- mus. Frumentum quippe in segete sola tangitur, iUud pluvias percipit, haec veritatis eloquio pin- guescit. lUud ventis concutitur, h»c tentationibus exercetur. lUud saecuU crescentes paleas portat, hfiec nequam vitam sceleratorum portat. lUud tri- tura premitur, paleis exuitur, haec coelesti disci- plina flageUatur, ut a societate carnaUum corde separetur. lUud reUctis paleis ad horreum refertnr^ haec foris remanentibus reprobis in Domini sui gaudium intromittitur. Unde electo populo in Job dicitur : Fngredieris in abundantia sepulcrum sieut acervusin temporesuo (Job v, 26). Tempus repro- bomm in hac vita est, electormn in sequenti. sicnt eomm Caput dicit : Tempus meum nondum adve- nit(Joan. vn, 6). De illis vero : Tempus autem v^s- trum semper est paratum (Und.). Sepulcrum ergo in tempore suo, sicut frumenti acervus, justus qui- libet in tempore suo infertur, quoniam iUe futuram requiem percipit» qui prius hic velut in tempore alieno pressuras disciplinae corrigendus sentit. Aristaevero vel palecB perhoc falsos fratres signifi- cant, quod in eadem spica velut in una fide cum granis crescunt. QuaB nunc superiores sxmt. quia bonis frequenter praBvalent ; erectuB sunt, et ab in- vicem divisa, quia mali superbiunt, et inter eos semper jurgia sunt. Attamen super grana mutuo m f^5 S. ODONIS ABBATJS CLUiHIAGENSlS II 636 tanguDt, quia in oppressione bonorum sibi con- cordant. Hispidae sunt, et fragiles quia ad corri- pientem quasi tangeatem intractabiles existunt, viciis vero mox cedunt. Mira autem lispensatione fit ut dum bic nos post perceptionem ct^lestis gra- tifiB pro peccatis nostris aiHigunt, quasi messem post pluvias in berbis male pullulantem, ut in grano fecundior exuberet, gelu restringit, ut a fluxu voluptatis coerceant, et in fructu mercedis ^eternae fecundiores reddant. Eant ergo nunc sa- tellites diaboli, et in spica Dominicae messis altio- rem locum quasi aristffi teneant. Certe quia in borrea nec ultimum retinebunt, sint et nunc bis- pidi, etexcusationisspinulas centramalum redar- guentis opponant. Veniet profecto judex qui per- sonam non accipit quem jugiter in suis pusillis affligunt. Veniet virgaferrea, qua gentes regit, qua aristas comminuet, et paleis ad ignem traditis grana sibi recondet. LL Multa jam contramurmurationem vel despe- rationem prolata smX, et idcirco dum nota repli- cantes vestra vobis ingerimus, timemus ne in flu- men Jfrustra jactare stillam arguamur, concite quod restat expiicemus, Itaque sciendum quod non solum prfficepto, sed et pluribus exemplis ad tole- rautiam multipliciter informamur. Hniversitas quippe electorum, quam, ut Isaias vaticmatur, puer parvulus, id est humilis Jesus, ad^ supernee statioois caulas flagellando, quasi minis agendo, per arctam viam ducit, dum hic vivit adversa per- petitur, QuoB ergo specialiter proferemus, cum omnis electorum multitudo exemplum sit ? De quibus Apostolus^ ut jam dixeramus : Eabentes, inquit, tantam imposiiam nubem testium per pa- tientiam curramus {Bebr, xji, I). De qua nube Ja- GohixsiExemplumf ait, excipHe^ fratres, exitus mali et longanimitatis, laboris et patientix, quae lo- CUtibuntprophetcein nomine Domini [Jacv, iOj.Ac fsi diceret : ut ea quae vobis contingunt patientius toleretis ; Mdete quod illi qui tam sancti erant, ut per eos Deus loqueretur, durum exitium habue- runt. Quicunque enim Deo chariores exstiterunt, pemper duriora seaserunt. Libet tamen duos, unum de Veteri Testamento, alium de iNovo ad medium deferre : Job scilicet et Joannem, quos quideo) cum incomparabiliter laudatos, et tamen tam crudeha paasos fuisse revolverimus, quid de jreliquis aestimandum sit aptum advertimus. Job ItAquei de quo dictum est ; Non est similis ei in terra (Job I9 8), eum tot rerum damna sustineret, dum tot fuaeribuB pigaorum percussus doIeret,cum tot Yulnera tolerareti non in terra munda, sed in «terquilinio sedisse describitur. Quod idcirco Si, vX ex fetore loci commoneretur quia festive oorpus ejua ad fetorem rediret. Ad radendam quoque sa- luem noa digitos, non vestem adhibuit, sed tes- tam : quo facto monstraretur «luomodo corpus 9uum saaum de&pexerit, quod etiam percussum aeglexit. Sed ecce, dum beati Job vulnera crucia- tusque considero, repente mentis oculos ad Joan- oeta r^uco» et aou siae gravisaima admiratioae A perpendo quod ille pfophetifie spiri>u intra matris uterum repletus, atque, ut ita dixerimY priuaquam nasceretur renatus, ille amicus sponsi, iUe quo in- ter natos mulierum major nemo surrexit* ille sic propheta, ut plus etiam sit quam propheta, ab iniquis in carcere mittitur, et vir tantfie seventatis pro risu turpuun moritur. Quid est ergo, quod Job Dei testimonio praefertur, et tamea plagis us- que ad sterquilinium sternitur ? Quid est, quod Joannes Dci voce laudatur, et tamen pro temu- lentis verbis in saltationis praemiimi moritor ? Quid est quod omnipotens Deus sic vehementer in hoc mundo despicit, quos sic sublimiter ante ssecula elegit ? nisi hoc quod pietati Melium pa,- tet, quoniam idcirco sic eos premit in infunis^ B quia videt quomodo eos remuneret in summis ; et foras usque ad despecta dejicity quia intus us- que ad incomprehensibiha perducit ? Hiac ergo unusquisque colligat quid illic sint passuri quos reprobat, si hic patiuntur sic quos amat ; aut quomodo ferientur, qui in judicio arguendi sunt, si sic eorum vita premitur, qui ipso judice teste laudantur. LU. Inter omnia vero nostrse consolationis ge- nera, singulariter iUud praecedit, quod benignum Conditorem nostrum nobis ita condescendere sua benignitate, ut ita dicam, benignitas adegit, ut cum onmia quae peccalori homini salutaria sunt, indulgeret, cuncta pariter quee eidem homini pro peccato debentur, ex sola compsissione sustineret. Q Non enim indigebat homo solummodo rediou, sed etiam qualiter post redemptionem ei vivendunci sit edoceri. Venit igitur ad fugitivum suum, ut retine- ret nostris visibus sese ingessit, qui si nihil am- plius fecisset, et in hoo tamen^ quod in terris visus est, multum se humiliaret. Nam quia omnes, qui de Adfie stirpe progeniti studebant prospera vitse pra^sentis appetere, adversa devitare, opprobna fugere, gloriam sequi ; ille contra novus homo veniens, novamque vitam tenens, fugit quod om- nesappetunt, et appetiit quodomnes fugjunt Quia vero dufie vitse sunt, praesens et futura, quarum unam noveramus, alteram nesciebamus; et hic humanum genus huic soli quam noverat intende- bat, hanc nobis cognitam ideo suscepit, ut illam, quae erat incognita demonstraret. Ut autem hauc contemptibilemesse, et illam appetibilemostenae- ret, in ista neque prosperari neque diu stare to« luit, sed ad illam patiendo migravit, et dicit : Siquis miMministrat,me sequatur(Joan. xu, 26). Exemplo suo nos docens quod heec vita nostra non propter se amanda sit, sed propter alteram toleranda. Itaque propter iUud singulareprsesidium, quod nos fuso sanguine redemit, illud prsestantissimumjudi- cetur,quodnos tantopere adpoenitentiamroboravit. Ad quod videlicet inculcandum, et ea sprevit qus magna mala imperiti putant, prsesertim cum se tot miracuUs tantam rerum potestatem habere monstraret. Hoc ergo consideremus, quod et pec- catorum nos punctionibus salvans spinis caput sup- ponere non recusavit, quod (etema nos dulcedine D es7 COLLATIONUM LlBRl TRES. — LIB. ni. #88 inebrians, in siti sua fellis amaritudinem accepit. Quod qui pro nobis Patrem, quamvis esseldivini- tate aequalis, adoravlt, sub irrisioue ador^tus tacuit, quod vitam mortuis prfeparaus uaque ad mortem ipsa vita pervenit. ('ur itaque asperum creditur, ut a Deo homo toleret flagella pro malis, si tanta Deus ab hominibus pertulit mala pro honia, ut hunc ad amlssaoi baatitudinem revoca* ret? Unde propheta: Atieniim opus ejuSy ut faee- ret opus suum {Isa. xxvin, 2I).0pus enim ejus est salvare quod creavit, flagellan autem opus est ho» minis peccatoris, non ejusquipeccatum nonfecit. Suscepit igitur alienum opus, id est tlagella, qua- tenus ita salvaret creaturam suam, quod est opus ejus. Llll. Excitati ergo tot vocibus prflseeptorum, ad- juti tot comparationibus exemplorum, amemus Dei judicium : certi quod in humilibus amaritudo prsesentis angustise exstinguit euppUoin^ pdrmiiaen<> tis ine. Nos ergo quamvis fiagellis cincti, quamvis pro parte carnis contristemur, tamen in spirilu laetemur, utilitatem afi^ctionis contemplantes. Et orandum quidem pro affliotoribus est. Attamen si non resipuerant^ onm, juxta Isaiam, deprieda- tionem eonsummaverint, prwda daomonum erunt. Et siout in Septuaginta legitur, afflictos etiam de illorum Interitu tox divina oonsoiatur dioens : Vm qui vos miseros faciwnty quia reprobabuntur, Item ia eodem propheta : Ad punetum et in mo- dico deretiqtti te, paupereula, tempestateconoutsa, absque ulla consotatione sed in miserationibus multis misertus sum tui (Isa. liv, 7, 8^ il), et tuli de manu tua calicem soporis et indignationis mecs, et ponam ilLum in manu eorum qui te humiliave- rint. Tu autem non adjiciesy ut bibas ilLum ultra (Isa Li, 22). Et item : Egrediemini, et satieiiSy et caLrabitis impios^ cum fuerint ciniSy sub pLanta pedum vestrorum (Malac. iv. 3). Nam ut quidam piissimus Pater, cui dilectus filius occis^us sit, si forte occisorem e( gladium repererit, occisorem cum eodemgladio trucidat, ipsmn yero gladium, cum quo filius perierat, particiUatim comminuit : ita amator bominum Christus a suis quidem abster- ^et omnem iacymamf tortorem autem illuc proji- ciet, ubi sit fletus et stridor dentium ; affUctorum vero malleum it^ conteret, ut hunc a suis penitus auferat et tantum pondus ejus in iUos retorqueat. A Unde et afllictaB familiffi blan(Uen§ per prophet^m dicit : Sicut juravi Noe, ut ultra non inducerem agUQS diluvii, sic et tibi, ut non increpem te am- pLius {Isa. Liv, 9). At vero qui adversum filium matris suse ponit scandalum, comminatur dicens: Arguam te et staluam, subaudis, ea quae fecisti an(e faciem tuam (PsaL. xlix, 2i). Ista cum vide- rit Deum deorum in Sion, portans in exiuliatione manipulos quoa in lacrymis seminavit, lastabunda clamabit : Secundum multitudinem doLoi^m meo- rum in cordemeOy consoLationes tum Lsstificaverunt animam meam (PsaL. xaii, 19). De afflictoribus vero sub specie Babylonis matris eorum dicitur : Quantum exattavit se^ et in deliciis fuity tantum date ei tormentum et luctum (Apoc. xviii, 7). Non B itaque glorietur fUmus ai exaltatur, id est, inimici Domini si prtevalent quia fumus ascendendo facit ut non sit. Et istorum voce dicitur: ELevans aLLi- 9iaii me {Psal, q, i2). Pusillo autem gregi suo dicit Spiritus sanctus : FiLi, noLi deficere a disciplina DominifProv. iii, 4i), etc. Et item per Apostolum : Quis enim est, quem non corripit paier? (Hebr. XII, 7). Et in eodem '. Patres camales habuimus, et reverebamur eruditores eos, non multo magis • obtempeimbimus Patri spirituum, et vivemui ? (Hebr. xu, 9) Quapropter pateraa flagtlla dolec- tabiliter, ut ita dicam^ non mordeant, suaviter exorucient, hil&riter contristent, quoniam si eom- patimur et conregnabimus. Paterna vero flagella dixerim, quia lioet magnum sit euiquam Toeari Q servum Dei, tamen afflioti, ut ait Hieronymus, non vocantur 8epvi,nec amioi quidem,quodmajus est, sed, quod prcestantissimun est, filii vocantur, et etiam dilecti: FLageLLat, inquit, omnem filium quem recepit (Hebr. xii, 6); et quod sequitur, ut in iob perhibetur, Beatus vir qui corripitur a Domi- no {Joby,\l). Licet enim convenire simul non queant beatitudo et dolor, tamen quia salutis ar- gumentum est, vi doloris correptus recte dicitur beutu3, quoniam per hoc quod exterius affljgitur iaterius vivit. Ut igitur iu octavo Moralium libro beatus Gregorius astrult, spes ista yos maneat, quoniam quantum in necessitatibu? prpes^ntis temporis de Ubertate ip Pei filiis pihiJ apparet, tantum in futura Ubertatis glorif^ pihil in ei^dem Dei famulis de servitute parebit. «30 S. ODONIS ABBATIS CLUNIAGENSIS U 640 SANCn ODONIS ABBATIS GLUNIACENSIS II DE VITA SANCTI GEKALDI AURILIACENSIS COMITIS LIBRI QUATUOR (Ex Bibliotbeea Glnnianensl» edente D. Marrier, pag. 66). AUCTORIS EPISTOLA NUNCUPATORIA. Affectu recolendo pro suis meritis (72) domo A Aymoni ahbati, conservus fratrum Odo perpetuam salutem in Christo. Libelium, venerabilis pater, quem de conversa- tione et miraculis beati hominis Geraldi, me^ qua- litercunque possim, dictai*e tam imperiose nuper suaseras, jam, licet tremens, aggredior. Nam^ etsi faciendo praBSumptionem, quasi meis viribus exce- deus, timeo ; et non faciendo, oontumaciam, quasi inobediens, pertimesco. De obedientia vero et bonitate Ghristi confisus, aggrediens, te qoaeso, at ejusdem Christi clementiam implores, quatenus pro amore ipsius famuli sui Geraldi, relationem sic modi6care dignetur,ut homini, quem glorificare disposuity non sit ex toto indigna, nec mihi trans- gressionis causa. Ad quam videlicet transgressio- nem evadendam, nonnulla, de quibus tu forte causaberis, prsBtereo ; sola iUa qum mihi sunt yu^ gata, cum et tu coram adesses certis auctoribus contexens. Vale. PR^EFATIO. Plerique dubitare solent» utrum vera sint quae de beato Geraldo referuntur. Inter quos nonnulli penitus non verum, sed phantasticum putant. Alii quoque velut excusationes in peccatis qusBrentes, indiscrete hunc extollunt, dicentes videlicet quia Geraldus potens et dives fuit, et cum dehciis vixit^ et utique sanctus est. Qui nimirum suam voluptuo- sam vitam ejus nituntur exempio excusare. His ergo nobis visum et aliquantulum, prout possu- (72) Domno Aymoni abbati. Sancti Martialis Le movicensis, quo suadente sanctus Odo librum de conversatione et miraculis beati Geraldi, comitis Auriliacensis scribere agressus est. Sic enim chro- nologia Lemovicensium abbatum : « Octavus abbas Aymo praefuit annis vx, obiit Non. Maii, Hic amici- tiam habuit cum sancto Odone Cluniacensiabbate, cui jussit edere Yitam sancti Geraldi.» Turpio sive Turpinus episcopus Lemovicensis^cujus frater fuit, et quem summo amore excoluit, Aimonum appel- iat m testamento restaurationis monasterii sancti Augustini Nec propterea minus verum est quod habent etiam Gesta pontificum Lemovicensium, in Turpione, scilicet quod cOdo Turpione rogante Vitam sancti Geraidi eomposuit, et librum De B mus respondendum. Nam et nos dudum auditami* raculorum fama, nihilominus de hisdubitabamus, ob hocmaxime quod in quibusdam locis nescio per quos rumores solent vulgares conventus noviter fieri, paulatimque velut res vana cessari. Sed cum causa insisteret (73), ut Tutelensis ccenobii fratemi- tatem inviseremus, ad sepulcrum ipsius intendere libuit.Tunc vero accitis quatuor ex his,quos ipse nu- trierat,Hugone videlicet monacho, Hildeberto sa- Contemptu mundi. » Nam, ut inquit ipse sanctus Odo, « et domnus Turpio episcopus, et dilectissi- mus ac venerabiJis abbas Aymo, cum aliis quam- pluribus multa vi precum coegenmt illud ut haec aggrederetur. > (73) Ut Tutelensis camobii fratemitatem. Monui- musjam sanctum Odonem abbatiae Tutelensis in Lemovicino curam gessisse. Docet Martyrologium Lemovicence his vernis :l reatum primi hominis, velut inter augustias uleri clausum teneturi ubi hcet per Mem in spe glori.e lihorum Dei vivat, tamen nihil spirituaie [seusua- le] siout est videre, neque efOicaciam sensuum qualem primus homo ante peccatum hahuit, vcl sancti post hanc vitam accipiunt, nuilatenus nisi languide^ et esgre exercet^ Geraldus igitur in matrii utero bene sonuit, quoniam ultra communem alio- rum vigorem in fide sanctffi Trinitatis eserceni, fe- licem famam, qua erat orbem repleturusi per illam voculam signiiicavit. IV. (78) Natus vero, et ablactatus, cum ad illaffl eetatulam pervenisset in qua solet in parvulosmo- rum quaUtas explorari,qc.eedam placens indoiesia eos subrutilabat, per quam diligenter inspicieDles, vu'um huno virtutis futurum esse coQJiciebat. Nam in prima aetatei ut sspe videmus, incitameotis cor- ruptffl naturae, soient parvuli irasci, et invidere, et veUe ulcisci, vel aha hujusmodi attentare. At ia Franc. cap. xxix, « non mediocribus regionis suob ortus parentibus, sed valde ingenuis.» AbDasautem Attani CcBUobii, quod ipse fundavit, et ex cujus nomine vuIqo nunc adhuc Saint-Yriex dicitur. Ka- rissimsB nobihs matroufie praeceptum ex tabulario S.Martini Turonensis depromptum,eju8generatio- nem a Childeberto rege Francorum usque ad tem- J^ora sua sic puarrat. € In nomine Domini nostri esu Christi. Narratio generationis Aredii eximii abbatis incipit ita. Suldeca nobiUs femina regis Childeberti et Mathilclis [iNanthiJdis] reginae filia genuit Astidium Lemovicensem episcopum, qui Treveris ortus, favente Deo, in Lemovica urbe epi- soopus postea sublimatus est. Ipse denique Asti* dius habuit oopjugem benignam nomine Teclam ante suum episcopatum^ cuius fuit germana dives Frontunia, cujus fuerunt Isataliaci praedia. Asti- dius igitur et Tecla uxorejus genuerunt Liverium, Adtecum, Dulcitium, Adtecam et Austilismam. Li- verius vero genuit Sperium et Pientiam. Adtecus genuit Eustachium, Ruricium et Peladiam. Dulci- cius autem genuit Ambrosium, Severum sanctissi- mum, queqi veneratur Biturica plebs super Ligeris ripam, et Ravennatem Basolum. Adteca genuit Clarum» et Ispanum Martyrem. Pientia autem ge- nuit Perogoricum [Petrogoricum], Leoncium. Am-* brosius vero genuit iuhum, Industriumt et Euse- biam. Eusebia vero genuit Savinam, Salicam. Sa- vina genuit Optatum Bituri^ensem venerabilem archiepiscopum. Optatus igitur genuit Pompo- niam Godefredi Flandrensis uxorem, et Ocilinin Suessionensem nobihssimum praesulem. Peladia vero genuit Cartheriam, et Eulaliam, et Mummu* lum. Cartheria autem genuit Pelagiam saactisM- mam, et Savinam Aredii abbatis amitam, Pelagia ergo regis Theodeberti neptis, et vir ejus Jocun- dus Lemovicorum princeps nobilissimus genne; runt Aredium virum eruditum ; regis supradicti canceUarium, et Eustachium fratrem ejus, Germa- nam, et Consortiam. Consortia autem genuit AsU- 9 dium, Pientiam, et Basiliam. Pientia genuit Oci- lum. Basilia uxor Dodonis Biturie» principi^ genuit Pugiam et Karissimam. > Sed nec inde quis potest discere sanotum Geral* dum comitem Aureliacensem isto supramemorato Aredio nobilissimo procreatum fuisse^ sicut bic sanctus Odo noster asserit. (77) Siquidem somniorum visiones. Citat hunc locum Petrus Venerabilis, lihro secundo Miraculo- rum, capite 25,hoc modo : « Nam ut sanctus Pater noster Odo in Vita sancti viri Geraldi scripsitt somniorum visiones non semper sunt inanes. » . (78) Natus vero. Anno scilicet Christi 856, qu» fuit Abbonis abbatis sancti MartiaUs LemoyiceDsis seoundi quintus, uti notat Ademarus et ipse Le- movicensis monachus in Commemorat. abb. U' movic. basilicffi sancti Martialis : « Secundus, in- quit, abbas Abbo praBfuit annis xi, cujus anuo v sauctus Geraldus Aureliacenaia natus est. » «45 DE VITA GBHALDi COMlTIS AURILIAC. — LIB. I. 646 puero Gfiraldo dulcedo queBdam animi cum vere- A cuudia, qaae multum honestat adolescentiam, ip- sos infantiies actus decorabat. Qui divina provi- dente grafia studiis litterarum applicatus est, ea tantum parentum voluntate, ut decurso psalterio, mox seecularibus exercitiis, sicut nobilibud pueris mos est, erudiretur. Scilicet ut Molossos ageret^ arcista fieret^ cappos et accipitres competenti jactu emittere consuesceret. Sed ne inani studio dedi- tus, tempus ad discendum litteras congruum in vacuo transiret, divino nutu dispositum est, ut diutius segrotaret. Tali equidem infirmitatis lan- guore, ut a saeculari exercitio retraheretur, sed ad discendi studium non impediretur. Siquidem mi- nulis jugiter pustulis ita replebatur, ut per lon- gum tempus protractae, jam non putarentur posse g sanari. Qua de causa genitor ejus cum matre de- cernit, ut litterarum studiis arclius applicaretur, Quo videlicet, si usibus ssecull minus esset aptus, ad ecclesiasticum officium redderetur accommo- dus. Hac igitur occasione factum est, ut non modo cantum disceret, quin etiam et grammaticam prse- libaret. Quod ei postea multum profuit, cum acies ingenii per iUud exercitium elimata, ad omne quod vellet, acutior redderetur. Inerat autem illi vivax mentis sagacitas^et ad discendum quse vellet satis prompta. V. Transmissa pueritia cum jam adolesceret membrorum robur nocivum corporis consumpsit humorem. Tam velox autem factus est, ut equo- rum terga facili saltu transvolaret. Et quia viribus ^ corporis fortiter agiliscebat, armatam militiam as- suescere quaerebatur. Sed jam dulce scripturarum adolescentis animum subarraverat, ad cujus stu- dium affectuosius anhelabat. Ob hoc licet milita- ribus emineret officiis, delectatione tamen littera- rumiilectus ; in iUis voluntaria pigritia Ientulus,in hujus sedulitate erat assuetus. Credojamsentisce- bat quia, juxta Scripturse testimonium, melior est sapientia quam vires {Sap, vi, i), et nihil est locu- pletius illa. Et quoniam facile videtur ab his qui diligunt eam, mentem ejusdem adolescentis preeoccupabat , ut ei se prior ostenderet , ut esset dulcls allocutio cogitationis ejus. Nullo igitur irapedimento Geraldus poterat occupari, quin ad amorem discendi recurreret. Unde fa- ctum est, ut propemodum pleniter Scriptura- rum seriem disceret, atque multos clericorum quantumlibet sciolos in ejus cognitione pree- iret. VI. Decedentibus autem parentibus cum ejus dominio potestas omnis deveniret, non ut solent adolescentes, qui in matura dominatione super^ biunt, Geraldus intumuit, nec incoeptam cordis modestiam immutavit. Dominandi potestas gran- descebat, sed mens humilis nequaquam insole- scebat. Pro disponendis vero atque tuendis rebus, quas, ut diximus, haereditario jure sibi vindica- verat, occupari cogebatur, et ab illa cordis dulce- dine, qnam aliquatenus jam prjpgustaverat, ad amaritudines terreni negotii foras exire. Hoc sui D cordis secretum deserere eegre ferebat, inox ta- mpn ut possibile erat, ad illud reciirrebat. 8ed dum ab alto contemplationis quasi ruere per terrenam- occupationem videretur , sicut iblci mos est, ut ruens in suis cornibus se recipiat, ne moriatur ; ita ad amorem divinum, vel Scrl- pturje sanct» meditationem recurrens, inlernft mortis ruinam evadebat : MIIo nimirum Davidico spiritu jam, ut reor afflatus, quo ille fervens non dabat somnum oculis, doneo actionibus diurnis exoccupatus, locum Domino in seipso inveniret, in quo sub lingua sua secretim exultans, quam dulcis est Dominus degustaret. Forte juxta illud Job rivos olei huic petra Christus fundebat, ne aquae muIt- quente, maximum refeotionis tempus expendebat Viderint illi hoc ejus exemplum qui, contra redar- gutionem prophetie, citharam et lyram Indendo habent in conviviis suis. Gaudent lusibus, et exsol- tant ad vocemorgani. OpusDomininon respiciunt, quoniam inter vooes perstrepentium neo salteni damorem pauperis auditmt. Quid enim? Verom 693 DE VITA S. GERALDI COHITIS AURILIAG. — LIB. I. 6tt4 est quod Christus veritas dixit, quod scilicet, ^a? A ejus non solum vicinis, sed etiam longinquis r§- abundantia cordis os loquitur (Matth. xii, 34). Isti qui semper de seecularibus, et vel parum, vel raro de Deo loquuntur, palam est quid amplius ament, vel quid in cordibus eorum abundet. Qui utinam sicut Geraldus novissima providerent, et sive man* ducarent, sive biderent, omnia, juxta ppaeceptum Apostoli, ad laudem Dei facerent. Tribus feriis in hebdomada, et omni tempore quod abstinentiss dicatum est, a oamibus abstinebat. Si tamen in eisdem feriis festivilas annualis evenisset, abstinen- tiam ita solvebat, ut in qualibet absoluta feria ad vicem illius quam solveral, itidem abstineret ; cum et u]|um pauperem extra solitos obtentu illiiis fe- stivitatis rehceret. Sin vero jejunium die Dominica gionibus resonabat. Et quia noverant omnes quam beneficus erga omnes esset, multi per eum suas necessitates expediebant. Nec dedignabatur aut per se aut per suos pauperum negotiis inte- resse, et, ut potis erat, sufDragium prsebere. Scepe enim cum inter discordes dura grassari bella co- gnovisset, die qua ventiianda erat causa, faciebat pro eis missas celebrari. Etquibus non occurrebat humanitus subvenire, divinum' illis imprecabatur auxilium. Neque hoc patiebatur, ut quiiibet senior beneticia a suo vasso pro quahbet animi commo- tione posset auferre; sed, deducta ad medium causa, partim prece, parli imperio, commotionem exasperati animi reprimebat. Rectitudinis ejus vi- evenisset, nequaquam illud solvebat, nec sub hac q gorem hac una re tantum putares accUvem. Quo* occasione praBteribat, sed prascedenti sabbato so- leninitatem jejunii persolvebat. Sin vero talis ejus sancto homini videretur incongruus, noverit ille quem hoc forte movet, quod omnia munda sint mundis, id est, sine concupiscentite vitio come- dentibus. Et qui non qualitatem cibi, sed necessi- tatem, vel appetitum quo sumitur, internus judex attendit. Quod EHas propheta et Esau suo pro- bant exemplo. Licuit igitur homini laico, prseser- tim tam justo, licitis uti ; quod non licet eis quibus id sua professio contradicit. Nam illa paradisi arbor non idcirco mortem intuJit, quod mala esset sed quod super interdictum fuit prsesumpta. XVI. Porro vestibus laneis, aut lineis, non isto ties pauper apud potentiorem forte obnoxius tene- retur, instabat, ut imbecilliorem ita sustentaret, quatenusfortiorem sine Isesionefregisset. Ceeterum, veraciter justitiam esuriens^ hanc non solum in suis, sed etiam in extraneis laedi non patiebat^r. XYIII. Justitiffi sitis, ut esuries, ordinatim in eo tlagrabat. Non enim aut simphcitas aut benignitas asperitatem zeli deserebat^ aut asperitas zeli sim- pUcitatis benignitatem. Nimirum ut de Job dici- tur, quod simplex erat et rectus, et iste vir, quam- vis pauperibus multum consuleret, tamen ad pu- niendum reos non usquequaque dormitavit : vi- dehcet non ignorans quibusdam divinitus esse datum, ut crimen. quod impunitum remanere modo quo nunc a filiis Beiial preesumptum et p non potest, temporali supphcio luant, Unde et excogitatum est, qui utique sine jugo sunt, sed antiquo more semper usus est, ita duntaxat con- textis, ut nec affectata pompa redolerent, nec ple- beia rusticitate notarentur. Sericinis vero vel pre- tiosis, nec obtentu quidem cujuslibet festivitatis, nec ahcujus preesentia marchionis, plus solito se comere studuit. Reminiculum illud quo solet ensis renibus astringi, per viginti annos, si tandiu du- rare posset, non mutare aut renovare curabat. Quid dicam de balteo vel ambitiosis cinctoriis, aut fibuia, de equorum phaleris, quandoquidem ille non solum portare aurum^ sed nec habere qui- dem pateretur? Non enim putavit aurum robur saum, neque in mnltitudinem divitiarum, sed in Deo gloriatus est Ut reUgionis solent etiam pro- rex David moriens Joab et Semei jubet puniri. Quamdam' siivam latrones occupaverant, qui rapi- nas cffides transeuntibus atque vicinis inferebant. Quod Geraldus audiens, ad capiendum eos proti- nus direxit. Ac tum forte rusticanus quidam ad eos metu cogente venerat. MiUtes vero qui eos comprehenderunt, timentesne forte domnusGeral- dus aut eos dimisisset, aut cur eos impunitos sibi ostenderent inculpasset, oculos omnium protinus avulserunt. Qua occasione factum est ut iUe rusti- canus una cfficaretur. Qui dehinc in Tolosanum pagum recessit. Longo post tempore, cum de eo domnus Gcraldus audisset quia latronum socius non fuerit; valde constristatus est, requirens vel si viveret, vel quo isset. Compcrto autem quod ad fessores, qui ad excolendum corporis cultum, in- Tolosanam provinciam diseessisset, centum soU- verecundo et infatigabiU studio solUcitantur : id toto nisu affectantes, ut reverentiam, quam sibi moribus toUunt, vestis preUos» saltem obtentu ab intuentibus emendicent. Quibus utique expediret ut ad cultum animse, qus jugiter pulchrescere po- terat, poUus vacarent. XVII. Erat autem pauperibus et injuriam passis liber adeumsemper accessus, necadcansam suam ei commendandam deferre munuscidum aUquod indigebant. Plus quippe ocuUs ejus unusquisque suam necessitatem plenius aUegabat, quanto iUum arctius indigentem vidisset. Jam vero benignitas (8i) Ab officiaUbus comprehensus est. Sic infra cap. 41. « De hoc (prffidiolo nempe Taladiciaco) dos, ut aiunt, ei transmisit, jubens portitori ut ejus vice veniam ab eo postularet. XIX. Itidem quam clementer consolaretur afOi- ctos, aut quantum sffipe misereretur obnoxUs, hoc Uqueat exemplo. Quemdam presbyterum ita vi- cini sui crescente Utigio contriverant, ut ejus ocn- los eruerent. Quem sciUcet senior verbis multum consolatus est, suadens ilU patientiam. Sed ne verborum consolatio exUis videretur, quamdam sui juris ecclesiam, facto solenmiter testamento, eidem contradidit. Aliquantulum tempus fiuxerat, et unus ex his qui presbjtero vim intulerant, (81) ofiBcialespermiserunt invito etnolenti, utiUudcui- Ham Bemardo ad custodiendum commendaret» » m S. ODONIS ABBATIS CLUNIAGENSIS II. 656 ab officialibus comprehensus est, et in carcere ^ sufficere possunt. Ob hoc etiam et minima qusli- claiisus. Quod et seniori tanquam inde gavisuro protinus nuntiatum est. Qui statim quasi desiderio puniendi festinans, tetendit ad carceris locum. Aliae vero causse emerserant, quas necesse erat in crastinum expediri. Sub hac ergo occasione jubet reum usque tunc demorari.Sero autem cum offi- ciales ad sua dissessissent, preecepit claiu custodi, quatenus eum cibo ac potu reficeret. Et quia dis- calceatus erat, datis calceamentis aufugere permi- sisset. In crastinum yero (82) mallensibns undique ad seniorem confluentibus jubet reum adduci. Quidam vero quos custos carceris pro seipso para- verat, trementes indicant reum aufugisse. At ille volens factum celare, quasi minabatur custodi. bet inserimus, per quffi grande ejus valeat sta- dium demonstrari, ut est videlicet illud : Dumper aggerem publicum aliquando graderetur, in agelio viae contiguo qu£edam rusticana mulier aratrum ducebat. Quam requirit cur opus virile mulier agere prsesumpsisset. Respondit virum suum diu- tius jam languere, tempus sationis prsterire, se solam esse, nullumque qui sibi subveniat habere. Cum quidem ille calamitatem ejus miseratus, tan- tos ei nummos dari jubet, quanti dies sationissu- peresse videbantur, quatenus per singulos dies agricolam sibi conduceret, et ipsa dehinc a ririli opere cessaret. Omne fucatum, ut ait Ambrosius, refugit natura, et auctor ejus Deus quod contra Sed mox itidem : Bene, inquit, actum est, quo- illam est abhorret. Haec ergo res per se quidem niam presbyter jam eis noxam indulserat. XX. Item duo vinculati, quos apud eum reatus ingens obnoxiaverat, eidemfuerantpraesentati. In- stabant vero accusatores, ut suspendio eos jube- ret protinus interire. IUe vero dissimulabat, quo- niam eos palamhberarenolebat. Sicenim in quo- libet pietatis opere se modificabat, ut ipsa ejus pietas non nimia -videri posset. Respiciens ergo accusatores : Si inquit^ ut dicitis, mori debent, prius juxta vulgarem sententiam reficiamus eos. Tunc cibum et potum jussit eis afferri, et ad co- medendum disligari. Cumque refecti fuissent, de- diteis cultellum suum, dicens : Iteet vos ipsi, afferte vimen, quo suspendi debeatis. Non longe autem erat silva, quse stirpibus densata succreve- exigua est, sed affectus recti hominis natur» legi- bus conveniens eam grandescere facit. XXII. Cum itidem alias viam carperet, haud eminus cicer quidam rusticanus metebat, Cum juvenes^ qui seniorem prasibant, inde sumentes manditarent, haec iUe conspicatus, emisit equum et ad hominem concitus venit, quaerens si cicer pueri abstuhssent. At ille : Ego, inquity domine, gratis dedi. Et senior : Bene, inquit, faciat tibi Deus. XXIII. Tale est quod alia vice, cum ministri ejus convivium sub umbra cerasorum pararent, ra- musculos baccis jam maturis dependentes, quos antequam ille veniret, iidem ministri confrege- rat. Quam iUi intrantes, et quasi vimen qu»ren- ^ ^ant, a reclamante rusticano argenti pretio coin- tes, paulatim remotiora penetrantes, subito di- sparueranty et ita mortis articulum evaserunt. Hi vero qui aderant, assensum ejus inteUigentes, eos perecrutari inter fruteta non audebant. Quantum vero ex aequahtate personarum conjici potest, per- sonas illas reorum qui se in malum destinaverat, aut damnis coercebat, aut charactere adustionis inurebat. Illas autem personas^ quee non per con- suetam malitiam, sed qualibet, malum aliquod perpetrassent, indemens dimittebat. Nunquam ta- men auditum est ut se praesente quihbet aut morte punitus sit, aut truncatus membris. XXI. Sane de pluribus gestis ejus pauca quaedam et singula commemoramus^ quce ad ostendendum paravit. Forte dicet aliquis quod haec relatu indi- gna sunt : sed nos timorati hominis mentem per hsec exigua demonstramus, ut ex obliquo inteDi- gatur quoniam qui modica non spernebat, paula- tim decidere in majora non poterat.An non affectus viduae per duo minuta comprobatus a Domino est? XXIV.Erga ipsos vero qui jmis ejus erant, tam be- neficus, tamque erat pacificus utmirum consideran- tibusesset. Nam frequenter improperabantetqaod mollis esset et timidus^ qui se leedi ab infimis per- sonis, tanquam impotens, permissiset. Nec facillime tamen, sicut domini solent irasci, contra imprope- rantes velleviter indignabatur. Aliquandoenimnon paucos ex ruricolis obvioshabuit, qui (83), derelictis quosdam pietatis actus nobis videlicet compertos^ D coloniis suis, in aliam provinciam transmigrabant. (82) Mallensibus undique ad seniorem confluen- tibus, MaUus, placitum majus, uLi majores causee a comitibus et senioribus terminari solitee Edi- ctum Cariciacense Caroli Calvi, anno 864 : « Et ipse sic maUum suum teneat, ut barigUdi ejus et advocati, qui in aUis comitatibus rationes habent, ad suum maUum occurrere possint. » Inde, admalr larey ante judicem venire Utigandi causa. Marcul- fus Ub. I Formularum, cap. 2i : « Eo quod pro- pter simpUcitatem suam, causas suas mmime pos- sit prosequi, vel admaUare. » Et mallenses, in ju- dicmm vocati pro negotus prosequendis ac disce- ptandis. (83) Derelictis coloniis suis. Colonia est domun- cula cum agri tanto quantum colonus unus cum servis suis colere potcst. Flodoardus Ub. ix. Hist. hem.,cap. 19, de Ebone archiepiscopo loquens : « Colonias nonnuUas Ecclesiae, descriptis per stre- nuos viros colonis, eorumque servitiis ordinavit. » Et Glaber Rodulfus lib. m, Hist. Franc^ cap. 5 : « Quod etiam ccenobium, Cluniacense videlicet, in primo non ampUus quam quin decimterrse colo- nias dicitur dotem accepisse. » Dicitur etiam co- lonica passim apud veteres. Chronicum S. Beni- gni, cum servis qui de praedictis mansis septem colonicas tenebant. » Svnodus Valentina sob Lo- thario imp., c. 9 : « Unam colonicam vestitam cum tribus mancipiis dotis gratia eis conferant. > « Et antiquior his omnibus charta dotatioais eo- clesiae Vivariensis : « Ego Venantius episcopas sedis Vivariensis dotavi ecclesiam in Luciatease in honore S. Mariae, etS. Martini Bessiaco, dotavi eas colonicas lxx, et cum servis suis, et dioiisi eas Deo et sancto Vincentio. » (»7 DE YITA S. 6ERALDI COMITIS AURILTAC. — LIB. I. 658 Quos cmn recognovisset, et quonam cum sua su- A furto discederet. Quis aliud prieter Geraldum hoc pellectile tenderentyinquisisset. responderunt quod injuriati fuissent ab eo, cum ipse beneficiayerat eos. Milites Tcro qui obambulabant principi, sua- debant ut eos yerberari juberct^ et addomuncu- las, unde discesserant, redire compelleret. Sed ille noluit. Quippe qui noverat suum, et illorum Dominum esse unum in coelis^ et qui magis con- saeverat, juxta Apostolum, remittere minas, qui potentifiB suaB manum non levare super pupillum soleret. Ergo permisit eos abire, quo sibi commo- dius putarent, et dedit licentiam conversandi. Hoc vero, quod non sine mea yerecundia quem- dam nuper garrientem audivi, scilicet quod (84) debitum wadii nequaquam debitori relaxare so- ita faceret? Certe mihi videtur, quod id magis admiratione dignum sit, quam si furem rigescere in saxi duritiam fecisset. ^ XXYII. Quantopere autem iliud cavere studuerit quod Apostolus jubet: Ne circumvenias in negotio fratreni tuum (I Thess. iv, 6), itidem prcesenti par tebit exemplo. Cum aliquando ab urbe Roma re- diens, Papiam praeteriret, haud procul castrame- tatus est. Quod Venetii, vel alii quamplures iUico cognoscentes, ad eum protinus exierunt. Jam enim per omne Ulud iter satis nobilissimus erat, et religionis atque iargitatis causa apud omnes famosus. Cum ergo negotiatores, ut eis mos est, inter papiliones (86) cursitarent, et si quispiam litus erat, omnino falsum est, sicut illi testantur B vellet aliquid emere, disquisissent,honestiores qui- qui saepe viderunt^ quod non solum augmen- tum wadii, sed etiam (85) capitale debitum re- laxabat. XXV. Siquidem sui pagenses, vel clerici, qui illum sicut patrem affectuose diligebanty frequen- ter ei tortulas cerse deferebant, quas iUe veluti grandia munera, multas gratias referens accipie- bat. Nec tamen ex eadem cera quidquam ad suum usum ardere permittebat, sed coram altari^ vel sanctis pignoribus, quaB perinde secum deferri faciebat, totam in luminaribus succendi prasci- piebat. Cubiculari vero cum forte cera aliunde ad ejus obsequium preeparata deesset, betulinas cor- tices, vel abiegnas tffidas ante eum, et in ministe- dam ad senioris tentorium pervenerunt, et minis- tros interrogabant^ si forte domnus comes (sic enim omnes appellabant eum) vel pallia, velpig- mentorum species emi juberet. Tum vero ipne vocans eos ad se : Quod, inquit, placuit, RomaB licitatus sum ; sed piane velim dicatis utrum bene negotiatus sim. Tunc jubet empta pallia coram afiferri. Erat autem unum ex his pretiosissimum. Quod Venetius intuens, quoBrit quidnam pro eo datum sit. Cumque summam pretii cognovisset : Vere, inquit, si Constantinopoli esset, etiam plus ibi valeret. Quo audito senior extimuit, quasi grande facinus exhorrescens. Cum vero dehinc quosdam Romeos sibi notos obviam reperisset. riis suis prseparabant. Sed cum ille tanto studio q tot solidos eis commendavit, quot Vcnetius ultra cavebat, ne muneribus quae sibi gratis dabantur privati uterentur, quomodo consequens esset, ut exactiones wadiorum sine indulgentia exegisset ? Quin potius, qufie sibi jure debebantur, frequenter ultro debitoribus relaxabat. Minas quoque, juxta Apostoli prseceptum, servis remittebat. Nam et fraudem interdum patiebatur^ et rapinam bo- norum suorum, ut dicit idem Apostolus, susci- piebat. XXVI. Sed ut hoc exemplo comprobetur : fur aliquando tentorium ejusnoctu ingressus est: cum quidem cereus de more coram lecto illius arderet, ac tum forte senior vigilabat. Solebat enim in stratu suo, dilectione Christi atque dulcedine pasci, per datum pretium dixerat pallium valere, dans indi- cium ubi venditorempallii reperissent. Verum cum in aliis peccati speciebus soleant homines com- pungi, atque de emendatione meditari, aut raro, aut cerle, nec raro videas, qui preeter Geraldum in ista peccandl specie se doleat dehquisse. Sed ni- mirum ille noverat, quia Deus per omne peccatum offenditur, et eum quem tota corde diligebat, ofiendere nec in minimis volebat. XXVIII. At vero non immemor quia Christiano- rum justitia debet justitiam Phariseeorum super- gredi, cum universae fruges ejus rectissime de- cimarentur, nonas etiam jubebat seorsum recon- di/ quflB in diversis pauperum necessitatibus studium orationis. At vero fur iUe curioso visu cun- «x dispensarentur. Inde cum necessitas exegisset cta percurrens, expIorsJ^at si quid forte videret quod asportare valeret. PuIviUum forte respicit, quod sericam tecam habebat. Tetendit manum et ipsum sibi trahebat. Tum senior : Quis, inquit, es tu? Extimuit latro, et stupidus hsesitabat. TumiUe: Fac, ait, quod facis, et caute discede, ne forte aU- quis sentiat. Ita latroni persuasit, ut Ucenter cum (84) Debitvm wadU, Lib. ni, Capitul., capite 19 : « Liber qui se loco viradii in alterius potestate commisent; ibique constitutus damnum aUquod cuilibet fecerit, qui eum in loco wadu susceperit, aut damnum solvat, aut hominem in maUo pro- ductum dimittat^ perdens simul debitum, propter quod eum pro wadio suscepit. » Inde debitum re- wadiatum^ub, iv, cap. 58^ et cap. 70 ejusd. libri heribannwn rewadiare. (83) Capitale debitum. Sic capUalis dominus qui supervenientibus diverso tempore pauperibus vesUmenta emebantur. Praeterea nummos inde- sinenter secum ferebat, quos obvianUbus egenis latenter, quantum poterat, vel per se, vel per quemUbet causa9 isUus conscium dabat. Et cum iUi reditus agrorum ac vinearum saUs flibundarent, nunquam tamen auditum est, quod viUici ejus et principaliSy sive superior. Chartularium rerum ad Majus Monasterium in Vindocino spectantium, ex bibUotheca praesidis iUuslrissini J. A. Thuani, charta 175 : « Auctorisaverunt eUam hoc capitales domini ejusdem terrae. » Et ante charta 12i : ■ Sed et Salomon de Lavarzino hujus terrfie principaUs dominus existens huic empUoni corroboranda manum extremam imposuit. » (86) Inter papiliones. Inter tentoria. GalUcei pa- villons et tentes. 659 S. 0D0NI6 ABBAHS CLUNIACENS1S II MO allquid acoommodassent ; sed neqiie ipseprsedium aliquando comparavit, praeter unum agellura,qui SU8B cuidam possessioni forte insitus erat : cum soleant divites quique in hoc vehementer inar- descere, terribilera prophetfe comminationem obliti^ qua dicit : Vae qut conjungUis domum ad domwn, et agrum agro copulaiis (hai. v, 8). Ge- raldus namque, juxta proBceptura Evangelii, con- tentus erat stipendiis suis. Et sicut ilie neminem concutiebat^ neque calumniam faciebat, sic et re- rum dispositor Dominus, ea quee juris illius erant, ab impiis et pervasoribus tuta servabat. Etenim tanta presdiorum loca per diversas provincias sub ditione sua tenebat, ut ipsis locis, quibus plenus erat, veraciter locupies diceretur. Nec tamen mul- titudo locorum extollebat eum, quoniam nihil, ut Psalmista dioit, a Domino volebat supra ter- ram. Qui nimirum hsec omnia adjiciebat illi, quia regnum Dei, quod primum est, ipse quaerebat ab eo. Tantum utique, Deo largiente, succreverat, tamque protectus, et tam immunis persisterat, ut ei convenire videatur illud Job : Tu vallasti eum, et possessio ejus crevit in terra (Job i, 10). XXIX. Sane ut pateat qualiter in bono malum vinoere oonsueverat, juxta apostolicum praBcep- tum, hoc ejus factum sub exemplo commemore- tur. Gum dehino ad portum Placentinum venisset, quidam clericus, qui portui preeerat, supervenit. Nam, sicut illic mos est, lucrosum nimis naulum a Romeis exspectabat. Qui nescio qua causa felle commotuB, verba indignationis rotabat, ita ut epi- goopum (87) Rotenensis provincie, sed et alios nobileB viros injuriosis exprobrationibus lacessi- ret. Forte vir Domini de oontra stans, seditionem moveri metuens, conviatores compescuit, ne dure quidquam respondissent, Glericum vero blando sermone fregit, et qusedam munusoula ei dedit. AtiUe videns quam faoili sermone et episoopum et cflBteros a respondendis injuriis oompescuisset, se autem quam leniter ad mentem reduxisset, queesivit ab eo quisnam esset. Gum ille se Aquita- num et mediocrem personam esse responderet, dericus eum tam vultu quam eloquio considerans, ad ejus gratiam se totum inllexit, ct quidquid de Daulo debebatur, ounctis de illius comitatu retni- sity et tam ipsius quam aliorum flascones et utres vino implevit. Habebat enim isdem senior (%l)Rotenensisprovinciae, In Aquitaniaprima, sub arohiepisoopatu Bituricensi, Ruthenos Gssar et Gregorius Turonensis dixerunt. Nos hodie Modez, (88) Usque Brivatensem vicum. In Arvernia, qui sancti Junani martyris reliquiis celebris, Sidomo, in Propemptioj adiibeIlum,Gregorio lib.x. Bistor., eap. 29^ et vetusto Vit«e sanoti Ddilonis soriptori Brivas, \u\go Btioude.^emmit et idem Greporius alterius Brivae in Lemovicino^ quam ad distmctio- nemArvernensis ix/'i/;a//< Curretiam appellatlib.V; cap. 10, his verbis : « Qui conjunctus cum supra- dictis ducibus Lemovicinum accedens, Brivam GuiTotiam vicum^ in quo sanctus Martinus nostri, ut aiunt, Martini dicipulus, requiescit, advenit. » GaUis, Brives la Gailtarde, sed corrupte, Dicen- dum enim, Brive de Correze, a Gurretia fluvio, qul ipsam alluit. A divinitus hoc donum, ut tam ipse quam sermo ejus gratiosus esset. Et non solum quibuslibet aliis personis, sed etiam ipsis magnatibus. Quia et re- gibus semper charus, et reverendus erat. XXX. Merito quippe diligebatur ab omnibus, quoniam ipse cunctos diligebat. Referamus plane quid de quodam fugitivo, quasi de aniico iecerit. Nam in eodem itinere fugitivum eumdem reperit, qui ante aliquot annos ab ejus municipio disces- serat. Qui apud illas personas cum quibus habi- tabat, magnus etiam et locuples habebatur. Hunc itaque ministri domni Geraldi reperientes^ad eum trementem et pavidum adduxerunt. At ille seor- sum inquisivit ab eo qualiter se ageret £t cum didicisset ab eo, quod in eodem loco noa parum B honorabilis haberetur : Nec ego, inquit, te deho- nestabo. Tuno prfficepit suis, ne quis proderet qualis in sua regione fuisset. Tum vero videntibus vicinis suis, ei queedam munuscula tribuit, et in eloquio vel convivio satis eminenter honoravit, et eum in paoe dimisit. Quis hoc praeter Geraldum faoeret? Sed hoc ille fecit, qui non avaritis servus erat, sed misericordias se totum dioaverat XXXI. Item in eodem itinere, quldam vir de par- te Biturioensi, non longe a Roma sibi coxam fre- gerat. Qui relictus a suis, cum conjuge solus re- mansit. Quem Bonifacius quidam ex militibus domni Geraldi casu reperlt, et neces.sitatem illius audiens, ad eumdem domnum Geraldum hunc adducens : En, inquit, domine mi, juxta tuum de- Q siderium reperi, quod tibi placiturum praBsento : ecce homo indigens solatio. Quem dehinc vir Do- mlni in tuitione sua gaudens suscepit, et usque Brivatensem (88) vioum sufficienter sustentatum deduxit. Tunc insuper ei deoem solidos prsebuit» quibus subsidium usque ad suos habere possei. Haec et hujusmodi facta testantur miserendi affectum, quem ei divina inspiratio largiter inspi- rabat. XXXII. Verum noverimus, quia necesse est. ut messis triticea cum loUo crescat, et granum fmmen- ti palea superior interim premat : et ob hoc opor- tuit ut justum Abel malitiosus Gain ad patienliaffi exercuisset. Geraldus quoque,sicutJob,fratrerdra- conum et sociusstruthionum fuisse monstretur, fre- quenter a quibusdam provinciarum lacessitus est D Nam reipublicffi statu jam nimis turbato (89) rega- (89) Regales vassos. Id est servientes, fideles, qui servitium ad fldeUtatem debent^etprtestaretenentur regi. Aymoinus lib. v, cap. 35 : « Abbates etiam, et regni primoresac vassi regii, se illi commendave- runt, et sacramento secundum morem fidem promi- serunt. » Nomen vetus Gallicum, et quod adbnc Franoi retinent in verbo vassaux. Unde et vasscUi' cum ajiud Greg., Theodulphum etalios vassetage. Quilibet autem senior, comes, dux, rex, vassos sive vassalos suos habebat. Idem Odo: « Neo hoc patie- batur,ut quilibet seniorbeneflcium a suo vasso pro qualibet animi commotione posset auferre. » Leg. Alaman. tit. 36, c. 4 : c< qualiscunque persona sit, aul vassus ducis, aut comitis. • EtLeg. Bajuvar., c. 2, tit. 15 : « Sive regis vassus, sive aucis, omnes ad placitum veniant. » Vassos dominicos generali voce oixit Walafridus Strabo : « Gapellani, inquit, mino- m DE VITA 8. 6ERALDI COMITIS AURILfAC. — LIB. I. les vassos insoleatia marchionum sibi subjugave- rat. Jam itaque multarum causarum experimentis probatum fuerat, quod, ut scriptum est, omnipo- tens erat oontra hostes Geraldi. Quibus videlicet ita insuperabilis videbatur, ut malum, quod ei perstruere molirentur, in ipsos potius redundaret, ut scriptum est : Qui fodit foveam proximo siu>y ipse prior incidet in ea ^Prov. xxvi, 27) (90). Wi- lelmus plane dux Aquitanorum, vir bonus, et per multa laudabilis, cum tandem vehementer inva- luisset, non minis quidem, sed precibus agebat, ut Geraldus a regia militia discedens, sese eidem commendaret. Sed ille favore comitis nuper usur- puto, nequaquam consensit (91). Nepotem tamen suum nomine Rainaldum eidem cum ingenti mili- tum numero commendavit. Sed et isdem Wilelmus nuUatenus iUi indignatus est, quippe non imme- mor (92), quia pater suus Bernardus ipsum adhuc adolescentem eidem domno Geraldo amoris causa commendavit. £t ideo dulci admodum contuber- nio, ingenti veneratione semper eum excolebat. Cum vero causa instabat, ad ejus coUoquium ve- niebat. Nonnunquam autem gratiosi hominis Wi- lelmus suavitate delectatus, vi pre :um exigebat, ut secum diutius commoraretur. £t frequenter in agendis progressus, longius secum ire faciebat. XXXIII. Factum est quadam vice^ cum ita res exigeret, ut in quamdam regionem qua hostihter ierat, longum tempus cum eo expendisset. Interim vero omne stipendium, quod (93) in sagmariis Ge- raldi delatum fuerat, paulatim defecit. Porro exer- res ita sunt, sicut hi quos vassos dominicos Gedlica consuetudine nominamus. » £t lib. m Capitular., c. 73, De vassis dominicis. lidem vasaL eivassaliy Lib. n Capitul., cap. 24: « Yassi et vasaili nobis simulantes » Etlib. ni, c. 73. » De vassis domini* cis qui adhuc intra casam serviunt, et tamen be- neficia habere noscuntur, statutum est ut quicun- que ex eis cum domno imperatore domi reman- serit, vassallos suos casatos secum non retineat : sed cum comite,cuju8 pagenses sunt ire permittat.» Df^udi quoque a voce Germanica droWy hoc est tide, sicut notat Claudius Falcetus lib. ix Antiquit. Franc. cap. 15. Capitulo quee prcesules Rhemensis atque Rothomagensis dioBceseos Ludovico regi miserunt an. 818: « Et sine solatio et comitatu drudorum atque vassorum nuda ac desolata exi< bit. » Item lassi Saxonibus, ut exponunt Witaldus, et Hucbaldus Elnonvnsis abbas in Yita B. Le- buini: «Sunt enim, inquit iste, qui illorum lingua Edlingi, sunt qui Frilingi, sunt qui Lassi vocantur, quod Latina sonat lingua, nobdes, ingenui atque serviles. » (90) Willelmus plane dux Aquitanorum.Cogmy- mento Pius, qui et ArvernisB comes, Abbonilib. it Obsid. Paris. Claromoniensis. Vide Frodoardum ad annum 824, et quae diximus supra. (91) Nepotem suum nomine Rainaldum.S- Geral- dus in testamento : « Decatucerias curte medieta- tem ad ipsum locum, scilicet Aurelhacum, dono, et medietatem Rainaldo nepoti meo, » etc. Frater fuit Benedicti Tolosa; vicecomitis, ut docet ipse Odo lib. 11, cap. 28. his verbis : « Raimundum noveratis comitem, nhum videlicet Odonis. Hic nepotem domni Geraldi nomine Benedictum, To- losee videlicet vicecomitem, dolo captum tenebat. Rainaldus vero frater ipsius, sese obsidem dedens fratrem recepit > A citus ad praedam versus, tanquam hostes Wilelmi persequens, totam regionem illam depopulabatur. Qua causa incol^e sibi timentes, facultatibus expo* sitis, fugiebant, nec invenire poterat qui ministrit ejus stipem vendidisset. Cum ergo nihil ademen-^ dum reperissent, nec de prseda quidquam eis tangere licuisset, non modicam in illa expeditione penuriam sustinuit. Neque enim ab his qui prae- dabantur, quidqualn suscipere patiebatur, ne forte cum eis participans socius peccati existeret. Sustinuit autem et amici comitatum, nec afflictus deseruit. Ridebant hoc nonnulh quod aliis de praeda lascivientibus ipse cum suis indigeret. Multi quidem quibus erat sanior intellectus, illum beatiticabant, altius gementes quod ad hunc imi- tandum idonei non essent. Denique ex hoc et deinceps, cognomentum hoc promeruit, ut ab om* nibusin communeGeraldusille Bonus appellaretur. XXXI.Tanti autemapudeumdem Wilelmumha* bitus est (94), ut ei sororem suam in conjugio dare veUet,£rmengardi matre quamprimum idcupiente, quffi viriim hunc pio dihgebataflectu.Sed Christus virginis tilius castitatis amc^rem illL dudum inculca- verat, quam ab ineunte aetate ita complexus est, ut nec intuitu quidem tam excellentis copula^ pateretur ab ea divelli. Quantopere enim carnis obscoenita- tem exhorruerit, per hoc animadverti potest, quod nocturnam illusionem sine moerore nuUatenusincur- rebat. Quoties namque illud humanitatis infortu- nimu dormienticontigisset, consecretahs cubicula- 0 rius afferebart ei seorsum, in cbmpetenti videlicet (92) Quia paler suus Bemardus. Comes et mar- chio Nivernensis, uti jam monuimus. Imo fortas- sis et marchio Gothiee, de quo Aymonius lib. v, cap. 37, sive, ut Nithardus appellat lib. ii, dux Septimanise. « Nam, inquit, de preelio Fontanetico loquens, Bernardus dux Septimaniee, victoriam ui Caroli esse didicit, tilium Wdelmun ad illiim dire- xit, et si honores quos in Burgundia habuit, eidem donare vellet, ut se ille commendaret, praecepil.» Hoc autem ut aliquo modo credam, duabus potis- simum adducor rationibus. Una propter honores quos in Burgundia Bernardum Wilelmi patrem habuisse testatur hic Nitardus. Nam et Martinus Polonus WiUelmum Pium Cluniaci fundatorem, Burgundice principem appellat. Altera, quod et ipsum Wilielmum Gothiam rexisse cum Aquitama scribit Joannes Italus, Ub. i Vitae sancti Odonis, his verbis : Qua de causa omnibus charus erat, ^ praecipueque apud Willelmum comitem robustis- simum, qui eo tempore Aquitaniam Gothiamque suojure tenebat. » (93) In sagmariis (T^-a Wi. Infra lib. ii, capite 18: « rur quidam duos ex ejus sagmariis subnpuit. » Et prseceptum Caroli Calvi de libertatibus anbatia sancti Dionysii: < Nec non de omnibus carris et sagmariis. » GaUice, sommiers et ckevaux de charge. (94) Ut ei sororem suam in conjugio, Ademarus Chabanensis, vel, ut aUi vocant, £ngoUsmensis, sive Lemovicencis potius, de WiUelmo duce lo- (^ens : Qui cum sororem suam in matrjmonio de« sideraret conjungere sancto Geraldo nuUatenu^i quivit, quia cfelibem vitam semper ducens. cum semper ad copulam suaderetur amore Uliorum, respondebat sanctus Geraldus : UtUe est, inquit, mori sine filUs quam relinquere malos toredei* » 663 S. ODONIS ABBAHS CLUNIACENSIS IT. 664 loco, vestes mutatorias, ad hoc semper paratas, A et tomentum, et vas aquee. Quo illo intrante, non enim patiebatur se nudiim videri, mox ille minis- ter clauso ostio recedebat. Ita cultor intern8B puri- tatis corporis iniquinationem refugiebat ut ipsam solam, qu8B dormienti acciderat, non solum bal- neis, quin etiam lacrymis abluerit. Stultum forte videbatur hoc ejus factum, sed iUis plane quorum coenosa mens vitiorum sordes exhalat. Qui cum se vel naturaliter, vel voluntarie sordident, immun- ditias tamen suas abluere per se dedignantur. At vero Geraldus scriptum noverat: Omni custodia serva cor luum{Prov, iv, 23). Et item : Quimodica spernit, paulatim decidet [Eccli. xix, \). Velim sane perpendas quanti habcndum sit, quod inter mundanas opes, et in fastigio terreno positus, b castitatem servavit. Quid magniiicentius faceret? Nihil amplius aut excellentius requiras. Nam sicut beatus Martinus perhibet, nihil, virginitati est comparandum. XXXV (95). Unde et Ademarus comes vehemen- ter instabat, ut eum suseditioni subdidisset, quod nuUo equidem pacto extorquere potuit. Non solum quippe eidem Ademaro, Sed nec Wilelmo quidem duci^ qui tunc majore rerum affluentia potiebatur, se commendare assensus est, Gredo Mardocheum vir iste meditabatur, qui superbo Aman se submit- tere, honoremque regibus a Deo collatum prsebere contempsit. Verum cum in amicitia WiUelmi devi- ctus pacem habere videretur, ut homini in Christo viventi persecutio non deesset, preedictum comitem q Ademarum illi Satanas instigavit. Quem protecto multis et variis tentationibus appetitum sibi subju- gare non potuit. Aliquando quippe contigit ut in prato cum paucis militibus mansitaret nocte, cum equidem Ademarus misso exploratore pro certo re- scivit et ubi et cum quantis esset. Gavisus pluri- mum quod occasionem opportunam ad eum com- prehendendum reperisset, armatorum cuneum coUegit, et ad locum aciem direxit. Porro Geraldus in parte ipsius prati decumbens, ut fertur, cum suis omnibus dormiebat. Sed ille qui custodit Israel, nequaquam innocenti viro dormitabat. Si quidem, ut de Jeremia propheta scribitur, quia Dominus celavit eum : ita et hunc divinitus abscon- dit, ut cum omne pratum per gyrum discurris- ^v (95) Unde Aderamus comes,PiQ{B.yiQmh nempe aui fuit tilius EmenonisEngolismeB comitis. Auctor istoriae comitum Engohsmensium : Emeno reh- quit filium parvum, nomine Ademarum qui pro- cessu temporum Pictavis comes efifectus est.» effeo- tus autem ab Odone rege post Ranulfi mortera. Ideni auctor paulo post : «Aderamus filius Emeno- nis, Sancia sorore Bernardi copulata sibi in eon- 1ugio,Aidi:ino et Guillelmo familiarissimus fuit,qui honorcs iUorum ac si frater diligebat. Qui a rege Odone vocatus ad palatium, provectus est Pictavis comes. » Unde et initium discordiarum ejus cum sancto Geraldo manasse suspicor. Monachus enim qui scripsit Historiam AquilanieB, cujus fragmen- tumhabemus in edit. Pitheana, postquam et ipse Ademarum ab Odone rege ad Pictavien^em comi- tatum provectum fuisse narravit, immeijiate, sub- sent, etper medium regyrassent, nequaquam eum reperire potuerint. Tum vero Ademarus adnisu frustrato, dolens impietatem suam esse delusam, recessit. Justus vero, ut scriptum est, mundis ma- nibus addidit fortitudinem laudis in Domino. XXXVI. Quoniam itidem ejus castellum satel- lites Ademari comitis occupaverunt. Quo Geraldus audito, paucos milites, qui tunc sibi forte aderant, secum duxit, et ad oppidum festinavit. Ademarus vero cum vaUda exercitus manu, oppidi perva- sores subsequi parabat. Sed cum non longe essent, quod ab obsidendum castrum Geraldus praecurre- rat, volantem exercitum retinuit, dicens : Eiplo- randum nobis est quanam Geraldus pugnatorum multitudine valletur, qui nos ad obsidendum oppi- dum ausus est praevenire. Neque enim se in hoc periculo preecipitasset, nisi quorumlibet rustico- rum auxilio septus esset. Dixerat hsc, et pernices equites ad hoc expiorandum direxit. Noxvero tum ingruerat: nec cunctati exploratores festinant,el quaBuam sint castra Geraldi sollicite rimantur. Ut autem in nocte solet fieri, lapides albicantes emi- nus sub incerto visu conspicati, obsidentium ten- toria putaverunt. Qui protinus exsangues et per- territi ad Ademarum recurrunt, ac ingentum cas- trorum multitudinem se vidisse fatentur. Redierant enim per quamdam matronam, cui idipsum retu- lerunt, per quam et hoc ipsum, quod illis explora- toribus visum fuerat, postea viro Dei innotuit, Ademarus itaque cum exercitu suo divino nutu labefactatus, ad sua remeavit. In crastinum vero pervasores castelli, cognito quod Ademaruseisdem minime adesset, pacem a Geraldo requirunt, pos- centes ut eosdem sine ignominia recedere permis- sisset. Et idquidem virDei Geraldus illico indnlsit, Sed milites animo concitati aBgre ferebant, si vel armis non spoharentur. Invaluit tamen pietas Ge- raldi, et illos stare cogit, hostibus vero per angi- portum fjgientibus auditum permisit. Quin etiam duos de suis armatos constituit, qui hinc inde stantes procurarent, ne ahquis de supellectili exeuntium quidquam rapere praBsumpsisset. Ita Geraldus exturbatis absque sanguine hostibus triumphavit. Ita Christus more suo gloriosius mi- htem suum ipsa adversitate nobilitavit XXXVII. Godefredus ille Torennensis conies(96), jungit: « Regressusque a palatio Geraldus clanf subductum tilium Ranulfi a Pictavis Willelmoduci Aquitani» comiti Arvernis credidit nutriendum, cujus propinquus erat. » (96) Godefredus ille Torennensis (?Offkf5.Torenna, sive Turenna, Lemovicini territorii urbs, ae qua ipse Odo, infra cap. 40 : « Testatur hoc Pf«^^^ Adalbertus, ille videlicetmonachus, aui apud Lem^ vicas Verbum Dei solet populo preBoicare. Jr?f i ^ rum quippe sancti Martialis TorenneBCUstodienai- De hoc autem Torenn» comite Godefredo nul^r quemquamalium memini locutum fuisse,nisiiorfl- tan Gosfridus ille est, cujus filii, ut legitur apua Aymoinum lib. v, cap. 36 : « Castellum el honores fifii Odonis quondam comitis invaserunt anno 87»> quo, etlmmo frater Bernardi marchionis Ebroicen- sem civitatem usurpans multas deprffidationescir- 665 DE VITA S. GERALDI GOIOTIS AURILIAG. -* LIB. I. 666 quadam vice, collecto militum agmine, festinabat ut hunc virum Dei beliando lacessiret, aut qua erantjuris illius devastaret. Contigit autem, ut ipso gladio quo se armaverat, ita vulneraretur, ut arreptum iter nequaquam explere posset. Qui tan- dem intelligens quod ob injuriam viri Dei vulne- ratus sit, a malitia sua cessavit, merito sibi illud Mosaicum convenire conspiciens : Fugiamus Israe- lem, Dominus enim pugnat pro eis contra nos {Exod, XIV, 25). XXXVIII. Oppidum nihilominus, quod monaste- rio superimminet, frater prssdicti Ademari clan- culo irrepsit. Sed quia jam experimentis aliorum didicerat quod Geraldus, Deo pro se pugnante, semper hostibus prievaleret, non ausus est ibidem remorari. Tamen ablatis omnibus qusB asportari poterant, concitus aufugit. Nec multum vero post, quibusdam honestis viris sese ob illius facinoris causam objurgantibus cuncta reddidit, et ad Tirum Dei veniens, indulgentiam pro sua temeritate pos- tulavit. Jam enim apud omnes, qui se noverant, tantam reverentiam obtinebat, ut quisquis eum leesisset, quasi sacrilegium fecisset, non sibi in prosperum cedere certus esset. Sane quamvis filii tenebrarum et per ista qufle commemoravimus, et per alia multa filium lucis inquietarent ; ilie ta- men ubicunque poterat^ pauperes tueri non omit- tebat. His enim qui se Iffidebant, tam facile ignos- cebat, ut putares quod ille magis ignoscere quam illi vellent reconciliari. Durior illi causa pro pau- peribus semper erat, qu&m anima ejus illis com- patiebatur, faciliusque suam negligere causam poterat quam illorum. Ut enim peritissimus qui- dam medicus, qui forte vulneratus jacet, aliorum vulneribusmederi studeat : sic iste dum laederetur, tamen impotes tueri non omittebat. XXXIX. Suis siquidem inioiicis ita insuperabiiis erat, ut malum in eos potius redundaret, quod ei perstruere molirentur. Quod ex quibusdam su- perius relatis, et expraesenti probatur exemplo (97). Frater Ademari comHis Adalelmus, praeter iUam injuriam quam eidem domno Geraldo fecerat, cum Aureliacense castrum pervaserat, quam videlicet injuriam ipse libenter ei indulse- rat, adhuc tamen ejus malitia furebatur, et ad laesionem sancti viri pertinaciter instigabatur. GoIIecto itaque sateUitum cuneo, castrum, quod tunc forte domnus Qeraldus missarum solemniis intererat, irrumpere tentavit. Sed illi quidem qui forinsecus erant, illum in prseceps gradientem eminus conspicati, portam repente clauserunt. Facto autem strepitu in castro vociferantium, mi- cumcirca in illis regionibus exercuit. Quamobrem, veniens Ludovicus us<}ue Turonos, satagentibus quibusdam consiliariis suis, et amicis Gozfridi, venit ad eum iste GozMdus adducens secum filios suos : ea conditione ut castellmn et honores quos invaserant Ludovico regi redderent, et postea per concessionem ejus haberent. Nunc Gozfridus par- tem de Rritonibus ad regis fidelitatem convertit. » Ut se res habeant, hodie Torenna vicecomitatus tantum honore gaudet, appellaturque vulgo la vi- etmt^ de Turenne. k lites qui ad missam cum seniore erant, exsilire volebant. Quos iile sermonibus fregit, et donec opus Dei compleretur, nequaquam exire permisit. Interim vero sateilites Adalelmi ambitum castelli pervagantes, septem equos tantum repererunt. quos et abegerunt. Et confestim incassum se irru- pisse videntes, pudore acti, remeare coeperunt. Fertur autem quod vir Domini, retentis militibus, supra portam sumpto psalterio concitus ascende- rit, et nescio quid e psalmis Domino decantaverit. Porro tyrannus, qui moerere cor justi fecerat, leetatus nequaquam redire permissus est. Mira dicturus sum, et pene incredibilia, nisi hsec a ](este satLs idoneo perhiberentur. Nam de caballis eorum ferme sexaginta sub brevi spatio temporis B exstincti sunt. Adelelmus autem post quartum de- cimum diem, tam terribihter obiit, ut omne ubi jaceret, turbo vehemens discooperiret. Testatur hoc praesens Adalbertus [Madalbertus], ille videU- cet monachus qui apud Lemovicas verbum Dei solet populo preedicare. Thesaurum quippe sancti Martialis Torennae custodiebat, qui pridem ob me- tum paganae gentis illic fuerat deportatus. Ablato- res autemilii videntes quod acciderat, homini Dei suos equos remiserunt. XL. Nonnunquam invitus cogebatur potentifle suse vires exerere, et pravorum cervicem vi bel- lica curvare, sicut videlicet actum est de quodam pessimo homine, qui vocabatur Arlaldus. Is nam- que tenebat quoddam oppidulum, quod diciturad sanctum Serenum, ex quo scilicet, quasi lupus vespertinus egrediens, irruptiones faciebat in fa- miliam domni Geraldi. Gum quidem ille sicut pacificus loquebatur ei qui oderat pacem, quin etiam quaedam munuscula tribuebat ei, et ar- ma militaribus apta, quatenus ferinos ejus mo- res per beneficia deliniret. Sed stultus homo ac brutus, hoc non pietati, sed ignoviae depu- tans, audacius in praedicta famiha grassaba- tur. Tandem ergo Qeraldus considerans quod stulti hominis vesania sine flagello frenari non poterat, coUecto miUtum agmine, tetendit ad casteUum. Atque incredibiU victori» proventu, bestiam iUam sine cujusUbet interfectione de suo cubiculo protraxit. Gumque ante ipsum fv plenus confusione staret, non contumeUose, sed ratiocinando quantum oportuit eum aUoquitur. Gum iUe tremens verba humilUma ac depre- catoria respondisset, vir Domini ad eum : En, inquit, expertus es quod tuis virU>us adversum me consistere nequeas : cave igitur furere, cave ultra maUtiam exercere, ne gravius ipsa in caput tuum (97) Frater prxdicti Ademari, Adalelmus sive Adelelmus, qui postmodum in AuriUacense cas- trum irrupit. Ipse sanctus Odo cap. sequenti : u Frat^r Ademari comitis Adalelmus, pr»ter iUam injuriam, quam eidem domno Geraldo fecerat, cum AuriUacense castrum pervaserat, adhuc ta- men, ejus malitia furebatur. » Sed hoc non tulit impune. Nam, ut inquit idem sanctus Odo, << post quartumdecimum diem tam terribUiter obut, ut onme ubi jaceret turbo vehemens discooperiret. >» jff^: \* • -c m S. ODONIS ABMTf A GLUNIAOeNSIS 11. Mi reduodet. Et teipsumi inquit, ita dimittam ut oe- A que obsidem, neque aliquod juramentum a te suscipere curem. Sed neque de tua supellectile saltem pro compensatione praedse, quam exercere solitus es, quidquam anferre permittam. Ita coer- citum dimisit hominem, et ille satis deinceps cavit, ne Geraldi familiam Ifisdere praesumpsisset. XLI. Jam, ut supra dixeramus^cessabantejus ad- versarii divino metu consternati. Nam licet ad exemplum Job, frater fuerit draconum et socius struthionum, bestiee tamen agri pacificsB erant ilii» Nam cum alodus ejus esset postomia, et deinceps latifundia ipsius ita sibi succedetent, ut usque ad montem magnum Greonem, pos- set in eundo et redeundo, semper in propriis mansitare capellis, tamen non indigebat ut ali- j^ quam villam cuilibet potenti ad custodiendum conunendasset, nisi ununi solum prsediolum quod dicitur Taiadiciacus. Erat enim semotim inter pessimos vicinos longe a cffiteris disparatum. Oe hoc offlciales permiserunt invito et nolenti, qua- tenus iUud cuidam Bemardo ad custodiendum commendaret. Quod equidem ille cumquadam hilaritate patenter ferebat, dicens : Bene mihi con- tigit ut discam quia bonum est confidere in Do- mino, quam in homine. Quod scilicet ob hoc libuit commemorare,ut hinc pateat, quia quoties Deus aUquid ad ejus probationem fieri permisit^ ille non ad tristitiam, sed ad humilitatem id retu- lerit. Per quod etiam demonstratur, quod vir iste ex fide vixerit, qui cimcta divinee dispo- q sitioni subjacere cognoverit, et quod in terris nihil sine causa, ut scriptum est, fieri non igno- raverit. XLH. £n quffidam de exterioribus gestis ejus, et communi conversatione digessimus, per quae videUcet facillime patet, quod vir iste justitiie cul- torfuerit, et juxta apostohcum prseceptum, so- brie, etpie^etjuste conversatus est, Gum igitur in justiiicationibus Domini sine querela se exer- cuerit, incredibile non debet videri, si ipse Domi- nus misericordiam suam cum eomagniiicat. Qua- propter suademus eis, quibus incredibile videtur (98) De rege Anglortm Oswaldo. Quem Penda paganus Merciorum rex gravi prsBUo et ocoidit, et occisum summa cum immanitate decerpsit. Chris- tianissimum et Deo dilectum vocat Bedar, qui et omne quod nuno fama de eodem sanoto viro dis- pergit, ut cautius ac diligentius causam ejus re- tractent. Nam si hoo obstare yidetur, quod in sseculo potens fuit, considerandum estquod major et laudabilior virtus sit materiam superbiendi habuisse, et tamen potentise culmen humihter compressisse. Potestas enim non est nisi a Deo. Qui, juxta scriptum, potentes non abjicit, cum ipse sit potens. Quamvis igitur sseculari gloria fas- tigiatus fuerit, non debet incredibile videri, li Deus illum glorificat, qui hunc in observantiam mandatorum ejus glorificaYit. Annon potentes fuerunt et bellicosi rex David, Ezechias, et Joslas ? Modernis quoque temporibus de nonnulhs audi- tum est, sicut de (98) rege Anglorum Oswaldo» quos Deus per signa glorihcat, qui scilicet in ob- servantiam mandatorum ejus illum glorificare studuerunt. Denique in singulis hujus vitsB aetati- bus multa gerit diyina dignatio, quse ad incita- mentum conculcatee et obUt» religionis proUciant. Unde dicit Apostolus quia Deus nuUum tempus sine sui testimonio relinquit. Quod etiam per in- gratos aUquando fit, sicut equidem sub Mojse multa signa cum iUis patrata sunt, de quibus scri- ptum est, quoniam non in pluribus eorum bene- placitum fuit Deo. £t nonnuUa vix credibUia vera- ces et idonei testes asserunt, sicut beatus Hieronj- mus de quodam quondam violento et latrone, qui postea conversus ad Christum, solem ad explen- dum, iter suum diu stare fecit, ac deinde clauso ostio ad discipulos coiporaUter intravit. Si ergo Deus, qui cum patribus mirabiUa fecit, etiam nos- tris temporibus ad ressuscitandum conculcatae re- ligionis aftectum, per hominem, qui sicutin diebus Noe, justus repertus cst, signa dignatiur operari, incredibUe non debet videri. Sed ipse potius est gloriUcandus, qui nuUum tempus sine testimonio bonitatis suae reUnquens, suae promissionis me- mor, non desinit benefacere populo suo. De gestis autem ejusdem viri, quse egit, postquam cultui di- vinte servitutis, ex toto se cohcesit, quae dicenda sunt, sequenti UbeUo reservantes, hic istum in Dei nomine terminemus. prodit miracula daruisse ubi cecidit, et plura de lUo scribit lib. u tiist £ccl. AngL, cap* ult.; Ub. m, cap. i, 6, 9-13, etUb. iv, cap. 14. PRJIFATIO IN LIBRUM SEOUNDUM. flis qui de meritis domni Geraldi temere dispu- ^ tant satisfaoere potest considerata etinspeota qua- Utas vits ejus. Nam quasi in tribunaU quodam resi- dentes, decemuntutrum sanctus debeat esse annon, cum hoc divino judicio subjaceat quo etiam per reprobos ad utiUtatem bonorum signa plerumque flunt. His eigo satisfaci:.t attestatio miraculorum, qusper cum, yel dum viveret, vel postejus obitum Christus operari dignatur. Porro his qui gloriantur, dicentes, quod Qeraldus potens fuit, et sanctus esL suademusne sibi de hoc applaudant, quia nisi pau- peres spiritu fuerint, et sicut iUe, suam potentiam reUgione condierint, oasa eorum parva esse non po> terit. Imo comparatione ejusrevincentor, potuisse quidem juste simiUter vivere, sed noluisse ; mandu- cones vero et bibaces, et de quibusdam religionis 669 DE VITA S. GERiLDl COKmS AURlLUa — LTB. IL 670 professoribus dieamy qui sibi excusationes in pec- catis fingeotes, inter pocula fateri solent quia Ge- raldus carnibus Tescebatur,et sanctus est,sua pro- fessio nianifeste revincit. Nam laico homini multa licent qum monacho non licent. Damnatus est Adam, non quod in paradiso mala arbor esset, sed ideo quod interdicto prcesumpsit. Geraldue quippe licentejr suo ordini concesais utebatur, quoniam et ab illicitis abstinebat, et cum paupe- ribus vesccbatur. Noverat enim vinum ad sobrie- tatem creatum. Nam et Elias carne pastus est, et dignus fuit in paradiso transferri. Per concupi- scentiam tamen, quae nonnullos instigat. Esau primogenita sua lentis edulio perdidit. Igitur alia res est Geraldi^ alia istorum. At vero ilii qui deli- rant, quod nec martyr, neo confessor valeat dici, sciant quod utrumque dici possit, non solum ille, A sed etiam omnis, qui ut vitiis resistenda cruoem portat, vel bona gereado Deum glorificat. Daus equidem factis confitetuTy testante Joanne: In hoc scimus quia cognoscimus ewn (IJoan, n, 3), si mandata ejus obseryamus ; factis quoque ne- gatur, sicut Apostolus ait de quibusdam : Con/L- tentur se nosseDeum, faciis autem negant {Tit, i, 16). Gum igitur confessor a confitendo vocetur, Deus autem factis aut negatur aut confLtetur : Ge- raldus tanto rectius confessor dici potest, quanto justioribus factis Deum est confessus. Qui vero Judaizanies signa qu8Brunt»quidfaciunt de Joanne Baptisla^ qui post nativitatem suam nullum si- gnum legitur edidisse? Nam de isto licet miracula non omnimodis^ desint, id unum respondemua, B quia dum non speravit in pecunia et thesauriSy fecit, ut scriptum est, mirabilia in vita sua. LIBEK SECUiNDUS. I. Athleta coelestis militifls dudum in palestra mundanffi conversationis agonizans, cuneos vi- tiorum virihter debellavil. Tum vero verbum ▼itae continens in medio nationis pravfip, quasi queedam hicerna refulgebat. Et quoniam oporle- batut in abscondito tempestatis probaretur, maU- gnus hostis hanc lucernam quantis poterat frau- dibus, tam per se quam per sateilites suos effo- carc tentabat. Sed nimirum sicut flamma flatibus agitata solet vahdius accendi, sic divini amoris igniculus, qui in pectore Geraldi a puero incaluit, nulio tentationis imbre vaiebat exstingui. Quin potius, maturescente jam setate, quibuslibet vitiis paulatim compressis, quotidie seipso robustior virtutibus succrescebat. Jam in corde suo quas- dam ascensiones disponebat, jam super altitudi- nes terrag, juxta illud propheticum, eminebat. Cerneres auroram sanctitatis ejus in diem festum clarescere, cerneres lihum inter spinas crevisse, et quo vicinior maturitate fiebat, eo repansos virtutum flores diffusius expandisse. Ergo sicut in rerum vertice situs, in illa beatitudine superna mentis affectum defixerat. £t quoniam per ccBleste desiderium intima lux illum irradiabat, munda- nse concupiscentiee tenebras dijudicare valebat. An non tenebras dixerim terrenam concupiscen- tiam, per quam mundi amatores cfficantur, ut diligant vanitaiem ? Sed Geraldus didicerat pre- tiosum separare a vili, et valde indignum duce- bat terram lingere, qui vocatum se noverat ad coenam coelestis Agni. Super eos magis dolebat, qui per amicitiam mundi inimici Dei constituun- tur. Et postquam gustaverat quam dulcis est Do- minus, dedignabatur aquas furtivas, quae dul- ciores sunt, aliambere. Plangebat eos potius qui, juxta beatum Job, cum clamore currunt (99) Igitur Gausbertum episcopum. Rothenen- aem, credOi qui et ipsum Geraldum antea Komam rodere radicem juniperi, id est cupiditatem ptinc* tionibus plenam. Mundialem itaque potentiam, quffi sibi afl^atim suppetebat, mentis despectu calcaverat. Sed tamen, ut aBtutiest,cunctaad uti- Htatem suam referre^ cogitabat qualiter ea qun temporaUter possidebat, ita disponeret, ut ei per- petualiter profuissent. {) IL Igitur Gausbertum (99), verorabilem et laade djgnum plane episcopum, cum ahis quibusdam honestis viris evocavit, et qua mentis cogita- tione incitaretur, familiariter indicaviL Etenim domnus iste Gausbertus viro Dei charissimus erat, et pro communi sanctitate, mutuum sibi iUr vicem contubernium prsestabant. Exponit itaque prflesentis vita sibi inesse fastidium, et reghonis habitum desiderare ; Romam profidsci velle, et praedia sua beato Petro apostolorum principi jure testamentario delegare. Cumque de hoc diu tractatum esset, vir Domini Gausbetus altiori consilio causam inspiciens, tandem suasit in seeculari habitu sese specie tenus^ pro oommuni salute provinciahum retineret, res vero sJcut |. vellet, beato Petro dicareL At ille ne suee deflni- tioni pertinacius inhffirens, inobedienter egisse videretur, assensus est« Memor tamen Apo** stoli dicentis, quia Judseus qui confitens inteN pretatur, majus et meUus in abscondito fiat, quam in palam, ita attonsus est uthoc hominibus lateret, superno autem inspectori manifestum esset. Barbam sibi equidem cum novacula muti- lavit, quam ad modum coronfie, per caput suum ducens, de capillis quoque partem reoidebat. Ut autem hoc penitus celaretur, quosdam ex cublcn- lariis^ qui id noverant, sacramento constrinxit, ut quandiu viveret, nulla hoc ratione prodidissent, De- nique per hoc sui factum^ videtur duplicem sibi re- usque comitatus fuerat, uti notat sanctus Odo noster cap» 29, lib. i. 671 S. OOONIS ABBATIS munerationem conqnisisse. Hinc etenim Dominica A dilectione flagrans^ conversionis opus Deo exhi- buit; illinc amore proximorum plenus^ se pro illo- rum utilitate in habitu, quem nollet, invitum stare coegit. Nam quale genus conversationis Deo pote- rat gratiosus exhibere, quam istud, in quo neque commune solatium negligeret, nec sibi quidquam de conversationis perfectione minueret?Qu8enimi- rum conversatio tanto pretiosor exstitit, quanto et multis utilior, et soli Deo cognita fuit ? Qui, ut scriptum est, consilium ejus direxit, ut quamvis Liae eum connubium subire fecerit, Rachelis ta- men cupitis amplexibus non privaret. III. Ad celandam plane sui tonsuram facile repe- rit argumentum. Barbam quippe veluti onerosam recidebat, et quoniam ab occipitio capilli defluxe- g rant ; celabat in vertice coronam, quam, et tiaram jugiter ferens cooperiebat.Vestimentisautem (iOO) (iOO) Vestimentis autem pelliceis, Pellium sive pelliciarum usus clerisis olim et laicis communis, imo maxime monachis. Auctor anonvmusYitflB san- cti Hugonis abbatis Cluniacensis : « Festinavit pelli- ceam suamexui,et inflrmumvestivit.» Liber statu- torum et consuetudinem abbatiae Reguke, fol. 3 : « Similiter omnes pelliparii debent Priori bonam pelliciam unoquoque anno. » Et statuta congreg. ulun.a Petro Yenerabiii edita, cap. 17 : « Statutum est ut nullus fratrum Gluniacensium, cattinis, sive aliis, quibus uti solebat, peregrinis peilibus indua- tur, nec prorsus quibuslibet^ exceptis arietinis, sive agninis, atque caprinis pellibus. » Adeundus idem Petrus, epistola 28, lib. i, ubi hunc pellicia- rum et diversarum pellium usum Cluniacensibus adversus Cistercienses defendit. q (101) Aureliacum B. Petro. Aureliacense coeno- bium a sancto Geraldo fundatum et aedificatum testatur imprimis auctor Vitae sancti Genulfi, cap. 17: « Sanctus quoque Geraldus, vir magnae sanc- titatis ac praeclarffi nobilitatis^ ipsis temporibus claruit, qm Aureliacum monastenum construxit.» £t fragmentum Historifie Francorum : « SanctusGi- raldus Aureliacum fundavit monasterium. » Fun- davit,autem in honore sancti Petriapostoh et .sancti Clementis^uti vel ex Odone solo disci potest. Unde Lemovicensis Chronici scriptor, et qui gesta sancti MartiiJis abbatum coUegit, monasterium sancti Pelri dixerunt, quod paulo post Gerbertus et ip- se Aureliacensis monachus, heati Gcraldi liminaj epistola61,ad Geraldum Aureliacensem abbatem ; et Ademarus, qui monachus apud Lemovices fuit, Aureliacensem ecclesiam sancti Geraldi^ vo- cavere. (102) Facto solemniter testamento. Sancti Ge- d raldi testamentum de dotatione coenobii hujus a se fundati dignum quod hoc loco subjiciatur, tum guia brevius est, tum quia vir doctissimis Joannes Savaro, prseses et decus Arvernorum, illud nobis, ut publici juris fieret, humaniter ac benigne sup- peoitavit. Sic igitur habet. Testamentum sancti Geraldi. «Mundi termino appropinquante, ruinis cre- brescentibus, jam certa signa manifestantur, quia his advenientibus vere mundus arguetur. Et si aliguid de rebus nostris locis sanctorum con- ferunus, retributorem nobis esse Dominum con- fidimus, qui dicit : Date eleemosynam. Ob hoc igitur, ego Geraldus considerans casuni fragilitatis humann, et pertimescens ultimum trementem diem judicii, propterea cedo ad loca sanctorum et eorum servientium, et in substantia pau- perum, et parentibus meis atque fldelibus ; hoc est in primis ad locum [quem j pro Deo et sancti CLUNIAGENSIS II 672 pelliceis super vestibus lineis utebatur,quia genus istud indumenti solent clerici vicissim et laid in usum habere. Duas tamen pelUceas nunquam si- mul habebat. Sed cum novam necesse esset af- ferri, jubebat protinus vetustam dari. Ensis plane, cum equitaret, a quolibet solebat ante eum ferri, quem tamen ipse nunquam sua manu tangebat. Siquidem de balteo vel cinguli apparatujamdu- dum crueem auream pr»ceperat fabricari. Sedere autem super phaleratum equumnunquam solebat. In his et hujusmodi satis apparebat quantopere mediocritati studens, suse potenttee cumulum despexerat. IV. Postquam itaque divino cultui sesemancipavit per omnia, ut sua quoque Domino consecraretyRo- mam prefectus est,etAureIiacum(101)insignepnB- dium beato Petro apostolorum principi(102),facto solemnitertestamento, delegavit^cum tantisvideii- Petri condonatum habeo, qui vocatur Aurelhacus monasterium, hoc est quod a die praesenti ipsi monachi possident, et medietatem de ipsa curte, et ipsum casteilum cum baccalaria dominicaria, et auos mansos in Grandemonte, et in fabricas manso, ubi stabihs visus fuit manere Rainaldus, teneat dum vivit ; post obitum illius ordini Au- relhaco remaneat. Mediam curtem eequaliter divi- dant Rainaldus et monachi, et post obitum illius omnia ad Aurelhacum succedant. Decatucerias curte medietatem ad ipsum locum supra nomina- tum dono, etmedietatem Rainaldo nepoti meo do- no dum vivit,posteaad Aurelhacum remaneat. Yil- lam meam ad illos Ermos monachi habeant Villa mea Fraxininas monachi medietatem, et Rainal- dus medietatem, postobitumillius ad Aurelhacum remaneat. Curtogillo Rainaldus habeat dum vi- vit, postea ad Aurelhacum remaneat. Glaurgo ec- clesiam monachi possideant. Curte mea Roacina Rainaidus dum vivit teneat, post obitum illius ad Aurelhacum remaneat. De hoc quod in Goliaco visus sum habere, monachi mecBetatem, Rainal- dus medietatem dum vivit, post obitum illius ad Aurelhacum remaneat. Boresia dono a Maifredo [Amalfredo] fiUo Galamon dum vivit^ post ilUus obitum ad Aurelhacum remaneat. Similiter Mar- coni manso, quem Adoaldo emi. dum vivit, tene- at, post iUius obitum ad Aurelnacum rcmaneat. Quantumcunque ad ipsas causas supra nominatas aspicit aut aspicere videtur quaesitum vel adinqui- rendum, cum ipsis mancipiis ibidem manentibus, et eorum consanguineis de foris his causis jam dictis de^entibus, et cum omnibus pertinentiis et appenditiis et adjacentiis eorum, et ad integrum donum,et sancti Petri et sancti Clementis et eorum servientibus dono ad jure proprium habendi, te- nendi et usufructuarmm recipiendi ; ea ratione ut, dum vivo possideam, et post obitum nostrum Rainaldus nepos meus habeat potestatem de hoc supra nominato monasterio ad abbates mittendi, toUendi sint, causas monachorum inquirendi ante reges, et comites, et eorum vicarios, sive in diver- sis pla^s monachorum, et eorum familus tmtione tehendi. Et accessio ista a me facta, onmique tem- pore firma ac stabiUs permaneat cum omni firmi- tate, et manibus hominum roborata stipulatione quoque annexa ; facta cessione ista in mense Sep- tembrio, sub die Jovis^ annoxviiquodCaroius rex sumpsit imperium, et signatum Gleraldus, qui do- natione ista scribere velafiftrmare rogavit signa- tum Fataldi, signatum Vigoni, si^atum Vicami, signatum Biadino, signatum Tugiranni. » Sed non esse hoc primum fundationls Auretia- censis monastenitestamentum, imo dotis ejus pal- m» simpUcem accessionem, indicant aportissmie 673 OE VITA S. G£ ALDI GOMITIS AURILIAC. — LIB. U. cet appenditiis; quae monacbis, qnos ibidem con- A gregare disposuerat, ad omne stipendium sufficere possent. Ardebat namque mens illius coenobialem iUic habitationem stabilire^ quo ccenobitffi cum sui ordinis abbate communem ducerentyitam (i03). Censum quoque delegayit, qui ad urnam.beati Petri annuatim redderetur. Itaque, ut animo fer- Yenti conceperat, juxta condictum profectus est, et quod decreverat, Deo prosperante, peregit. Re- versus autem lapidicinos et (104) mactiones unde- cunque jussit aggregari, et ad construendam in honore beati Petri ecclesiam fundamentum pra^ce- pit aperiri. Sed Satanas, onmium bonorum in- vidus, nescio qua arte providentiam fefellit ma- gistrorum. Fundamentum namque infirmiter lo- caverunt, et cum jam in expensa grandis nummo- loun summa Qsset profligata, parietesque nihilo- minus in altum porrecti, quadraminum compages subito dissutae corruerunt. Nec tamen vir iste ni- mis ob hoc contristatus est. Non enim, ut scri- ptum est, contristat jtistum quidquid ei acciderit (Prov. ui, 2i). Vere confisus quoniam Ucet opus illud sub hac occasione retardaretur, merces ta- men perditi operis nequaquam periret. Videns quod Dei judicio permissum sit ut hiBC jactura lieret, hoc tamen usitatum pene in omni actione semper est, ut quidquid placidius Deo exhi- betur, difficilius peragatur. Et certe in rerum na- tura quod citius augmentum capit, citius ad de- fectum vergit: quod vero difficulter, diutumius (•ersistit. V. Quadragesimale tempus advenerat, cum in ^ construendis tedificiis aer jam clementior arri- debat. Geraldus quodam mane, consuetis ora- tionjbus expletis, exiit ab oppido quod eidem loco imminet. Paululum jam progressus, coe- pit visibus huc illucque porrectis considerare ubinam posset aptius ecclesiae fabrica fundari. Tandem elegit locum divina dispositione jam prsescitum. Jubet igitur artifices rursus adesse, studium recalere, opus intermissum aperiri, ccepto operi sagaciter instare, ecclesiam com- petenti granditudine, et arcuato schemate fabri- tam ipsius testamenti principium et finis, quam quod census ad urnam beati Petri annuatim de- legati, sicut ^equitur in Odone, nulla fit in eo mentio. ^ (i03) Censum quoque delegavity qui ad urnam beati Petri annuatim redderetur. Sic Willelmus Pius Cluniacenses suos x sofidorum censum apos- tolicffi sedi quinto quoque anno pendere constituit, iutelfle nomme. « Per quinquenmum autem, inquit in testamento fundationis, Romse ad limina apos- tolorum, ad luminaria ipsorum concinnanda, de- cem solidos prsefati monachi persolvant, habeant- que tuitionem ipsorum apostolorum atque Roma- num pontificem defensorem. » Sic et constructor monasterii Vindocinensis xn solidos de mone- ta patriae beato Petro reddi, per annos singu- los voluit, uti Goffridus Vindocinensis et ipse abbas declarat, epistola 9 libri primi> his yerbis : « Tempore prsedecessorum nostrorum Romana Ecclesia vel debitum censum, duodecim scilicet solidos, per annum vix iude habere potuit. » Ubi liac de re plura Jacobus Sirmmidus eruditissime 674 care, quam pater ejus dudum in honore sancti Glementis construxerat. Nam, ut praedixeramus, isdem pater ejus religiosus fuit, utpote qui de pro- sapia religiosorum descenderat. VI. Dum vero domus fabricam continuaret, ani- mo semper volvebat qualiter posset reperire mo- nachos qui bene morati essent, et iocum sub re- gulari proposito incolere potuissent. Sed cum reperiendi raritas difficultatem intulisset^ anxiaba- tur ille, et quidnam faceret (105) nesciebat. Tum vero nobiles quosdam pueros ad Vabrense coeno- bium direxit. Nam tunc regularis observantise fervor incalescebat, ut scilicet apud fraternitatem illam sub norma regulari iidem pueri imbueren- tur. E quibus nunc usque superest unus, qui eo- dem beato Geraldo quae describimus, visa narrat, et manu scribit. Porro cum iidem pueri re- verti juberentur, quia magistri defuerunt, mox puellari mollitia resoluti, rigorem disoiplinae neglexerunt. Et ita contigit^ ut res ad efiectum non veniret: unum tamen eorum necessitate ductus caeteris praefecit. Sed cum ille disso- lute viveret, vir Domini vehementer afficieba- tur, quia illum corrigere non valebat, neque alium habere, quem loco illius subrogare pos- set. Gum ergo vel illum, vel compUces ejus, corruptfie vitee tramitem incedere vidisset^ illud Davidicum, profunde suspirans, dicebat. 0 Do^ mine, dissipa consilium Achitophel (II Reg, XV, 34). VII. Nonnunquam vero in vocem plangoris erumpens super homines quos ad malum procli- ves videbat, pertaesus ingemiscebat, quasi que- rimoniam faciens^ quod iidem homines pro amo- re mundi perirent, quod pietas deficeret, quod iniquitas inundaret, quod pene jam universi amitterent a corJe innocentiam, ab ore veritatem. Nolebat autem jurgiis eorum se immiscercy sed orabat ut Deus omnipotens pacificaret omnes, praecipiens missarum solemnia celebra- ri, illud Ezechiae frequentius iterans : 0 Domine^ fiat tantum pax et veritas in diebus meis (/sot. XXXIX, 8) ; et iUud : 0 quantum deficit sanctus! o adnotavit. Sed non omittendum quod idembeatus Odo noster scribit infra cap. 17 de censu Romam ab hoc sancto Geraldo, secundo quoque anno de- ferri solito, cum ait : Hanc sibi legem praefixerat, ut secundo semper anno ad sepulcrum apostolo- rum recurreret, decemque sohdos ad«proprium collum dependentes,tanquam supplex servus, do- mino suo quasi censum deferret. » (i04) Mactiones, Verbum Gallicum et quod etiam hodie retinemus, mapons. (105) Ad Vabrense ccenobium. Ordinis sancti Be- nedicti dependans a coenobio sancti Victoris Mas* siliensis, quod tandem Joannes XXII in episcopa- tum erexit, et Gregorius XIII monachos habitum solitum in oanonicalemmutare permisit.Estautem Vabrincum Ruthenorum oppidum, Gregorio Turo- nensi Vabrense castrum lio. ix Hist. Franc. oap. 9, et Bemardo Guidonis Vabrium in his de Joanne XXII verbis : « Item in episcopatu Ruthenensi epis- copatum alium ordinavit, sedemque ejus i>08uit in abbatia de Vabrio, eamdem in novam erigens civitatem. » Vulgo, Vabres. 675 S. ODONIS ABBATIS OLONIACENSIS U. 676 quantum diminutx sunt veritates a filiis homi- num ! {PsaL xi, 2.) vni. Desiderium saae quo ad coBlestia flagi^ans terrena despexerat ita se posse consolari spera- bat, si socios ejusdem sui desiderii reperisset. Proinde diu noctuque mens illius eestuabat, et de congregandis monachis affectum oblivisci non poteraty saBpius cum domesticis et familiaribus in- de «olloquens. Tanto enim in id affectu agebatur, ut nonnunquam exclamaret : 0 si quis mihi daret ut sub tali pacto religiosos monachos invenirem ! quo ego ilUs cuncta, quue possideo dedissem, et deinceps mendicando vitam hanc exegissem I Ad hoc enim pactum ineimdum nihil prorsus raora- rer. Cum itidem ahquando famihares ei rcspon* dissent, dicentes : Nonne plures monachi in his regionibus reperiuntur^ e qulbus ad votum con- gregare potestis? At ille fortem nimis sententiatn proferens : Si, inquit, monachi perf^cti sunt, bea- tis angeUs assimilantur : sin vero ad sa^culare de- siderium revertuntur, apostaticis angelis, qui suum domicihum non servaverunt, per suam uti- que apostasiam, jure comparantur. Fateor enim Yobis, quoniam incomparabihter meUor est bonus laicus quam sui propositi transgressor monachus. Cumque ei subjunxissent : Quid ergo tanta bene- ficia, non solum vicinis, sed etiam longinquis coe- nobitis preestare consuevistis ? At iUe consueta hu- miUtate facta sua despiciens : Ego, inquit, niliiJ fa- cio. Si tamen, ut dicitis, aliquid facerem, certus sum quia verus est promissor qui caUcem aquee frigidae pro suo aomine datimi remunerare pro- misit. Yiderint ipsi quales in ocuUs Dei sunt. Certo verum est, quia qui recepit justum in nomine ju- sti, mercedem justi accipiet. Porro in his, et hujus- modi verbis ejus apparet, quod vitae prsescntis de- lectationem fastidiret, quod coelesti desiderio fla- graret, quod omnia sua relinquere vellet, si non defuissent quibus ea rationabiUter tradidisset. Verum est iUud vulgare proverbium, quia volun- tas pro opere computatur. Unde et iUe qui fratrem odit, homicida esse perhibetur. £t Joannes Evan- geUsta passionis caUcem bibit, cum tamen in pace quievit. Si ergo yoluntas pro opere computatur^ neqnaquam Geraldos abrenimtiatonim mercede privatnr. UL Invidtts itaque tenebatur in sfiBculo Et quamvis ^eessent socii cum quibus eidem sae- culo abrennntiaret, mirum tamen in modum in Dei opere totum se occupabat. Tantopere enim lectionibus audiendis, et vicissim ora- tioQibus, mnc cum abis, nunc semotim erat intentus, nt mimm sit quomodo tcI tantum stodium ia his habere potuerit, vel tantam (106) SoUemniaco monasterio, In pago Lemovi- cesai, cujus luiidator sanctus EUgius ex Dagoi>erti regis aurifaturo prsesul Noviomensis. Hic enim, si- Ottt scribit Aymoinus lib. iv, cap. 41 : € Dum in palatio gratam Deo et bominibus ageret vitam, rege Dagobwfto petierat condonari sibi viUam in pago Lemovicino sitcuoo» SoUenwMAttm ' l'r»itT«Mi' A psalmorum summam semper explere volueril Prsesertim cum alias occupationes interdum expe- disset. Non enim erat obstinatus, ut caasis neces- sariis se nimium obsentaret : sed his pro opporto- nitate paululum intentus, moz ad degnstatam psalmodise dulcedinem sese concitus recolligebat. Quam reverenter sane in ecclesia staret, non satis referri potest, sed putares illum quasi diyinam aUquid contemplari, atqne iUud propbeticum at- tonito vultu imitari. Vivit Dominus, in cujuscmi' pectu sto {III Reg. xvn, 1). Nam ut hoc sub exem- plo pateat, festivus dios Dominicae Ascensionis advenerat, cum quidem iUe SoUemniaco (106) mo- nasterio, ut est juris solemnis, celebraturus a^ cncurrit. Non enim patiebatur, tant» festi- 3 vitatis officium, nisi festive [infesUve] recen^e- ri, neque, ut plerisque mos est, cursum celebran- do decurtari. Cum igitur iUuc venissent monachi, sicut tantee ac taU personie conveniebat, ei sedile et reclinatorium ornamentis constratum parave- runt. Ad quod cum iUe posl gjrata oratoria divertisset, fratres solemnizare coeperunt officium, ut moris est, in longum protelantes. Senior vero donec impletum esset, ita suspensus in cootem- platione steUt, ut nec sederet, nec vel paululmn in antipodinm recubaret, ipsa corporis immobili- tate mentis devotionem et coostantiam demons- trans. At nos non ita, qui faciem Dei, veiut in abscondito orantes, pomposa voce magis, quam simpUci corde divinas laudes proferimus. Et Q cum debeat voci mentis inteUigenUa conveoire, nos facimus currere vocem post levitatem men- tis. Geraldns vero apostoUcum iUud recogitaos: Deo autem manifesti sumus {II Cor, v, il), sic se agebat, tanquam in conspectu judicis cuncta ce^ nentis. X. Ut autem divina dignatio coram hominibus eum gloriUcaret : qui Deum in exsequendis maa- daUs ejus coram discoHs glorificabat, licet instao- te jam tempore Antichristi miracula sanctorum cessare debeant^ memor tamen suee promissionis, qua dicitur : Qui glorificant vie, glorificabo eos (I Reg. u, 30), hunc famulum suum per quamdam Gurationis gratiam glorificare dignatns est. Quod genus enrationis tale ftiit, ut qnamvis per humi- D Utatem imponere manum infirmis refugeret, eis tamen firequenter et absens, et nolens subve- niret. Aquam nempe, de qua manus abluere so- Utus erat, infirmi solebant fm*ari, et plerique n- nabantur. Quod Ucet ut magis credibile vidca- tur, personas quasdam commemorari placel Nam rusticanus quidam juxta SoUemniacum afi^ nasterium habebat fiUum cfecum, qui dicrtius ifl- gemiscens, quod eum caecitas et paupertas parittf natam, in qua et monasterium construxit, etcon- gregaUonem Deo servientium monachorum sta- tuit. » Verum iUud infestis paganorum per Aquita- niam excursionibus vastatum, postea Ludovicus Pius, CaroU Biagni fiUus, reparavit, imo a fuoda- menUs aedificavit, uU memorat auctor incertus, sed GOffitaneus, qux Yitam ^jus scripsit •77 DE VITA S. GERALDl GOMITIS AURILIAG. — LIB. II. 6711 oppprimeret, monitus est per visum quatenus ad A tatem Dei faceret, dum sub obtentu indiscretaBlra- domnum Geraldum pergeret^ et aqua, unde manus eJQs ablutffi fuissent, oculos filii sui superfudisset. Gredidit homo Tisioni^ et quid somniaverat ve- niens indicavit. Quo senior audito^ mente conster- natus intremuit, ac prmsumere id refugiens, dixit iilusionem fuisse, quae et illum deciperet^ et illum decipere vellet, ut inconcessa tentaret : errare ho- minem inani spe taiia postulantem. Ingemuit pater, quem filii caecitas anxiabat, et intelligens quod vir Domini causa humilitatis nequaquam acquiesceret, abire se similans, ab uno de servitoribus aquam impetravit. Qui domum rediens, exstincta filii lu- mina, nomen Ghristi invocans, abluit, et ille lumen recepit. Quod faetum aliud quoddam opus secutum est. XI. Quidam puerulus apud Aureliacum claudus morabatur, qui labro euidam commendatus est, nt artem disceret, qua victitare valuisset. Gum interim somno commonitus est, ut aquam simi- liter expetisset^ faber vero qui hanc impetrare debebat, sciens quod in hac re vir Domini nimis austerus esset, aquam non est ausus palam expe- tere, sed eam per ministros clam impetravit. Qpi nimirum, ut inofficiosa membra de eadem aqua respersit, mox illa divina virtus in proprium offi- cium reparavit. Quod videlicet factum cum fama paulatim spargeret, ad notitiam senioris tantum- dem pervenit. At iUe rei novitate pereulsus, dicebat quod non suo merito, sed fide illorum militatis, indultam coBlitus gratiam neglexisset, et eos, quibus prodesse poterat, in angustia dimisis- set ; satius esse gratiam, qu8B forte propter iHos ei data fuerat, impendere eis quae necessitas exigit supplicantibus preBstare : elationem non esse for- midandam^ cum laudis ille cupidus non esset neque prsesumptionem quidem, quoniam qui re- poscerent opem, sese divinitus admonitos conmie- morassent : maxime, cum jam experimento pro- batum esset, quia beneficinm sanitatis, quod a se queesitum fuerat, ad effectum, licet ipso nesciente, jam non semel venisset. Et ille quidem hoc ratio- nabiUter prosequebatur. Geraldus vero suspirans flebat, atque dicens, quia timeret quod diabolica Ij fraus potius esset, quae sub occasione decipere vellet ; et si quid ahquando boni fecisset, mer- cede ipsius boni privare perstruxisset. Tandem itaque vel precibus, vel ratione victus , abje- ctum recepit , et mulieri duodecim nummos dari jussit. XIV. Sciens vero qaod status mentis hae alter- natione melius eustoditur, si interdum lectioni post orationem quisque intenderit ; recitari coram se verba divina, ut supra diximus, faciebat. Unde et usum assumpsit,ut ad praudium ejus legeretur^ nec omitteret hoe lector^ etiamsi hospites adessent. Pro condescensione vero ieetorem jubebat inter- dum subsisterf , et ab his qui forte scirent, sensum lectionis inquirere. Cum quidem illi, quos interro- qui aquam illam fabro dedissent, quod ei certa- r ^^&t, precari solerent, ut ipse potius loqueretur tim celatum est ; cumque datorem reperire non posset, vehementi interminatione commotus est, ne quispiam tale deincops unquam prffisumeret, as^erens quia, si servus faceret, membris trunca- retur ; si vero hber^ postea suus non esset. Nihil enim amplius timebat quam laudes. Et cum ini- micis suis esset beneficus, laudatoribus tamen vi- debatur austerus. XII. Apud Postomium (i(X7) sui juris insignem alodum, queedam mulier ctBca de aqua manus ilMus lumen recepit. Quod apud omnes quidem divulgatnm est, sed iUi summo stndio celaba- tur, maxime propter quemdam de servitoribus, qui aquam dederat mulieri. Non enim parvi- tandeni diserte et scientjr sicuti doctus, responde- bat : ita tamen ut nec clericis verecundiam infer- ret. Discedentibus autem post refectionem quibus- que ad sua, legebantur itidem coram eo ea maxi- me verba, quae superfuerant lectionflbus in ecclesia recitatis. Dum vero lectioni intenderet, nullus eum faoile pro causa qualibet interpellare prsosru- meJMtt. Nam juxta illud Job, subditus erat tre- mendus, et lux vultus ejus non cadebat in terram. De sermonibus et confabulatione ejus mira com- memoratio est. In his enim qtm Iiefo animo lo- quebatur, vaide gratiss*mus erat. Qu« autem in- crepative profn*ebat, quasi stimuH videbantur, u pene plus quam verba timerentur. In dando au- pendere sui poterant intemecionem, quam pro ^ tem aliquid, multum erat morosus. At postquam hac re dudum eonmiinatus fuerat, scientes qnod impune non cederet, si datorem depre- hendisset. XIH. Item in capella qu» est juxta villam quie dicitur Grucicula, demorabatur; cum equidem alia mulier, quee ex ancillis ejus «rat^ de aqua manus nihiiominus illuminata est. Quo videlicet Hle eognito, ilhun, qui aquam dederat, nomine Rabboldum, urgenter investigavit, et reperit, et mox a se rejecit. Post aliquantum vero tempus, quid^^m nobilis vir^ nomine Ebbo, seniorem ratio- cinando convenit, dicens, quia forte contra volun- (107) Apud Postomium suijuris alodum. Posto- miam dixit supralib. i cap. ultimo : « Gum alo- dusy inquity ejnB essel Postomia^ et demceps kili- semel dedisset, non auferebat. Si mahs opinionis sacerdotem audisset, non tamen missfle offieium ab illo despiciebat, quia sciret illud sacrnm mj- sterium non poese per hominem peccalor«n de- leriorari. Et cum in discemendis aliorum faetis v rare volens, inclinavit se : cum interim liquor ille saporem vini refiavit. Tum vero laetabundus ad seniorem recurrit, et nescio quid, veluti vinum, se reperisse nuntiavit. At ille : Quid, inquit^ in- sanis ? Utinam aquam reperisses 1 Nam istic unde vinum ? Clericulus vero sumpto vasculo, de prse- dicto liquore quiddam hausit^ et coram attuht. Id sane quod allatum est, tam colorem vini quam et saporem prseferebat. Tum senior jus- sit capellanis, ut crucem et capsellas reliquiarum sumerent, et super fossulam prsedicti liquoris exorcismum aquae benedictae facerent. Ac de- hinc in Christi nomine jubet, ut gustando quid esset explorarent. Vinum itaque reperientes, oum ingenti admiratione et gaudio vir Domini cum illis omnibus gratias Deo egit, et priusquam ipse biberet, omnibus dare praecepit, non tamen inde quidquam (liO) in flasconibus efferri permisit; Quod juxta fidem illorum, qui hoc vidisse asse- runt, dictum sit. Tamen ea qum nunc ad sepul- crum ejus fiunt, credi de eo qu» audiuntur,^el hsec, vel Illa suadent. XXII. Hoc autem iter vir sanctus frequenter car- pebat. Non enim jam vel palatia regimi,vel praeto- ria marchionum,non certe conventicula principum adire volebat: sed coeli tsonsules, Petrum scilicetet Paulum, frequentius, ut supradictum est, invisere gestiebat. Alia niliilominus locasanctorum (i 1 i) se- quentes etiam veterum omnis ordinis et dignitatis ad memoriam sive sepulcrum S. Martini Turonensis episcopi concursus et devotiones. Auctor Vit» Caroli 22 683 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II. 684 B pulchrum viddicet sanctissimi domi Martiui (142), necnon etbeatiMartialis,alacri devotione perlustra- bat. Credo contemplabatur in spiritu, qualiter illa beatorum agmina,in superni Capitolii curialeBtan- tur. Quibus itaque post paululum sociandus^ gau- dium Domini sui jam aliquatenus praegustabat. XXIII. Scirposus agerhabetur ultra Sutriamjuxta burgum yidelicet qui vocatur sancti Martini, quo Romei castrametari solent. Cum ergo inibi tentoria ministri paravissent,tunc forte senior seorsum^^ta- bat, ad quem secus quidam se deduci fecit. Quem suppliciter exorans, nihilominus rogabat, quate- nus aquam suis manibus tactam eidem tribuere dignaretur. Qui jussit illum ibidem stare, atque tacere. Dc binc tentorium ingressus coram sanctis pignoribus aliquantulum oravit. Int^ndebant sin- guli ministrorum ad opus quod erat eis gerendum. lUis ergo alias occupatis, videns quod secretum fieri posset, quemdam vocavit. qui latenter eum adduceret. Tunc manus diligenter abluit, et in re- centi aqua digitos intenxit, atque de sanctis pi- gnoribus signavit. De qua scecus ut orbata lumina superfudit, mox videre meruit. Cujus vocem vir Oomini a clamore compressit, et ipse majestati divinffi gratias cum illo egit ; quem et de suo quo- dam vestimento^ videlicet curcinbaldojndutum^ latenter extra tentoria deduci fecit. XXIV. Item dum ab urbe rediret, venit Sabbato ad quamdam Ecclesiam, juxta locum scilicet, ubi sulphurei videntur acervi. Cum autem vellet po- pulus in crastinum proficisci, retinuit eos, dicens ^ quod ob reverentiam Dominici diei, saltem usque ad nonam demorarentur. Nec illa demoratio fuit etiam sine beneiiciotemporali, missarum namque offlcio solemniterexpleto,cum jam post cibum iter aggrederentur, venit quidam sedens caballum^qui in eundo perditus fuerat, quem domnus Geraldus sine cessoris injuria recipi jussit. Antequam vero ad Abricolam pervenissent, caecus quidam juxta viam sedenft, quaerebat a transeuntibus si aliquis in eadem turba veniret, qui Geraldus vocaretur. Cum forte quidam de nostris fratnbus tunc adhuc canonicusy in coUecta domni Geraldi gradiebatur, qui devotionis causa pedester incedens, ad pr»- dictum jam caecum lassus pervenit. Quem cum ille de domno Geraldo inquireret, eum se vestigio se- D cuturum respondit. Sed quae, inquit, causa est, quod eum tam sollicite requiris ? At ille : Novem, inquit, anni sunt, ex quo caecitatis augustia pre- mor ; hac autem nocte monitus in sunmo sum, ut huc venirem, et Geraldum sancti Petri peregrinum queererem, ut maaus ablueret postularem ; csBca- tos vero ocuios iJla aqua perfunderem. Quo ille clericus audito, substitit, cu:n interim vir Domini Geraldus sapervenit. Porro mos erat illi, ut coo- perto rapite solus equitaret, quo psalmodise libe- rius vacaret. Cum ergo supervenisset, clericus ewco silenter : En, inquit, adest. At ille rogabat, ut paululum stare diguaretur. Etsubjunxit quid per somnium vidisset. Cum quidem senior eru- bescens, et mutatione vultus id quod audierat exsecrans, abire coepit. Ceecus vero tremenda quae- dam adjuramenta proferens^rogabatut staret,mi- sero subveniret, et sperata beneficia non nega^et. Illi autem qui aderant, hoc idem simpliciter exora- bant. At ille paru'ii deliberans, memor, ut credo, quia, juxta Apostolum, datam sibi gratiam ne^li- gere non deberet, consuetum sibi verbum respon- dit^ dicens : Subvenite, sancti Dei, et stetit. Et quia ^icut in illis colliculis assolet, rivulus praeterflue- bat. Aqua protinus allata est. Tum ille descendit, et lavit manus dicens : Fiat voluntas Dei. £t conci- tus abire coepit. Csecus vero nil cunctatus aquam sibi ingessit, nec fefelliteum virtutis eventus.Tam repente enim visum recepit, ut statim post eum curreret, dicens : 0 sancte Geraldc, o sancte 6e- ralde, Deo gratias, en video ! Ille vero mulum calcaribus urgebat, ne voces laudanium audiret, et Abricolam transivit,neque dehinc perendie potuit a conviatoribus attingi.Siquidem animadverti po- test,quod manus illae per quas ista sanitatis Tirtus conferebatur, munditia fulserint, et in eis macula non adhsssevit, sed eas ab omni munere excusse- rit. Quo contra nimis infelices sunt illi quorum dextera repleta est muneribus. Quoniam, ut scri- ptum est, ignis devorat eos qui munera libenter accipiunt. XXV. Sed et alia nonnulla itineris referuntur de eo, quae nos ob prolixitatem studiose transilimus. Sod unum pro eo quod virtus alterius generis est, adhuc subnectamus.CumaliquandoRomam perge- ret,jam in Italia positus, quamdam in aera yocem audivit damantem se, atque discessum suum ei in- sinuantem. Videbatur autem illi quod esset cujus- dam hominis nomine Girbaldi,quem in patiia reli- querat. Itaque vocavit quosdam ex suis,reqQlrms utrum de Girbaldo aiiquid scirent. At illi responde- runt, quod eum languentem dimiserant. Jubet igitur tempus adnotari, psalmorumque obsequia pro eo celebrari. Rediens vero, et de praedicto homine Magni : « Inde per littus Oceani Rothomagum civi- tatem profectus, Sequanae amne transmisso, Turo- nos ad sanctum Martinum orationis causa per- rexit. > Frodoardus ad an. 938 : « Revertitur Turo- num Rodolphus ad sanctum Martinum orationis gratia. » Gesta consulum ^Andegavensium in Ful- cone Bono : « Contigit quodam tempore regem Franci» apud Turonem civitatem cum turma no- bilium virorum in vigilia festi aestivalis sancti Mar- tini adfore. Adfuit autem tunc inter alios procon- sulares et personatos viros praefatus consul, sicut stella radiaQs,formapr8dclarus,statura procerus.» Et Hebemus Majoris monasterii abbas in lib. Mlra- culorum sancti Martini, cap. 11:« Marchisius, de Monteferrato, Bonefacius nomine, bone devotionis consuetudinem fecerat; ut annis singulis ad diem festum beati Martini in tumulum ejus sacrosanc- tum expeteret. Non enim itineris longitudo est as- peritas, non interjacentium hostium insidiae, non Sellorum frcquens incursio, non denique ulla poterant impedire negotia^ quam ad sancti suffira- gia promerenda occurreret. (412) Necnon et beatus Martialis, Primi Lemovi- censium episcopi, de quo nos alias. m DE YITA S. 6ERALDI GOMITIS AURILIAC. ^ LIB. II. quireDdy reperit qaod iUa die migraverift, qua ille A Tocem in aera audivit. XXVI. Expleto autem saucta suse deyotionis iti- nere, jam secretiora loca frequentare delecta- bat, quasi vocem illam Psalmistae secutus^ qua dicit : Elongavi fugiens, et mansi in solUudme {PsaL UT. 8). Ibi enim a smcularium frequentia, vel oausarum strepitu quiescere volebnt, utlibe- rius diviniB servituti vacaret. Gum itaque sub hoc obtentu apud cc^Uam quae dicitur Catuscrias demoraretur, festtvitas Joannis et Pauli super* venit. Quaedam autem rusticana muUer hortu- lum ingressa, nescio quid operabatur, cum re- pente grandis gutta sanguiuis super manum ilUus apparuit, qute mox intumcscere coepit. Treme- facta mulier ad Dei hominem ejulans cucurrit, et g 08tendensmanu*n, misereri sibi rogabat. At Uia protinus clericos adesse, missamque pro ea cele- brari jubet, dehinc aquam exorcizari, et de eadem aqua guttam sanguinis ablui ; cum tamen ipse humiUtatis causa seorsum stabat, ne forte virtuUs iJUus signum ei deputaretur. Ut autem manus mu- lieris abluta est, iUico san fuis et tumor disparuit, et iUa sana recessit. XXVII. Sane quia locus iUe, sicut eum veUe dixeramus, remotior est, et secretus, frequenter inibi mansitabat. Gum igiturquadam vice Assump- tionem sanct» Dei genitricis Marije apud eamdem ecclesiam celebrasset, missarum solemniis jam expletis, foras ad suos exiit. Mos quippe ei fuerat, ut post longas ac juges preces, ad commune elo- quium sese impertiret, ut quisquis dicendi cau- sam haberet, loquendi quoque possibiUlatem ob- tineret. Cum ergo ad suos exisset, quidam, qui praeparandis cibis praeerat, ad eum dixit : Tris- tamur, Domine, quoniam ad vestram refecUonem reperire in hac solemnitate non possumus, nisi cames saUtas. At iUe : Ne sit, inquit, vobis curae, quia si Dei genitrioi placeret, neque hoc nobis in ejus festo deesset. Dixerat, et de rupe, qu» eidem loco imminet, cervus sese prsBcipitavit. Quem mi- nistri gaudentes pariter et mirantes tulerunt, et inde, sicut tunc cervorum caro temporina est, de- licatum eduUum seniori paraverunt. Neque enim incredibUe debet videri, quod ei divina largitas cibum ex improvisu concesserit, cum iUe ad Dei gloriamjuxta Apostolum, facieus, buceUam suam cum pauperibus comedebat. Qui nunquam, sicut ainmni ejus prflesentes attestantur, aurem suam a damore pauperis avertebat. Qui videUcet sanctus juxta iUud Psalmlstae : Beatui qui inteliigit iuper egenum et pauperem {PsaL xl, 2), cum voces cla- loantium audisset, profundum suspirare, et verba oompaiienUs respondere solebat. XXVIII. Raimundum noveratis comitem, UUum videUoet Odonis. Hic nepotem donmi Geraldi nomine Benadiciumy Tolose videUcet vicecomi- tem dolo captum tenebat. Rainaldus vero frar ter ipsius sese obsidem dedensi fratrem recepit. At domnus Geraldus audiens quod iUe seipsum pro fratre obligasset. valde movebatur ad subve- niendum nepoti. Raimundus autem protelabat causam reddendi, elam satagens Benedictum de- nuo capere, et ambos tenere. Jam septem menses fluxerant, et vir Domini Geraldus in erepdone ne- potis nihU proUcere poterat. Quadam vero die cum sorore sua Avigema de hao re quasi queri- moniam faciens : Qukl tu, inquit, oessas Chri$tum pro fiUo tuo deprecari ? certe aut nos in fide du- bitamus, aut, quod verius est, exaudiri digni, non sumus. Et heec dicens, resolvebatur in lacrymis. Quo quidem tempore, meduUitus, ut ita dicam, sese Domino in precibus mancipavit. Et adhucRo- dulfum abbatem semel ad Raimundum direxit, qui necdum quidem proficere quidquam valens, haud longe ad meatum reversus est. Nocte vero insecuta prsBdicto Raimondo per somnium vide* ]>atur, quod vir Domini Geraldus ante ejus lectum staret, eumque manu pulsaverit. Quid, inquiens, tu non audis me toties deprecantem ? Certe sciasj quoniam si ultra tenueris obsidem, nequaquam Ubit cedet in prosperum. Post haec verba Raimun* dus expergefactus est, et considerans visionemi intremuit : vocavitque suos^ et quid somniaverit indicavit. Nam et quidam ex ipsis per quem maxi- me usque tunc adversatus fuerat, nesoio qua causa simiUter exterritus persuadebat, ut peUtio* nem domni Geraldi eoncitus faoeret : aUoquin moriendum iUis esse oommemorat. Raimundut confestim ad hospitium Rodulfl abbatis transmiait, eumque redire jussit. Quo redeunte quaUter vir Domini se per visum terruerat, palam enarravit : obsidem ilUoo reddidit, et ut graUam domni Qe- raldi sibi Rodulfus reconciUasset, humiUter postu» lavit. Ita Geraldus per divinum auxiUum pneval»* bat, .et secundum iUud Soripturae, gloriosos tema humUiabat. XXIX. Quodam itidem temporOi cum ad ooUo- quiumejusdemRaimundi comiUs properaret» flu* vio, qui Avarionusdicitur, appropinquans, menUo incidit quod iUa die piscem ad esum non haberet Hi vero qui seniori obambulabant,cum de hoc ser* mocinarentur, videruntpisoem qui capito vocatur. contra se natare. Unus autem, qui hoc ipsum re* fert, extendit dragulum, et vulneravit pisoem. Qui accepto vulnere paululum retroactus ripam ad quam antea tendebat, iterum repeUit, moratus quousque eum unus extensa manu comprehendit. Eratenim non parvee magnitudinis. Itaque vir Domini graUas Deo referens, caeteros, qui hoo ut miraculum extoUebant, compescere studebat, quasi id fortuitu contigisset. Et forte aliquis fateri potest, quod istud casu conUngcre possit ; credo tamen non recolet, piscem ahquando vidisse, qui in spatioso fluminey ut Avarionus eat^ ripamsuper homines ultro irrupisset. XXX. Siquidempro miraculo jure oensetttr»quod vel piscis quondam deaqua exsiUit, veloervus ex improviso de rupe ceoidit : hoc etiam quod in flu- mine piscis ad capiendum sese ingessit. Sed vaide plu» mirum est, quod ad esum ejusdem hominis Dei coeUttts est aUa vioe aUatus. Non longe enima 687 S. ODONIS ABBATTS GLUNIAGENSIS TI. «88 Friaco monasterio vicus est in honore S. Gregorii sacratus, cui scilicet presbyter quidam nomine Geraldus prseerat, qui eidem viro Dei Geraldo yalde pro sua sanctitate charus et familiaris erat, qui etiam ante vitffi suab terminum sese pro amore divino reclausit. Ad hunc ergo jam dictus vir Do- mini Geraldus aliquando divertit^ quem post ora- tionem deoscnlans, dixit : Quid nobis, Geralde firater, ad refectionem daturus es ? En apud tc prandere venimus. Dicebat enim hoc pro familiari contubemio, quod apud illum isdem sacerdos ha- bebat. At ille gaudens : Si, inquit, Domiue, tuaB pietati placet, non abibis jejunus. Verumtamen non habeo quid apponam nisi panem et vinum, sed inquiram si forte caseum, vel ova reperero. Tum senior : Ne te, inquit, fatiges, quoniam absti- nenti» dies est, et bonum erit, si vel, quia desunt epulfB, parcius sub hac occasione comederimus. Gum ergo presbyter ad prseparandum discurre- ret; conclavum ingressus, vidit piscem in ferculo. Tunc stupefactus clam interrogavit ministrum, quisnam piscem illum attulerit. At ille nescire se dixit, asserens quod nullus ibi fuerit, qui piscem lilum afferret. Presbjter ergo exiens ad seniorem supplicat ut in conclavi intrare dignaretur. Quo sequente, piscem ostendit : lUe attonitus et admi- ratus, gratias Deo cum sacerdote referebat. Quem tamen, et ipsius ministrum juramento constrinxit, ne id, dum ille viveret, alicui prodidissent. Sed ea- dem res pluribus paulatim innotuit, quoniam di- vina dispensatio, quae sanctos quosque glorificat, eos etiam contra suum velle nonnunquam mani- festat. Yere Dominus adhuc suse promissionis est memor, et inquirentes eum non deficient onmi bono. Gffiterum incredibile non debet hoc videri, dum frequenter legamus, quod Deus ad supple- mentum servis suis aut potum, aut cibum divini- tus ministrare dignatus sit. XXXI. Pagus non longe ab Aureliaco Marcu- liscus vocatur^ juxta quem lapis quidam naturali- ter rotundus insidet. Gum aliquando domnus Ge- raldus e regione transitaret , quidam de ejus comitatu Adraldus nomine, conviatoribus assere- bat, quod super lapidem illum saltu conscendere posset. Quod protinus cunctis mirantibus fecit. Ferebatur autem quod isdem Adraldus incantatio- nes ac maleficia nosset. Subsequente autem se- niore, stabant ilU qui preibant, et ei saltum illius mdicabant. IUe vero considerans quod hoc per suam agilitatem nullatenus facere posset, elevata manu signum crucis edidit. Dehinc ille cum id multis vicibus tentavisset^ nuUatenus exsilire super prffidictum lapidem potuit. £t ita cognitum est quod illa velocitas ejus per incantationem fiebat, quffi ei post signaculum adesse non potuit, et ma- gna virtus esset domni Geraldi, post cujus signa- culum vis inimica nihil valuit. XXXII. Quia vero de ejus signaculo idretulimus, quid itidem signando fecerit subjungamus. Solem* nitas sancti Laurentii venerat, et ille in quamdam suam capellam qu» non longe a vico Argentado ^ sita est, eamdem festivitatem solemnizabat. Porro quffidam ex ancillis ejus graviter inibi vexabatnr, Gum igitur ille per orationem ad eam respexisset, et in medio, ut erat, popuU acerrime frenderet, et vesaniret, rogabant omnes, ut eam vir Domini signare dignaretur. Quod iUe per consuetam sibi humiUtatem diutius distulit. Sed iUa debacchari cum non cessaret, rogantibus his qui aderant instantius tandem elevata manu^ signo crucis eam signavit. At iUa purulentum sanguinem evomens, continuo sanata est. Gum omnes in Dei laudibus personarent, eumque - magnifica- rent, iUe magna animadversione eos com- pescuit dicens, quod Dei solummodo clemen- tiam^ atque sancti Petri, cujus ecclesia est, P magnificarent. Ipsa est autem iUa ecclesia qua tunc h.orabatur, quando muUer cffica superius nominata de aqua manus ejus lumen recepit. XXXIII. Quidam vir nomine Herloardus de equo lapsus, unum genu sibi vaUde colUsit. Ob cu- jus dolorem per sex dies jam sine cibo degebat. Et cum nihU sibi ad remedium reperire posset, ad Gaptennacum transmittens, aquam de mani- bus donmi Geraldi clam sibi deferri fecit. Mirum dictu, mox ut praedictam aquam super genu sparsit, omni dolore Uberatus incolumis surrexit Alia nonnuUa referuntur de eo quffivel relatu, vel admiratione digna sunt. Sed enim, quia vul- gariter, et non a prffifatis quatuor teslibus asse* runtur^ ea reticere malumus, cum tamen non ignoremus quia multa gessit, quffi vel nuUus, vel pauci cognoverint. Siquidem de consuetudine piorum et bonorum homiaum, semper humiU- tatem velut cordis o<*.uIum servare studebat Et ideo quantum poterat, opera sua celabat. De his vero quffi ipso nolente patebant, laudes non patie- batur audire. XXXI Y. Hoc itaque de miracuUs ejusBufficiat, quffi satisfaciant eis qui gloriam cujusUbet san- cti; non ex quantitate bonorum operum, sed ex numerositate metiuntur signorum. Apud quos forte sanctitas ejus vilior haberetur, si de mira- cuUs quffi vigens gesserat nihU audissent lllis sane qui amore ejus ple tenentur^ eumque discreta dUectione venerantur, opera justitiffi qum exer- ^ cuit, magis placent, At vero cum utrumque simul in eo concurrit, et justitia videUcet, et sanctifica- tio, et signorum glorificatio, securius hunCy et ala- criori devotione colunt. Nam si fortasse prophetis spiritum habuisset, nuUus eum, ut puto, sanctum esse negaret. Sed utique plus fecit, quia avariUam vicit. Namquid profuit Balaam, quodtamprofiindo mysterio prophetavit, quando propter aYaritiam reprobatus est ? NihU igitur in Geraldo grandius miraculum quffiras, quoniam hoc est quod non speravit in pecunia, vel thesauris. Hoc quippe est sicut jam diximus, mirabUia fecisse. Tam raro quippe reperies, qui non speret esse feUcitatem in pecunUs, ut pro ipsa raritate sermo divinus inter- posuerit. Quis est hic ? Gum vero taUs utcunqne reperitur^dignusest laude» sicut UUc subjungitur : m DE YITA S. GERALDl GOMITIS AURILIAC. — LIB. III. 690 Laudabimus eum,fecit enim mirabilia in vita sua. A Quod enim Geraldus hujusmodi mirabilia fecerit, multa documenta sunt. Siquidem constat eum qu8B a parentibus vel regibus ei coUata sunt sio tenuisse, ut ea non ut servis^ sed quasi dominis dispensasset : rebus in terra sine alicujus Isesione excrevisse, in coelis tamen'thesaurisasse ; potentia sublimem fuisse» tamen spiritu pauperem per- mansisse. Quapropter, ut ille sequitur, neque mi- mm, neque incredibile debet videri, si stabiiita sunt bona illius in Domino. Quamvis Ulud inoom- parabiliter in ejus factis immineat, quod usque in senectutem castus perseveravit. Castitas enim sola est quffl imitatur angelicam puritatem. Cum ita- que hic vicit libidinem, qusB maxima virtus est Satanffi, mirum non est si nec eidem Satanas im- perat, quem servando oastitatem devicit. Incredi- bile non est quod nunc obsessos a daemonibus liberat qui mammonae principem a suo corde, vin- cendo avaritiam, rejecit. Jure enim spiritum su- perbise nimc subjectum habet, qui in ipso terrense potestatis culmine mitem se exhibuit. LIBER TERTIUS. Quoniam signorum virtutibus insignem fuisse veuerabilem virum Geraldum praelibatus sermo enucleatius disseruit, restat nunc ut qualiter a corporeo tegmine spiritalem essentiam emiserit, stylo titulante exprimamus. Certum enim constat, quia isdem vir, quanquam parcitate frugalitatis corporalem appetitum domuerit, viguit tamen vi- ribus. Nec impotens robore caruit vi fortitudinis. Sed cum jam contiguum esset, ut a completa mi- litia, utpote annosus, eximi deberetur, coepit a so- lito vigore attenuatus elabi. Yerum nec ipsum latuit, quin potius ipsarum virium evacuatio ad defectionis ejus judicium panderetur. Cumque prsesentes plerosque cemeret, qui ei diligentius adh»rere consueverant, quasi profundiori et inti- mo singultu ac defectivo affatu exorsus est com- ^ pellare. Eia, elientuli^et comites amabillimi, nonne aspicitis a pristino me destitutum robore ? Animad- vertite viciniorem esse depositionis meae sortem^ qao spiritus, ducente suo auctore, transferatur ad destinatum habitationis receptaculum; natura fra- gillima redigatur in pulverem. Nonillum cruciatus langoris ab abstinentia solita arcebat. Mira res : non illa saltem, quse veteranos compellere solet imbecillitas, pr»ter consuetum morem, adhaesum auimum illius persuadere poterat. Nimirum quia lenitas camalis nequiverat emollire rigorem mentis. Gum ergo his et hujusmodi virtutibus anima sagi- naretur, corporis efficaciam amittebat. Sed quia se in suis oculis despiciens virtutibus hominem nesciebat : non satis intelligebat unde sibi debili- D tas virium irrepsisset. Jam vero spiritalis virtus, quie pleniter in eo succreverat, corporeas vires pene tmcidaverat. Quippe cum iste mos sanctomm sit, quia virtus divina minus in eis valida fuisset, si corporeum robur non attenuasset. Hinc Daniel angehca divisione conspecta, per dies multos elan- guit. Hinc Jacob angelum stringens, cJaudicare coepit. Quoniam qui spiritali gratia completur^ a corporea virtute enervatur. Itaque exterior homo comunpebatur, cum interior de die in diem reno- Taretur. I. Quadam autem die cum in oppido esset, quod Aureliaco imminet, respiciens ad fabricam domus, ubertim flebat. Cum unus ex familiaribus inquisis- set cumam fleret? respondens ait : Quia deside- rium inquit, meum quod de loco isto jamdudum concepi, ad effectum nullo pacto perducere pos- smn. Nam haec requies mea, hic habitabo. Si qui- dem csetera quse monachorum usibus apta viden- tur, fa^vente Deo, facile praeparavi ; soli monachi desunt, soli inveniri non possunt. Et idcirco veluti solus et orbatus, moerore conflcior ; spero tamen quod omnipotens Deus, quando ei placuerit, desi- derium meum implere dignetur. Nec mirum, si ego peccator in hoc meo desiderio prolongor; quandoquidem rex David prohibitus est ne tem- plum Domino aedificaret, cum lamen ipse 'dedit qui opus illud post eum expleret. Et ego licet hoc in hac vita non videam, prsestabit tamen Christi misericordia quod «xopto, quando ei placuerit. Velim sane noscatis, quia maceriae hujus domus frequenter angustae erunt populis, qui ad eam conventuri sunt. Qualiter autem hoc didicerit, mi- nime indicavit. His autem qui hoc illum dixisse norunt, cum frequentiam populorum, sicut ille preedixit, in eodem loco fieri vident, hsec opinio suborta est, quod ea quse dixit, divinitus agnovis- set. Jam vero os ejus sic ex abundantia cordis re- plebatur, ut lex Domini semper plene in eo reso- naret. Caeterum, juxta exemplum praefati David, qusecunque necessaria futuris habitatoribus prae- videbat, et in piguoribus sanctorum, et in eccle- siasticis utensihbus et indumentis, seu certe in agrorum redditibus proeparare curavit. 11. At vero, sicut Scriptura dicit, ut qui sanctus est, sanctificetur adhuc, oportebat hunc Dei ho- minem ante obitum per flagellum exspoliri. Et ei sicut beato Job contigit, et Tobise, quoniam acce- ptus erat lentatione probari. Itaque per septem, et eo amplius annos, lumen oculorum amisit. Quos tamen ita perspicaces habebat, ut nihil csecicatis pati crederetur. Qua percussione non solum non doluit, sed etiam plurimum est gavisus in Domino, quod eum flagellare dignatus sit. Quippe non ne- scius^ quia non omnis qui flageliatur fihus sit, m S. ODONIS ABBA.T18 CLUNIAGENSIS II nullus tamen est fUius qui non flagelletur. Et hoc A erat ei consolatio, quod supernus judex manum suam ad feriendum hunc solverit, tt peccata sine quibus hic non vivitur, in prsBsenti piwiret. Jam itaque de misericordia Domini securus, confidebat quod eum ab ffiterno verbere liberare dignaretur, quem in preesenti ^ub flageUo premere dignatus sit. Si quidem autem studiis retroactis addere po* tuisset, quanio ab exteriori implicatione cfficitatis oausa cessaverat, tanto attentius orationi incum- bebat. Et quo mundi figuram intueri nequibat, eo cordis. ad verum lumen contemplandum clarius intendebat. Causa ab exterioribus factis cessabat, totum se ad stutlium orationis, vel assiduitatem lectionis applicabat. III. Biennio priusquam obiret, ecclesiam fecit b solemniter dedicari. In altaribus vero lanta pi- gnera sanctorum (i13) insita sunt, ut scientibus mirum sit. His autem qui forte a scientibus au- diunt, pene incredibile videatur. Nam in his unde- cunque colligendis pater iiie sanctus, quoties sese opportunitas praebuisset, omnimodis, quad vLxit, operam dedit. Quee scihcet et apud Roman, et ubique locoriun sic impetrabat : sicut niniirum ille, qui et in sermone, et vuitu erat gratio^us : et in dandis pretiis munificus, et quod majus est, in id quod agendum erat, divina gratia fretus. Fre- quenter enim pro eisdem pignoribus impetrandis, et pretiosa tentoria, necnon corpulentos equos, et multa pecuniarum pondera constat eum dedisse. Dentem namque sancti Martialis in dextro altari, cum reliquiis beatissimi domni Martini, necnon et sancti Hilarii coUocavit ; quem a sancto corpore nullus ex largitoribus, a sancta maxilla, cum diu conarenlur, eruere posset, ille^prsemissa oratione protinus eum avulsit. De eodem profecto altare mirum aliquid ipso dedicationis die contigit acci- disse. Quidam enim juvenculus, cum turbee semet imprimerent, pallium desuper tulit, ut illum mi- nistro redderet, cum quidam ei dicercnt circum- stantes, ne id preesumeret. Sed quoniam ille tol- lere non misit , protinus vehementi angustia comprehensus est^ ac primo manus ejus excoriatae sunt. Tunc paulatim omne corpus pelle nudatum, ut vix post sex hebdomadas convalescere posset. Locum,sicutoIimdecreverat, monachorum ditioni delegavit, ubi tamen dehinc parum demorabatur. IV. Spatio quo supervixit, summopere procura- vit, ut omnes ad se pertinentes in pace dimitteret, ne forte lilis occasio posset inter eos oriri. Praedia vel mancipia, qu» beato Petro non delegaverat, mter quosdam propinquos ac milites, vel certe servitoribus dimisit. NonnuUis tamen eo tenore^ quo postquam obissent, ad AureUacum accepta redissent. Centura ex mancipiis tantum libertate tunc donavit. Nam alias diversis locis ac tempo- ribus innumera sunt, quee emancipavit. Quamplu- (413) Tanta pignora sanctortm. Id est reliquiffi, chvmilia. Gregorius Turonensis passim. Odo ipse infra, lib. iv, cap. 8 et 12, et aUi. (114) Apud Cezemiacum. GaUice^ C^zeinac, D res autem ex ipsis amore ejus perstrioii libertatem recusantes, permanere magis in servitute ejus maluerunt. Quo facto pervideri potest, quam dulce dominium in eos exerouerit,quandoquideio 8U8B Ubertati servitutem illius prffiferre maluerunL Monebatur autem a quibusdam suis, quatenus da famiUa, quffi sibimef affatim superabundabat, majorem multitudinem jugo servitutis absolvnret Quibus ait : Justum, inquit, est, ut lex mundiaiis in hoc observetur,etidep numerum in eadem lege prffistitutum prsstergredi non debere. Quod ad hoe sit commemoratum, ut hinc pateat quantopere divinis prfficepti« adhffiserat : quando etiam lega- libus ita se submiserit, et humanis. V. Intrante vero jam su» migrationis tempore, morabatur apud Cezerviacum (114) quamdam sui juris ecclesiam, qute in honorem sancti Cirici con- secrata est. Cum quidem plus solito compunctus profundius suspirabat, ita ut satis pateret quod desiderium cordis ejus aUo tenderet, con»olatio- nemque in praesenti nequaquam haberet. Inter su- spiria vero lacrymis suffundebatur, et erectis in CQBlum subinde visibus orabat, ut ab hoc sfficulo liberar<%tur^ sffipius repetens atque dicens : Subve- nite^ sancti Dci. Hoc namque verbum semper ori ejus familiare fuerat : hoc ad eventum cujusUt>et subiti casus inclamare solebaL Non multum vero post vitaUs vigor coepit spasmo quodam intabe- scere, artuumque vires ac totius corporis harmo- nia paulatim dissolvi. Dissolutionem igitursui jam instare cognoscens Amblardum episcopum (115) jubet evocari, ut ejus transitum suis orationibus muniret, ovemque paradisi pascua repetentem, pastori omnium Ciiristo pastor consignaret. Inte- rim vero cuncta quae vel funeris causa, vel rema- nentium necessitas poposcisset, sano sensu et inte- gra memoria disponit. Cum subito velox fama ru- morem circumquaque disparserat, quod vir Do- mini Geraldus ad transitum propinquaret, accu- currerunt omnes veluti commune dispendium lugentcs, clericorum ac monachorum turbffi nobi- Ubus viris admistne, catervffi pauperum, et pagen- sium plebes, lugentibus istis aUoriun fletus inci- tabantur. Inter singultus vero et lacrymas erum- pentes^ quasi querimoniam facientes unusquisque de ejus pietate, de charitate, de cura pauperum, de tuitione impotentium, plangoris voces ingemi- nabant. Flentes igitur isti dicebant : 0 quale sola- tium mundus amittit ! JUi vero : 0 Geralde, qui merito bonus vocaris, quis jam erit, sicut tu» sustentator indigentium ? Quis nutritor pupiUo- rum, vel defensor viduarum ? quis dolentium consolator ? Certe quis potenti^e tuffi culmen ita pauperibus inclinabit? Vel quis, sicut tu, singulorum necessitates perpendet, aut expediet ? Indulgentissime pater , quam blandus , quam suavis semper fuisti! Cunctorum gratiam hau- (115) Amblardum episcopum. Claromontensem^ ordine auadragesimus tertius, quem tabula funda* tionis Cluniacensis monasterii, quibus subscripsit an. 91 0, et Catal. Eccles, Clarom. Adalardum voeant. 693 DE VITA S. GERALDI GOMITIS AURILIAC. — LIB. III. m riebas,ignotoruui etiam afifectus fama tant» boni- tatis ad te traxeras. Haec et hujusmodi, quse dolo- rum vis inter singultus exaggerare solet, tam luc- tuosis planctlbus inundabant, ut putares quod il- IfiB iacrymee nunquam possent cessare. ita per sin^ gulos dies agebatur^ donec ad ipsum vocationis ejus terminum veniretur. At vero ille morem suum, nec in tine poterat deserere, qain singulis accipere voleatibus omne stipendium dari juberet. VI. Vere beatum et felicem dixerim, qui talis fuit, ut charitatem^ suis operibus debitam non re- liquerit in terris, et in charitate sanctorum recep- tus sit in coelis. Vere felix, qui licet potentia seecu- lari sublimis esset, nulium tamen iaesit, nuUum oppressit; nec aliquis vei parvam querel: m ad- g versus eum reciamavit. Nam si Nathanel vere Is- raelita vocatur, eo quod dolus in eo non fuerit^ jure et hunc Israelitam dixerim, quem anris au- diens beatificat, et cui, ad exemplum beati Job, oculus videns testimonium reddit. Cum igitur omnes una lugerent^ solus iile perstabat leetabun- dus. Quippe qui noverat^ quod sperantibus in Domino meridianus fulgor in vesperum consur- get, et dum dederit eis somnum^ haec est haeredi- tas. Quamvis ergo pro mortaii conditione caro forte timeret, tamen spiritus in aspectu gloriae de- fixus exultabat, utpote qui spem diu desideratam se jam in re percipere confidebat. Nam, ut scri- ptum est, quia justus in morte sua confidit, puta- res illum in eadem spe confixum, et nuUatenus ^ mortem timere. Laetabundus itaque videbatur, cum nec quidem parum aliquid fateretur, in quo pavere se vei tenuiter demonstraret. Per omne ve- ro sui langoris tempus, ita fatiscentes ad divinum obsequium impellebat artus, ut nec unum quidem nocturnale officium, nisi in ecclesia pateretur ce« lebrare ; missam vero unam diei competentem, et alteram pro defunctis coram altari positus audiret. Sane cum membris jam nimis rigescenfibus, gressum per se ned sustentatus quidem progredi potuisset, adhuc tamen spiritus in sui fervore per- durans cogebat, ut corpusculum manibus bajulo* rum portaretur in oratorium : nimirum, ut boni operis tunicam usque ad talum extendens^ virtu- tis suae laudem in fine cecinisset. _ D vn. Sexta namque feria dilucescente die, ingra- vescere se sentiens, jussit ut noctnrnale coram se capellani peregissent, episcopo cum suis in eccle- sia illud celebrante ; cum psallentibus autem et ipse psallebat, donec post matutinale officium, (116) Sancta (fuoque membra in cilicio posue- runt. Vetus Christianorum, et maxime clericorum ac monachorum mos, in ciUcio et cinere mori. Vi- ta sancti Arigii Wapincensis episcopi : « Nudato oorpore ante altare sancti Eusebii in cinere et cili- cio jacens viaticum corporis et sanguinis Christi de manu Ysicii episcopi et Dioontii presbyteri cum accepisset, ait : Gratias tibi ago, Domine Je- su Christe, quia jam video tempus resolutionis mese.» Et Petrus Venerabilis iib. i Miracul., cap, 4 : « Cunque sicut mos Christianorum est, et maxime mona^ihorum, iB substrato oiciUo et einere a omnes etiam horas diei compleret. Tum vero com-^ pletorium finiens, signo se sanctse crucis armavit, et subjunxit illud verbum quod ei semper familia- re tmi, dicens : Subvenite, sancti Dei, Hoc in ulti- mo locutus, oculos tacens clausit. Videntes vero qui aderant, quodloquicessaret,episcopum advo* carunt. (il6) Sancta quoque membra illius in cili- cio posuerunt, cseterisque pro exitu psallentibus quidam de sacerdotibus missam concitus ceiebra- vit, atque sacrosanctum mjsterium attulit. Cum ve- ro quidam diccrent quod jam discessisset, ille sen- sum adhuc retinens, oculos aperuit,et hoc judicio nondum se discessisse, monstravit. Tum vero Do- minicum corpus quod exspeclabat, suas ponte bus- cepit, et ita felix illa anima ad coelos migravit. Et velut ipso feriarum numero sui causam insinuans, bonum opus, quod ad senarium pertinet, bene consummasse, et ad verum Sabbatum, quod est requies^ se transmigrasse mo^stravit. Et iUe qui- dem quod cupiebat, ut credimus, jam videt ; quod speravit jam tenet.Multis tamen non modicum do- lorem dereliquit. Nam Ucet ipse moeror quadam dulcedine respersus esset,pro oo quod scirent;quia taUs fuit, ut de iUo magis gaudendum, quam lu- gendum ; clamore tamen ingenti plangebant, quod ejus contubernio privarentur,cujussimilemvultum non se videre sperarent. IIU humanitatis causa tri- stabantur, sed angeU, ut credimus, leetabantur. Nam si coram eisdem angeUs gaudium est super uno peccatore qui poenitentiamagit, quanto magis super hoc homine justo, qui inter opera virtutum consenuit? Sed gaudium Domini sui, quo ab eis- dem angelis exceptus est, fides contemplatur ; ocu- lis vero corporeis interim latet, qui videbant qui- dem cadaver, quod exsolverat debitum mortis» et nondum apparebat quantum anima glorificar retur in coeUs. (117) Moritur ergo Geraldus, sed juxta iUud Davidicum, nequaquam ut ignavi so- lent, quoniam inter sanctos sors ilUus est. Et si persolvit iUud Psalmistffi : Vos autem sicut homi- nes mariemini (Psal. lxxxi, 7), tamen ad eum per- tinet hoc quod ibi praemittitiu' : Ego dixi: Dii estiSf et filii Excelsi omnes (Psal, lxxxi, 6). Testa- tur evangeUsta: Fitii Dei sumus, sed nondum apparet quid erimus (Joan. ix, 2). FeUx itaque Geraldus qui separavit pretiosum a viU. Post- quam enim gustavit quam dulcis est Domi- nus, nequaquan: hujus vitae delectamentis, ad ejus- dem Domini contemptum se submisit. Sed hano vitam, quee reprobis pretiosa est, vilem sibi depu- tavit, et mortem, quffi iUis pessima est, pretiosam fratribus compositus jaceret, atque horam voca- tionis suae exspectaret. » fH7) Moritur ergo Geraldus, Anno sciUcetChri- sti 007, aui fuit Fulberti II abbatis Lemovic. VI sextus. Sic enim auctor Chronologi» Lemovic,ab- batum : « 695 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS 11. 696 invenit. Vere beatus cuius dies in dolore, et anni A ctum Ecclesiae vident oculi tui, el lapides tcmB . . . A . ? t L —4 1-: : ^.^ ^^i:j: in gemitu transierunt: quia jam expertus est quam magna multitudo dulcedinis, quam Deus abscondit timentibus se. Qui etiam in conspectu filiorum hominum, hanc aliquatenus per singula signa demonsirat. 0 quanta diversitas esl inter D- lum, et vedios, id est male divites l Huic enim la- crymsB suee fuerunt panes, et potum accepit in lacrymis et mensura. Illi vero ducunt in bonisdies suos, et habent consolationem suam^ juxta il- lud evangelicum, in preesenti. Sed enim iste jam in voce exultationis, transiit in locum tabernaculi Dei. De illis dicitur, quod in puncto ad in- ferna descendunt. CeBterum si de ejus exteriori conversatione quisquam dignum aliquid refer- ejus miserebuntur, precamur ut hi, qui pro solidi- tate morum lapides vocantur, nobis, qui merito nostr» pravitatis terra sumus, subvenire dignen- tur : ut nos qui non habemus indumentum justi- tiae, iapides amplectamur, ut eorum meritis nos- tram nuditatem contegere possimus. Bic ergo fa- mulus tuus affectum miserendi, quem eidem cha- ritas tua invisceravit, in nos dirigat, et de iUa sempiterna Capilolii curia, qua jam inter oonsules cceli residet, in hac convalle lacrymarum quam evasit pie respiciat ; singulorum preces exaudiat, omniumque necessitates apud te expediat, prse- stante Domino nostro Jesu Christo Filio tuo, qui tecum, cum Spiritu sancto, vivit et gloriatur Deus, re posset, delectationes tamen, quae in dextera u pcr infinita sflecula seeculorum. Amen Domini repleverunt eum usque in finem, nul- lus nostrum non dico verbis expUcare, sed nec sensu quidem attingere valet, nisi forte qui- libet in seipso sentiscit, quid est delectare in salutare Dei. YIII. Porro autem quia Deus mirabilis est in sanctis suis, in quibus eum laudare jubemur, di- cente Scriptura : Laudate Dominum insanctis ejus {PsaL CL, 1), idcirco, o beate Geralde, quales possumus referimus illi pro te. Laudantes eum quod elegit te, et quod justificavit te ; quod misericordiam suam mirificavit in to, quod per vias rectas deduxit te^ quod fructum tui operis inveniri fecit ipse, et postremo, quod usque in se- IX. Velociter sane, sicut de excellenti persoDa fieri solet, transitus ejus circumquaque personuit Cum quidem incredibilis hominum multitudo moz undique secus irruere coepit, examina nobilium virorum, innumerae catervse pagenslum atque ege- norum, plures monachi, et agmina sacerdotom. Quemuniversigermano quodam et dulcissimoafie- ctu plangebant,et nescio quo divino instinctucom- punctius atque suavius eum lugebant : ob hoc vi- delicet quod illum Deo placuisse non ignorabaat. (118) X. Cum igitur esset ex more nudatus ad lavandum, Ragambertus, et alii ministri qui id agebant, manus utrasque pectori ejus applicue- runt, cum subito dextrum brachium ipsius exten- nectam et senium non dereliquit te, et quod ma- q sum est^ et ita genitalibus membris manos ejas jus est^ quia inter fiiios Dei computavit te, et insu- per in oculis omnium glorificat te. At vero quia sanctos decet laudatio, ad laudem illius laudamus etiam te, quia scilicet juxta Jeremiam, jugum Chris- ti ab adolescentia portasti, quia gratiam vocatio- nis ejus non recepisti [/", sprevisti], quia commu« tationem pro anima tua non dedisti, quia salutem ejus in vacuum non accepisti, quia intima tua, qu8B de amore Christi conceperas, non projecisti, quia tentationis tempore non recessisti^ quia in extema praesentis vitffi gaudia te non effudisti, quia bonum faciendo non defecisti. Verum tamen tu, Domine Deus, tu per ipsum nostraB praBsumptioni ignosce. Nam in hac relatione excessum formida- applicata, ut eadem membra sub volam condo- deret. Quod illi quidem casu contigisse putantes, manum ipsam ad pectus denuo inflixeruat. Sed iterum, sicut prius, extensa est, etad sexum con- tegendum sese aptavit. At illi stupere jam ocepe- runt, sed rem diligentius scire volentes, adhue tertio brachium reHectunt, manumque super pec- tus ad alteram reducunt. Qu8b protinus summa velocitate praedicta membra, sicut prius repetiit, et obtexit. Polinctores autem admiratione simul et pavore perculsi, jam tunc animadverterunt, quod hoc absque vi divina nullatenus accidisset. For- tassis enim per hoc ccelitus monstrabatur, quod ad castitatis pudorem conservandum semper iiltf mus, quoniam id tentavimus, ad quod agendum ^. caro vivens verecundala fit. Corpusculum itaqae nuUatenus idonei sumus. Quia licet ille dignus sit laude, in quo tu laudaris ; nos tamen, Domine^ ad hanc referendam indigni sumus, quia non est speciosa laus in ore peccatoris (Eccli, xv, 9). San- cti ergo tui, ut scriptum est, benedicant te, et opera tua confiteaatur tibi. Sed (juoniam imperfe- iiil^lf ^Vr* ^?"'" ^jnorenudaiusadlavandum. Mos et luc vetus nudandorum ac abluendorum post mortem corporum. Petrus VenerabiHs lib. ii ir/«h«i?rt- ^^' ^*-^' ^^ exsequiis et tumuiatione Jni^« o^^"?P^'^.®P*?^^?* •' « ^^rtur slatim justi «??^^« * ^*®^?*^ ^^^ mciaustrum monachorum, ?„n ?? *?f ^*^ °^^^® psahnodia undique decanta- ^^•h^"'*"''^^* ^ ^*^«* communis mos, et se- ^nJ^ '^''''^ 'P«« j"5««^a*' suo, quo nunquanTa T^^?^"" caruerat, cilicio prius, delSnc monachjiU cuculla vestitur^)» Et Radulphus monachus CIuJj^ festinanter operuerunt. Postea vero quam inda- menium accepit, nuUatenus uspiam sese manus illa extendit. XI. Suiautem,quamplurimiscomitantiba9torbis, corpus illud sanctum ad Aurehacum^icut ipse jus« serat, detulerunt^ etin aristonem lapidem, (li&} ad sensis in Vita ipsius Petri VenerabiUs : « Defertur sancti Patris corpus ad locum ubi oorpora moi^ tuorum lavabantur : ct ibi vestimentis nudatus, glorificati hominis gratia cunctis videntibus ex stupentibus apparebat. » ^ , ^ (119) Ad sinistram basiUc» tpsxus juxta aram S. Petri. Chronicon Lemovicease ; « Saactas Ge* raldus obiit, et in monasterio Aureliacensi, qaoa in honore sancti Petri ffiditicaverat, sepeliUur*» Et Chronolog- abbatum sancti Martiahs : « Sepultus ui mQnastena#*tri apostoli, quod ipsefiedmcavorat.» 697 DE VITA S. 6ERALD1 GOMITIS AURILIAG. — LIB. lY. 698 sinistram scilicet basilicae ipsius coUocayerunt, A juxta aram sancti Petri, ita ut sepulorum ejus ha- beatur in deztro, et ipsum nihilominus in dextror- sum. Sed jam libellum hunc terminemus, ne forte cum rusticitate, tum etiam prolixitate displiceat. Si quid autem in eo lectorem oblectaverit, meri- tis domni Geraldi prflestitum censeat. Hoc vero quod displicuerit, inertiaB me» ieputabit, tamen miserendi occasionem reperiet. Et ob id supplici- ter obsecro, et considerans quod hoc agere jussus prsBsumpsi, mihi a judice cordium deprecetur. XII. Beato quidem Geraldo satis suffecerat, quod ille testis fidelis, qui in cslis est^ et cui semper placere studuit^ hunc apud se in iUa paradisiaca regione remunerat ; sed tamen quanta sit gloria, quam intus possidet^ isdem testis Ghristus foris g manifestare dignatur. Scriptum namque est, quia Deus instaurat testes suos contra nos. Quisquis enim prsecepta illius custodit, testis ejus contra nos est, quod possumjs quidem servare eadem praecepta sicut ille, sed nolumus. Nam ut de meis Kimilibus dicam, cuncta jam piorum dicta legere fasti 'imus, exempla quoque imitari negligimus, cum tamen aut otiosis, aut sflecularibus verbiii infatigabUiter occupemur. Sed hoc agentes, de illis nos probamus esse, quos apostolica vox notat, dicens : A veritaie audUum avertent, ad fabulas autem convertentur (II Tim, iv, 4). Ad. hanc ergo inertiam vel caetera portenta vitiorum, aliquatenus reprimendam, dispositor saeculorum Ghristus, hunc testem suum contra nos instaurat, quem et multis miraculis coram nos iUustrat, ut quia ocu- los ad consideranda, ut dictum est, piorum exem- pla dausimus, vel ad splendorem hujus hominis tanquam de prope coruscantem respiciamus. Si quidem ille divina pnecepta nostro tempore cus- todivit. Sed quia mortuus cito recedit a corde, pro- tinus hoc oblivioni tradimus, et non recogitantes mercedem, quae sanctis ejus operibus restat, ad hfiec imitanda male torpescimus. Ob hoc itaque miracula^ quae forte ad tempus fiunt operari di- gnatur, quatenus vel sic gloriam quam intus habet^ intelligamus, et ad opera quibus ab eam- dem gloriam provectus est, tanquam recens edita mentis aciem intendamus, et ad hflec imitanda convalescere studeamus. Sed jam de iisdem mi- raculis qua rationi congruerint, Deo juvante, re- feramus. LIBER QUARTUS. I. Dominica igitur post transitum ejus insecuta, multis, ut diximus, comitantibus turbis, ad Aure- liacum delatus est. Gum igitur psallentium chori circa feretrum pernoctarent, quidam vir nobilis nomine Gibbo, filiam^ quam caducus morbus obsederat, sul*tus eodem feretro coUocavit, quae postea nihil infirmitatis illius passa est. Jam quippe materfamilias existit, et ipsa virtuiis hujus testi- monium seipsam incolumem praefert. II. Quidam homo nomine Grimaldus in villa maneus, per somnium vidit quod operculum sar- eophagi ejus avellere conaretur. Qui expergefac- tus, a cubitis et deinceps, brachia cum manibus ita repetit arefacta, ut nihil ex his operari posset. Sic per quindecim ferme dies mauens debilitatus, ad sepulcrum supplicaturus venit, ac protinus sanitatem recepit. III. Ancilla cujusdam viri Lamberti lunatica per somnium mouita est^ ut ad ejus sepulcrum sup- phcatura veniret. Quod illa domino suo indicavit. Ille vero timens ne Ulusio et ridiculum esset, si visionem virtutis effectus minime sequeretur^ pro- hibuit eam. Illa dehinc secundo, ac tertio nihilo- minus per visionem monita, prfledictum domi- num suum rogabat, ut eam illuc ire permitteret. Quod ille jam concessit. Ivit ergo mulier, et ante sepulcrum vigilans, pleniter sana recessit. IV. Interea plateola qussdam herbida, in modum xotae per gyrum rptunda, ante cryptam apparuit. G Quse cum esset herbis referta, per gyrum tamen tellus nuda et pulvestris erat. Hi ergo qui per csBmeterium transibant, cum vidissent plateolam illam, et sulcum pulvereum, qui hanc ambiebat, mirabantur, scientes quod nec homo, nec bestia calcando sulcum illum detriverit. AUquando vero permansit, et postea disparuit. Sequenti autem aestate similiter ibidem visa est, sed multo jam latior. Habebat autem lembum circa se detri- tum, ut prius, et pulvereum. Tertia itidem flestate rota similiter herbida, et quasi caUe pulvereo circumcincta apparuit, sed multo jam dlfifusior. Ac deinceps per annos plures in antea se paula- tim spargens, extendi videbatur. Qui vero cau- sam diUgentius retractabant, prodigium aUquod D esse crcdebant, conjicientes quod rota viridis famam beaU Geraldi viriditate virtutis plenam fortasse figuraverit. Que fama per populos, qui ariditate bonorum operum sterUes sunt, quos pul- vereus circulus significaret, subinde se spargit et iUos exemplo suo quasi fecundat ; dum pro ejus amore gratam peregrinationem et laborem susci- piunt, dum et mimera offerunt, et nonnulli melio- ratis moribus redeunt : sicut rota iUa in antea se extendens ariditatem pulverei circuU ex parte re- plebat. Utrum vero hoc significaverit, r^rum dis- positor novit. Gertum est tamen quod nihil in terra sine causa fit. y. Quidam bonae opinionis clericus civitate Ro- tenus degit. Hic, si soomio fides adhibenda est, vi* m S. ODONIS ABBATfB GLUNTAGCNSIS II. 700 sionem vidit ita eontinentem : Erat quasi altus v locus; ubi splendor ingens fulgebat. Ad quem dplendorem per quatuor gradus ascendebatur. Ante primum vero gradum erat quasi antepodium de ferro, Secundus gradus habebat antepodium aereum. Tertius argenteum. Quartus aureum. In primo itaque gradu vidit advenire duos viros splendidissimos vultu et habitu. Quos alii duo sequebantup, qui inter' se tertium per manus du- eebant. Diotum est autem clerico qui hoc videbat, quod illi duo primi essent sanctus Paulus, f^X sanctus Martiails : alii duo qui sequebantur, sanctus Petrus et sanctus Andreas. Si quidem tertium quem du- cebant, sanctum esse Geraldum. Quem scilicet elerious ille in hac vita manentem minime cogno- vit, Sed dum postea referret, quali eum statura, vel faoie vidisset, illi, qui eum noverant, speciem recognoverunt. Gum ergo venissent ad primum gradum, psallebant quasi psalmum. Post quem sanctus Petrus ooUectam dixit. Quam completam, responderunt : Amen. Ita fecerunt secundo, tertio atque quarto. < aQteris autem stantibus, beatus Petrus usque ad locum praBdicti spl^^ndoris perte- tendit. Et prostratus in terra, aliquantisper ado- rans^ jacuit. Tunc surrexit, et usque tertio se prostravlt. Deinde vox quasi de illo splendore res- pondens, requirit quid vellet. At iUe: Domine, inquit^ pro servo tuo Geraldo misericordiam tuam deprecor. £t tunc nescio quis, veluti codicem tenens, quasi yitam illius recitabat. Gumque ali- quandiu legeret, hoc tantummodo clericus intel- ^ ligere valuit : Qm potuit transgredi, et non est transgressus : et facere mala, et non fecit {EcclL XXXI, 10). Tunc ad eum vox: Pac^ inquit, de eo quod vis. Et.protulit quasi sceptrum dans illi, per quod haberet potestatem exaltandi eum. Glericus vero vocem dantis audivit, sed non nisi sceptrum vidit. Tum vero beatus Petrus ad eos, qui se ex- spectabant, gaudens rediit. Sane ad locum, ubi stabant, apparuit quasi clivosus ascensus in coelum usque porrectus. Beatus autem Petrus dilectum Dei Geraldum manu tenens, et per gradus illos ascendere incipiens, excelsa voce^ Te Deum lau- damuSf exclamavit. Et ita psallentes coelum cum eo petierunt. Siquidem hanc secutimi est visibili- ter ahud de ejus sepulcro signum. D VI. Septimo postquam migraverat aimo, sarco- phagus, qui usque medium coopercuti terra con- tusa, calcibus fuerat contectus, sensim eminere super eamdem terram coepit. Nec tamen terra, quse erat in gyro, aut elevari, aut deprimi visa est. Incolse tamen necdum hoo animadvertebant. Gum interea quidam cJericus de Lemovicensi pago veniens, interrogabat monachos, utrum sarcopha- (120) Cumfoedusaut aliquodgrandejuramentum, Super sanctorum rehquias amicitiam, fidelitatem, innocentiam^ sive quidvis aUud jurare frequentissi- mum apud antiquos. Aymonius Ub. iv, cap. 64 : « Fidelitatemque tam ipsi regi Pippino, quam Uliis ejus Garolo et Garlomanno jurejurandosupra cor- pus sancti Dionysu promisit.» Appendix ad Gre- gorium Turon. cap. 54 : « Godinus iussu Glotarii prascipua loca sanctorum, domini Medardi Sues- gus domni Geraldi sursum adhuo emersisset. Et subjunxit quod admonitus per somnium fuerit, ut ad ejus tumulum veniret, quoniamejussarcopha- gus jam apparare coepisset. Tum veromonachi cum ipso pergentes ad tumulum,etlinteum desuper evel- lentes, ita refiererunt, ut clericus dormiens viderat. £t tunc quidem aUquantuIum eminebat. Jam vero non puram altior videtur. Quisquls autem hoc di- gnoscit, virtutem aUquam esse divinam ignorare nequit. Exhoc igitur miracula crebro fieri coe- perunt. VII. Gircumcisionis Dominicse solemnitas adve- nerat, cum vassus quidam nomine Adraldus focum caragiorum tota nocte in domo sua fieri pr8ece{Mt Intempesta autem ipsius nopUs hora, dnemones su- per faucum custodes irruervmt.Quibus ita damnati sunt, ut unum occiderent, altemum, debiUtatis membris corporea salute privarent. Qui postea mendicando vitam exigens, ad Aureliacum depor- tatus est. Quo dum per aUquot dies victitaret, quidam violenti homines preesumptionem facie- bant contra potestatem loci ipsius. Qua de causa monachi signa sonare, atque Utaniis insistere ccb- perunt. Tunc iUe contractus suppUcabat, ut hi, qui circumstabant, hunc ad sepuJcrum domni Ge- raldi deferrent. Quod cum ilU fecissent, orabat ut sibi subvenire dignaretur. Qui post modicum sanus surrexit, et redintegratis membris, omnibus denuo in momento convaluit. £x hoc jam coepe- runt miracula subinde patrari virtutumque ejus opinio certias atque diffusiusresonare. De quibus si forte quis dubitet, quoniam snepius eadem in infirmis repetuntur, polest visu probare, per quod praeteritorum Udes sumat. Quse autem in us qui variis langoribus opprimimtur, divina dignatio saepius iterare dignatur, hoc propter proUxitatem prflBtermissimus. Queedam tamen ad gloriam ejus- dem beati viri commendandam perstrinximus, ne inconsulte ea transUisse videamur. VIII. Gonstat autem quod idem sanctus vir.dnm adviveret, multas sanctorum reUquias ad Aurelia- cum advexlL Quippe, ut superius dictum estyistius causae studiosissimus fuerit, et ad impetrandum quod veUet, non parvam gratiam a Deo habuerit Inter csetera denique sanctorum chjmiUa, quffi iUic habentur, est quoddam Ugnum Domini, cui ta- lis virtusinesse frequenti experimento dignoscitur, ut si quis iUud equitando portet, equus in brevi moriatur; aut si perjurium forte quis fecerit, em- ptilentisus [epilepticus] Uet. Non pauci etenim jam propter hoc peccatum caduci facti sunt. Incolae au- tem regionis iUius mores valde fierinos habere so- lebant. sed aUquantuIum exeraplo vel reverentia sancti hominis esse mitiores videntur. (fSO) Cum siona^ et domini Dionysu Parisios ea prseventione sacramenta daturus adduceretur, ut semper debe- ret Glotario esse fidelis. » Et postea : « Gnramnul- fus, unus ex proceribus, et Vaidebertus domesticus dixerunt ad Uodiuum, ut Aureliaais in ecclesia S. Aniani, et Turonis ad limina. S. Martini ipsum sa- crameutum adhuc impleturus adiret. » Videndus ipse Gregorius Turon. lib. iv flistor., cap. k^ ; lib* V, cap. 23, et lib. i Miraoul,, cap. 54. 701 DE VITA S. GBRALDr GOmnS AmilLIAG. *- LIB. IV. 701 autem fGedus, aut aliquod grande juramentum jure decernunt, per quemlibet monachum, aut clericum, qui tamen pedester incedat, deferri aibi faciimt. IX. Quidam sane de beati Geraldi gloria temere disputantes asserunt,quodista curationum gratia, non meritis ejus, sed istarum virtutibus reliquia- rum conferatur. At nos causam diligentlua consi- derantes, id credimus, quod ita per sancta illa pi- gnora sanitatem beneficia tribuuntur, ut virtus quoque beati Geraldi cooperatrix non negetur. Nam hoc ipsa qualitas acoidentiuoi reruin credi suadet, quoniam ipse solet infirmis per visum apparere, et maxime ante ejus tumulum sanilatis beneficium conferre. Ut est de filio Joannis videli- cet Arvennensis [Arvemensis] vicecomitis, quem mutum et surdum, una manu contractum ibidem detulit. Ante sepulorum namque prosternens sese in orationem dedit. Nocte jam mediante, sanguis ab ejus auribus erupit, manusque illius directa est, quam circa coUum patris sanam expandit^ et primam vocem emittens^ panem ab eo qufesivit. At ille gratias agens pro tilio, totam ecclesiam clamore complevit, et quemdam sui juris alodum ad sanctum sepulcrum tradidit. Sane de isto no- minatim commemoramus, pro eo quod miraculum in excellenti persona patratum, ad multorum no^ titiam pervenit. Dissiroilia autem vel diversa alte- pius generis, primo quidem ab iucolis notabantur, sed cum numerus immensus cresceret, omissa est eura numerandi. X. In Aureliaco oppido ante fores ecclesifie erat epistilium, ex quo ille ascendere equum solebat. Quod videlicet cum infirmi ob ejus amorem deos* oulantur, solent reoipere sanitatem. Ob quam etiam causam nunc est ab incolis intra ecclesiam transpositum et in modum altaris palla cooper- tum. Non ionge ab oppido quod rustici Mulsedo- num dicunt, preedictus vir Dei casam habuerat. Porro oppidani mutuo condixerunt, ut mensam ejus, quflB in prsedicta casa adhuc erat^ sibi ad reficiendum deferrent. Quod et fecerunt. Casr. ▼ero ad frontem cujusdam domus, hino portitores projecerunt. Cum super eam quidam, veniente meridie, dormire vellet, subito caecus et amens effectus est. Deinde cum etiam canis eamdem mensam calcaret^ omnibus membris statim diri- guit. Necdum tamen illis advertentibus quidnam esset, alius itidem super hanc sa projecit, sed et ipse protinus ceecatus est. Tandem intalligentes, quin ob tabulam sanoti viri frequenti ejus refe- ctione consecratam ista pertulerint ; hanc ad Ec- clesiam beati Martini quee prope est, linteo conte- ctam deportaverunt. Quas nunc usque domatis ibidem suspensa comparet. Ad aliamejus mensam quae eralrin viUa Vaxia, quidam presbyter cum vicinis ad conviviuni venerat. Cumque sicut lieri A solet, Inter epulas gannirent, et verba lidioula 'vi* cissim immisoerent, subito pavor ingens ita oia- nes peroulit, utatatim intarmittentea icurrilitatami ad alium looum oomesuri secederent. Mensam va* ro deportaverunt ad illud oratorium, quod factum est in quodam loco, ubi feretrum portatores depo- suerunt, ad mutandum pallium. Quo videlicet loco peeora circumquaque vagantia, cum forte spatio- lum illud ubi feretrum, sicut diximus, positum fuerat, pascendo contigissent, protinus tormentari incipiebant, et nonnulla moriebantur. Incolse vero per id quod animalibus acciderat, causam intelli- gentes, ibidem prsedictum oratorium construxe- runt. Quo dehinc certum est, quod plerique infirmi sanitatem sunt adepti, Pr»tArea mirum qoiddam B et pene incredibile oonfigit, nisi quia usu proba- tur. Nam fonticula ex tunc in eodem loco subbul- lit| quae viantibus ad potum sufficiat, XI. (12i) Rainaldus,quem vir Domini suipeotum habens, juramento, slcut superius diotum est, ad-» huc vivens constrinxerat, illius juramenti fidem rupit, et familiae, quam coenobio detegaverat, ni- mis erat oum suis infestus. Singuli autemt inter prcedationes, quas patiebantur, nomen domni G^ raldi inclamare solebant. Quadam autem noote visum est ipsi. Bainaldo^ quod virum Pei sibi astantem cernaret. Qui cum juramenti fidem ab eo requireret, simul admonuit, ut familiam vexare de ceetero cessaret. Excitatus ille indicavit conjugi visionem. Quem et illa suadebat, ut vel commoni- Q tus juramentum servaret. £t ille compunotua ad horam suis idem retulit, prfficipiens, sed ignavitev, ut familiam non inquietarent, Sed illi post paulu- lum ad consuetam rapacitatem redierunt. Nec Rai^ naldus obsistebat, quia pronus erat ad li^alum» Et quamvis sanguine esset sancto viro propin- quus, tamen ab ejus pietate longc erat alienus. Tum itidem sanctus vir eidem minans apparuit, et quae bona sibi fecisset, pro quibus ille mala red- debat, furibundus exprobravit, atque percutiens eum in capite, e vicino mortem sibi secuturam comminatus est. XII. In provinoia, qu» Alamannia vocatur» no- bilis homo erat obsessus a dsemonibus. Parentes vero, et milites sui per multa pignora sanctorum ducebant eum, ut saltem per eorum intercessio- nem divina gratia liberasset. Sed distributor omnium bonorum, qui eleotum suum glonficara disposuit hanc virtutem ei reservavit. Nomen vero beati viri in ipsa provincia necdum auditum erat. Prmdicti autem parentes dum eum duoerent ante corpora sanctorum, dflemones s«Bpius clama» bant, de ejus corpore se minime exire, nisi per intercessionem beati Geraldi. Tum iidem parente? dsemoniaci huo illuoque disourrebant , si val provinciam audissent, in qua beatus Geraldus esset. Et nescio aut Romei, aut quilibet peregrinus D (121) Rainaldus. Nepos sancti Geraidi, de quo nos supra. Quod et ipse sanctus Odo statim post indicaf his verbis ; k £t quamvis sanguine esset sancto viro propinquus, tamen ab ejus pietate longe erat altenus. » 703 S. ODONIS ABBATIS GLUNIAGENSIS n. 704 indicayit eis proviaciam et locum. Qui festine ad A nos ? Utquid ardemus tua virtute ? Qui mox Aureliacum venerunt. Moz ut venit ante se- cecidit in terram , et evomuit eos una cum pulcrum, clamare cceperunt dfiemones per eum sanguine. Ex illa hora, et deinceps, incolumis obttessum : 0 Geralde, inquit, utquid illudis mansit. VIT^ SANCTI GERALDI COMPENDIUM. (Apud MabilU Acia SS. ord. S. Bened., saae. v, pag. 0). i. Geraldus in Ordinem S. Benedictimunificus. B — Etsi vitam monasticam Geraldus nunquam am- plezus sit, tanta tamen ei debet, cui plurimiun semper addictus fuit, religio Benedictina, ut inter ordinis nostri sanctos viros locum merito obtineat, lUius acta ab Odone Cluniacensi abbate quatuor libris conscripta hic repraBsentare non est ncces- sarium, tum quia in Bibliotheca Cluaiacensi jam edita ac notis iUustrata sint ; tum quod ea quae ad res monasticas pertinent, inde deiibare ac coUi- gere sufficiat. Frseter haec autem Geraldi ^esta, quorum auctor Odo fuit, alia insuper ex codicibus manuscriplis Compendienri et Conchensi nancti sumus breviora, qufie cum nihil ab Odonis fetu diversum habeant, ma etiam omitterc satius duzi- mus, quam scriptionibus inutihbus tomum hunc onerare. Id unum monuisse satis fuerit, duo ulti- ma capita Vit£e sancti Geraldi ab Odone composi- tae, quse in Bibliotheca Cluniacensi desiderantur, ez codice ms. Cisterciensi per bonae memorise C Joannem Lannoyimi Cistercienseigpi monachum ad nos transmissa esse, quibus, absque auctoris nq- mine, annectitur sermo in laudem beati Geraldi ezaratus, et in octo lectiones, ut ad matutinum legi solent, divisus. 2. Ejus genus et cetas. — Geraldi genus ez alto regum sanguine per Ceesarium Arelatensem epi- scopum et Aredium abbatem deducit Odo Clunia- censis; alii per Mathildem flliam Pippini Aquitanise regis, quam Mathildem Geraldi aviam fmsse pu- tant. Ut ut sit, patre Geraldo Auriliaci comite (sic comites auandoque vocabant toparchas illustres) matre Aaaltrude, clarissimis ac oitissimis parenti- bus, Geraldum natum constat, et quidem anno Christi 855, ut colligitur ez Ademaro Cabanensi in abbatibus sancti MartiaUs Lemovicensis : quo eo- dem anno idem chronographus Belh Loci coeno- bium a Badulfo Bituricensi episcopo erectum, ac clericos sancti Martialis ez canonicis monachos D omnes effectos fuisse commemorat. 3. Charitas in pauperesj jejunia. — Traditam a parentibus piam institutionem summis semper virtutibus Geraldus ezcoluit. Uinc pro sua in pau- peres charitate, « semper sedilia iis coram se pa- rabantur, et aliquoties mensae apponebantur, ut per seipsum videret quid vel quantum ad refectio- nem eis daretur. NuUus vero unquam ab ostio sine datu eieejnosjnfle ezcludebatur. Quin ministri pro- curabant, ut ad manum semper haberet fercula, qu8e ipse eis daret. Potus quoque afferebatur, quem inspectum ac prse^statum transmittebat, utipsi primobiberent. Quibus et sui panis medie- tatem aabat, in his utique Christum se suscipere credens. » Dumque tanta sollicitudine egenis ne- cessaria submimstrare sata^ebat, ipse « tribus fe- riis in hebdomada, ez omm tempore cniod absti- nentin dicatum est, a carnibus abstineDat. Si ta- men in iisdem feriis festivitas annuaUs evenisset; abstinentiam ita solvebat, ut in qualibet absoluta feria^ ad vicem iUius quam solverat, itidem absti- neret, cum et unum pauperem eztra solitosy ob- tentu illius .festivitatis rehceret. Sin vero jejunium die Dominica evenisset, nequaquam illud soiYebat^ nec sub hac occasione preeteriDat, sed praecedenti sabbato jejunii solemmtatem persolvebat. » Hanc consuetudmem adeo religiosam, Dominicae jeju- nium in diem prsecedentem transponendi, a sm- gularitatis nota defendit hic sanctus Odo : nec du- ium quin ejus observantia a Geraldo aliisque sanctis viris invecta. institutioni quae hodieque yiget, occasionem deaerit. 4. Vestium modestia. ^ Charitatem in pauperes fovebat augebatque paupertatis amor ac elegan- tioris cultus contemptus. « Yestibus laneis aut li- neis, inquit Odo, non isto modo, quo nunc a filiis Behal praesumptum et excog[itatum est, sed anti- quo more semper usus est, ita duntazat confectis, ut nec fi^ectatam pompam redolerent, nec plebeia rusticitate notarehtur : sericatis vero vel pretiosis nec obtentu cuiusUbet festivitatis, nec alicujus praesentia marcnionis plus solito se comere sta- tuit. » Nec tamen (quod mireris) Christiana h»c modestia viri Dei auctoritatem aliquando immi- nuit Quin « apud omnes qui eum noverant, tan- tam reverentiam obtinebat, ut quisquis eum Issis- set, quasi sacrilegium fecisset^ non sibi in prospe- rum cedere certus esset. > Hoc ipsum ezpertus est Adelelmus comes, ea tempestate potentissimus, 3ui incassum tentata Aunliacensis castri obsi- ione, quoti « moerore cor justi affecisset, Ise- tatus nequaquam redire permissus, post quar- tumdecimum diem tam terribiliter obiit , ut omne, ubi jaceret, turbo vehementissime discoo- periret. » 5. Castitatis amor. — Geraldi amicitiam, imo et affinitatem ambiere clarissimi quique principes, quos inter « Guillelmus duz Aquitanorum » (ut narrat Ademarus in Chronico ad annum 910) cum non haberet prolem, et sororem suam in matrimo- nio desideraret sancto Geraldo conjungere, nulla- tenus quivit. Quippe caeUbem vitam Geraldus du- cens, cum semper ad copulam suaderetur amore filiorum, respondit : utiLe est sit%e filiis mori^ quam relinquere malos haeredes. Ez hoc castitatis amore natum est summum vite monastics desi- derium, quod vits genus licet variis impedientibus causis non susceperit, sic tamen semper animo prosecutus est, ut i si votum iUius inspicias, mo- nasticee professionis fidem Christo per devotionem servavent. » Preecipua ez his causis una erat, rari- tas proborum per id tempus monachorum. Nam < cum esset providus, considerans quia professo- res subUmis propositi, dum saecuU amore corrum- puntur, gravius ab alto ruunt, satius sestimavit sic stare in habitu saeculari, quam absque probatis cooperatoribus rem tam arduam attentare. » 6. Auriliacifundatio.^ c Postquam divino cultui sese mancipavit per omnia, ut sua quoque Domino 70S D£ VITA S. GERALDI. — GOMPENDIUM. 706 consecraret, Romam profectus est, et Auriliacum insigne prsedium beato Petro apostolorum princi- |>i, facto solemniter testamento delegavit, cum tan- tis videlicet appendiciis, quee monachis quos ibi- dem congregare disposuerat, ad omne stipendium sufficere possent : censum quoque deiegavitqui ad urnam beati Petri annuatim redderetur. » Est autem Auriliacus (Aurillac) oppidum, seu (ut loquitur sanctus Odo) castrum, apud Arvemos situm, quod quondam ad Olaromontanam, nunc vero ad sancti rJoridisecesimpertinet, ubicelebrea Geraldo ere- ctum cst ejusdem nominis coenobium. Ejus origi- nem ad annum 894 in singulari sua de die et anno obitus et nativitatis ejusdem Geraldi dissertatione revocat vir doctus i£gidius Laccarius societatis Jesu, probabiliratione. Gum enimOeraldusprivilegiuma Garolo Simplice anno regni ejus vii, hoc est Ghristi 899^ (secundum calculum Transligeranorum, qui Garoii annos ab eius redintegratione numerabant) obtinuerit, atque hoc privilegio bona Auriliacensi B coenobio attributa, Aaelgarii ejusdemlociabbatis ac monachorum precibus confirmentur; conse- quens est hoc monasterium jam ab aUquot annis eedificatum, et a monachis excultum antea fuisse. 7. S. Geraldi testamentum. — Sancti Geraldi te- stamentum, cujus meminit supra sanctus Odo, quodque Auriiiacensis coenobii primarium instru- mentum est, edidit in notis ad Bibliothecam Glu- niacensem Andreas Ghesnius ; tametsi hic auctor subdubitat an idem prorsus sit hoc testamentum cum illo quod laudat sanctus Odo in Yita Geraldi propterea quod census ad m*nam beati Petri an- nuatim delegati nuUa in iUo mentio fiat. Et certe confirmatio Geraldi testamenti a Garolo rege anno regni ejus vu facta satis probat de eo non posse inteUigi, quod anno tantum regni ejus xvu^ quale refertur, oonditum est. Unde facUe crediderim Ge- raldum paucis ante obitum diebus testamentum prius a se conscriptum altero posteriori, ut seepe G factum legimus ; comprobasse et ampUasse, quod innuunt, ni faUor, haec Odonis verjba : « Spatio quo supervixit, summopere curavit ut omnes ad se pertinentes in pace dimitteret, ne forte Utis oc- casK) posset inter eos oriri. Praedia vel mancipia qu8e beato Petro non delegaverat, inter quosdam propinquos ac miUtes, vel certe servitorU)us dimi- sit, nonnuUis tamen eo tenore, quo xi postquam obussent, ad AuriUacum redissent. » Quae condi- tiones totidem fere verbis in Gerardi testamento apud Ghesnium reperiuntur. 8. A regibus confirmatum, — AuriUacensis coe- nobii erectionem suo diplomate ratam habuit Ga- rolus Simpiex, quod diploma cum altero Ludovici Junioris ipsum recognoscentis e codice manus- cripto Gantoennensi eruit Stephanotius noster : quae duo, quia in rem nostram faciunt^ hic exhi- bere yisum est. « In nomine sanctae et individuse Trinitatis, JCaroIus divina propitiante clementiarex. D Si erga loca sanctorum. divinis cultibus mancipata, beneUcia opportuna largimur, praemium apud Deum nobis eetemse remuneratioms non diffldimus rependi. idcirco notum esse volumus sanctse Dei Ecclesiae fidelibus et nostris, tam preesentibus quam futuris, quia quidam iUuster vir ac dUectus comes Geraldus prflesenties meae sublimitatis suos dirigens ' legatos atque monachos, humilUmis precibus per eos nostram deprecatus est celsitudinem, ut suum monasterium, quod est in pago Arvernico situm, cognomento AureUacus^ in honore apostolorum principis Petri et beati Glementis fundatum, ubi prceest abbas Adelgarius una cum norma mona- cborum ibidem Deo * famulantium, et res eidem m'onasterio, quas idem ai)bas et monachi, et ipse, rector et fundator ejusdem ioci Geraldus tenuit, hoc est ecclesia sancti Petri in Exitensi, et GUnico, et Gurtiniaco, cum ecclesia sancti G^rrici, cum mansis et servis, de qua ipsi monacm potestati aancti Petri Pictensis persolyantv soUdos annis sin- golis^ et Magrino in Gondacense, et vineas per loca a Deum timentibus ibidem traditas, siye mansa yel omnia ad jam dictum locum pertinentia, tam in rebus^ quao} inmancipUs, sub immunitatis nos- trae tuitione suscipere dignaremur. Gujus petitio- nem rectam esse cognoscentes, animaeque nostrae salutem nihilominus perpendentes, Ubenter ei as- sensum praebuimus, et hanc nostram auctoritatem erga praedictum monasterium yel rectores illius sub pienissima immunitatis nostrae defensione fie- ri decrevimus, per quam prfiecipimus atque jube- mus, utipse aboas et monachi ibi degentes sine uIUus judjcis potestate, nisi ipsius Gerardi et soro- ris suae (Avigern8e)subnostro mundeburdo securi permaneant: etnuUusjudexpubUcus, velquislibet ex judiciaria potestate, in ecclesias, aut loca, yei agros, seu reUquas possessiones praefati coenobU, quas moderno tempore in (juibuslibet pagis vel territorUs infra ditioneQ) regm nostri juste et lega- Uter possident, velquae deinceps in jure ipsius san- cti loci divina pietas augeri voiuerit, ad causas au- diendasvel freda exigenda, aut mansionaticos vel garatas faciendas, aut fidejussores toUendos, seu omines ipsius monasterU tam ingenuos,(juam alios super terram ipsius commanentes distrmgendos, nec ullas redhioitiones aut iUicitas occasiones re- quirendas, nostris futurisque temporibus ingredi audeat, vel ea quae supra memorata sunt, penitus exigereprsesumat : sed iiceatpreefato abbati ejusque successoribus ac monachis res supra dicti monas- terii sub nostrse immunitatistuitione quieto ordine possidere, quatenus ipsisservis Dei ibidem Domino lamuiantibus pro nobis ac regni nostri statu om- nipotentis Dei misericordiam exorare delectet jugis precibus. Ut autemhujus immunitatis atque con- hrmationis nostrae auctoritas majorem in Dei no- mine obtineat vi^orem, manu propria subter firma- vimus, et annuUi nostri impressione sigillari jussi- mus. Signum KaroU gioriosissimi regis. Heriveus notarius ad vicem Folco>iis archiepiscopi recogno- vit et subscripsit. WiUermus comes ambasiavit. Datum iv Nonas JuUi, indictione 2, anno 7, re- gnante Karolo serenissimo rege. Actum apud Li- tumum in Dei nomine feUciter, amen. » Ludovici Vil diploma sic se habet : « In nomine sanctae et individuae Trinitatis. amen. Hludovicus divina propitiante clementia Francorum rex. Si erga loca sanctorum divinis cultibus mancipata beneficiaopportunaIargimur,prffimiumnobisapud Deum aetemse remunerationis non diffidimus re- pendi. Idcirco notum csse yolumus sanct» Dei Ecclesiae fidelibus uniyersis, tam prsesentibus quam futuris, quod cum essemus in Arvernia in obsidione apud Nonedam casteUum (Nonnette le Beau), aUatum est nobis in prsesentia nostri privi- legium KaroU praedecessoris nostri, quod multa yeneratione et auctoritate dignum sestimavimus, et ad instantiamprecum Petriabbatis de AureUaco consiUo famUiarium nostrorum inheerentes, (|uid- quid in privUegio iUo continebatur, et ecclesise de Aureliaco testimonio privUegU praedicti indultum fuerat in feudis etpossessionibus universis, et om- nibus quee a*.! jus ecclesise ipsius pertinet, sive in his quae ipsa ecclesiajuste et rationabiUter adipisci poterit, confirmavimus, et impressione nostri no- minis muneri fecimus, Addimus etiam et omniao inhibemus, ne cdiquis in regno nostro aliquod aedi- ficium, quod in damnum essepossit aliquo qiodo ecclesiee prsefatee; aUcjua occasione facere, vel ip- sius jura aul possessiones auferre praesumat ; sed Uceat prsenominato abbati ejusque successoribus et monachis possessiones ipsius monasterii modis quibuscunque poterit meliorare, et sub nostree im- munitatis tuitione quieto ordine possidere : quate- nus ipsis servis ibiaemDeofammantibuspronobis acregninostri statuomnipotentis Dei misericordiam iugibus precibus exorare delectet. Quod ut ratum m posterum habeatur, annuU nostri impressione confirmari prflecepimus. Aotum pubUce apud No- aedam Anno i^ incanu^tlone Dondni 1169, astan- 707 S. ODONtS ABBATIS GLUNIACENSlS n. 708 tibus in palatio nostro quorum nomina et sign^ subscripta sunt. S. comitis nostri Theobaldi dapi- ferinostri secretarii. Signum.Vntthaei camerarii. S. Guidonis buticularii. S. Radulfi constabularii. Data P. B. per rtianum Hugenis cancellarii et episcopi Suessionensis. » &. Monachi Auriliacenses ex Vabrensi coenobio, eductu — Abbates Auriliacenses, — Constructo Auriliacensi monasterio, « animo sem; er volvebat Gerallus qualiter posset reperire monachos qui bene moran essent, et locum sub regulari propo- sito incolere poluissent. Sed cum reperienai rari- tas difficultatem intulissct, anxiebatur ille, et quid- nam faoeret nesciebat. Tum vero nobiles quosdam pueros ad Vabrense ci^nobium » (quod tunc non ua pridem a Raimundo comite Tolosano fledilica- tum erat apud Ruthenos, ut inferius videbimus) « direxit, ut sciiicet apud illam fraternitatem sub norma regulari iidem pueri imbuerentiir. Porro cum iidem pueri reverti juberentur, quia magistri defuerunt, moxpuellari mollitia resoluti, rigorem disciplinffi neglexerunt, et ita contigit ut res ad ef- fectum non veniret. Unum tamen eorum necrssi- tate compulsus cceteris prffifecit : scd cum ille dis- solute viveret, vir Dommi vehementer ;ifficiebatur quia iUum corrigere non valebat, neque alium habere^ quem loco illius subrogare posset. » An grimus hic Auriliacensis abbas qui susceptum ab- atis officium tam male administravit, idem sit cum Adelgario, quiin charta Caroli regis, etin ab- batum Auriliacensiumcatalogo primus recensetur, non facile dixerim, cum nomen eius hic reliceat sanctus Odo. Bernonem quidem Cluniacensem ab- batem primum Auriliacensibus ante alios profuisse refert Chronicon Malleacense apud Labbeum. At vereor ut id verum sit, cnm Adelgarium, omisso Bernone, caeteris prsBferat chronographus Aurilia- censis in tomo II Analectorum nostrorum editus, ex quo etiam discimus Joannem ejus successorem asummo pontifice, ctti charus erat, privilegium impetrasse, « ut Auriliaci coenobium ab omni dominatione esset absolutum, nisi sancti Petri et Romanse sedis. » £jusdem preeterea Joannis men- tio est in quodam mstrumento, quod in suis ad Reginonem notis ediditvir darissimus Ba-uzius, in quo beati Geraldi propinquus, ao Tutelensi si- mul et Auriliacensi monastorio prsepositus fuisse memoratur. 10. Geraldi adversa. — Geraldi sanctitas multis miraculis comprobata^ variis etiam adversae for^ tunffi casibus, prsedijrum direptionibus, propin- quorum captivjtate conffictata est. Prcecipuum autem adversariimi sustinuitAdemarum, quicum Geraldum Carolo Simplici addictum in partes suas trabere ac suse ditiom^ ut loquitur sanctus Odo^ subdere tentaret, omnem movit lapidem, ut homi- nem totom C^istianee pietatis operibus deditum qua dolo, qua vi armisque opprimeret. Quibus egregie defunctus periculis GeralauSj cum ad opta- tam animce quietem apertam sibi viam crederet, oculorum lumine repente orbatus, per septem et amplius annos caecitatem patientissime toleravit. ii. Pietas m morbo, — Dissolutionem suijam instare cognoscens, Amblardum episcopiim jubet evocari, utejus transitum suis orationibus muni- ret. Per omne vero sui lang[uoris tempus ita fa- tiscentes ad divinum obsequium inapellebat artus, ut nec unum quidem nocturnale omcium, nisi in ecclesia, pateretur celebrare r missam vero unam diei competentem, et alteram pro defunctis eoram positms audiret. » 12. Obttus. — «Sextaferia, dilucescente die, in- gravescere se sentiens, jussit ut noctumale coram secapeUaniperegissent, episcopo cum suis ineccle- sia celebrante. Cum psallentibus autem et ipse psal- lebat, donecpost matutinale officium omnes etiam horas diei compleret. Tum vero eompletorium fi- ikiens, signosecrttoiB ann&yit,etBabjiinxitilindTer- Immqaodeiflempw ftaiiiliariMnmum ft]it:5ii6ve- A nite ; sanhti Dei. Hoc in ultimo locutus, ooulos ta- cens clausit. Videntes vero quiaderantquod ioqui cessaret, episcopum advocarunt, sancta quoque membra illius in ciiicio posuerunt : ceeterisque pro exitu psallentibus, quidamde sacerdotibus missam coucitus celebravit, atquesacrosfmctum mysterium attuUt. Cum vero quidam diceretquod jam disces* sisset^ iUe sensum adhuc retinens oculos aperuit et hoc indicio nondum se discessisse monstravit. Tum vero Dominicum corpus, quod exspeotat)at, sua sponte suscepit, et ita felix lUa anima ad cce- los migravit. ^ Hactenus Odouis verba, quae si cum superioribus conferas, annum ejus obitus non eegre intelUges. Enimvero neque ante annum 909 statui, neque post annum 9i2 rejici potest. Pri- mum vetant testamenti tabulsa ab eodem Geraldo mense Septembri anni 909 conditae ; alterum mors Adelardi seu Amblardi episcopi Claromontensis, qui Geraldo morienti adfuit, atque mense Septem- B bri anni 912 Arnoldum habuit successorem. At inquies,qiiid impedit Geraldi luortem ad annum 910 aut insequentem revocare? Odonis auctoritas. Testatur quippe Geraldum feria sexta ad coelos mi- grasse. Atqm feria hffic nuUo ex iis, nisi anno 909, in diem 13 Octobris incidebat, quo tamen die tum apud Auriliacum, tum per totam Aquitaniam ejus ooitus celebratur. Non me iatet cnronogra* phum Lemovicensem Geraldi diem ultimum ad annum 917 retuiisse. Verum Odonis testimonium caeteris praestare del>et, utpote qui a Geraidi fami- Uaribus, ut ipse asserit, ejus acta mortemquedi- dicerit, prout ea litteris postea mandavit. 13. TumulatiOj translatio et cultus. — « Corpos illud sanctum, quamplurimis comitantibus turots, ad AuriUacura, sicut ipse jusserat, sui detuieruiit, et in aristonem lapidem [L aristatonem, id esi bonorariun decus], ad sinistram soiUcet basiUcas ipsius collocaverunt juxta aram sancti Petri, ita G sepulcrum ejushabeaturin dextro, et ipsum nlbi* lominus in dextrorsum ; » ubi cum per septem annos variis coruscasset miracuUs, « sarcophagus qui usque ad medium coopercuU terra Cfmtusa calcibus fuerat contectus, sensim eminere super eamdem terram coepit » Id pr.batffi sanctitatis indicium habebant veteres, ut m S. Droctovei ab- baUs actis seeculo i observavimus. Hinc factum ut publicus Geraldo cultus, qui hodieque ei exiiitie- tur« decretus sit ; contigitque quod longe ante uni ex famiUaribus vir sanctus prsedixerat, « ut ma- ceriee hujus domus frequenter angust» forent po- puUs qui ad eam conVenturi erant. » Celebris est Eer totam provinciam sancti Geraidi memoria, il- usque ad diem 13 Octobris mentionem faciunt recentiores martyrologi ac vetera AuriUaci monu- menta, ex quibus eumdem diem ipsius natalem esse constat. 14. Viri illustres. — Prieter eximiampopulorum D in sanctum Ger^ddum pietatem, et incredibiiem undique confluentium frequentiamy locum hunc sequentibus etiam temporibus celebrem effecenmt monachorum observantia doctrinaque. Jordanus Lemovicensis episcopus in concilio Bituricensi anno Christi 1031 celebrato, AuriUacensem inter caeteros abbatem laudat, <]uod itregulariter agens, lucrandis animabus potius invigilaret quam de caducis et transitorUs rebus ouram ageret. » Ai vero inter viros doctrina preestantes non uitimum sibi locum vindicat Gerbertus^ ejusdem loci pri- mum monachus, mox Rhem^sis ac Ravennensis archiepiscopus, ac denique Romanus pontifex Sii- vester appeUatu8,ci\jus exstantepistoiBd ad Girar- dum acRaimimdum AuriUacenses abbates ab eo directae, in quibuset grati suianimi in Auriiiacensea monumenta, et in sanctum Geraldum religionisja- dicia non vulgaria apparent. Perseveravit etiam seeculo xii apud AuriUacenses eadem doctrine fa- ma, ntcolUgitur ex Joanne Saresberiensi Camutan* sium episoopo, qui m ejfMstola 60 eoe landat» « quod mnltaram rerum pentiam et QBiiia liab«6Bt. » 709 SERM0NE8 QUINQUB. 10 15. Medio snculo deoimo quinto mclinare coepit apud Auriliacenses monastica disc iplina, Stephano uitimo abbate regulari non sine veneni suspicione sublato, ac in locum ejus Joanne Castrensi episco- po substituto : post quem hic locus abbates dein- ceps oommendatarios sortitus est, ciuorum negli- gentia fatiscentibus regularibus aediticiis ad Caoo- nicos sflBculares tandem defecit coBuobium, Pio V mutationem hanc approbante. 46. Vabrense monasterium. — Quod attinet ad coenobium Vabrense (de Yabre), ubi pueros in re- bus monasticis erudiri curavit Geraldus, paulo an- te id tempus, ut jam dixi, apud Rutenos (le Rouer- gue), ad Dordonam (la Dordogne) fluvium condi- tum fuerat a Raimundo comite Tolosano, assen- tiente ejus uxore Berteyza. Gharta primaria data est «lu Idus Novemb., anno xxui Caroli regis, » cognomento Calvi. Id se facere dicit pro remedio animee suee et genitoris sui, Fulcuadi et genitricis sufle Senegundis, germani guoque sui Fredelonis ; B atque ideo res proprietatis suee, « sitas in pago Rutenico, in vicaria Curiensi, » nempe k villam, cujus vocabulum est Vaber tradlt Adalgiso abbati suisque monachis, ad monasterium construendum in honore sancti Salvatoris et.8anctae Mariae Dei genitricis, sive sanctl Dionysii martyris, ut unam dicto loco catervam oongregent monachorum, qui secundum regulam sancti Benedicti ibi deserviant, hospites recipiant, pauperes recreent, et pro se fidelifer orent. » 17. Haec autem tradit « eo modo, ut nuUus rex, vel aliqua potestas habeat licentiam insas res be- neficiare, vel concambiare, sive conaonare, nisi tantum ut sub tuitione et immunitate regis peren- niter consistat, » et ipse Raimundus loci tutor et defensor fiat : post suum vero obitum Bernardum, Fulcualdum, Jdonem, filios suos vicissim defen- sores constituit. Hsec charta edita est apud Catel- lum lib. I de comitibus Tolosanis, pag. 69 et 70^ Q ubi ex Agio abbate Vabrensi observat Adalgisum abbatem et monachos ex coenobio Palmato. quod Marcomanni apud Petrocorios (le P6rigord) expilaverant, profugisse, atque in cognitionem venisse Raimundi comitis, qui ad eos recipien- dos Vabrense monasterium eondiderit, consultu Helisacaris episcopi. Hanc porro conditionem Carolus Caivus anno regni sui 14 contirmavit iiplomate regio, quod idem Catellus ibidem re- xert. Observatione digna sunt Agii abbatis ha&c verba : « Erat igitur eo tempore monasterium in provincia Galliffi. Petracorio pago, nomine Palma- tus, in quo jugiter deicoisB decem famulabantur, nihil habentes proprium, preeter quod norma san- cti Benedicti concedebat. Alia namque plurima erant monasteria in eadem provincia oppido di- tiora : qu«B jam fata ingruente peste, famis peri- culo monachorum sancti Benedioti normam negli- gere coeperunt, et contra illius ritum proprium habere, quod illi devitantes, nefas et illicitum cen- sebant... Dicebant enim et ipsi qtiod nuUo modo forenl monachi, qui in terra proprium quaererent, nec scihcet propnam voluntatem, nisi tantumdem proprias culpas, et proprium locum. Pauperes equidem erant in rebus, sed divites in fide : qui- bus preeerat abbas Adalgasius nomine, veneranda canitie, moribus justis, alacer vultu, prosapiaqui» dem non vili genitus, et ore eJoquentissimus. Qui videns quod nullo modo illerum s(evitiam propter praesentem necem ferre posset, ccepit lustrare, ceu bonus pastor, regiones omnes, si forte inve- niret ubi ab ore ssevientium suas pauperculas ser- vare quivisset oviculas : quoniam quidem minime iUi oportunum erat suo degere solo, in quo creber- rimas miserabiles ex dilectis suis alumnis cerneret strages. Ventum est igitur ad aures eximii mar- chionis Regimundi, qui ilio tempore monarchias ToIosflB fungebatur omcio, quod venerabilis Adal- gasius abbas paganorum incursione foret una cum clientibus proprio exsulatus solo... Denique concite ad praefatum abbatem mittere non desi- nens rogare visus est quatenus ad loquendum <^.um eo Tolosam ne pigeret accedere. Sed iUe extemplo ad eum pergere nequiens, quoniam ab urbe Tolo- sa fere sexaginta miUia aberat ; et pro re incerta meare ad eum nolens, duos ad eum direxit disci- pulos. » His consilium suum pandit Raimundus : gui reversi, Adalgasio rem significant. Aocessit ipse Tolosam et coenobium Vabrense constructum est, quod postea Joannes XXII in ecclesiam cathe- dralem e.exit, mox factam saecularem. Agius ab- bas, prsemissi Aragmenti auctor, fuit postea Nar- bonensis archiepiscopus sub initia saacuU x. Dole- mus ejus epistolam a CateUo ex integro non vulgatam fuisse. VITA S. GREGORII TURONENSIS EPISCOPI AUCTORE ODONE, (Vide inter Prolegomena ad Gregorium Turonensem, Patrologiffi tom. LXXI, col. 115.) SANCTI ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS SERMONES QUINQUE (Ex BibUotheca Cluniacensi et Martenio.) SERMO PRIMUS. IN CATHEDRA. SANCTI PETRI. Qaudeo, dilectissimi, de religioso vestraB devo- tionis afifectu, et Oeo gratias ago quod in vobis pietatem Christianae unitatis agnosco. Sicut enim ipsa frequentia vestra testatur, intelligitis diei hu- jus recursum ad communem Isetitiam pertinere et honorem celebrare totius gregis per annua festa I>astoris. Nam licet universa Ecclesia Dei distinctis D sit ordinata gradibus, ut ex diversis membris sa- crati corporis subsistat integritas, omnes tamen in Christo unum sumus, nec quisquam alterius ita est divisus officio, ut non ad connezionem perti- neat capitis, cujuslibet humilitas portionis. In unitate igitiu* fidei atque baptismatis^dilectis- simi, indisoreta nobis societas et generalis est di- gnitas, secundum illud beatissimi Petri apostoli, cui iste sermo debet famulari : Et ipsi tanquam la- pides vivi superwdificamini domus spirUuales^ 711 S. ODONIS ABBATIS GLUNIACENSIS II 714 sacerdotium sanctum, offerentes sphittuiles hos' A instruxit. Et non caro et sangoiB, sed ille me tibi, tias, acceptabiles Deo^per Christum Dominum nos- cujus sum unigenitus indicayit. trum (I Petr. ii, 5). Omnes enim in Christo rege- neratos, crucis signum efficit reges, sancti vero Spiritus unctio consecrat sacerdotes, ut prteter istam specialem ministerii nostri servitutem, uni- versi spirituales Christiani agnoscant se regii ge- neris et officii esse consortes sacerdotalis. Quid enim tam regium, quam subdituin Deo animum corporis esse rectorem ? Et quid tam sacerdotale, quam vovere conscientiam puram, et immacula- tas hostias pietatis de altari cordis offerre ? Quod cum omnibus per gratiam Dei commune sit fa- ctum, religiosum nobis atque laudabile est hodie provectioni nostrffi, de proprio patrono gaudere. Beatissimus itaque Petrus apostolici ordinis princeps, primus Domini confessor factus, petra Ecclesise, clavicularius regni est constitutus. Hinc nomen ez opere datur, et titulus ex merito potes- tatis imponitur, cum. a Domino audire meruit : Et ego dico tibi (Matih. xvi, 18), id est, sicut Pater meus tibi manifestavit divinitatem meam, ita et ego notam tibi facio excellentiam tuam, quia tu es Petrus (Ibid.), id est cum ego sim inviolabihs petra,ego lapis angularis, qui facio utraque onum. Ego fundamentum prsBter quodnemo potest aliud ponere, tamen tu quoque petra es, quia mea vir- tute solidariS; ut quas mihi potestate sunt propria. Et quanquam in toto EcclesisB corpore, apostolici B ^^^ ^^ mecum participatione communia. Stq^er celebretur pontificii sacramentum, nobis tamen est specialius gaudendum, quod effusum benedi- ctionis unguentum copiosius in superioraprofluxit, et non parcius in inferiora descendit. Gum itaque, dilectissimi , de consortio Istius muneris, magna sit materia communium gaudio- rum, verior tamen et excellentior erit causa Intan- di, si non in nostrse humilitatis consideratione remoremini, cum multo utilius multoque sit di- gnius ad beatissimi Petri apostoli gloriam con- templandam, aciem mentis attoUere, et hunc diem in illius potissimum veneratione celebrare, qui tam copiosis est mundationibus mundatus, ut cum multa solus acceperit, nihil in quemquam hunc petram aedificabo Ecclesiam meam, et partx inferi non prxvalebunt adversus eam (I&id.). Su- per hanc, inquit, fortitudinem, ssternum instruam templum^ et Ecclesis meas celo inserenda subli- mitas, ex hujus fidei firmitate consurget. . Hanc confessionem port» inferi non tenebunt, mortis vincula non ligabunt : vox enim ista vox vitae est, et sicut confessores suos in coelestia pro- vehit, ita negatores ad inferna demergit. Propter quod dicitur beatissimo Petro : Tibi dabo claves regni ccelorum, et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis^ el quodcunque solveris super terram^ erit solutum et in caUs (Ibid., 19). 0 inestimabilis et immensa bonitas. sine ipsius participatione transierit. Verbum caro q homiuem in ter: a positum, tenere coelum I Ecce factum^jam habitabat in nobis (Joan. i, 14), et ad humanum genus reparandum, totum se Ghris- tus impenderat. Nihil indispositum sapientiae, nihil erat arduum potestati. Famulabantur ele- menta, angelici spiritus serviebant, nec ullo modo poterat inefficax esse sacramentum^ quod simul ipsius deitatis unitas operabatur et tri- nitas. Et tamen de toto mundo unus eligitur Petrus, qui et universarum gentium vocationi, et omni- bus apostolis cunctisque Ecclesiae Patribus praepo- natur^ ut quamvisin populo Dei multi sacerdotes, omnes tamen regatPetrus, quos principaliter regit Ghristus. Magnum et mirabile, dilectissimi, huic. nunc ad nutum Petri divini regni claustra pates- cunt. Accepit enim a Christo claves regni cce- lorum, ut solutis vinculis delictorum, aperiret credentibus ccelum. 0 quam vicina et profon- da remedia. Juxta se habet mundus Dei re- gnum, si currat ad Petrum. Posuit ad vicem suam in sfieculo coelestis regni clavicularium Petrum, ne difficilem sibi ad coelum quispiam existimaret ascensum. Transivit quidem etiam in alios apostolos, jus istius potestatis^ et ad omnes Ecclesiae principes decreti hujus constitutio commeavit, sed non fhi- stra uni commendatur, quod omnibus intime- tur. Petro enim ideo hoc singulanter creditur, viro consortium potentiae suee tribuit divina di- ^ quia cunctis Ecclesise rectoribus Petri forma •« • • • J ■ *_ 1 •• A' •« w m w * • • •« • • • gnatio, et si quid cum eo commune cseteris voluit esse principibus, nunquam nisi per ipsum dedit, qiiidquam aliis non negavit. Omnes denique apos- tolos Dominus quid de se opinentur homines in- terrogat, et tandiu respondentium sermo commu- nis fuit, quandiu humanee ignorantiae ambiguitas perstitit. At ubi habeat discipulorum sensus exi- gitur, primus est in Domini confessione, qui pri- mus erat apostohca dignate. Qui cum dixisset: Tu es Christus Filius Dei vivi (Matth. xvi, 16), respondit ei Jesus : Beatus es, Simon barjona, quia caro et sanguis non revelavU tibi, sed Pater meus qui in ccelis est (Matth. xvi, 17). Id est, ideo beatus es, quia te Pater meus docuit, nec te terrena opinio fefeUit, sed inspiratio coelestis praeponitur. Manet ergo Petri privilegium, ubi- cunque ex ipsius fertur sequitate judicium. Nec nimia est vel severitas vel remissio, nisi quod beatus pontifex et apostolus Petrus, aut iiga- verit, aut solverit Ideo, dilectissimi, quanquam universaliter in omnium sanctorum commemo- ratione sit laetandum, tamen in hujus nostri excellentia patroni, merito est exsultandum, gaudendum, gloriandum, quem Dei gratia in tantimi apicem inter omnia Ecclesiae membra pro- vexit, ut eum in corpore, cui caput Christus est, quasi lucidissimum lumen constitueret ocuk>- rum. Sicut autem et nos experti sumus, et nostri probavere majores, ad promerendam misericor- diam Dei credimus semper nos specialis patroni liZ SERMONES QUINQUE. 714 Orationibus adjuvandos, ut quautuin propriis pec- A catis ileprimitur, tantum apostolicis raeritis eri- gamur. Instaote autcm Domini passione, sciens Domi- nus discipulorum turbandam constantiam ait Pe- tro : Simon, ecce Satanas expetwit vos, ut cribra- ret sicut triticum : ego autem rogavi pro te, et tu atiquando conversus confirma fratres tuos (Luc, xxu, 31, 32). Commune erat omnibus apostolis periculum de tentatione formidinis, et divinfiB pro- tectionis auxilio pariter indigebant.,tamen specia- lis a Domino Petri cura suscipitur, et pro fide Petri proprie supplicatur, tanquam aliorum status certior sit futurus, si mens principis victa non fuerit. In Petro ergo omnium fortitudo munitur, et divinse gratifle ita ordinatur auxilium, ut lirmi- B tas quae per Christum Petro tribuitur, per Petrum apostolis conferalur. Cum itaque , dilectissimi, tantum nobis prsesidium videamus divinitus ins- titutum, raiionabiliter et juste in ducis nostri me- ritis ac dignitate Isetamur, gratias agentes sempi- temo regi Redemptori nostro Domino Jesu Chris- to, quod tantam potentiam dedit ei, quem totius EcclesifiB principem ac praesulem fecit. Si quid etiam nostris temporibus recte per nos agitur^ recteque discernitur, illius operibus, ilJius guber- naculis deputandum, cui dictum est : Et tu con- versus confirma fratres tuos (Luc. xxu, 32), etcui post resurrectionem suam Dominus ad trinam terni amoris professionem ter dixit : Pasce oves meas (JOini. xxi, 17). Ipse quoque mandatum Do- p mini, pastor exsequitur, coniirmans nos cohorta- iionibus suis, non cessans orare pro nobis, ut nulla tentatione superemur. Si autem hanc pieta- tis suse curam, omni populo Dei ubique prfietendit, quanto magis nobis alumnis suis opem suam di- gnabitur impendere. lUi ergo nunc servitutis nos- trsB natalitium diem, illi ascribamus hoc festum, cujus patrocinio protecti, meruimus ipsius meritis hujusmodi habere consortium. Hunc etiam nostr» orationis adjutorem quesramus, cujus nos oratio- nibus et ab spiritualibus inimicis^ et a corporeis hostibus confidimus liberan. Ipsum itaque inter- cedendo rogemus impetrare, ut destrnctis vinculis carnis, mereamur intrare atria supernfie civitatis. Quia igitur sermo finem postulat , exaltemus |> in Ecclesia plebis beatissimum Petrum, et in cathedra seniorum laudantes eum, benedicamus Dominum Jesum, qui vivit cum Deo Patre et Spiritu sancto in unitate majestatis divinfie, per infinita s»cula sseculorum. Amen. SERMO II. IN VENERA.TI0NE SANCTiC MARIA MAGDALENiC Quanquam per quatuor mimdi climata, fi- dehum connexione propagata, sacratissimse Ma- riae Magdalenfie insignia, piie imit^tionis ex- cmplo sacrosancta celebret Eoclesia ; atque in beatissimorum scriptis evangelistarum , ipsius devotioois sedula famulatio, perseveransque ser- vitus et ingens dilectionis fervor, ac illius, patbol. cmiii. sanctae familiaritatis ministratio, et usque ad tri- umphum Dominicfie passionis inefTabihs habeatur tonstantia ; nec non et quee in morte sui Redemp- toris etiam apostolis fugientibus egerit, et quod ipse Douiinus magni consilii angelus, resurg^ns a mortuis primo ei apparuerit, tamen utilitati legentium consulentes, ea qufie de ipsius virtutum floscuUs gemmarum more, sanctarum elucidant paginas Scripturarum et quodammodo sui jubaris impressione vernantes reddunt, compendiose pnehbare curavimus. Ut si cui forte non vacat sanctissimi pelagus Evangelii ex ordine percur- rere, in quo tantae fidei continentur prfieconia, saltem hanc nostrfie exiguitatis schedulam, iUius accensus desiderio, legere non recuset. Fuit . igitur secundum sseculi fastum clarissimis beatis- sima Maria natalibus cxorta, quse, ut Patrum asse- runt traditiones, a Magdalo casteUo Maria Magda- lene nuncupata est. Quam non solum germinis dignitas, verum etiam patrimonii jura parentum excessu splendidam reddiderunt : adeo ut du- pUcatus honor nomiuis excellentiam circumqua- que diffunderet. Solent enim apud homines, plus divitum quam pauperum nomina sciri. Sed quia rerum affluentiam, interdum voluptas comes se- quitur^ adoiescentioris vitfie tempora , lubricis supposuit discursibus, solutis pudicitifie frenis. Hfiec est enim mulier de qua scribit Lucas evan- geUsta : Quia erat qussdam mulier in civitate pec- catriXj quce quia dilexit multum, dimissa sunt ei peccatamulta (Luc vii, 37). £t de qua Marcus ait: Surgens autem Jesus manc prima Sahbali, appa- ruit prifno Marix Magdatenx, de qua ejecerat septem daemonia, (Marc, xvi, 9). Quam vero pius et misericors erga conversos peccatores exstiterit Deus, istius comprobat perfectio, quae non solum criminis promeruit ablutionem, sed apostolorum consors effecta, iUis donata est Dominicfie Resur- rectionis nuntia. Hfiec autem divino postmodum afflata spiritu, mentisque intuitum in se reverbe- rans, ac pristinfie vitse detrimenta non sustinens, ut comperit Dominum et Creatorem totius humani generis, in domum venisse Simonis, qui non venei*at vocarejustos, sed peccatores ad pcmiten- ticm (Marc, ii, 17), non ob suorum enormitatem soelerum de sui Conditoris diffldens clementia, pretiosissimo accepto unguento ad ipsum miseri- 'cordiee fontem conqito properavit gradu, corruens ante clementia Domini vestigia, amaritudinemque cordis, per uberem lacrymarum exaggerans fontem . Mox denique compunctionis iletibus, sui plasma- toris pedes coepit Vigare, capiUisque suee devotio- nis tergere, ac indesinenter osculis ver» humiUta- tis confovere, ac mundissimo suoe dilectionis unguento perungere. Quse cum in taU devotionis famulatu non esset repudiata, sed potius miseri corditer suscepta, ausu famUiaritatis contisa etiam super sanctissimum Domini caput, prctio- 'sissimi liquoris effudit (Wiorom. In tantum ut tota Momus ex odotis fragrjnfltia more aroifaatum redo- -leret, niM^fifCilfixeloretiejpromens; sed perexterio 23 716 S. ODOmS AEBATl» CLUNlAeENSIS II. T16 lia obsequii benefioia, wm compunctionis flam- A tendit, caput profecto iUiu» pretiosissimp perfuu- mam ac dileciiouis fervorem intimans, ac si ipsis k>querelur verbis, dicens : 0 Domine Jesu clemen- tissime, qiii omnia scis et cordium inspector es verus, qui non vis mortem peccatorum, sed magis ut coavertaatur etvivant,tuipse inteiligisquidmei deposcant siugultus, quid lacrymae ab imo erutra flagiteat, quid meusamarus exoret gemitus. Pecca- trix svun, et iiomunda, et omnium nefandorum cri- mi^um labepoUuta. Sed quiameam ab annis prkii- ribus contaminavi vitam^ ad te IXominum meum qui es vita seterna confugio, ut male perditam restituas vitam,et me debarathri faucibusclementer eripias, mJAericorditer liberes, potenter abstrahas, qui so- lus laborem et dolorem consideras. Quid vero ex bujusmodi dilectionis professione consecuta sit ; ipseDommus manifestat, qui Simoni indigj^anticur ad sa mulierem peooatricem permitterei acoedere, oonversus ad iMum rospondit inter oaBtera : Amen dico tibij^ dmissa sunt ei peccata muUay quia diie- xil muUum (Luc. vn, 47). Qu» Domini adepta de- mentiam^ ut Lucas describit, iUico posthabiMs omni- bus^ ita fiEuniliaris effecta est, ut ipsum noa solum mentOf sed et corpore sequereiur, de propriis faoul>- tatibus, utpoie valdelocuples,viciumet)vestitiumei Hunifitra^Syimplensbilarie : >ominicum praeceptum dicentis : Qui mihimmisirat me sequatur{Joan. xn, 26). Mystice autem h/Bc beatissima mulier sanctam desigpoat Eoclesiam. Qus. beae in d4>mugi Simonis veniase dicituv^ etabomnibus pcistijQaB^vitteoonta- dit unguento. Quod vero Judas Iscariot contra hanc sanctissimam mulierem indignatus dicitur : pro effusione tanti unguenti, datur aperte intelligi, quia reprobi et intideles contra «^Anctam Ecclesiam quotidie sseviunt ejusque derogant religioni ac der votioni, videntes per quatuor mundi plagas, doc- trina ipsius et exemplisi, divinitatis Domini potear tiam, et humanitatis ejus clementiam cunctis cla- ruisse. Unde et de hao sancta muliere qu« preftve- nit ungere corpus Domini, inq»ut ipse: Ameudieo vodis, ubicunque prwdicatum fuetnt hor Hva»' gelium in toio muwUk, dicetur et quod haec fecU in memoriam ejus (Marc, xiv, 9). Quoniam non so- lum in toto mundo de hac sancta muli^epraediea- tur, quod unxerit caput Domini; sed et de Ecdesia quo!idie enim ut jam prslibafeum hoc operatur in suissanolis actioi^ihus. Bene etiam Biaria MagvJaleDe dicitur, Magdalus. vero iiD.terpretatur tfMnris, el si- gnificaft Ecclesiam. Turris enim ao» solui» subli- mior, sed et tutior domus eei, aon facHie hoetibus patens; ac per hoc Ecdesiam desfgnat qua» terren^ des^ens, Qoeleslia desiderat, pugaans inter spiri- tales nequitias, forfcitudinemque suam non sibi, sed DoBB^o oommittens, orat cum Prophefea dicens : "Ks/o mihi tunis fortitudims, afacie inimici {Psal, Lx, 4y, H»ec est iila turrisfoptis e# inexpugnabilis, oui voce sponsi in Canticis canticovum dicitur : Sicut turris David coUum tuumj qu» (Bdificata esl cum propugnaculis, MitVBclypeipendeniexea, ei omnis gij^ Qurata (Simon enlm iuterpretatur obediens), ^ armatura fortiwn (iSa^it.iH, 4). EtdequaSalomon pri3tino decoqueos anathem"«tigavit ercoves, omr ait : Turris fortissimanomen Domim, adipsam cur- nemquB idolorujn postponens spurcitiam per aquam. baptismatLs, suorum obtinuit veaiam de- liclorum> ac quotidie Dominum sequitur non gressu pediis, sed Imitatione oppris. Bigavit autem hffic muiier pades Domini laorymis pcenitenlifle, et ua- gueoto pi» confessionis linivit, quia Ecclesia Do- nuDum Jesum Christuia verumDominum ac verum credens homiafim, pro si4e quotidie excessibus, laorymarum singultibus ipsius exorat ablutioniem. Dumque assumptes humaoitatia mysteria digna levereajLia sM&oipit et praedicat, quia inter homioes conveesari dignatus est; utique in pedes Domini uBguantum nardi pisticun», id est fidelem, fundit. Qu£e loquitur in Cantico amoris» dicens : Dum essetrex inaccubUu suo, nardus mea dedU odo- rem suum (Cant. i, tl). Quaa nimirum, verbajuzta litteram, manibus B. Mari» Magdaleaffi oomple- iDl^ et quotidie spiritualiter aoa cessat implese, emaiii. totam muadi latitudiaam gloriaMtor laudas refereas Creatori dicit : Deo autem gratifis^ qui semper triumphat nos in Christo Jesu^ et odprem notUix suaB manifestat per nos, m omni U>C0y quia bonus odor Christi sumus Deo (II Cor. u, 1j4, 15). Quffi cum sublimitatem divio63 majestatis, quae asqualis estiUi cum^Patce, oongruareligione acre- verentia coafitetur et preedicat; et ia quantumL na- turalis iagenii vigor supemi luminis ilJustratione perfusus sit, di^aa veaeratioae recolit; noientisque aaiem ad coatemplaadam taatm pptf^aijiam, ex- D rit justus, et exaUabitur (Prov. xviu, 40^. Sed quia Bomink interpretatione oompalsi, a superficie his- topLca paululum di8oessimus,]iilietiatuei>e ^demeB- tissimam Domini familiaritatem erga beatam Ma- riam et sororem ejus Martham, ac ipsarum pis» d^- voiioBis iu omaibus lanMilatuia. Legimis- enim, avangehsia Luca Barranta> quock Intravit Jesus m quoddam casteUum^ et fnulier- quadum Martha nomine^excepitiltum in domum suam, et huie-ereU soror nomine Maria, Quwetiam secuspedes^Domim sedens^ audiebat^ verbum UUus; Martha autem sa- tagebat circa frequens ministerium (Luc. x, 3^40). Unde noa solum ooatra sororem, verum etiam oontraipsum> Domi^um querelam assumit, dicens: Domine, non est tibi ourw quod sorof^ meareUquU me soUun ministraref' Dic ergo iUi tUme adjuvet (tbid.)^ At ille q4ii noa est persoaarum acceptor, sed siagulorum merita dijudicat,scitquemeliorttm esse animam quam corpue^ ut oibHm spiritalem quam carnalem, ita illMW opus laudat, ut alte- rius non vituperet ; ait vero : Martha, Martha sol- licita eSyCt turbaris erga plurima, porro unum est necessarium. Maria optimamtpartem elegU^qum non auferetur ab ea in ceter^um (Luc., xu, 42)* Spiri- lualiiec autem has diiae mulieres devotissimae, que Dominumsusceperuntia domumsuam,duas signi- ficant Ecclesiee vitas, activam scihcetetoonteBipla- tivam. Per Martham ergaqufiB ciroa frequeBe Buais- tAriJum erat* aativa> vitiB> labor esipiimitur. Per Tt7 SRRMONES QOTNQTO. 718 ariam vero, qu« sedens secus pedcs Domini, ver- A bum illiusintentamente percipiebat, contemplativse vitse dulcedo designatur ; cujus sapor quanto magis degustatur, eo amplius a rcbas visibiKbus, et cura- rum tunnultibus animus separatiir. Spretis enim omnibus temporaMbus, sola mens cum Deoessede- siderat. Libet enim audire prjficepta coeJestia, si- cuti hsBC beatissima faciebat Maria, quse sedens se- cus pedes Domini verbum iilius intenta aure pcr- cipiebat. fmpletum est in ipsa, quod olim per bea- tum Moysen dictum fuerat : E( qui approp^guant pedibus ejus, accipient de doctrina ipsius (Deiit. xxxiH, 3). Quam gratissima enim apmT Conc^itoris clementiam pro suae devotionis famulattt et inex- stinguibiM delectionis fervore habilu sit, Joannes evangefista manifestat, ubi quatrtdnani Lazari ve- g nerandam inauditamque describitresuscitationem. Diligedat, inqultj Jesus Marthamy et sororem ejus Mariam,et Lazarum {Joan. xi, o). Ac in sequenti- bus commemorat^ quoniam vocata a sorore sua, cum veniret ubi erat !>ominus, corruit ante pedes efus, dicens : Bomine, si fuisses hic, frater meus non fUisset mortuus (Ibid.) Jesus autem ut vidit eam plorantem, et Xudseos qui venerant cum ea ftentes : fnftemuxt spiritu, et turbavit semetipstmy et dixit : Vbi posuistis eum T Dicunt ei : Domine, veni, etvide : et tncrtpnatus est Jesus [Ibid.). Ma- niffeste suflp pfetatis clementiam ex assumpta hu- manitafe dilucidans, quando pro ipsius doloris immanitate, lacrymas non dediguatus est fundere suflB compassionis, saivo tamen divino mysterio. p Germittis sublimitas, ac seecnlaris pompwdignitas, beatse MariiB Magdalenae in hoc dignoscitur ^cto (piando jam in qoatriduana f^atris morte, tanta no- bilium etpotentiummHltitudo Judworum, ad ip- sius mitigandnm confluxerit dolorem. Et non pas- si simt ad fratris tumulum sine sui prsesentia eam properare dicentes : Quia vadit ad mcnumentum utploretibi {Joan. xt, 3i). Ertdenique hoc procu- ratmn Domini misericordia, ut patraturus tale tan- tumqne miracuhim, multi adforent Judseorum. Quatenus dum unns resuscitatur in corpore, non- nuQi erigerentur fn ment&, et essent testes ac Iku- datores ipsius promptissimi. Unde in eonsequen- tibus idem evangehsta refert dicens : Testi- manium ergo perhibebat tarba guoe ftserat cvm JesUy guando Lazurum resuscitavit, et vocavit eum de mommento {Joan. xit, M). Typice autem hzec mnlier quatriduanum mortnum deflens ft*a- trem, sanetam prflefigurat Ecclesiam, quflp pra ii- lorum drscrimine qui obnozfi tenenfur scePeribus, atque consnetntiinaria DEroFtahunfe erittinma labe tmnulati, pesstm» opinionis famam e-sui^ efgerant corparft^ushiger&iiOA cf*ssa:t : Omnes emm%rfCkris^ to fratres stmms {Bfatth. xxii», &). SiiperLa&&¥i vero interitnm fleve dtcitur Dominus, qnand&s^iolise- rationis' respectu, hn-jmnsodi corda, percotnpunc- tionis gpfttiam visi^ns, ad poenitentiae la«ienta in- flectit. Roc antiem ipse agere diertnr, quod vC nos intentissime' perflciaKrns, sdsb- inf^aB»maftkifiis ins- cinetiirprocml. Tl!^ est pf^bcl» el ilfed: ^se D enim spintus poMulatpro n )^> ^emAt^dMMr- rabilibus {Rom. vih, 29) Et sient LaBaras pasl ^ttBt- sionem lacrymarnm, miranlibtts Inrbf», resDMlla- tur a corpore ; ita et peccatores post cMipiiBollo- nis lacrymas, digna eami» maeer«ti<»i» p«N»ola, resuscitantur in anima, impio Don^^peF FNipli*- tam polhcente, quiail >ife quaewng%te ^peeec^or conversusfkerit, et ingemmrit, ommi^peettUa ^fm oblivtoni tradentur [ETieeh. xxxni, t\ Sed hi» iNra^ viterprfelibatis, ad ipsitisfidei eonstantiam alque ferventissimee dileetiei^is ardorem, nee ne» et qiiod jn passione Domini speciaNfler ae f^mihariter pe- regerit, cunetis adm^randt^m^ imo magis Imitea- dum mortalibus, perveniendm» est. Nam hi9C saneta mulier Dominitm seeuta sienl jam prailili snmus, et cFe suis largissimis f^enilalLbus ttli d^ votissime minlstrans ; postquam vldil enBi eo»- prehensum, Hgatum, flageHatumy omnlbnsque sub- sannationibus et irrisiontbasdelusnm, ad nHiBNni pro salute generis humani h» ernce peeitmii ; di»- cipulo» ettam qui prius dicebanl : Amtira «# Mf, et moriamttr cum ipso {Jioan. xt, 49), Itv^ ^mn tisse ; ipsa cum eo rema»^l, qnia qiMe areliiMi et f^rventius eum dilexerat, nee a Bftortno potnll tt- parari. Et sic impletum eel lM»pove f>omiiito»pM- sionis, quod eiim pep^ bealum iob dielum IbeMit : PetH meae, consumptis camibus, adh^nit m wmm^ et derelicta sunt tantummodo - tabia e&em dimi^s meos (Job. XIX, W.) Ouasi enim eon^mnplb esmi^ bus peElis ossi adheeret^ qnando, diseipuMis HigkB- tibus, beata Maria Magdalene ottm DobnIbo peps«- veravit. Et tandiu permansll, quottsqne diveraii conditum aromatibus in sep9»lcrcy eeHocari pro»> pexit. inde autem moerens el nteid^ sueceoott d^ lore recedens, perspiene ad notum sui Hodempt» ris focum abiens sepnlcrl, emit aroiMla. Bt ipM nocte, in quantum valuil, nnguenta pMpftm^ Sabbato vero secundnm mandalm» l«gl» sSloalL Occidente antem sole, q«o4 supeferot ia. pr«p»- randis imguentts operam dedil. M^ane autsm una Sabbati, eum adhue tenebr«B essent, eam pnsp»- ratis aromattbns venit ad sepvtcram, oQpieiie cratissimum ejus eerpus pernngere, qwm tem nimio dilexit amore. Cnm enim sexw U nens timidu» seteat esse ad> am-bnkiBdBan ia teae- bris, mhil ista metuii quw tole sorde JbemamaM di- lexit. Erat porro in ea perfecta charilasv qa mittit timorem. Nam neque propter wm seanui giiitatem, neque propter lapidi^ magnitUitiiBUi, neqne propter melnm eostodiim, a coBp!» lliBflce declinavit, quottsqne ad sepclcmm iltasiat inlre- pida pervenJt. Cnjns mnlieri» eonstanilNi ilir Iteo Regutt puiichFe prsd^lgisvata eet, (pianclo JUiDphy- fi vaccas fetas applicanHit ad piaoslrufiir ^rlnle»- que earum remlnserunt dem». Iba&t «nteas,. silsBt scriptum est, vacees in directom r Permamt ducit Betsamethf pergentes^ et magwwtery tamen ad dexteram vel sinistram deeiinantef (I Reg. VI, 12). Ka etbeata MariaMagdailenecnpiftnsse- pulcrum Domiblinvisere, quasi twigienfl et geniMS, qneeadllempus prflBsentiatoaiini^piivatefiBHnt 719 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II IW incedebat, imitabile exemplum omnibus prrebens fideJibus^ ut per viam Dei ambulantes, necpropter tentationem dssmonum, vel metum hominum aut curam parentum a ca»pto itinere deviemus, quia inchoantibus praemium promitlitur, sed perseve- rantibus datur. Allegorice a'^tem tenebr» erant in corde hujussacratissimsemulieris, cumad Domini venit monumentum : quia resurrectionis ejus ig- nara, viventem inter mortuos requirebat. Tunc vero in ejus mente sol ortus est, quando non so- lum resurrexisse vidit, sed etiam credidit, et vidit lapidem sublatum a monumento. £t quia corpus Domini non invenit, furatum credidit, atque festina quod vidcrat discipulis nuntiavit. De hac veraciter in Canticis canticorum voce Ecelesise dicitur : In lectulo meo pernociem quaesivi quem diligU anima mea, quaesivi illum et non inveniy surgam et cir- cuibo civifatem, quasrens quern diligit anima mea, Invenerunt me vigiles qui custodiunt civitatem, Num quem diligit anima mca, vidistis ? et factum est cum pertransiissem HloSf inveni quem diligit anima mea, Tenebo illum, nec dimittam^ donec in- troducam eum in domumpatris mei, et in cubiculum genitncismex (Cant, ii\, 1-4). Cucurritnamque, ut diximus, hsec sacra mulier, et venit ad Simonem Petrum, et ad alium discipulum quem diligebat Jesus, et dixit eis : Tulerunt Dominum meum de monumentOy et nescio ubi posuerunt eum. At illi currentes venerunt ad monumentum, et ita inve- nerum sicut mulier dixerat. Abierunt ergo disci- puLi et reversi sunt ad semetipsos, Maria autem stabat ad monumentum foris plorans (Joan, xx, 2, 3, iO, 11). Considerandum est hoc loco, hujus mu- licris mentem quantus umor Domini accenderat, quae, etiam discipulis a monumento Domini rece- (lentibus,nondiscedebat. £t quiacJ^ inquisitione non cessavit, prima videre meruit. Plorabat ergo, quia quem multum desiderabat non videbat. Plo- rabat, quia corpus Domini de monumento furatum putabat. Dum vero fleret, inclinavit se, et prospexit in monumento. Jam enim monumentum vacuum viderat, et Dominum furatum de monumento dis- cipuhs nuntiaveiat. Quid est quod iterum se incli- nat, nisi quia iterum videre desiderat ? Verbi gra- tia, sicut dum aliquam rem amittimus, quamvis huc illucque seepius discurrendo quseramus, ad il- lum tamen ssepius locum discurrimus et respici- mus, ubi eam posuisse meminimus. Ita et haec sancta mulier, quamvis huc illucque curreret cor- .pus Domini quserens ; anxia tamen de ejus absen- tia, frequenter monumentnm aspiciebat ubi eum positum noverat. Undeetsi Dominum statim videre non mcruit, angelorum tamen visione privata non est. Nam vidit duos angjlos in albis sedentes, unum ad caput, et unum ad pedes ubi positum fuerat corpus Jesu, Dicunt ei illi : Muliery quid ploras ? Quem quseris ? [Joan, xni, 15.) Jnterrogabant ,an- geli non ut qufpremli minuerent desiderium,^sed ut augerent. Sic enim nos cum propter amissionem flemus, si quis causam iletus inquirat, magis. plo- ratum accumulat Ita et ilU causam doloris inter- A rogabant, ut fletu desiderium augerent, scientes beatos esse, qui lugent^ quoniwn ipsi consolabtm- tur (Matlh, v, 4). Sed muher cujus rei gratia fleret manifestat, cum adjungit : Quia tulerunt Domi- num meum, et nescio ubiposuerunt eum.Hxc cum dixisset conversa retrorsum, vidit Jesum stantem, et nesciebat quia Jesus est (Joan, xx^ 13 14). Recte ut Dominum mereretur videre, conversa retrorsum dicitur ; qui enim retrorsum convertitur, illuc ocu- los dirigit ubi prius terga habebat. Quasi enim re- trorsum conversa est, quando dubitationis post- ponens nebulas, Christi resuirectionem ex parte credere coepit. Cui tamen visionem sui Dominus ita suspendit, ut, quia amabat, sed eum resurre- xisse non credebat, illum et videret, ct non cogos- ceret. Unde evangelista : ' Illat inquit, x&limans quia hortulanus esset, dicit ei, domine, si tu sustu- listi eum, dicito mihi ubi fmuisti eum^ et ego eum tollam (Joan, xx, 1 5). Uabet enim vis amoris hoc proprium; ut quem quisque multum amat» oomes amare putet. Sed non in toto hfiec mulier erravit, cum dominum hortulanum aestimavit. Sicut enim hortulani offlcium est noxias herbas eradicare, ut bonee quffique proficere valeant ; ita Dominus Je- sus Christus de horto suo, id est de Ecclesia sua, quotidie vitia eradicat, ut virtutes crescere valeant. Cum vero sexus femineus fragilis sit ad onera fe- renda, hsec propter amoris magnitudinem, leve et possibile arbitrabatur, dicens : Si tu sustultsti eum, dicito mihi ubi posuisti eum, et ego eum tol- ^ lam. Dicit ei Jesus, Maria, Conversa flla dicit : Babboni, quod dicitur Magister, Divit ei Jesus : Nolime tangcre (Ibid,), Quia Dominus superius mulierem communisexueam appellavit, etcogni- tus non est : vocavit eam proprio nomine, ut sal- temcognoscentem ieb(U aliquod signum ab eo videre (Luc, xxui, 8)) nec iQ modico quidem ejus respou&ionem q dignus fuit audire. Centurionis autem lidem omni lsraelipr»tulit (i/a//A. viii, i3): qui ad servi cu- rationem solam ejus jussionem sufficere non du- bitavit. Unc exterius inseri, suiicere non dubita- viti Hfiec exterius inseri, quorumdam tepiditas exigit, quorum devotio cessantibus signis friges- cit» Porro eidem beatissimo patri, sua praeroga- tiva admodum sufficit : qui tantopere fulgoris eoucat) ut etiam remotissimos totius Christiani- tas sinus radiis suse beatidudinis iilustret. Nec monachorum cohortes ubique terrarum dififusffi, tantam ejus celsitudinem ignorant : qui sanctam ipsius institutionem prte caeteris sectantur. Ita ut etiam in ipsorum Patrum coenobiis, qui norman sancti propositi fidehter ac religiose promulga- runt, hanc proprii clientes eorum malint pro- nterii Non immerito arbitrantes, quod hunc spe- daliter; tanquam alterum Moysen Deus prae- destinaverit, per quem monasticae legis decreta sancirel. Fuerimt quidam alii, sicut jam dictum est, ejus- dem ^ciQetft institulionis decretores ; sed tanquam Mttysl, huic quoque didatui* : ^ol;f teexnomine. Iste est, qui in hac coelesti disciplina placidiis ef- fuisit : nam ante Moysen, sacriiiciorum caeremoniGei et eii^iHticisiOQi^ ritus frequentissimo viguitusui qui tamen specialiter per eumdem Moysidh indui catus est (Exod, xxxv, i2 ; Gen, vni, 20 ; Exod.xii, 3); Sie ergo et huic beatissimo legisiatori non pree- jttdietot nlii {>pHr«6) (f^ saiKstfle rogul»; ttunia des- D cripsei*unt : sed magis ut assertores ejus sancita coniirmeat. Neque enim abs re sanctus iste Moysi conparatur, quandoquidem, non pauca maguaha pene similiter^ ab utrisque geruntur. Mysterii itaque majestate separata^ qua sub Moyse, omnia in figura coniingebant (/ Cor, x, i 1,), de caetero multa reperies, qu» similia, tanquam sub uno spiiitu gesta, noster iste patravit. Et hoc equidem privilegium utrisque est commune, qaod ambo sunt legislatores. Ille querelas Hebraeorum turbas de ^Egypto exire su8sit; iste vero, quasi de genuinis carnalium desideriorum tenebris mul- tas ex populo acquisitionis calervas suo ducatu abstractas, ad terram viventium introducit. liie mare Rubrum divisit ; iste post Petrum, inusitato miraculo, discipuium equidem super aquas cur- rere fecit. Dum plane in utroque faclo itqueat rerum obstare nataram ; videris quid horum prse- celiat: utruni vel a^quale sit, aquas divisisse, aut super eas sicco vestigio cucurrisse. IUe in exus- tis arvis; aquam sitienti populo de petra produ^it (Num, XX, 10); istc de sicca rupe, fontem usibus moiiachorum ehcuit, hodieque in rivum iluit. llle brutos mores Judeeorum, quos incredulos vocat et rebelles, virga legis coercuit ; iste monachorum gregem, sicut voluntarie auditu auris obedien- tem, quasi una persona, propter imum cor allo- quens, fihum nominat, et suavijugo Ciiristi sup- ponit. Multa dici praeterea possent, quibu&istarum per- sonarum cunvenieutia patuisset. £t hunc quidem beatissimum patrem legislatio speciaiiter Moysi comparat. Sed magnitudo virtutum, atque signo- rum, quibusque eiiam excellentissimis viris, con- sertum nihilominus ostendit. Sicut ille mirabilis ejus vitsi relator, papa videlicet Gregorius astruit, qui assignanter ex quibusdam factis, ipsum ali- quibus nominatim expressis cosequat, dicens ioter csetera : Nam in aqua ex petra producia, Moysen ; in ferro vero, quod ex profundo aquse rediit, Eli- steum. Iq aquae itinere, Pelrum. In corvi obe- dientia, Eliam. in iuctu autem mortis ininiici^ David video et perpendo. Vir iste spiritu justorum omnium pienus fuit. Qui et in dono prophetisBy el in dignoscendis bominum cogitationibus, atque in secretum agnitione judibiorlim, valde eum pers- picacem fuisse qoq iacet. Postr^mo, quod inter plurima superui muneris charismatai apprime disertus fuerit ; et quod monachorum reguiam, sermone lucideuto, et discretioue praecipua scrip- serit, Iffitabundis auribus eorum narrat. L.8etabuQ- dis, inquam, quia grande gaudmm quibusque saQum sapientibus hoc aflTert : quod eis supemA providentia, talem ac taQtUnl ducem, ac {>raecep- torem constituit, quem ad prolnulgandam cceles- tis discipUnee legem, dignum et idoneum totus mundus agnoscat.Gaudent ergo, etquasipreeTiuin sequentes, de ejasnutupendeut^et cordis acienl in eum defigunt. Gaudent, quiaperejus magisterium« ad ceeiestis militi» tirocinium surt ascitii Sperant sttbdjuadueattticuUt(Ulte8,adBuperni regist^^atium 7«6 SERMONES QUlNOUfi 72« intromitti. Et quod suis meritis nequaquam pne- A sumunt; ejusdem sui ducis intercessione adipisci confidunt. Ad hanc itaque lucernam, quasi in ca- liginoso vitffi hujus stadio micantem, subinde re- spiciunt, e( in ipsa vident quo gressum operis tendant. Lucerna est igitur beatissimus Benedi- ctus. Lucerna,inquam,ad hoc super candelabrum posita, ut ardens et lucens, sicut de suo prsecur- sore Veritas attestatur, omnibus qui in domo Dei sunt, resplendeat (Malih, v, 13 ; Joan, v, 35). An et iste superno amore non vehementer arsit ? An et iste, cum verbo et opere, tum signorum splen- dore non reluxit ? Est igitur lucerna sed quaiiter eumdem prseceptorem suum^ imo et dominum legiones monachorum decentius appeliabunt ? Do- mmum, inquam, siquidem et £lias dictus est do- b minus Elisfiei. £rgo pietatis affectu vocetur lu- cerna. Sed quasi parum est, vocetur etiam stella. Non tamen qualist^unque , sed talis^ quee erudiens muitos ad justitiam, refuigeat, juzta illud Danie- lis, in perpetuas aeternitates. Vocetur etiam sol, quia fulgebit sicut sol cum justis, et nunc in Ec- clesia, et tunc in regno patris eorum. Vocetur etiara angelus, quia legem requiruntex ore ejus. Postremo videant et gaudeant, quam proprie vo- cetur Benedictus, quem Deus adeo benedixit in omni benedictione spirituali. Et per quem tanti benedictionem heereditate possidebunt. Fateor enim, quod ejusdem patris dilectoribus adeo placet talivocabulo censeri,quod soletmaxi- me post divinum nomen, more Christiano versah. p Quis enim pie loquens, aut Benedictum, aut bene- dictionem sul) quolibet obtentu non dicat? Caete- rum laudes ejus resonare, talibus utcunque con- grueret, qui juxta Apostolum sciunt, quas est spes vocationis Dei(Ephes. i, i8). Videlicet et illius vo- cationis, qua non solum cum aliis Chhstianis communiter ad fidem vocati sunt, sed etiam ad subeundum celsiorem gradum, per eumdem pa- trem institutum, qui in vacuum gratiam hanc ne- quaquam accipiunt, sed qufie a Deo donata sunt (IlCor. VI, 1), norunt. De quibus^ propter cor et animam imam, sub unius populi vocabulo Deus dicit : ObaudUu oris obaudiunt mihi, quem nimi- rum in sanctis ejus Laudare jubemur (Psal, xvii, 45 ; CL, 1). Sed quales eum laudare debeant, Scri- ptura non tacet, dicens ad ipsos : Qui timetis Do- minum laudate eum ; et item : Laudabunt Domi- num qui quxrunt eum (Psal, xxi, 24^ %^), Quo contra : Non est, inquit^ speciosa laus in ore pec- catoris (Eccli, xv, 9). Quid ergo de nobis censen- dum est, qui supra modum peccatores sumus, et laudes ejus attentare prcesuminus? Sed divinae pietatis divitias attendentes, de ejusdem indulgen- tissimi patroni misericordia praesumimus. Denique eadem Scriptura, qu£e inpersona justo- rum dicit : Laudent eum cceli, mox subjimgit^ et terra (Psal. lxvui, 35) : ne peccatores desperarent. Nam adeo misericordiam suam Deus multiplicat, ut non solum homines, sed etiam jumenta salvet. Ergo Qt nos, 4^ ejusdem patris laude, licet indi- D gni, gaudeamus. £t quamvis non sit nobis os ape- rire pree confusione, tamen illud Mosaicum unus- quisque nostrum eidem dicat : SciOy quia mistri- cors es, Domine {Psal. xxxv, 8). Cum metu et spe preestolantes, utrum sicut regibus consuetudo es^ ut in suis natalitiis reos absolvant; sic iste prin- ceps Dei propter gaudium suae sanct» soiemnita- tis, vincula nostra relaxet. Siquidem et iliud occur- rit memori^e, quod inter pretiosa filiorum israel munera, ctiam pilos caprarum (Exod^ xxv, 4) quidam detulerunt. £t quia per illos peecatorum confessio designatur, saitem vel hoc unum offera- mus. Verum si deest aurum sapientiae, si argentum rite laudautis eloquii, si diversarum virtutum gemmee, prostremo si castitatis byssus miseris abest, vel preedictos caprarum pilos oflferamusv quia forte et ipsi cum veraci confessione piace- bunt. Veraci scilicet, quia quem adhuc ex consen- su peccare delectat ; falsum est, qilod de pmte- ritis vere pceniteat. Ut autem quiddam de huolano usu loquamur, si quando paterfamilias, post tem- pus, domum suam revertitur, omnis familia solet adgaudere : cum quidem et catelii exsilientes-, quodam gestu membrorum se monstrant lietari. Quapropter et nos, licet jumentis insipientibus merito simus comparandi, tamen si ob istius ho- norem solemnitatis, quse eumdem nostrum Domi- num nobis quodammodo repraesentat, gavisi fue- rimus ; vel micas misericordise ejus sperare quasi catuli sub n ensa poterimus. Et hoc non ex nolns^ sed ex bonitate evangelici regis qui caecos et clau- dos ad convivium suum dignatus est asdscere (Luc, XIV, 13). Bene ergo nobiscum agitur, qnod idem paterfamiMas nus suissolemniisinteressenoii dedigdatur. 0 quanti sunt etiam in remotissimis trans maria regionibus, qui tantopere gauderent si eis vel semel ad ejus sacrum tumuium accedendi possibilitas esset I Unde etiam considerandum 6st quid a Deo nobis donatum sit. Ne forte si efus praesentiam minus reverenter senserimus, aut in- fecto corde, quod absit, in conspectu ejus vacui venerimus, dicat ipse propheticum illud : Non est anima mea ad populum istum (Ista. xv, 1 ) ; et item : Propees tu ori eorum, et longe a renibus eGrum (Jer. xii, 2). Propterea cum ad exemplum evange- lici illiusregis intraverit, ut videat solemnizantes, tanquam discumbentes (nam cum spiritu Dei ple- nus sit, nihil est in creaturis Dei quod eum latere possit), quisque nostrum procuret, ne forte pater- nos ejus ocutos cordis emuctu vel corporis offen- dat..Nam, ut ipse dicit : Omnis exaltatio genus est superbicB, per quam maxime quisque sit abo^ minabiUs, ut scriptum est, apud Dominum {DeuP. XXII, 5). Meminerimus tamen, quia ad supemnm judicem^ vel ad senatores coeli placandos, recogi- tatio seu confessio peccati specialiterprosit : juxta illud : Narra si quid habes^ ut justificeris (/sa. xLui, 26). Iniquitatem meam, inqnit, ego agnosc^, £t ideo quasi securus postulat : Averte faciem tuam a peccatis meis {Psal. l, 14). Quisquis vei^ nostrum vult sui merHi laciem contemplari, ne* 727 S. ODONIS ABBATIS CLUNIACENSIS II rt% cesse habet ut in hoc speculum intendat,id est, ut A pluribus innotesceret ; et non solum apucj Latinos' ejusdem beatissimi confessoris actus soUicitus perpendat. Inspectis etenim, prout nostra parvitas est, iliius gestis, vel quantum nos in imo, vel quantum ipse in sublime sit, animadvertere pote- rimus. Hinc de quoUbet poenitente sortptum est : Respiciet homineSy id est, sanctos, e9 dicet : Pec- eavi (Joh xxxui, 27). Qiioniam ad illorum specio- silatem considerat quantum se deformem atten- dat. Quffi utilas autem de eadem confessione pro- veniat, ibidem signatum est, cum dicitur : Libere- mus eum de superbia, et de his qux feeit, ut non eatin perditUmeni(Ibid,, 17). At vero quia Scri- ptura jubet : Sanclus enim dies Domini est, notile contristari (fl Esdi\ vui, iO); quod ex nobis vel scd etiam apud Graecos notissima foret. Nec illud praetereat quod omnimodis gaudendum nobis est, hunc tantum splendorem in hanc nostram occi- duam regionem venire, divino nutu donatum esse. Nec abs re credimus contigisse quod chentem uni- ce dilectum, beatum videhcet Maurum, has in par- tes adhuc vivens direxerit, et demum se transferri voluerit. Forte enim, cum sancta mens ejus adeo dilatata esset, ut omnem mundum simul conspi- ceret : hunc locum, sibi quodam occulto consilio speciaUter delegit. Videril ergo quisquis esl, cui locus tam multis usquequaque tantum desiderabi- lis non negatur : quanti habendus sit, quantaqiie reverentia e\coiendus. Pondus quippe cujuslil>et in.nobistriste est omittamus : et quasi nobiseum B reatus, non solum ex inteUectu gerentis, veltcm- sit hodie sponsus, gaudere prassumamus. Munus vero.nostree confessionis, velut ante pedes pater- nae pietatis ofTerentes, nostrum posse in ejus laude eLadmiratione, totum sublevemus. Ejus vero lau- des, quisque tanto celsiori voce clamet quanlo hunc ardentius amat, vel ejus vitam perspicacius pensat, quce nimirum a sui primordio, tota admi- ratione dignissima est. Nam quam magnificum iUud est, quod patemas, ut fertur, eo deserente opes, admodum domicilium sibi Spiritus sanctus, in . ejus . sacro pectusculo coUocaveral, qui esse phUosophorum inania studia adhuc tenerrimus cognovit; qui grandffivo animo jam tunc eremi vastitatem subire ausus est. Quodnec ipse quidem pore, sed etiam ex loco solet pen«iari. Hinc enim velut a majori exprobratione, contra Impium vox divina queritur, dicens : In tet^a sanctorum tni- que gessit, et non videbit gtoriam Domini (Isa. XXVI, 10) ; et item : Dilectus meus in domo rnea mate operatus est (Jer. xi, 15). AUoquin, quem preesenUa tanti patris ad sui reverentiam non fle- ctit, spiritum Jud» videtur participai*e. Cujus du- ritiam, nec visio, nec Iocutio,nec convivium ipsius Domini emoUivit. Inspiciamus ergo, quid a Deo donatum est nobis, et ablatam gratiam nuUatenus in vacuum recipiamur. Tantus fulgor, cscitatem mentis nostrte iUuminet. Tanta pietas, duritiam emoIUat. Tam potens medicina, vulnera nostra Martinus, toto orbe mirabUis, fecisse refertur. Et n sanet. Si enim adhuc puerulus ita capisterium re- :^ : 1 u _j-i A' _-j -xi ^«-««.:* >,f nAr> »/>;fi«.««.o ^.,;^A». «.««*x««.ama» . n^« quia jugum non solum ab adolescentia, sed etiam ab ipsainfantia portavit (Jer. ui, 25), ut ibidem Jeremias prosequitur, in Ulo CGelesti capitolio sin* gulariter sedebit. Nec sine divino moderamine ge- stum fuisse constat, quod aeuleos tentationis in sese tam vaUdos, ibidem expertus est. Sicut enim dux bonorum Petrus, primo sibi ostensu^s.. est tunc Dominico gregi praelatus ; sic iste princeps Dei tan- torum mUUbus monachorum prseferendus, opor- tuit ut proprio disorimine probaret^quaUter sut>di- tis misereri debuisset. Quia tamen primo certami- ois impetum fortiter devicit, tale quid deinceps nunquam sensit. Quam obedienter sane, et quam diseirte privaio bono quisque del)eatcommune bo- num prwferre, hic spiritaUs discipUufB magister in hoc suo facto demonstrat. Quod mox ut expetitus est) dilectam soUtudinem se vincens deseruit, et voto suppUcum satisfecit. Quoniam vero sancta atque admiranda ejus gesta in promptu habentur, nos interun taceamus de iUis. Hoc tamen ad ipsius honoriticentiam referamus, quod non aUus quUi- bet ex magistris Ecclesiae vitam tanti patris diges- sit^quam insignis iUe disertissimus papa Gregorius, qui totum quod scripsit, quasi aurum refulget. Divinitus enim dispositum est, ut cum isdem ex- ceUentissimus legislator in o^eteris modis sit a Deo decoratus, etiam hinc majori auctoritate tam ipsi cpim legislatio ejus roboretur, quod eamdem vi- tji^i^umTpus apostoUcffi sedis pontifex ordinavit. Qlfg^ ^cilicot vita, etiam ex occaaione- Diaiogi ejus, D paravit, ut nec scissura quidem appareret ; nos. qui vasa ad honorem in domo Dei per gratiaiu vocati sumus, <|uia multas peccatorum scissuras inourrimiis, per eumdem medicum qui jam suo regi sociatus est, repai*ari potenmus. Si nigredo scelerum nos decoloravit» non simus ut i£thiopes, qui uon mutant peUem suam ; sed ad ejus manum recurrentes, annonam misericordiae, sicut iUe cor- vus, ab eo requiramus. Si etiam inter injuriosos merito computandi sumus, iUum tamen anectura, quo pro se odiente flevit, ab ipso reposcamus. Ne- que enim supplices, quamvis indignos, aversabi- tur, qiii pro perseverante in maUtia lugebat. Cau- deamus ergo, et erga Dominum nostrum, quo valemus adnisu dilectiouis afrectum exliibeamus. Nam idcirco dimissa sunt Mariee peccata mul- ta, quia dUexit multum (Luc. vu, 47). Cseterumadlaudes ejusdem principis Dei sem- per^ juxta Psalmistam, adjicere, cuiquam deside> randum est. Sed nos affiectum quidem exhi- bere possumus, perfectionem vero tantffi rei nequaquam explere suflicimus Quapropter ea- sdem ilUus laudes , non una vox, non una congregatio, neque una urbs vel provincia pro- clamat ; sed ubicunque sancta Ecclesia diffundi- tur, per tribus^ per nationes^ per Unguas, laus Be- nedicti frequentatur. Si enim in muttitudinepopu- tidignitas regis est {Prov. x\y,^S), ut ait Salomon, quantum putamus esse dignitatem istius regis, quem tam numeFOsus prosequitur exercitus mooa- 729 SERMONES QUINQUE. 730 chorum ? Quis unquam rex aut imperator in tan- tis mundi partibus imperavlt, aut ex tam diversis nationibus sibi tantas legiones conduxit, quantas videlicet iste, cujuslibet sexus et wtatis in Christi mililia, voluntarie juratas disponit ? Quem quasi prsesentem intuentes, et vexillum institutionis se- quentes^ diabolicas acies viriliter infringunt* Qui^ bus illuc prophelicura coaptatur, ej^unt oculi tui, videntes prxceptorem tuum (Isa, xxx, 20). Deni- que fidelis opinio est, quod unusquisque sancto- rum cum illis surget in regeneratione, quos Do- mino acquisivit. Cum igitur universi hujusce ins- titutionis ejus sequaces, in unum coacti fuerint ; quale signum apostolatus Benedicto tunc ille co- piosus exercitus seipsum exhibebit ? 0 qu-^.li gau- dio tunc ille tripudiabit, qui sese iUis cohortibus immiscere potuerit ! Nunc omnes, vel loco vel aifedtu vicini, iii eum cordis intuitum dirigant. Omnia enim omnibus factus est. Habet enim pueri formam in puero quam sequantur ; ut quoniam ad exemplum Isaac Deo obliti sunt, primordia sua caveant fermentare. Ac deinceps quique per aeta- tum successiones sint perfecti sensu ; ut a paterna dui nutritii pietate non degenerent. Ne forte si ab excellentiori gradu ceciderint, gravius eiidantur. Sed et nos quicunque deliquimus, nulio modo ab speranda clementia deficiamus ; quia vivens et post obitum mortuns suscitavit, confracta restau- ravit, desperata curavit. Et q«iamvis non fecerimus ejusvcluntatem, Do- minum tamen invocemus eum, etsint oculi nostri in manibus ejus intendentes, donec ipse suos at- toliat super nos, et misereatur nostri. Sit nobis semper Benedictus in corde, Benedictus in ore, Benedictus actu, quatenus si qua virtus, si qua laus disciphnae, ut illud apostohcum imitantes, quse vidimus in illo, et audivimus in illo, et audi- vimus ab illo, sectemur, ut nobiscum sit iJeus pacis per ipsum, in sflecula ssculorum. Amen. SERMO IV. . DE COMBUSTIONE BASIUCiB BEATI MARTINI. Exigitis, domini mci, divites inopem, eloquentes elinguem.Nam quia nuper basihcam (124) domni nostri Martini flamma-denuo voravit, et hac occa- ii siond quidam quasi fide vacillant, quidam insuper stulti garriunt, cur incendium non represserit; do- lor qui de priori adustione contigerat, nobis reno- vatus est, et ob hoc exigitis, ut quaedam quasi sicera verborum vobis coniiciatur, quee moerenti- bus propinetur, et ilhs aliquatenus succenseat. Quod quidem ego diu cunctatus refugi. Martinus etenim, cujus obsequio debetiste sermo famulari, major est quam dici queat. Quem, sicut de eo per- hibetur, usquequaque Deus mirificans, etiam in hoc glorificat, quod omni^ qui de illo et prosaice et metrice, sive etiam rhythmice scripserunt, et sancti et periti fuisse, et dulci admodum atque compto eloquio noscuntur, quo; pertulerunt edi" disse. £t nimirum, nisi jubentium auctoritas et rei necessitas urgeret, inconsequens videretur, ut is, qui de homine et nihil habet, et parum, id tentare preesumeret. Sed ad spem communem cor- dis oculos reducens, spero, quoniam Christus, qui benedicit pusillis et majoribus, non desereret hoc quod obedientia conatur obsequens imperio cha- ritatis. Nam ipse volat super pennas ventorum, exceUens omnem contemplationem angelorum: ipse descendit ad inferiora terrse, lactescens tene- ritudinem parvulorum. Ipse facit ut animalia vo- lent sequentibus rotis, ipse ut slellio brachiis ni- tens moretur in aedibus regis. Et cui patriarchfie veJ prophetsB cecinerunt, ejus laudes Uebraeorum pue- ri clamaverunt. Ut ergo dedit excellentes viros, qui mandatas excubias ducentes in laudem beati Mar- Q tini multo nobihter scril^rent; ita infirmis praes- tare dignetur, ut saltem velut canes modicum quid pro ejus zelo delatrent. Quando [quo] primo igitur tantsecalamitatis ru- mor, et vicinas et remotiores quasque provincias derepente pervolavit, ingens moeror et luctus om- nium corda perstrinxit, ita ut, sicut nobis relatum est, non solum quilibet rusticani, qui beatum virum quasi pecuharius dihp^ere consueverunt, sed et optimates quique lacrymati, quin etiam et re- ges.fuisse dicantur. Quibus equidem vim do- loris hoc maxime exaggerabat, quod eadem do- mus ante non multos annos combusta fuerat (125) : et nunc multo sumptu, multaque suorum indu- (124) Basiticam domni Martini ftamma denuo voravit. Non semel, sedpiuriesecclesia sancti Mar- D tini combusta fuit ante h. annum. Primo, tempore (^lotharii regis, per Wilicharium conjugemque ejus, uti scribit Gregoriua Turonensis, lib. iv Uistor, Franc. cap. 20, et libro x, cap. ult. Se- cundo per Nortmannos^ anno 853, sicut referunt annales incerti auctons. his verbis : « Anuo 853 Nortmanni per Ligerim fluvium venientes Turo- num Galliae civitatem prsedantur, et inter ahas «eiles ecclesiam quoque sancti Martini confessoris nemine resistente, succendunt.» Quibus concordat et Sigebertus Gemblacensis monachus in Chro- nico. Tertio rtursus ner eosdem Nortmannos anno Christi 903, quemaamodum testatur Historia do- minorum Ambaziensium^ dum ait : « Mortuo Odone rege, qui x annis regnavit, in vii anno post ejus obitum ab Erith et Bathet Nortmannis ci- vitas Turonis succensa est, ecclesiaquebeati Martini cum toto castro, atque cum xxvui ecclesiis. » Quarto denique, sicut habet Anonymus, Majoris Monasterii monachus : « ^AnakioanM^mMi Dwu^ nicffi 994, ecclesia beati Martini iterum concremata est una cum castro ab oriente, a fine sancti Uilarii usque ad sanctam Mariam Pauperculam, a meri- diea porta sancti Petrutionis usque ad Ligerim. » Non in hac autem, neque in secunda, sed in tertia combustione, quee contigit anno 903 sermonem hunc ab Odone dictum, et tempus ipsum quo cla- ruit, ct verba quee statim sequuntur, nempe, quod eadem domus ante non muttos annos eombusta fueraiy aperte demonstrant. (125) Etnunc multo sumptu. multaque suorum industria reparata. Primam oasiiicse sancti Mar- tini combustionem restauravit Euphronius archi- episcopus, illamque stanno texit, opitulante rege Ciothario, sicut dicit (iregorius Turon. hb. iv. cap. 20, et hb. x, cap. ult. Secundam ipsi canonici sancti Martini, qua potuerunt industria et excel- lentia reparaverunt, ut hic docet sanctus Odo. Pro tertia resarcienda, pecuniis jam deficientibus, ad Adefonsum Hispaniae regem recursum est, ut patet ex ipsius Adefonsi htteris anno 90(5 datis, fpwbenignitftt^ Joannis M^ssoni Papirii fratrisde- -. iT' .-1*^ 731 S. ODONIS ABBATIS GLUNIAGENSIS II. 73a stria tandem reparata pulchrius videbatur. Multo enim decentius nunc, quam ante illam combu- stionem fuerit, compta renitebat, longe tamen in- ferius quam priscis temporibus, quia nunc [tunc] et crustulis marmoreis intus obducta erat. Nam interdum Protonisso marmore paries rubicundus, A nunc Pario candidus, nunc quoque prasiao vi- ridis varium et satis pulchrum schema prcefere- bat, et foris aureoUs sapphirinis, atque musivis fulgebat lapilhs. Sed et tectum stagneis [stan- neis] (126) tabulis erat opertum. De iis qua»- dam adhuc indicia sunt, et quosdam grands- bit^, sfc habent : « Tn Dei nomine Adefotlsus prd Christinutu, atque potentia Hispaniae rex, Chris- tianissimo gregi, et cultoribus tumuli beati confes- soris ChrisU Martini Turonensis ecclesiae, in Chris- to, et per Chiistum, fleternam salutem. Litteras sanctitudinis vestree, quas per mansionem, es datum f deferri procurastis ad egregium pontifi- cem.apostolicse Jacobi sedis archiepiscopum Sisi- nandum : postquam eas ille graliose suscepit, et avide percurrens usque ad nostram clementiam dtestihare solerter non pepercit, recitatis qiioque vestris apicibus, de sospitate vestra gavisi sumus : B de Nortmannorum autem audacia, qiii domum beatt Martini incenderunt, snfFoderunt, ac ejiis pisciia dcpascuerunt, dolor exinde impatiens nos- fro infixuS est ^ectore. Sed quia certum est pro contemptu divinorum prfeceptorum, ettransgres- sione mandatorum, Judseam, et Jerusalem perni- ciem sustinuisse pressurarum, ac domum Dei, le- gemqiie diviham a multis stirpis f vicibus esse captam atcpie succensam. Sed quoniam non in fi- nem irascitur Dominus, a Jesu sacerdote magno, et Zorobabel, et Esdra, et Nehemia, in melius pro Dei jussu omnes ruinaB fuerunt contractie, ac do- mus Dei restaurata. Unde confidimus in merito et interVentu sancti Martini, qui vobis domum suam spiravit munire et instaurare, ut ultra non oculus . [conculcetj eam superbus,neccontaminetpoIlutus. De mirabilibus quoaue qu8B penes vos gesta sunt, ut Vestra narr&t sceaula, qure hodie agit Dominus in vestra ecclesia, loqui mutos, solvi colligatos, C audire surdos» auxit nobis miUiare gaudium be- nedictus Dominus, qui per magnam misericordiam corrob^orat m omni tribulatione Gcclesiam sUam. Ideo optamus vos bene valere, et sic ut prospere agatis, peragere procurate, et domum sancti Mar- tini instudete munire. Gaudemus valde de hoc quod recte f^tcitis. Et magis autem horum nos nabemus gaudium, cum audimus vos in viis Do- mini ambulare, et domum Deirestaurare,ejusqu% atria munire, ut ipso praestante, ultra non paveat ruinam. De csetero quod rursum insinuastis, quia penes vos coronam imperialem habetis ex auro et gemmis comptam, nostrae serenitati condi- gnam, et ob id apostohcam serenitatem Sisiniindi intervenistis, ut nobis hoc insinuare procuret, et emere peroptaret, ita ut restat [res ista], si nostrae complacuerit voluntati, apicibus redditis certifi- care vobis non differatur. Ideoque placuit nostr» serenitati hoc quod sermocinati estis, et insuper D opulentam impendimus consilii vestri [consiliis Yestris]^ratiam. Quamobrem pernoscite navalem remigationem inter vos et amicum nostrum Amal- vinum ducem Burdelensem inesse, et opitulante alti PoU potentia in hoc anno, qui estincarnatione Domini 906, indictione 9, inter csetera maxime dis- posuimus, ut mense Madio nostrae naves cum pueris palatii nostri usque Burdelensem, civita- tem remigent. Yos tamen, si et corde hoc implere nitimini, dirigite ipsamcoronam per vestros fide- lissimos fratres ad Amaluinum comitem Burdelen- sem, ut sit ibidem in mense diffinito mediante Ma- dio, et eam ibidem nostri pueri inveniant : ratione servata, utnostree ibidem remeneant naves, et pueri nostri, cum aliquibus ex fratribus vestris, quousc[ue duo aut tres ex ipsis vestris fratribus, cum aiiquantulis ex nostris pueris ct cum ipsa co- rona unam tantummodo ascendant navem, ut ci- tius devolent usque ad nostram, Deo auxiliante, pMMilnia. Qood si plaoiierii> extemplo piena- rium difflnitum direxerimus vobis per iUos pac- tum ; non enim minuere, sed augerc et locuple- tare causam ecclesiae vestrae nitimur. Insuper et munera in adminiculum fabricae conamur per fratres vestros vobis possidere. Quod si placuent, remittemiis eam sanam [per] ditatos ft-atres. et ob fastidium locupletatos. Sane optamus vestram be- nignolentiani, ut quidquid conscriptum habetis de virtutibus quie in ecclesia vestra post obitum sancti Martini, gratia etmerito ipsius Deo annuente factfle sunt, nobisdirigere non gravemini. Quoniam tamen nosde mirabilibus ejus habemus conscrip- tum, qucB in vita ipsius usque ad obitum mystice peracta sint : nos quoque multorum virorum il- lustrium vilam, virtutes, et mirabifia utpote eme- retensum f evidenter ac sapienter conscriptas ha- )3emus, quae ut remoror in Archivis vestris non habentur. Quod si vobisutilitas fuerit, dirigereeas procurabimus. De csetero quod conquaeritis cujus Apostoli tumulus hic penes nos habetur, cerlissi- me pemoscite Jacobi apostoU Zebedei, Bonargis, qui ab Herode decollatus est^ sepulcrum babemus in archis Marniaricis, provmcia GalaeciaB. Manu enim Domini guDernante, ut multse veridicfe con- tinent historife, Usque ibidem per ratem corpus ejus perlatum est atque sepultum. Gujus sepul- crum multis claret hactenus mirabilibus, lacinan- tur f dajmones, ceecis redditur lumen, claudis gressus, surdis auditus, mutis eloquium, multisque et ahis mirabilibus, quaecognovimus, et vidimus, et pontifices, et clen ipsius narraverunt nobis. Nam quomodoinJerosoIymaabHerode decollatus est, et huc sportatus atque sepultus^ vel quo tem- pore, vel quo.nodo, evidenter manifestum omni- bus, et veridicfB nostrorum archiepiscoponim epistolae, et Patrum historiae, et multorum testan- tur eloquia. Quod si ad singula modo voluerimus ea vobis narrare, in longius vexetur stvlus, quo modum excedemus epistolse juxta, imo festinatio- nem gerulorum qui noluerunl remorari. Sed opi- tulante Deo, dum vestri ad nos devenerint clenci, omnia hquidius et enucleata» nullaque lucubra- tione retenta, sed quod a sanctis PatriDus accepi- mus, et tenemus in scripta, vobis dirigere non ae- negamus, Deo annuente, et amota omni hsesitatio- ne, certe credatis, quod rectum et justmn tenemus Quod autem ex:{uisistis auantum ab Oceano mari eminus distat ejus tumulus, vel in quo loco situs est, a mari virio f pernoscite usque ad locum ui»i, Domino gubemante, duos fluvios, quos antiqua vetustas nominavit VoUam^ et Sarem, in locum, qui dicitur Bisria, vestrae sedis Irriensis, eccle- siae sanctae Eolaliae, habentur miUia x et exinde usque ad gloriosum ejus sepulcrum, habentur miOia xu. » Verum hic Hispanicae devotionis affectus ad laudabilem non pervenit effectum. Imo, sicut est apud Anonymum Majoris Monasterii monachum, hanc sancti Martini c ecclesiam toties concrematam optimates quinque, clerici et burgenses reaedifica- verunt, etne leviter amplius opprimeretur, muro firmaverunt,et turribus nrmis etmunitiissimis cep- serunt. » Denique combustionem quartam refecit Herveus thesaurarius tpsius sanctiprxsulis^ quem Glaber Rodulphus male et Henricum et Herineum archiclavum appellat Ub. ui, cap. 4. {i2Q)Sed et tectumstanneis taoulis opertum. Pri- mam super corpus sancti MartinibasiUcamaedifica- vit sanctus Briccius, ^us in episcopatu successor, in^IuAet «epuHus est, teste Gr^gorao Turott. lib. s* -m «EMO^BS t)l»Nau&. 781 vioreB fratres vidiiiiiis, qni ita testabantur, di- ceateav quod tiaachiBa domus contra solem respieikleDS quasi ffionticuiu-s aureus videbaturv et tam gratam . spe- iem cerueatibus repraesenta- bai, ut gloriam beati Martiui quodammodo testa^ retur. In arcuatis vero port cibus voluerunt eam prisci crastructores architect^H i, quoniam do- raus «tia^ qMamvis latissima sit, turl>is tamen sese imprimentibus tanlum soLei esse asgusta, ut Antipodia chori et aagi posticulas quamvi^ iM^entes subruant. Quam devotam vioientiam, oredt>> gr&tam ^abet domnus ipse Martinus, ad exemplum videlicet Domini sui, quem turbad co&iprimel»ant. iNuHc tamen et histriatis parfeti- btts, et Vitreis sapphii^o subomatis, quin et br t- cteoli« t&ureis deeusata non parum intuentes oble- ctabat. Wuando autem, utdiximi]s> fama tam dih nufttii circumquaque pervolavit, tempus jam instabat, quo ejusdem beati Martini solemnitas solet celebrari. Ciim quidem turmee populorum oatervatim irmunt partim causa solemnitatis at- tracti> partim ut dejectionem domus viderent. Siquidem ea vis naturee est, ut qui]il>et dolens oculis videre gestiat hoc ipsum unde doiet. Et cum res visa pius cor mcestificet, tamen quasi ad soiatium videre cupit, unde magis indoieatv Ferebatur autem inter piurimos, quod inter fra- tres nudius tertius antea discorflia saevierit, quin- etiam pndie quam sancta sedes cremareturv qui- dam ante semctum aitare et conviciis, et ver- l^eribus quosdam ex fratribus dehonestaverit : sanctus quoque Martinus cuidam pauperculo per yisum apparuerit,, et quasi conquerens dixerit^ quod ifl sua domo sit injuriatus^ et concite sit inde migraturus^ atque ad Tuteiensem vicum perventurus. Ita enim confluebai ingens turba^ ut putares quod afflictum Job veilent amici ex condicto visitare*. Tum quidem et nos occurri- mus. Ocuiis vero cuncta percurrentibus inunda- baot iacrymee. Et cum singula quaiiter ante vi- debant, flentes inspicerent, gemitus irrumpebanh i^mlis vero sanguine, de quo iacrym» nascun- tur, jam exhausto ( nam de eodem sanguine fiuunt» et ideo cura pro pietate funduntur, mar- tyrium quodammodo imitantur), ad auditorium secessimus. Tum vero nescio quid diu sermo- cinati sumus. Siquidem dolentibus mos est, non id quod ratio poscit, sed quod doior extorquet identitare. Tandem ad hoc ventum est, ut ad doioris augmentum diceretur, quod nonnulii beato Martino detraherent^ quasi qui non posset in- cendium reprimere, quo domum suam toties permisisset igne depasei : nonnuiii quoque dice- rent, quod hanc nostram aetatem jam haberet Hanc, quia^ parvuid nimis erat, Perpetuus, et ipse Turon. episcopus, a Briccio secundus, submovens^ coiistruxitaliam ampliorem miroopere, quam idem Groirorius describit lib. ii, cap. 14, et in ejus absida beatutn corpus ipsilis venerabiiis dancti transtulit. Verum et heic per Wiiiohariuffi suecensa^ cutia ibl A exosam, nec nio^ «uo preces snpiriH^m Mxki' dat, cum se per miracnia preesentera non t^^tekk''^ dat. Alii fiifailominus quasi discuterent quidnara sity ubi tanta psalmodia, tantaque missamm fi^equentia ceici>returv iil>i etiam temeritas pre- oandi tantum reprimatur, onr divina sev^tas adeo riomari (domiHari] permissa sit) cura uti- que in multis 11). Sed conveniebat nobis ilia yox qua dicitur : Tra- xerunt me^ et non sensi (Prov. xxni, 35). Ad confugium pro Chrammi quondapi eircumventio- ne fecis§et, Eufronius. decimusoctavus episcopus, eamin illa qua prius fuerat elegantia reparavit. et Clbthario rege brdinante slanho cooperuit, ut ha- bet jam diclus Gregor. Turon., lib. iv, CHp. 20; el iib. xf eap» uit 735 S. ODONIS AB3ATIS CLDNIACENSIS II. 736 nihilum redactus ium^ ei nescivi {PsaL Lxxn^ 22). Congregata sunt super me flagellay et igno- ravi (PsaL xxxiv, 18). Et idcirco Deus, qui terribilis est io consiliis, vindictain quam me- remur, in iliius sancti templi combustione mon- stravit, quusi ministris vindictae diceret : Isti do- mus exasperans mihi simt. Uitionem a sanctuario meo incipite, ut ignis indignationis, qui abys- sum cordis humani combusturus est partem do- mus interim assumat, ut cum a se desiderabile oculorum auferri yiderint, me ad ostium cordis sui pulsantem contempsisse poeniteat. Per hoc ergo quod in templo accidit, arrogantia nostra, ut ita dixerim, nobis in faciem respondit. Et omni- modis cavendum est, ne forte, sicut illic sequitur, spiritus fornicationis sit in medio nostrum, et B interim illius ignis pernicies, isti exteriori to- ties sit fomes. Saepe autem iit ut peccator quanto deterior est,tanto densiori csecitate corejus obtenebrescat, et cum boni atiquid fecerit, hoc apud se, sicut ille Pharisaeus, jactet, minus atten- dens quia bona quselibet Deo non placent, quae malorum admistione maculantur. Tali cuilibet di- Yina vox inclamat : Dicis quia dives sum, et nes- cis quia miserabilis est, et caecus et nudus : nudus videlicet justitia ; ceecus vero, nesciens ipsam nu- ditafasm suam videre. Effudit ergo Dominus, ut scriptum est, ignem in Sion, et vohiit reddere vastationem in flamma ; ut videhcet per indigna- tionem, quse in materiah domo desffivit, exti- meamus domus exasperans esse, animadvertentes C quid in occulto ejus judicio mereamur.Neque enim parvus reatus est, qui sanctam illam domum et e vestigio, et toties exigit concremari, ut cum pau- lo ante succensa fuerit, non sit aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Sed nec putandum est quod hoc casu accideritpropterilludJeremise : Quis est iste qui dixit ut fieret^Domino non juhen- te ? (Thren, ui, 37.) Et item : Si est malum in civi- tate, quod ego non prgBcepaHm, dicit Dominus [Amos lu, 6), vel quis dedit Israel vastantibus ? Nonne Dominus cui peccavit? (Isa xui, 24). Nos' * itaque scientes quia peccata nostra fecerint hfec, consequens est, ut ingemiscamus super injurias domni Martini ; imo potius super nos, quia si in viridi hgno hsec faciunt^ in arido qui fiet ? Alio- d quin dicitur : Dissipati sunt et non sunt compuncti {PeaL XXXIV, 46). Et item: F7H>ns meretricis facta est tibi, nescisti erubeseere(Jer. iii, 3). Qui vero ad nutum Dei contremiscunt, et sub potenti manu ejus sciunt humihari, audiant consolationem il- lam, quse post destructionem Hierusalem facta est, dicente Domino i^dificabo vos^et non destruam; jam enim placatus sum super malo- quod feci vo- biSy et vobiscum sum (Jer, xlii, 10). Et ille quidem, sicut Dotninus, qui cum tranquiUitate judicat, et cum magna reverentia disponit nos, placabitur servis suis. Nobis tamen competit, ut hunc in omnibus judiciis suis laudemus, et si qua bona opera in nobis sunt, in ipsis timeamus. Verebar, * inquit Job, omnia opera mea (Job. ix, 28),. Nam et ille postquam tanta ac taha pertulit, cum interim ipsis verberibus gratior esset, ut Deus ad hunc vi- sitandum venire dignaretur, adhuc se humiUat di- cens : Reprehendam meet agam pcsnitentiam^Job. xLii, 6). Nam post illam pridianam suceensio- nem, muris cum ihgenti studio compactis, septa monasterii communistis, hoc nimirum prscavere volentes^ne sancta domus ultra posset ab hostibas Isedi. Sed non satis attendentes in quanta reveren- tia sanctus iste locus ab antiquis temporibus effiil- serit, protinus rehgione relicta, commune diverso- rium esse permisistis ; ita ut feminis ad haurien- dum aquam, et ad diseurrendum quo voluerint portaru non resistant ; cum viderimus quod nuUi intra monasteru portasvel parum intrare licuerit; neque aUquis equitando statim per atrium transire ausus fuerit. Sed nunc ita negUgitur, tanquam si murus iUe non ad hostium repulsionem, sed ad ex- cludendam loci reverentiam esset erectus. Nec va- luit isdem murus ignem prohibere, quidem negle- cte contemptus exigebat succendi. Mordacius hoc dixerim, quia, vere fatebor, multorum corda per hoc moestificantur, quod locum pro amore beati Martini sacrosanctum non videant, secundum priscam reverentiam, venerari. Neque hoc parum dispUcet, quod quidam in eodem loco nutriti, se quibusdam laicalibus vel nimium pomposis vesti- bus dehonestent, cum talis esse consueverit eorum conversatio, ut hanc etiam Romae laudari audivc- rimus, quibusdam Romanis dicentibus : Quia non esset necesse Romam proUsci, qui templo beati Martini morerentur vicin ari. Jeremias propheta plan- git, colorem religioni congruum immutari. Dicitur alias : Ne glorieris in vestitu unquam (Eccli, xi, 4). Viderint ergo isti quam stultumsit^ decore ves- titus gloriam emendicare, et decore virtutis ani- mam nudare. Ceeterum iis, qui de potentia beati Martini deUrant, amator ejus, et decentissimos re- lator Sulpitius jam oUm satis respondit. Nam cum aUquando vestimenta ejus pariter afflaret incen- dium, quod tamen iUe protinusin medium se pro- jiciens frigidum sensit, quidam simUiter occasio- nem detrahendi sumpserunt. Responsio tunc iUis facta, istis sufficere deberet, qui nequaquam hoc mirarentur, si dispositionem qua Deus mundum regit, vel tenuerit, attendissent. Parum est ut mi- rentur, si hoc templum et superbieev vel luxuriie vi- tUs forte poUutum^ tahbus quibusdam Deo cognitis causis exigentibus, flamma purgaverit. Discutiant potius quidnam sit quod ab origine mundi mala praevaleant. Cur impio Cain justum Abel subrue- re Deus permiserit ? Et cur Job incomparabUiter tunc temporis justum^ usque ad' sterquiUnium et vermes Satanas compulerit ? Cur Joannes, quo ne- mo major inter natos mulierum, rogatu saltatri- cis pueUs8 decoUatus sit? Certe si isti Christum in cruce vidissent, non, sicut iUe latro, regnum ei restare crederent. Qui etiam si apostolos cse- sos publice vidissent, et Stephanum forte nocte el die bestiis expositum conspicerent^ fidem Christi inanem putassent. Sed postquam ex fide mimdus 737 SERMONES QUINQUE. vivere coepit, consilium divinffi dispositionis^ si re- A verenter attendit, intelligit, quia regniim Jesu non est de hoc mundo, et sancti ejus non habent hic manentem civitatem, et idcirco hic non quserunt gloriam, quam in futuro sperant, nec signum ah- quod unquam hic nisi pro ulihtate proximorum quaerunt. Hinc propheta non propter se sed prop- ter inimicos suos orat salvari, dicens : Propterini' micos meos eripe me (PsaL lxviii, 19), id est, per meam ereptionem inteUigentes potentiam tuam convertantur ad te. Scientes eniin quia nequa- quam possunt hanc vitam sine peccato transcur- rere, optant potius ut hic ad sui emendationem affligantur. Nam propheta rogat : Proba, Domine, et tenta me (PsaL xxv,2). ttem ahus : Ingrediatur putredo in ossa mea [Habac. lu, 16). Quam sibi B utihtatem inde speraverit, manifestat, subdens, ut requiescam in die tiibulationis (Ibid.), Afflictus quoque Job : f?a?c, inquit, erit mihi consolatiOy ut affligens medolore, non parcat (Job yi, 10). Nam et Apostolus non gloriatur, quod in paradisum, et etiam usque ad tertium coBlam raptus sit, nec quod ineff&bile arcanum inibi audierit ; sed potius gau- det quod ter naufragium fecerit, quod ter virgis csesus, quod semel lapidatus sit. Sed isti queruh^ qui miracula semper quaBrunt, hanc dispensatio- nem attendere nesciunt. Nam superbi et vani hoc semper fieri gestiunt, imde rumor popularis et inanis gloria crescat. Sed quicumque timorati sunt, hoc magis desiderant, unde vel purgatio peccato- rum fiat^ et mens a superbia defendatur. Nam si q Martinus sibi potentia consueta flammam depulis- set^ utique ultio peccatis debita restaret, et impietas quasi impunita forte succresceret. Sin autem ex hoc quod sancto cuihbet in praBsenti accidit, virtus ejus pensanda est, jam non unus, sed omnes sancti; non mediocres, sed summi dehonestabuntur. Sanctus namque Benedictus monasterium ffidifi- caverat, rehgiose videhcet ac pie, sicut utique be- nedictus. Cui tamen revelatum est, quod hostibus esset divino judicio tradendum ; hoc sibi tantum concesso, ne quahbet ex animabus periret. Parum sane dixerim quod et forinsecus, et confessori quamvis magno acciderit. Sed credo non parum et insipiens censebit, quod supradictus Baptista potens iUe in miracuhs, utero Christum Dominum ^ sentiens, sanctissimam vitam ducens^ pro testi- monio veritatis occumbens, iUe imcomparabihter magnus in semetipso, hoc est in suis sanctis ossi- bus taha pertuht, quse ingentem audientibus hor- rorem incutiant. Nam ut Eusebius in Historiarum hbro XI narrat, sanctum ejus sepulcrum apud Se- basten positum pagani confregeinint, tunc ossa combusserunt, quee terreo pulveri immiscuerunt, et ita per campos passim disperserunt. Sed mona- chi quidam supervenientes, eadem hora sancti corporis frusta divino nutu reperta coUegerunt. Ad sepulcrum quoque Dominicum per muUos annos idolum statutum est, ut quisquis se iUuc in- chnasset^ idolum adorasse videretur. Ipsa crux Domini diu Judaeorum celata fraude,tandem mi- 738 rabihter reperta postmodum a profano rege as- portari permissa est. Viderint isti secretorum dis- cussores, qua Dommi dispensatione et taha, et liis simUia fieri sinanlur. Nobis hoc unum conve- nire videtur, ut a divinis judiciis Umeamus, et vi- dentes hoc quod accidit, quisque nostrum dicat : Domine, audivi auditum tuum, et timui ; Domine, consideravi opera tua, et expavi {Habac, ui, 2). Et item : Confitebor tibi, Domine, quoniam iratus es mihi(Isa. xii, 1), et cffitera. Et quia per materiale templum dedit spirituahbus significationem, ut fugiant a facie arcus, id quod UUc preemitUtur, supplicemus, ut quoniam iratus est, sit etiam mi- sertus, dicentes : Increpationem Domini susUnebo, quia peccavi ei. Tunc pr»terea non incidat nobis iUud diabolicum suspicari, quod iUa virtus domni Martini defecerit. lUa pro sui magnitudine toto orbe murabihs ; Ula, ut ita dicam, probata signis. Quin poUus credendum est, quod Ula ejus charl- tas, qu88 semper eUam erga ejus cemulos pro- pensa et benefica fuit, ita iUum adegerit, ut hoc a Domino impetraret. Nam quorumdam sanctorum, qui causa ahorum injuriari maluerunt, facta con- siderantes ; in hanc opinionem non abs re veni- mus. Siquidem Moyses rogabat Dominum Deum suum, ut noxam populo dimitteret ; sm ahas, de- leret eum de libro vitae. David quoque videns ait- gelum caedentem populum, postulat utsuperseet domum patris sui gladius vertatur. Qui et inter- fecto patricida fiho lugebat, dicens : Quis mihidet, ut ego moriar pro te, fiU ? (IIReg. xvm, 22). Sed et Jeremias cum ex ore Dei popidum in iEgyptum descendere prohiberet, et iUe contemneret, nec sic eum deserere potuit, sed cum ipso populo des- cendit, a quo el interfectus est. Paulus etiam apos- tolus vas elecUonis optat anathema esse pro fra- tribus suis. Sane Stephanus orare non poterat, ut pro lapidatoribus moreretur, quoniam ipsi hunc in mortem urgebant : unum tamen eis quod su- pererat impendens : iVe statuas, inquit, illis hoc peccatum (Act. vn, 53). Sed quid de servis dici- mus, quandoquidem ipse Dominus omnium pro impUs, ut ait Apostolus, mortuus est. Unde et pro- pheta dicit quod aheniun opus susceperit, ut fa- ceret opus suum. Pati enim, et irrideri, et mori ahenum est a Deo : salvare autem, ejus opus est. Sed iUud quod ahenum est a Deo, pec- canti homini debebatur. Et tamen aUenum opus suscepit, ut opus suum faceret, quia mori dignatus est ut morte dignos salvaret. Videamus autem an in Martino tale aUquid fuerit. An non ista charitas hunc urgebat, quando chlamydem pauperi divisit? Deduabus quippe tunicis praeceptum est, ut harum altera non habenti donetur. Sed iste non solum Pharisai(;amjustitiam, sed etiam Christianam longe supergressus, ipsam unam cum sua nuditate parti- tus est. Nam a latrone vinculatus, se esse prorsus asserebat securum, iUique magis dolere, qui* la- trocinia exercens, Christi misericordia osset indi- gnus. Tunc nihiiominus hac dUeetione,'quaphxri- mum flagrabat, cum sciret, quod' nft S. ODONI» iJB4m CLGifUeENSIS II. TflO Bon poflsel vewrti, pFD paoo taqidii mter oki^s restitueoda proiieisoi loDgiii» noa dubitavit. Et tene quilibet aliu» etiam praesentes poterat obliyis- ei. Nam eadem eharitas in fine, quod est deoentissi- ■ium,pr»oip«ie fervebat, eum ecel-este reguum quod ah infantia suspiraverat, et insuper ipsam Christi praaeiitiam, quoad ipse veUet, diif^ri sibi pro amore diseipuiorum non reot)sabat. An modiea est iUa eharita»^ Aut bomineB» quando negligeret, qui bnitis etiam animalibus eompatiendi affeotum Irequenter mdulsit? tJnde quidam, qui Grammati- ous oogDoaninabatur, puper garriebat, quodinejus vita superfluo positum sit de iepore, quem a oani- bua eixemit. Sed quiennque tales sumu9, qui nul- lum genus oommendationis apud iUum ex nostra ju&titia habemus, noiiphi»»obis aliud miraculum, quamvi& grande, placituri [placituruin} videtur : quooiam si in atiis majorem potentiam, in isto tatten monstrat ppcf>eB»iorem miserendi affeotum. Se4 qnki debilitatis ^de liberatis) animalibus dif»' mus, oum ab ipsis qnoqpoe baBretieis Maximi ghi^- dnnBSummoverittlikM^pepipsi daMBoaio^ »i abho- nuDam infestatioae eessaret, veniam pollk>itus si| ? Quod equidem ideirco dixit, ut quoedam fratres, quorum vilia diemon itle expoaebat, a desperatione rotrahefet. Itaqueh»eet hujusmodi alia recoieotes, ineuBctanter eredimus, quod domum suam non pro iBopia virtutis, sed pi^» dispensationis causa pemiserit aduri. Si quseritur quae sit ista dispen- iatio, hoo iteruiB menti ocounife, quod illi, qui in e)usdem domu^ oonstructione pridem laborave- raBt« nihil de sua mereede perdiderunt, quoniam, elsi opu» periit, pii tamen operis n^ees restat : Bicut sermo divinus quibusdam pie laborantibus aasoverat, dicoBs : EHt merces ^peri ves^» {II iVir. xxY, 7). OuiB potiu»»i qua et levis oulpa, quod fre- queater fit, in eodem hiboro se immiseuerat. er^- dimu» ^ne esee purgatam. Nam Ib ipsis boBis operibus aut p^ elationem, aut p^ teporem seepe dielictum sese immiseet. Et idcirco jubeBtur sacet- dotes holocausta sua lavare, videlieet ut in ipso bwo opare qmsque timeat^ et velut ho»liaBQi lavans, laeryma» fuDdai. E»t el aJia di^peiksationis causa. Pleiique epim et pro iajuria sancti viri doteiodo, et ad restaurationem locorum, sanctum studium, aive rea sua» kapertieotes, ceeleslo sibi praemiom sttiit mercati. Q«ii seikicet, si hasiliea in suo statu persistevel, Bihil tale fecissoBt, aed pidaris in- UaBtea fopte rtsisseBt. Adbao enuB majus, »i bob teuMre dixeriiB, per heo eveaire confidiaE^u». Nam de peaoatis illlii, quiliMi»esiigeatibus id aotum eaft, si deufheepa ab i|i& eessatum fuerit, iodulge»- tiam speramua veBifei« quia Deu^. bod di^udieat biak iB idipsBra. £i verum est iUiBd Job dioentLs : Qm afftictM fuerit^ erii ki ^ria {Jo^ xxii, 29). £i item iB Jeremia, post desfcr^etioBem templi loqmBfi Etoua ad rehquia» GaplivoraiB: Nel/Uief iBquitt timeife^ Jom enim pbacatus sum suj»ep malo qmd intuli volns {Jer. xi,u, 10). Quod tamea doh eenlesi^ bob ooBsuimu» puhvilk)», supev quo&, ut Bsiahiek TndMgiuiit Beoealotea Bit^Iiiff r tyiii afiiiif A^ A qui niourum hoc de ilh» peceatia assemni»!, tpm apud Apostolum per fenum ao stipulam desigiian- tur, noD de illis quee i>er ferrum ae plumbura, qvat ignis consumere non potest. Gfieterum, eul pfoail, et oui officiat, noverit Ule, qui nihii sLoe causa fieri permittit. riobis illud Scriptum cOBsideraa- dum est quod omnium operum ilei BuIlaHi pessU invenire homo rationem, sed sicut item scriptum est, oum de nobis ju^ perierunt B Quapropter &iunmoperecavendttme»t, nedoBxum, quamv^s flammis traditam quilibet ooBtemBeiuIam putet> quia licet pauperettla> teiBpeatalo cooims- sa videatm% et oui tVxminus: faeieia suam parum- per abaeojadeirit, tamen ia miaerattoBibua BiiiHis consolabltur eam, ut secundum muItitudiBeaL do- lorum ejus, consolatioiies quoque ]|9B4il^ni oaiB. Quaestio sane, qua» illo» movet, qui dicunt» m» in eo ioco ubi pLus booa, et iwms maia fiwl«. ultio frequentius siBvit, a multis. saepeiveBtiLata qs^ sed a nuUo penitus exposita. Nara qi^ando mAll« beBe est, et 1 onis male, ojb hoc fortaseiftfii, iiLt boQ^ mahpreoseotia qu» cvpiunt pereipiaat, et peresM^ felioitater excLudantur :, b^ai vero qui laiie (eli^ esse Bon eurant,, propAer qUfSedam peceata, siae £, quibus hanc vitam ducere nequeunt, hic flageLUea- t .r> ut post hoe mafi^uri» gaudii^ m^seraBlur. TameB iBdiiferenter et t>QQJl.s bene,.et mJjis male est ; et tuno quoquie nescj>tur ^um bonis piffo remu- Beratione hona reddan,tnrv et malU JwaJa ut corri- gantur. Gur autem toc yari^tas proveeAat morta- libus inoertum esit. £t hoc e&t pessimum». ut aU £e- clesiastes, inter omAifa q\m fiu^t ^ul^ solo,. quod eamdem cuactis fieque. eveniant, j,usto et impio, bono et mabo.Sed, ut paulo »uperius pnemisi, oBUftia iD. futurvim ^er vantur incerta. Maximo tamen in hoc itBgemiscitur,^ qupd impii preBvaleat, et in- Bocente» afOjguntur. Unde est illud Jeremj^ : Quare ^iot ioipikfH^um p9mpera^uri 6ene eU.omm^ qui prmaricanlur, e( imqueaigun$2 (JEer. w» i^ ^t^in Habae4*e.: Qwikre^ iBquit, SiQmm^ ivm Vf^iMcif supeif vaiqufio^enteSiy, H taee^^deBoraHke im^ju^'' Itvnem se? (Ba^. t, i$^ Qui voeei so&ereiktkun prwmiserat: UsquequOx D»mine^ vociferafior ad ^». vim pa^ieniS^et nan s»lva,lnsJ (Habofi. v^%). Hoc igitwr maxime conturbat„ quod ju^ti» muUa proTo- Biaat» ut sjcriptum est,^ qu^i opera egjurent imiMc^ ru«a, et impii sint secm:i, quasi I^beeAtfacta^MiSto- rum. Sed altiora te ne qu9«ieria« et in oparitMis Dei noa sis euriosus^Multoe enim ScHipplantavit suspjbcio. Qu9e prtecepit Deu»^itfa eogita,sei;nper,^quomayn loag^^ppteiUia ^us^et abhuiiBilibua honoirajLuir, id e»t) ab hi» qui non e,udent contemplari^ qui sciunt quia msericordiam etjadicium debet Ecdesiacan- tare, et utraque mscrutajbijlia scircK Naoa jjudieia m ^ERmmi^ QvmQm. 7»2 intelligit misericordias Domini^IHeit Apostulus : A semper sub diYioo }udicio timeBtes^ nulfetenus O quam inscrutabiles vix Domini? Bom, xi. 33.) Universx autem viae Demini misericmsHa, et veri- tas (Psal. XXIV, 10). Quas idem Apostolus eum perscrutari vetuisset, dixit : O kom&y tu qui es qui respondes Deo? {Rom. ix, lO.) Homo namque vo- eatur ab humo, quod nomen ad hoc interposuit ut in ipso suo nomine cognoscat homo quod ad Dei judicia perscrutanda nequaquam idoneus sit. Si ergo, ait Augustinus, non vis errare, cur ita, vel non ita sit, noli discutere. Et item Gregorius iUe dulciloquus. Nihil evenire potest, Bon quod Deus aut iratus permiserft, aut placatus indulserit. Quod autem patimur, eo ipso justum esse constat, ffuod non sit non ordinante Deo, qur nihil potest facere altiora nobis queerere prmsumamus. Saepe enim mentis nostrflB aciesquo plus cemere nititur, obs- euratur, quia cum importune qui radios soHs ftspicit, inde nihii videre compeHitur, imde am- plius videre conatur. Si autem penes vos bona opera superabundant, hoc vetus consuetudo est, quia semper iNius ioci incotsB merftis beat! Martiai adjuti, et ipsa ejus claritudine attracti, conversari devote eonsueverunt^ q(K>niam eum quem gentes etiam remotiores glorificant, nimis impium est in prapsenH habere, et non pie ae reverenter vene- rari. Tamen ipsa bona opera non adeo pura sunt, ut penitus cuip» sordibus careant. Scriptum nam- que est ? N'on est ju^tus qui non peceet {Eccle. injuste. Vis autem dispensatioHis ejus nequaquam B vii, 2i). MahecHctus omnis qui facit opm BeifrQu-' vitari potest, sed hanc sibi muttam levigat^ qui subdito cordis humero sponte eam portat. Psal- mista quoque videns pacem peccatorum, et quod in kbore hominum non sunt, sed obtinent in saeculos divitias, pene motos commemorat gres- sus suos ; eo quod ipse fuerit tota die flagellatus, et illorum impietas quasi ex adipe fluxerit. Et na- tionem filiorum Dei sine causa justiflcatam crede^ ret,nisiin novissimis utriusque partis intellexisset. Et hoc ilU labor fuerat : non in potentras Domini, hoc est in sacram Scripturam, intrans addisceret, quod timenti Deum bene erit in novissimo (Eccti. I, i3). Et : Vae impio in malum. Retributio enim manuum ejus fiet ei (/sa. iii, il). Et : Quijustus dulentev- (Jer. xfcvni, ♦()), et desidiose fraudem "facit privatus amor, desidiam vero cordis torpor. Fraudem in Dei opere fticit, qui pro eo laudari se cupit. Desidiam vero iticurrit, qui a devotionis fcr^ vore tepescit, et opus bonum magi^usuexigente, quam devotione exoitante, peragit. Quoniam ergo culpse surreptio vix in ipsa bona actione vincitur, superest ut in ipso bono opere semper tineamus. An levis reatus est, saerosanctum mysterittm sine ingenti metu, et soHicita reverentia, et conficere, vel parfcicipare ? Quandoquidem ,f«xta Apostoium, qui ho<'. non diseemit, et ad id agendum probatus non esl, judicium sibi sumit. Si enrm in exordio noveltee Christianitati^multi oc hoc et hnbeciUes, fUerit, non levabit caput, saiuratus affUctione et £. et mortui erant corpore; quanto magts nunc, oum miseria (Job x, i5). Qui autem impius fuerit, sicut iHic preemittitur, vae illi, quoniam imago eorum ad nihilum m civitate Dei rediqetur: et isti qui mente sunt quasi jumentum, cum gloria suscipientur, et erunt cum Deo (Psal. Lxxif^ 20). Quamvis ergo dioant erronei, populum illum beatum, quorum filii suttt sicut novellfie piantationes et quorum pueri exsultant lusibus^ in quorum plateis nen est clamor et ceeterae quae illic dicuntur : Beatus tamen itle esty ut ait Psahnista, cujus est Dominus Deus ejus (PsaV. xxxn, i2). Et sicut alia Scriptura dicit : Beatus homo qui corripitur a Domino (Job v, 17), multa alia sunt hujusmodi, quibu» ostenditur, quod hsec queestio quamphirimos teneat^ et quod jam manifestior est causa, anitnae pericuhim in- curritur ? Ut enim in dictis Patrum invenitur, nul- ]um peccatum est, pro quo tam frequenter in mundo adversitates crebrescant. An parum est in psaimodia cum Deo Ifoffai ? Et nescio qmd aut side, aut etiam turpe, sine cordis retrnaculo cogi- tare? Sensus inest, cum hominibu» reverenter loqui ; et cura deest devote Deo suppticare. Nam qui de formica k>quitur, habet eam tunc in me- morra, et tanta res, ut est, cum Deo loqui, cum ipsiu^ obhvione peragrtur. Quis interdum noii avertit aurem a (^amore pauperis ? qwfs non iras- eitup pauperi ? Nam et qui exaMat ee^ suum, abo- minabiHs est apudDeum. Quis Bostrum veraciter investigari quidem non possit. Sed tamen ad finem dicat Domino : Non est exaltatum cor meum utpiusque partis recurrendum sit, et indubitaQter seienduffl, quod si justus hic recipit, multo magis impius et peccator recipiet in futuro. Et si nunc est Babylon quasj aureue calix inebrians amato- res suos, audiet tamen a supemo judice > Quan^ tum in deliciis fuit, tantum dxite ei tnctum et vx {Apoc: XVI», 7). H=tepusalem vero qusB nunc est paupercuia, et tempestate convulsa, audiet verba bona et consolatoria ab angek>, qui sftat inter myr- teta, cum ei dixerit : Parumper abscondi faciem meam a te, sed nunc in miserationibus multis consotabor te (Isa. uv, 8). Rationem igitur hujus rei necpiaquam reddere possumus. Hoc tamenj Psal. cxxx, t.) Qui» diHgit etmnem proximum tan- quam seipsum ? aut quis in selo DomiiK> ^ria- mup ?Nos iaterdum in opere textricum gloriammr, oom scpiptum sit : Ne glorieris t^ vesHtu unquam (Eccli. XI, 4). Et certe Verita& nihil jnbet, non quod sequum et possibile sit. Qu«e tamen Yeritas affii- mat, quia neque unus apex, neque unum iota pree- teriet a tota lege, ut non requiratur» Sed haee etbis simiiia boniB aocidere solent. Pravorum transgres- sioiies multo graviores sunt > gentes, qu«e diligen- tes ea qu«e in mundo sont^ oharitatem patris ami- serunt, et per amicitiam mundi inimici D^ co&sti- tuuntur. Ventrem suum quidam babent pro Deo^ interim occurrit, quod cum bonis male est, et ma-| L quos lugens Apostohis, inimioos saiiotB& crueis ap- |i» beae, et o«ter^ ut supra : unum «xpedit utl BpeHat. flia qiu viao aestuaBt, y» oommiwiato^ ¥»x 743 S. ODONIS ABBATIS GLUNIACENSIS U 7« diyina. Fornicatores et adulteros judicabit Deus. A Avarus, ut beatus Gregorius dicit, non est adhuc liber a cultu idolorum. Nam si quis fornicator est aut avarusy aut ebriosus, cum ejusmodi nec cibum quidem sumere vas electionis jubet Amare autem propriam gloriam tam grande peccatum est, ut JudsBi propter hoc maxime perfidiam incurrerint. Quomodo, inquit Dominus, potestis credere, pro- priam gloriam amantes {Joan. v, 44.) Si guis vio- laverit templum Dei^ disperdet illum Deus (II Cor. m, il). Sed quamvishoc de spirituali domo, valde cavendum est, ne quis eam faciat nisi quod est^ domus videlicet orationis. Non enim sine causa Ghristus Dominus eos per semetipsum eliminavit, sed in magna dispensatione^ et ingenti ipsius rei inculcatione per seipsum negotiatores ejecit de g templo, et non solum alios, sed etiam ipsos, qui columbas ad usum holocausti vendebant, absce- dere prsecepit. Unusquisque videat qualiter vel Ghristi et sanctorum praesentiam honoret. Respicit enim de coelo, si est inteliigens^ aut requirens Deum. Et Scriptura ait : Acceptus est regi minister intel- ligens (Prov, xiv, 35). Nam si qui verbum otiosum in quadrivio loquitur^ in die judicii rationem red- det^ quanto magis qui in ipso Dei templo scurrili- tates etiam aut detractiones comicantur ? Cum vi- disset Moyses ignem, defecerunt ei verba, nec au- debat respicere. Etcerte major majestas hic, quam illic ; cum ibidem sit habitatio Dei et paradisus ubi audiantur ai'cana verba, qu8B non licethomini loqui, id est, illis quibus dicitur : Cum sint inter p vos zelus et contentio^nonne homines estis? {I Cor, lu, 3.) Vel qui non refrenat linguam suam, sed se- dens loquitur adversus fratrem suum. Videmus quosdam qui divinum mysterium frequentant, sed sicut ordo divinaB servitutis exigit, prius ipsi debe- rent iieri sacrificium, per cor scilicet contritum et humiliatum. Alioquin cavendum est, ne tali cuili- bet dicatur : Dilectus meus in domo mea malum operatus est : nunquid cames sanctas mundabunt eum ? (Jef\ ii, 15.) Et item : In terra sanctorum ini- que gessity non videbit gtoriam Domini (Isa. xxvi, 10). Et rursus : Quare calce adjicitis victimam meam ? (/ Beg. u, 29.) Quod tunc fit cum negligen- ter Dominic8B mensee ministratur. Unde per alium prophetam queritur, dicens ministris : Vos con- temnitis mensam meam, et ego dabo vos in con- temptum (Malac. i, 12). Et item alias vocat eos principes Sodomorum : Quo mihij inquit, multiiu- dinem victimarum vestrarum ? et quis quxsivit hoc demanibus vestrist Non afferatis ultra sacrificium frustra. Ineensum abominatio est mihi. Neome- niam et Sabbatum, et festivitates alias non feram. Iniqui sunt ccetus vestri. Kalendas vestras, et so- lemnitales vestras odivit anima mea^ facta sunt mihi molesta, laboravisustinens.et cum extenderitis ma- nus vestraSf avertam ocutos meos a vobis, etcum multipticaveritis orationeminmexaudiam. Manus vestrx sanguine ptena sunt^ {Isa. i, 11-13). Idem namque Isaias videns Dominum^hoc primo voluit, quod polluta labia haberet : Va mihi, inquit^ quia D vir pollutus.labiisego sum, etDominum exercituum vidi (Isa. Vi, b). Sed si ille qui prophetali oculo Do- minum vidit, sua labia polluta esse doluit : quanto magis dolendum est nobis, qui corpus ipsius Do- mini intra polluta iabia sumimus, etsi, quod absit, manibus sanguine plenis illud contigerimus ? Psalmista fiUos alienos vocat, quorum os locutum 9st vanitatem. Quod si de labiis tam ingens peri- culum sacrocoli& imminet, quanto magis de reni- bus ? Nam quod illud periculum praecipue caven- dum sit, per hoc apparet quod illis qui ad esum agni vocantur, jussum est inprimis, ut renes accin- gant. Ad hoc etiam commendandum Zacharias de eo loquitur, quodpulchrum ejus, et pretiosum ejus sit frumentum et vinum germinans virgines. Ni- mium jam progredimur, sed effari nos facit indis- ciplinata et irreligiosa quorumdam conversatio, qui cum suo merito sint intcr externos computan- di ; tamen quasi interdictum Dei ad sanctuarium accedunt : Quicunque, inquit, extemus accesseril, morietur (Num. xvin, 7). Ubi autem aut hiec, aut alia hujusmodi geruntur et caventur, supernus arbiter considerat, tacens ; qui juxtabeatum Job, innocentem et impium consumit ; innocentem hic afQigens^ impium in futuro puniens. Ubi autem impietas plus abimdat, ibi frequenter minus incre- patio divina ssBvit ; et quo pietas plus regnat, ibi severitas divina plus incumbit. Quod isdem beatus Job ostendens, ait : Si impius fuero, vae mihi est ; et sijustuSy non levabo caput, saturatus afflictiO' ne et miseria (Job x, 15). Impiusnamque vas habet, justus miseriam; quoniam illum aBterna damnatio sequitur, justus vero transitorio dolore expiatur. Impius caput hic levat, sed V86 quod sequitur, non evadit, quia dum se in voluptatibus elevat, sup- pliciis sequentibus mergit. Justus vero caput levare non permittitur, sed per miseriam^ qua nunc pre- mitur, ab aBterno suppUcio liberatur. Impius ergo, qui temporali flagello expiari non potest, solet pro quibusdam bonis operibus qu8B facitypraesen- tem prosperitatem habere, sequenti supplicio mancipandus. Justus econtra propter quedam levia peccata premitur, ut ab eetemo supplicio liberetur. Cum igitur in multis offendamus omnes, non, tpistandum quidem, sed potius gaudendum est, si quolibet modo affligimur, ut ait Apostoius : Omne gaudium existimate^ fratres mei (Jac. i, 2), et c8Btera. Quod enim omne peccatum puniatur, Job ostendens : Verebar, inquit, omnia opera. sciensquodnon parceres derelinquenti[de]mq[fX€inti] (Job IX, 28). Quod beatus Gregorius exponens di- cit, quia delictum Deus sine ultione non deserit ; aut enim ipse homo in se poBnitendo punit, aut Deus, cum hominem damnat, percutit. Inde est. quod respexit, quidem Dominus Petrum, sed iUe llevit amare. Paulus vas electionis vocatur, sed oportot eum, inquit, multa pro nomine meo pati (Act. », 16). Sic ad David dicitur : Dominus tran- stulit peccatum tuum, sed tamen plorans nudis pedibus fihum fugit, quousque sui reatus ultio- nem reeiperet. Sic nos per baptisterium lavamur, nn SERMONES QUINQUE. 746 sed meriio prim» prQBvaricationis etiam redempti obimus. Percutit ergo flageUis, peccatum etiam cum relaxat, quouiam ab electis suis nunc studet peccatorum maculas detergere, quas ia eis non Yult in perpetuum videre. lUos vero, quibus dicit per prophetam : Scio quia durta es tu, et nervus ferreus cervix tua {Isai. xlviii, 4). Et iterum : Non mutabit ^thiops pellem suam (Jer. xiii, 23), di- mittit secundum desideria cordis eorum, quibus pro magna indignatione dicit : Jam non irascar voins {Isai. liv, 9). Et : Cum filice vestrcs fomicatcs fuerintj non visitabo super eas {Ose. iv, U). Et Job de ipsis : Domus eorum secura sunt et pacatce, et non virga Dei super eos {Job. zxi, 9), Sed quid eis restat subjungens, dicit : Djus servabil illis dolo- rem, et de furore omnipotentis bibent {Ibid,, 19). Quapropter simus juxta Psalmistam ad flageUa parati, et sint nobis judicia ejus jocunda, quo- niam, ut scriptum est : Qui non amat judicium^ non potestsanari {Job. xxxiv, 17). Etidcirco jubet Apostolus in tribulatione gloriari et in omnibus gratias agere. An non laudes refercndeB sunt de eo, quando nos afOigens, signum filiationis osten- dit ? FlagelUU inquit, omnem fiUum guem recipU (Hebr. xii, 6). Magnum quippe fuerat^ si servi vo- carentur. Magnnm, inquit, est tibi vocari servum meum. Sod parum est ut servi vocentur cmn nec amici quidem appeUentur. Nam ut propensiorem afifectum erga afflictos osteadert)t, hos divina voz fiUos appeUat. Porro autem qusBcunque sint iUa opera, qu.^e inibi sub patrocinio be«iU Martini ge- runtur, credendum est, quod ipsius obtentu pro- tegantur : ne videUcet aut mentes operantium jugi prosperitate superbientes inanescant, aut si non^ lima flageUi dimissa^ minus in supremo ezamine exspoUta reperiantur. Scit enim iUe quod omnes justiti» nostrflB, juxta prophetam, quasi pannus menstruatflB sunt, et quod ipsa holocausta sacer- dotum indigent lavari. Hoc sane, quod quidam mirantur^ quia iUic ubi plus abundant mala opera et minus fiunt i>ona, non solet adversitas evenire, non homini, sed Ueo soU notum est. Tamen de diai>olo et ejus corpore, quod sunt reprobi, scriptum est, quia dolus in manu ejus dirigitur, quoniam hoc habere crebro solent , ut quod nequiter appetunt^ explere nequiuspossint, etquidem perversavolun- tate desiderant perversiori facultate consumere^ ut tanto eis de adversitate nihU in preBsenti obsistat, quflmdo eis in posterum nU de prosperitate remane- bit. Magis ergo necessarium est, magisque nobis optandum, id imperet, id provideat, quod ad anima- rum proficiat salutem^ quam idquodfaciatplausum et admirationem. lUi sane qui murmurant quere- lantes, curbeatus MartinussoUtasibimiraculajam non frequentet, hoc nihilominus adjungunt, quod erga nos non sit pronus ad miserandum, sicutno- stris antecessoribus fuit. Sed his verbis cordis sui diffidentiam simul et insipientiam produnt. HflBC verba quippe non sonantdiscipUnam, sed ita so- nant, quia aut virtus beati Martini, aut charitas de- fectum incurrerit : virtus videUcet, utminorempa- Pathol. CXXXlll. A trandorum miraculorum efflcaciam habeat ; cha- ritas vero, ut, quod absit, oblitus sit misereri. Qui- bushoc primo respondemus,quia Judflsinonsunt, nec signa quserendo judaizare debe .t. Quab vide- Ucet signa in exordio nascentis Ecclesisd ad fidem astruendam necessaria fuerunt. Piscatoresnamque et de viUbus artibus assumpti. Crucifixi deitatem prfledicabant, et hoc utique superbi reges et magis- tratus valde stultum putarent, non per admiratio- nem signorum tantfle rei majestatcm credere coge- rent. Cumenim videbaut quodplebeius et infimum sonabat, et mortuum suscitabat, quod nec impe- rator cum omni exercitu suo, nec ipsi pontifices cum omnibus dus suis facere uUatenus poterant, superbam cervicem humUi Christi jugo submitte- B buit. Jam vero cum relevata gratia justus ex fide potius vivere debeat, miracula superfluo qusrun- tur. Opera justitiflB magis gerenda sunt. Multi si- gna fecerunt, quibus judex dicet : Nescio vos. Qui pietatis opera gerunt, audient : Venite, benedicti patrismei (Matth. xxv, 34), et csatera. Etut venia- mus ad hunc eumdem beatum Martinum, placuit de eo divinflB dispensationi, ut vel vivens et post obitum tanta ac taUa miracula gererct, per qusB nomen ejusetgloriam totus mundus agnosceret. Unde et ubique tanta gratia prsBditus est, ut sicut de ipso scribitur, non iUi qiiisquam monachorum, non ccrte episcoporumquispiam comparandus sit : prophetis tantum et apostolis concertus, quem ilUs per omnia consimUem esse^ hoc ifigyptus fa- Q tetur, comperithoc Indus ; hoc Syria^ hoc iEthiops, audivit, et Cfletera regna quflB iUic annotantur, quousque subjungitur. Quo miserior est regio ista nostrorum, quflB tantum virum cum in proximo habuerit, nosse non meruit. Quam videUcetMartini gloriam in longinquum porrectam poeta demon- strare volens, ait GaUica celsa pharus splendorem mittit ed Indos. Et item : Et qao Cbristns habet nomen, Martinns honorem. Annonhoc attestantur ejus devoti, qui de longin- quis regionibus atque linguis ignotis ad hunc ado- randum confluere solent? Antiquorum sane devo- tio, quam frequenterejus reverentiflB et amori sese impenderit, vel innumerflB testantur ecclesifle, quflB |. tam frequenter ubique locorum in ejus nomine reperiuntur, ut nemo post Dei genitricem et pas- torem EccIesiflB Petrum tsmi crebras habere vi- deatur. Certe cum nihU in te ita sine causa fiat, hoc quod omnium, ut ita dixerim, orbe, tam glori- ficandus,tamque pretiosus habetur, non casu ac- cidit^ sed ejus instinctu, qui ad mensuram dat gratiam. Qui sanctum suum usquequaque mirifi- cans, per hoc quod universis venerandus est, id ostendit quantum hunc ejus gratia perfudit. Etenim si universi reges ac CflBsares pervulgatis ubique edictis juberent, ut omnes eum veneraren- tur, nulio tamen pacto exigere poterant [possent], ut ejus veneratio tam generaUs, tamque celebris esset ut nunc est^ cum ad ejus venerationem cuncti delectati divina inspiratione trahuntur 24 747 S. ODONIS ABBATIS GLUNIAGBNSIS II. 74t Qui aanctiim suum usquequaque miriflcans, non solum quffilibct alia miracula, sed etiam mortuos adejus gloriam commendandam post ipsius obi* tum suscitavit. Si ergo disponente Deo ftt aliquid, unde eadem gloria videatur imminui, recurren- dum est ad magnitudinem virtutum,quaB aliquan- do gessisse dignoscitur, ut cordis navem quasi a prora firmiterligatam, fluctusdiffidenti», qulforte puppi illiserit, nequequam possit a liltore fidei conveUere. Ad hanccautelam volebat ipse Christus mundum erudire, quasi significaturus su» mortis abjectionem, cimi diceret : Beatus qui non fuerit scandalizaim in me [Matth, xi, 6), suee potenti» miracula prius enuntiavit. Ad hoc etiam, cum dis* cipulis mortem suam apertediceret, resurrecturum se die tertia subjunxit. Beato quoque Petro, quem sciebat se negatunmi, prius se in monte transfi* guratum ostendit, ut cum pro abitione mortisdif- fidentiam incurreret, ad ostensam majestalem re- currens, robur fidei resumeret. Sedadiud est adhuc quodmiracula cessare facit. Peccatum videlicet incrudelitatis, propter quodMarcusevangelisladi- cit de omnipotenti Jesu, quod non potuitplura miracula facere in Capharnaum et Corozain, sub- jungens, quia miralus est super incrudelitatem cordis eorum. Quid crgo, quisquis es, Martinus non ideo gloriosus, quia domus ejus toties igni permissa est? Quod prorsus in aliis sanctorum lo- cis frequenter novimus evenire, sicutdeillasanctid legionis ThebsBorum domoniiper accidit, quae tam eleganter constructaerat, ut nostri temporis artifi- ces nequaquam hanc in pristinum decorem va- leant reparare. Sic de illa in quo requiescit bea- tissimus Martialis (127), cum omnibus qufle infira muros erant, noscitur evenisse. Ante cujus adus» tionem cuidam persomnium visus est isdeiii «an* ctus apparuisse ; qui videUcct moesto vultu pro- testatusest, quod ei domum illam servitores ejus exosam fecerint, imde et ejus concrematio, et Ste- phani abbatis (428) interitus mox esset adimplen- dus. Namet priusquam iUam prwdicti domni Mar- tini basilicam rogus absumeret, qiiibusdamfideli- busvisum est, quod (129) in Tutelensi ecclesia isdem sanctus Martinus cum «*ancto Mchaelestaret, eumque de cura ipsius coenobii precando monue^ rit, etquasisubtristrs adjungeret : quia servitores ejus non sinerenteum apud Turonum quietem ha* bere. Verum si somniis etuuHa fbrte, vel rara fides adhibenda est ; hoc tamen certum eonstat quod Oeus, juxta quod Apostolus ait, per peccHtum exasperatur. £t quisquis, ut ait Isaias, in teira (427) Sicde iiia in qtfareqwie$cii B, Mc Eoclesia sancti Salvatoris nempede qua Bemardug Guidonis in catalo^o episcoporum Lemovicensium/ u Ludovicus, inqmt, Francorumrexatque impera- tor Augustus, Garoli Maeni fiJius, ia palatio Jog^- ciaco €onventom generalem teauit in L«movicino, regalemquebasilicamsaiictissimiSalvaloris^magna cum gloria in mense Octobri pr6Bcipit dedicari Le- movicis^ in qua levatum sanctissimi Martialis cor- pus, retro altare eidem gloriosissimo Salvatori de- clicatum, in cryptamajoris voltoe, pmsenle eodem A sanctorum iniqua gerit, non videbitgloriaiD Donr ni. Et non solum quemlibet sanctttm, cuifortelo- cus consecratus est ; sed ipsum Dei spiritum, toi- tante Apostolo^ contristat, qui peccando templum ejus contaminat. Cum enim ab otiosis verbis et scurrilitate fideles oompesoeret, subjunzit : Etno- lite contristare spiritum Dei (Ephes. nr, 30). At quoJ vestra paoe dixerim, si in istius domni prn* sentia continuari soleat, ipsi melius nostis. Cste- rum, quibusconque ex causis hoo acdderit, non aliud opinandumvidetur^ quam quodisdem piis- simus pater flagellum hoc in suamdomum potiiu, quam in subditos maluerit Jaculari ! exempiom videlicet piissimi Gonditoris imitatus, qui peocante primo homine, non ipsum maledixit, sed tenram B quam operaturns erat. Nonne ex ipso remm aoei- dentium eventu apparet, quod sola domus illa combusta est, domuncoiiB clerioorum iUasis per gyrum remanentibus ? Quod si Hartiaivirtusob hoe minorata videtur, jam noh erit iUe soIub eui sub hac occasione detractores in8ultent.Sed«t3am plerique aiiisancti, quorumdomus quaqua vmm indifferenter ardent, imo^ quod dictu nefks est, contraipsum Dominum mussitare possunt, quia templum illud Salomonicum non semelautbift, sed juxta Hegesippum frequenter aduBtum est. Sanctis itaque iocis despeoiio nostris peccatis exi- gentibus aocidit, non defisctu DominicBB ^tutis, qua sancti repleti sunt. Nam si potestas Martiniex bocforte videtur insanum sapientibus mutilari, g tamen ex aliis sanctis ejus locis, necn(m et mira- cuiis ab ipso nuper gestis, si longum non esset, poterat eadem potestasdeceater commendari. Sed jam ista quaiiscunque delatratio debet tenninari. Gujtts videlieet finihoc adjiciamus,quia valdenobis necesse est, ut flagello pertriti, convertamus Tias nostras in vias testimonioram Dei, ne forte dieatnr de nobis : Curavimus Babylonemj etnon est saruAdi neque per ignem {Jer. li, 9), et jam non utin mate- rialem domum, sed in iilos, de quibus sanetns Spi- ritus effugatur , coelestis indignatio seeviat, Var&inm nostris precibus deductum, offensis Chiisti ocq& opponamus. Apprehendentes, sicut in Zaeharia scriptum est, fimbriam Testinaenti domni Variioi verissimiconfe;fSoris, adeamus, «um taliadToeato, j^ juxtaPauli vocem, thronum gmiim, foratansicpo* terimus misericordiam promereri. Et sicut lob a^ testatur, nos qu&non babemueindnmentajustito, lapidem hunc ampleetamur, suppliciter obseeran- tes,utnuditatemnostram8Uis merifis €ontegat,ne nostra coram «upemo jtidice tnrpitudo reteletQr. ipso imperator6,eixieminmeii8e poaitameBt»Ab eo lempore dicta est «t ecdesia S. Marlialift, iiUffi* que divino judicio rursus igne crematam anno9M auctor est Ademarus Lemovicensis monachus. im) Sttphani abbatis. Sancti Martialis septiffif. (129} /n Tu$eiensiiecclegia idem S. M^rtinus^ ^ antoa : «SnnetusquoqueMArtinusouidampaopff* culo per visum apparuit, et quasi conquerens dixu quodin sua domo sit injuriatus et concile sit inde migraturus, atque ad 1\itelensem vicum pcTTcn- tufiis. 740 8ERM0NBS QUINQUE. 780 Siquidem iste non oblivisoetur misereri ; sed cha- A armatur. Omnes (pioque catholieos admonet Ghri« ritas quae illum coegit, ut divisa ohlamyde pau- perem cum sua nuditate yestiret, muito nunc fa- cilius eum flectet, ut nos ab ira Agni si correctos Yiderit^£ereptos coelestibus divitiis superabundami abscondat. SERMO V. (130) INFESTO SANOTl MARTINI. [Apud Marten., The$. Anecd. tom. V, col. 617, ex ms. Bigoiiano]. Sacra hsec hodiema solemnitas, fratres chari»- simi, nobis est venerabihter cum summa reveren- tia excolenda; in qua domnus noster B. Martinus coronam suae pr8dclarissim£B confessionis, licet sti Ecclesia, ut eo minus terrenis rebus *nimiim subponant/quo se patriam in coelis habere memi- nerint. Namque hoc distare solet inter electos et reprobo8,quod eleoti peregrkd nunc et exsules pa- triam expectant in futuro^ tantoque minus gaudiis delectantur caduois, quanto se patriam in coelis habere desideraverint. At oontra reprobi hio ha- bent patriam et gaudium miserabiie, et diount in delectationibus iniquis dies suos, et in punoto ad inferna descendunt, sicut scriptum est : Qui bona egerunt, ibunt in vitam sBtemam, qui vero mala in ignem seternum ; quorum vermis non morietur et ignis non exUaguetur,In ciyuscunque aure hoec voxpervenerityftut beatos eht de devotione emen* quondam in Dominico die, tamen hodie nobis in b dationis, aut reus de contemptu annuntlationis. coelis a Domino Jesu Ghristo coronatus gratulatur. Congaudere debemus, fratres charissimi^ soiem- niis sanctomm, sed praecipue primati confesso- rum de quo canimus : Cui Dominus post apostolos tantam gratiam conferre dignatus esty ut in vir- tute Trinitatis deificx, mereretur fieri trium mor- tuorum suscitator magnificus. Dicit enim B. Pau- lus de talibus/ Quos prcescivit ho$ ei prcsdestinavit: QuoB autem praedestinavit, hos et vocavit, et quos vocavU, illos et justificavit: quos autemjustificavitf eos et magnificavit [Rom, vni, 30). Nec enim S. Mar* tinus de tam longinqua regione, id est de Panno* nia,ad nos usqueveniret,si a DominoJesu Cliristo eiectus non fuisset : nec Juliani imperatoris con- Loquimur enim beatitudinem credentibus ; contes- tamur judicium criminosis ; quoniam hodie su- mus, et qui futura pariat dies ignoramus. Ergo dum tempus habemus operemur bonum, nec ad- jiciamus peccatum super peccatum, quoniam non relinquetiir lapis super lapidem qui non destru^- tur. Perversea namque cogitationes separant ^ D^Q» quanto magis perversa opera ? Si de verbis irftosii redituri sumus rationem in die judicii,quid mtd^ perversis operibus? Et si judicium sine misericpr- dia illi qui non fecit misericordiam, quaJe judiv cium erit illi qui fecit neg^igentiam ? Gharissimi Patres et fratres ; in quantum Justi,Patres,in quan- tum peccatores,'socii et fratres, admonendo et ob- temneret jussionem et parentum voluntatem, si a p secrando dico, ne obduremus corda nostra; quo^ *" '• * • - - - ., . . niam nec scientia, neo oratio, neque tliesaari pro» derunt propinquantibus in mfemum; quia nee ibt habetiir aliqua vel ulla redemptio, Qui4 ergo lj| Judicio dicturi erimus in praesentia illius qui seip* suffl virgis caedi voluit, sputa, spineam eovooAm pati, oolaphis ofiedi, emoi affigi, non solumpro nobis, sed etiam pro oriminibus et «celeribus no- stris traditus, a quibus peocatis abluti in b«ip||4k mate et in poenitentia per ipsum, totias e| qaode« reiteruido idem^ ipsi peooatores semper manemust Si quidem dicamuscimi Apostoloet cximtndxpiex^ lamentatione dicamus assidue : Infelix ego koim* quis me lU^ercUrit de eorpore mortis hujue? Qf^ia DeiperJesum Christtm {Rom, yUf ^). Memore? enim esse debepius voluntatem ^on nosteam» s^ Dei faoere debere : quia qui feeeril «jiie 'vabm^ tatem, raaaeC in setemnm. Qvapropter, firaitret charissimi, mente integra, fide firma, virtute rQr busta, charitate perfect^, parati ad ommai ^rolmk tatem Dei simus, oonservantes lortiiMr ^nBMilte» minioa, in simplioitate innoeentiam, in ohaiilele concordiam, modestiam, in humilitate, (Jiligea* tiam in administratione^ vigilantiara in 4u3|jxtv4M^ dis laboranlibus, miserieordiam in loveBdae paiM peribus, in defendenda veritate eonstaatiaffl; iH Deo nobis non fuisset prsdestinatus. Neo tantus honor regius et dulcedo nobilium parentum illi fuisse exsecrabilis, si a Deo non fuisset vo- catus et nobis prffialeotus et pius iniercessor con- doiialiifl.Magna nobis/sharissimi fratres consolatio. Tam magnum preemium nobis datum considera- mas^ 3ed negligentiam torporis et ignayise nostra pertifuftscimuft. Talentum ergo magnum,et inaesti- mabile aaeiamentum, nobis et in vobis in ipso coneessum est : quod eoramodatum veraciter apud idoneos proficere potest, apud negligentes depe- rire aon potast«Aliis cumimultiplioi gratia restitue- tor, ab aliis enm poenarum usura requiretur.Chri- stus enhntalentum quodconunodat cumusurare* quirit ; et solventi gratiam rependit^ non solven- tem pa^nia4eputatet ignibussuppjieiisque «temis. Hoe talentuniffratres eharissimi, nos preedicatione iio9tra pectoribus Testris viceegregii Patris domni Martini coxnmodamus, ut lucrum aliquod salutiji yetHsm Deo aasignemua.Bationemr6ddituri sumuA qaaliter aut pr»dicatio nostra vobis proficiat, et obedientia animabus vestris Deo fructifioet. Volo enjm vos pro certo scire quoniam dum concupis- ceDtiis Uaadieniibus oaro enerviter subjugatur, jam ^tiorum «xeroitus adversus animam fortiter <490) SeijaenlemS.Odonis Turonensis sancti Mar* tini canonici, et postea abbatis Chiniaoensis ser- monem deseripsi ex veteri manuscripto codioe Bl- goiHafio, vbl quo et alius ejusdem sancti jam editns in Bibliottieea Patmm «ermo habebatur, cum hae epigraphe : l^anctx et egregix recordationis Odo- nis Sermo nuper orante Theoteloneo episcopo 4$ adustione B. Martini Turonensi^ eeclesix editt4$ incipit, De Odone vero ejusqiie scriptis non est quod plura scribam, oum abunde suffldant e% qu» hoc de ar^umento suppeditant fiiblfotlieca Patrum et Clumacensis. MiRTEN. 751 S. ODONIS ABBATIS SEU ALTERIUS ODONIS MONACHI. 75t disciplinffi severitate oensuram, ne ad exemplum A tante Domino nostro Jesu Ghristo, qui cum Deo bonormn factorum aliquid desit in nobis, prses- Patre vivit et regnat in ssecula seBCulorum. Amen. SANCn ODONIS CLUNIAGENSIS ABBATIS II SEU ALTERIUS ODONIS MONAGHl OPUSCULA DE MUSIOA. (Apud D. Gerberty Scriptores ecclesiastici de musica^ tom. I, p. 247). MONITUM. Celebris est sub Odonis nomine dialogiis De arte B nemine eorum ei ascribitur. Nihilominus auctores musica. Et quidem anonymus Mellicensis S. Odoni Cluniacensi tribuit. « Otto, inquit^ venerabilis ab- bas Cluniacensium, ardentissimus amator monas- ticfie religionis, qui monachorum genmia, qui dis- cipulorum suorum gloria fuit^ dialogum satis uti- lem de music8 arte composuit. » Is, teste Joanne in ejus Vita, Parisiis magistro Remigio Altissiodo- rensi inter alias etiam liberales artes musicam est edoctus, et « Martianum in liberaiibus artibus fre- quenter lectita^it. Preeceptorem quippe in his om- nibus habuit Remigium. » Quo a prima juyentute erga musicam abreptuH sit studio^ item no- bis testatum reliquit ipsius sancti viri verbis de vi- ^Uarum excubiis in Natali Dominiab ipso celebra- tis : f Inter has preces et matutinas laudes, missa- rumque^ dies crastinus illuxerat. Et ecce, dum ut solebat, in laudibus tantae soiemnitatis, diversarum fieret vocum moduIatio,velutimpatiens juvenis in Histor. litter. Franc, anonymum Mellicensem secuti, id pro confesso habent tom. V(, p. 246. < S. Odon fit usage de la grande connoissance ciu'il avoit de la musique, pour en 6crire un traite en forme de dialogue. L'ouvrage a 6t6 connu sous le nom de son auteur, de Fanonyme de Molk, 6crivain du xn* si^cle qui en parle avantageuse- ment.U existe encore dans diversmanuscrits^nom- m6ment dans celui de la biblioth^que du Vatican, c6t6 i995, et Tun de ceux qui appartenoient & la reine de SuMe. M. de Sainiie-Palaye a vu le m^me ouvrage manuscnt dans son voyage d'ltalie. U ne nomme pas Tendroit et dit seulement qu*il com- mence par cette interrogation : Quid est tnusica ? et qu'il y manque quelque chose sur la fin. » Alibi, dum aliorum recensent opinionem gui eom- dem libellum tribuunt Odom abbati Morimun- densi; sententiam retractant seu potius suspea- medio eorum prosilivi, unaque cum ipsis mundi C dunt : « On veut (aiunt tom. Xil, p. 613) qu*Odon regem laudare coepi. Scio enim et conliteor, me improbe fecisse, sea tamen Davidicum illud corde, quod scriptum est, retinens, non immerito hoc age- re preesumpsi : Laudaie Dominum omnes gentes, » Necdum tum imbutus musica arte a Remigio fuit, qua formatus postmodum magister scholas et prseceptor ejusdem ecclesise Turonensis » faatus, ut apud auctorem,Gestorum consulum Andegaven- sium in Fulcone Bono le^tur. Glabro Radulpho I. m Histor., c. 5. S. Martini Turonis ecclesiae praepo- situs dicitur, alias vero ejusdem eeclesise cano- nicus et prsBcentor in chronicis, passim vero Mu- sici nomme insignitur, veluti a Joanne Vite ejus auctore lib. i, n. 40, a Sigeberto De soript. ec- cles., c. 124, et in Chronico ad an. 898 et 9i2, Ro- berto item S. Mariani apud Altissiodorum mona- cho, et Bernardo Guidone ad an. 9i9, subditque a Remigio Odonem in musica et dialectica apprime de Morimond ait fait un enchiridion^ ou manuel sur la musiquC; en forme de dialogue ento^ le maltre et le disciple. A la v6rit6 les manuscrits du roi cot^s 369 et 72i i contiennent chacun on traiti de musique qui porte le nom d*Odon. B£ai8 comme on n'a aucune preuve qu'il soit plut6t de notre auteur que de tout autre nomm6 de m^me, nons suspendons I&-dessus notre jugement. > Sed Odo Monmundensis, scriptor seec. xn, auctor esse non potest, cum/citetur hic liber a Bcriptoribas saeculixi. In epistola Guidonis ad Michaelem, circa finem, sic lego : « Librum quoaue enrichidiony qaem re- verendissimus Odoabbasluculentissime composuit» perle^at, cujus exemplum in solis figuris sonorum dimisi,quiaparvulis condescendi,Boetium nonse- quens in hoc, cujus liber non cantoribus,sed solis phiiosophis utilis est.»Sequitureve8tigioincodice fuisse eruditum : quse verba repetit Vincentius D San Emmeramensi DialoguSf quem composuU Odo Bellovacensis lib. xxiv Spec. histor., c. 55, et au- ctor Chronici chronicoron ad an. 9i3. A Trithemio lib. II, c. 53. De viris illustr. 0. S. B. musicus ex- ^e/^S; etlib. De script. eccles., c. 292 et Chron. Hirsaug. I. i, p. 47, musicus insignis vocatur. Cujusmodi encomia videre est in Bibliotheca CIu- niacensi per Quercetanum Parisiis an. 1614 edita, ct tom. aVII Bibl. Patrum Lugdun., ubi in testimomis Odonis Operibus prsetixis seepequi- dem musicus appellatur : at opus De musica a abbas de arte musica, qui Enquiridion dicitur. D, Quid est musica?M.Veracitercanendiscieniia^etc, Idem liber in codice Admontensi inscribitur .' Z>m- logus de musica arte domni Odonis abbatis^ quem Enchiridion appellavit ob brevitatem vitx in altero vero Admontensi seec. xn, circ* Ottonis abbatis primiCluniacensis cuenobii,^ prologohujus opo- scLili, quem in solo codice ParisieQsibibl.Reg.72ll reperimus^ palam est auctorem i^onachum luisse in coenobio B. V. Mari8B,sed jussu « commumsPa* 753 OPUSGULA DE MUSIGA. 754 tris» id operis suscepisse. Communis Patris nomi- A ne vel papa, vel episcopus vel abbas CGenobii ve- nit. InscriDilur vero in eo codice. Libers qui et dia- lagus dicitur, a domno Odone compositus, Et si vero domni vocabulum abbatis proprium sit, medio tamen eevo nomen abbatis aajici sole- bat. Proclive nihilominus fuit» sic confundi duos auctores cognomines. Ottonem nimirum Tonarii, quem ez ms. Casinensi edimus, auctorem sanc- tissimum, ut conjiccre licet, Cluniacensem abba- tem, alterum monachum dialogi scriptorem. In nostro codice San-Blasiano ssbc. xit : Musica domni Odonis ; in cod. Vatic. reginae Suecise n. 72: Dialogus a dno Odone composUus de arte musica notatur. Hic in fine mutilus est, ncc pro- greditur ultra formulas modi quarti ; codex autem San-Emmeramensis omnino non attingit formulas illas abruptis paginis. Cumhisformulis finitcodez Admontensis his prsBcise verbis : Explicit musica enchiridionis, In San-BIasiano sequitur eodem ser- B monis contextu i K.Age ergo, obsecro, et de modis qusB sequunturt edictto. Mox a linea : Musicae artis disciplina summo studio appetenda est, etc. ; quffi m codice Lipsiensi Paulae nibl. Bernon, Augiensi adscribuntur. in fine codieis San-BIasiani aliqua adduntur cz iaudata Guidonis epistola ad Micnaelem, in qua ad hoc ipsum Odoms enchiri- dion provocatur. In ea vero operis parte quse in omnibus codi- cibus Odonis preefert nomen, citatur Odo, quem Cluniacensem celebratissimum abbatem esse, nil obest quin putemus, qui teste Trithemio Chron. Hirsaug. ad an. 994, « ante religionis ingressum magnus in arte musica magister fuit, et archican- tor ecclesiae Turonensis. » Quid autem archican- toris muneri magis congruit,quam tonarium prsds- cribere, quaJem ez ras. Casinensi damus? Unde etiam ratio patet cur Joanni et aliis Vita ejus scriptoribus ac scriptorum recensoribus nuUa fiat C mentio operis de musica, quale tonarius proprie dici nequit: uttamen ansa inde ^rrlpi potuerit, alterius Odonis librum De musica huic sancto ab- bati fama undique conspicuo ascribendi. Ea enim aetate per medium sevum viri prsestantissimi hoc studii opersque ^enere fuerunt distenti: prout memorayimus Regmonis, omnium ore celebrati ab- batis Prumiensis Tonarium seu Antiphonarium, ab auctoreRathbodo archiepiscopo Trevirensi ins- criptum, manuque propria a Regjnone exaratum etiam cum notis rausicis, ut creditur, autogra- Ehum servari in bibliotheca civica Lipsiensi. Ocu- s vero ac manibus ipse versavi ms. cotevum To- narium Bemonis Augiensis abbatis celeberrimi, qui servabatur in monasterio S. Blasii jam igne absumptus. Alios silentio praetereo; opportune vero ad epis- tolam S. Anselmi in nova Gerberonii San-Mauren- sis monachi editione vicesimam primam provo- D co, qua Rodulphum, quem charissimum fratrem Yocaty antiphonarium notis musicis describere rogat, sic auspicatus : « Reverendus Dominus prior Hdgotus dilectus, et dilector noster et vester suis Tos precibus ad notandum antiphonarium adhor- tari desiderat, sed nonullius in re ipsa pondus la- boris imminere considerat. Cum igitur suas pre- ces venerabili humilitate nolit, quanquam possit, tanti pendere, ut pondus impendens possint sus- pendere, obnize flagitat quatenus nostras cum suis contra praefatum laborem curemus appende- rc. Sed quoniam nec ipse nec nos operis optati sic onus amicis postulationibus levigare tentamus, ut indiscretis vos supplicationibus onerare nita- mur : contemplantes^ et vobis proponentes prozi- morum utilitatem, et charitatis et obedientifie ves- trffi mercedem ; hoc yestrffi consuhmus dilectioni, ut tempus, quod aliis quibushbet scripturis spon- te vos non piget insumere, vel hoc ad opus, quod ezigimini, non gravemini addicere. Quoa si dicitis esse nihil, vel minimum, idipsum nihil vel mini- mum, sicut vos certi estis, quod minime sufficiat, ita nos non dubii sumus, quod aliquantulum pro- ficiat. » S. Odonem juvenem adhuc claruisse in canti- bus componendis, inde pailam fit quod Joannes, Vitffi auctor et discipulus, lib i n. iO, narrat eum rogatum ut officium S. Martini refingeret, atque antiphonas abbreviaret : qxio munere eum egre- gie perfunctum dicit. Quos vero commemorat hymnos ifiius officii tres, eos etiam Udalricus libro 1 Consuetudinum Cluniaccnsium^ c. 23, et Ditmarus in Chronico attingunt, citati a Mabillonio Act. SS. sffic, V. p. 154. « Simifiter, prosequitur Joannes, duodecim antiphonas, temas per smgu- las habentes di£ferentias, quarum verba et vocum consonantia adeo sibi invicem concordant, ut nihil in sensu plus minusve, nihii in symphoniffi modulationibus reperiri dulcius posse videatur, » composuit. Auctor dialogi de musica Odo non semel ad antiphonam hujus officii : 0 beatum pontificem ! provocat, « quffi, inquit, cum in prin- cipio et fine secundi modi esset, propter ilhus tan- tum vocis elevationem, ubi dicitur: 0 Martine dulcedo, in primo tono a domno Odone curiosis- sime est emendata. » Quo nullum luculentius ha- beri potest argumentum, Odoncm hunc Dialogi auctorem (quem etiam post Guidonem scripsisse frequens mentio gammffi, quam monochordo addidit Guido^ prodit) ab Odone nostro diver- sum esse. In codice Vindobonensi ejus imago quidem cum nimbo circa caput ezpnmitur, sed crinibus nulloque monastici habitus indicio, stans ad sedile cum calamo ambabus manibus prenso scripturiens. Diversus est codez bibliothecffi Cee- sareffiy ez quo sequuntur in coUectione nostra : Reguke domni Oaonis de rythmimachiaj et : Sth- per abacum, etc. In monasterii Casinensis bibliotheca codez qui- dam servatur scriptus circa sffic. xi, litteris Longo- bardicis, rhapsodiam ex variis scriptoribus de re musica per capita digesta, et haudrarointerpolata, continens. Caput vero nonagesimum quintum ita barbare, ut omnia alia eo in codice, mscribitur : Item Tonora per ordinem cum suis differentiis^ quos habemus honorifice emendatos et patefactos a domno Oddone religioso abbate, qui fuit peritus in artemusica, Est autem tonarius cum notis fere perpetuis musicis antiquis Longobardicis, quas typis expri- mere non possumns. In ejus procemio etiam agi- tur de emendatione antiphon»*». : 0 beatum pontifi- cem, quam alter Odo.qui se monachum profite- tur subjectum communi Patri seu abbati, domno Odoni tribuit in dialogo de Musica quem (unaque prologum ez ms. bibl. Reg. Paris. n. 72M) edimus ez codice San-BIasiano sffic. xii, coliato cum ms. San-Emmeramensi manco, et Admontensi, in quo post dialogum siclegitur: Explicit musicaEnchi- ridionis ; puto quod aUcubi dialogus iste etiam Enchiricfion inscribatur. 755 S. ODONIS ABBATIS SEU ALTER1U8 ODONTS MONAGHl 75« ittt ifcifcti PROiMtll TOlRn DOMNl ODOMS ARBAHS. (£x codice GassinenBi saBcuIi xi.) Incipit formula super tonos, qualiter unusquisque cantor in ecclesia agere debeat. Gloria : ^ ao t^ a ^, id est : SssciUorum amen. Fonnulasi quas vobis ad oantandum Bcribere procuravi, qualiter omnis cantor ecclesiae tenere debeat tonum antiphonarum, officiorum seu com- munionum» vel qualemcunque cantum adire pote- rit, summo cum studio legere studeal, qui arcem magitterii in ecclesia tenere voJuerit in cantu. Ad- moned autem omnes cantores, preecipue tamen eoS| qui in ecolesia msgores preeesse videntur, ut quotidie subditis suis hac exempla subtilius sub- ministrent, ne quando antiphonae in ecclesia incoe- perint, scrupulum generent in incipientia psalmi» et per diversa incipiant evagari. Studiositatem au- tem quicimque habere voluerit in cantu» quotidie perlegat has fbrmulas et differentias, quas in se habent, et quando voluerit antiphonam in ec- clesia incipere, non teneat inlroitum ejus, sed ad fiaem quantocius currat, et in cigus tono eam in- Venerit, in ipsius sono inoipiat psalmum : quia sunt plerique In ecclesia» ex quorum numero mul- tos conspexiy qui propter arrogantiam se antepo- nuat cfBterisi et faciunt suum tonum» et dicunt^ quod talis tonus sit et taiis» et ipsi per onmia fal- iunt ; et hoc non faciunt pro alia causa, nisi ut magistri appareant ante illos. Isti tales plus dam- nationem ubi exinde acquirunt, quam mercedem, quia beatus papa Gregorius non inertiam se sec- tatus fuisse dixit, quando cantum facere studuit, aed ad credulorum animos demulcendos hoc fecit ad laudem Gonditoris nostri. NuUus denique putet quod omnes antiphonffl in 8U0 principio se conveniant cum initio psalmi ; majorem autem parlem antiphonarum in fine vo- lunt tibi incipere psalmum, sicut antiphona : 0 heatumpontificemj quam multi faoiunt de secundb tono;8edfaUunt, cum sit de primo et de septi- ma dififerentia. Sic et aliffl muitffl antiphonae, qu» in (brmolis preBscriptae tunt. Unde precipio om- nibus cantoribus qui huic arti prffisunt^ ut octo to- nos, quo8 in figura octo beatitudinum exposuimus 8tudio8i88ime custodiant, quia si hoc fecerint, non erit illis hio labor incassam, sed valde profieuum, 6t estin singulis eorum differentiis valde utilisra- tio, qui sensum potuerit capere. Habet autem primus tonus decem differentias ; 8ecundu8enimtonusunam;tertiusvero tonus quin- que differentiis constare videtur. Quartus vero no- vemfinirijubetur.Quintusenim pro sola antiphona induabus videtur esse constructus. Sextus enim in soladifferentia signatus esse dignoscitur.Septimum autem differentiis septem conscriptum esse mon- stramus. Octavum vero in sex difierentiis finiii censuimus. Septimusvel octavusfinevidenhiresse concordes, sed principio illorum discordes : unde multum volunt habere studium, qui illorum anti- phonas sine vitio incipere voluerint. Allqaando enim, ut supra delibatum est, in suo initio se con- cordant cum psalmo, plures autem in suo fine in- cipiendffi sunt SEQUUNTITR OGTO TONl CUM SUIS DimRmilS De octo tonora per ordinenu r t. ^rima differentia, tonus Dorius, et authenhis protus, vox odax, metrum vero lychanos hjpa- ton ; organum anoton, symphonia varietas proti, chorda vero scembs, uti primum tonum incipiens, ^ et schemata 0. Loquimtu* quomodo quemque dif- ferentias [f. queBque differentin] per singulas as- cendunt et descendunt tonando cum Toeibos. Prima differentia inchoat in quarta corda, qus vocatur scembSf et serenando ascendet in octaTa qufie dicitur kaphe^ et serenando ascendet usque ad tertiam, qun dioitur re, et repausa ubi ifidpit Incipit cantus. Primum quasrite regnum Dei. Finit primuSf incipit secundus* 11. SecYinda vero differentia tonus hypoiastius, et plagis proti, vox odax,metrum vero lychanoshy- paton,organon ysaton^ symphonia varietasplag» proti. Ghorda vero soembs, et schemata D. Secon- da differentia inchoat inquaita chorda, qu» voca- C tur scembs, et ascendit in sexta chorda, quae di- citur neth, et descendit ad primami quas voeator (fuc^ et repausa ubi incipit cantui. Secundum autem simile est huie. Finit secundus ; incipit tertius. UL Tertia igitur differentia tonus ^ua m^ tonius et authentus dAuterus. Vox jubilo, metnun verohjpatemeson, organum chamilon.Sjmphonia varietasdeuteri^chordavero caphe,et schemataB Tertiadifferentiainchoatinnona chorda,qiuB Toca. tur caphe^ et asoendet ad undecimam cbordam, quffl dicitur 5u^^e556,et descendet usque inquartam; qu£e dicitur scembs, et repausa in schemata B- Item cantus. Tertia dies est^ quod hsc facta sunt 0 Finit tertius; incipit quartus» IV. Quartasumiturautemdifferentia tonus cantui et plagis deuteri, vox jubilo, metrum varohn^ 7S7 OPUSGULA. D£ MUSIGA. 758 xnesoHi organum salpion, sTmphoniayarietaspla- gis deuteri. Chorda vero cxmar^ et schemata E. Quarta autem differeQtia sumitur iu quinta chorda^ quffl dicitur camar \ et ascenditad septimam, qusB Tooatur ucicAe, et descendit ad tertiam, q\m dici- tur re, et repausa ubi incipiL Item oantus. Quarta vigilia venit ad eof . Finit quartus; incipit quintus. Y* Quinta igitur differentia sumitur tonus par- menus, et authentus tritus, vox vero excelsa, me- trum yero parypate meson, organum cuphos, symphonia varietas triti,chorda yero.asel, et sche- mata D. Quinta vero imitatur ad octava chorda, quflB yocatur asel, et ascendens ad undecima^ quae dicitur siLcgme et descendens ad undeoima, qu8e disoitur ne^A, et repausa in sehemata F. Cantus. Quinque prudentes intraverunt ad nuptias* Finit quintus ; incipit sextus, VI. Sexta ergo dififerentiatonus epyniceus semi- tonius, et plagis triti, vox excelsa, metrum vero parypate meson, organum bubos, symphonia va- * rietas plagis triti, chorda yero neth, et schemataF. Sexta ergo exoritur a sexta ehorda, qun dicitur A neth^ et ascendit usque ad octavam q\m nomina- tur (uel^ et descendit usque in tertiam quie diei- tur re, et repausa in schemata F. Gantus. Sexta hora sedit super puteum. Finit sextus; incipit septimus. Vn. Septima enim differentia tonus adonta, et aulhentus tetrardus, vox stridentis, et metrumlicha- nos mesoD, organum strigon, symphonia varietas tetrardi,chorda verosur cipiatis, unus vestrum ad interrogandum vel col- loquendum accedat, quse prout Domiuus donaTe- rit, respondere non negligam. INCIPIT MUSICA DOMNI ODONIS (Ui). SYNOPSIS. 1. De monochordo ejusque usu. 2. Etmensura. 3. De tono et semitonio. 4. De consonantiis. 5. De con- junctionibus vocum. 6. T( ni et semitoni discretio se- cundum modos, 7. De limitibus modorum. 8. Quid eit modus,unde dignoscatur quisque, distinguaturve? 9. De elevatione et depositione modorum. 10. Octo modi. ll.Primimodifornmla, 12. Secundi modi fo^ mula. 13. Tertiimodi formula. 14. Quarti modi for mula. 15. Quintimodiformula. 16. Sexti modi formu- la. 17. Seplimi modi formula. 18. Octavi modl formula. i . D, Quid est musica ? 3 M, Veraciter canendi scientia, et facilis ad ca- nendi perfectionem via. D, Quomodo? M, Sicut magister omnes tibi litteras primum ostendit in tabula, ita et musicus omnes cantile- nee voces in monocbordo insinuat. D, Quale est iUud monocbordum ? M. Lignum longum (m) quadratum in modum capsee, et intus concavum in modum citbarfie, su- per quod posita cborda sonat, cujus sonitu varic- tates vocum facile comprebendis. D, Quomodo ponitur ipsa cborda? M, Per mBdiam capsam in longum linea recta ducitur et relicto ab utroque capite unius unciffl spatio, in eadem linea ab utraque parte punctus c ponilur. In relictis vero spatiis duocapitella locan- tur, quae ita chordam super lineam suspensam te- neant, ut tanta sil chorda inter utraque capitella, quanta et linea, quae et sub cborda. D. Qualiter una chorda multas et varias voces reddit ? M, Litteree vel notce quibus musici utuntur, in linea, quee est sub chorda, per ordinem posit» sunt : dumque modulus inter lineam chordam- que decurrit, per eadem Utteras curlando vel elongando chorda omnem cantum mirabiliter fa- cit : (i33) et dum pueris per ipsas litteras aUqua notatur antiphona, facilius et melius a chorda di- scunt, quam si ab homine iilam audirent : et post paucorum mensium tempus exercitati, ablatan chorda, solo visu indubitanter proferunt, guod nunquam audierunt. lum^.^/nS^J?'^'*^^^^^^^^ ^"»<5 prffifert iitu. rfp /,;/! r^* • ^^9us a domno Odone compositus dearte mustca. Codex San-Emer. istum : Incm Oialogus.guem composuit domnus Odo abbZ^fe Zlia^n'^''' 9^' ^^^^iridion dicitur, Adm^i^- to^rf/I^?;^?"^ circ. itainscribitur : /ncipt^2)ia- logusde mu9ica arte damnt Otto^i^ abb. primi D, Mirabile est valde, quoddicis. Nostriquidem cantores ad tantam perfectionem nunquam aspi- rare potuerunt. M. Erraverunt potius, frater, et dum viam Don quaesierunt, toto vit6B tempore in vanum labora- verunt. D, Qua ratione fieri potest, ut melius, quam homo, doceat chorda ? M, Homo, prout voluerit vel potuerit, cantat; chorda autem per supradictas litteras a sapientis- slmis hominibus tali est arte distincta, ut mentiri non possit, cum diligenter fuerit observata vel considerata. 2. D, Queenam, rogo illa est ars ? M, Mensura monochordi ; quod enim bene men- suratum est, nunquam fallit. D. Potero simpliciter paucisforsitanverbisipsas mensuras addiscere ? M. Hodie, adjuvante Deo : tantum diligentef ausculta (i34). In primo capite monochordi ad punctum, quem superius diximus, r litteram, id est G graecum pone (135), [quee, quoniam raro estin usu, a multis non habetur]. Ab ipsa r usqae ad punctum, quem in fine posuimus, pernovemdiii- genter divide, et ubi prima nona pars feeerit finem [prope r], A litteram scribe, et h«c dicetur vox prima. Ab eadem prima littera A similiter perno- vem partire usque ad finem, et in nona parte Blil- teram pro voce secunda appone. Dein ad caputre- vertere, et divide per quatuor a r, etprovocetertia C littcram scribe. A prima A similiter per quatuor divide, et pro voce quarta D litteram sciibe. Eodem Cluniacensis ccenobii, quem Enchiridion appeU^ vitj ob brevitatem vitx, (132) Vien. omittit longum,etS. Em, quadratu^* (133) Sequentiain Vien. desiderantur. (134) Per^ithic iterum Viennens. (135) Uncmis inclusa ex Admontensi. m OPOSGULA DE MUSICA. m modo B dividens per quatuor, invenies qointam A in monochordo inter duas vooes duos tonos, et E. Tertia quoque G insinuat sextam litteram F. Post haBO ad r revertere, et ab ipsa, et ab aliis, quns sequuntur per ordinem, prsedictam lineamin duas partes, id est, per medium divide, usque dum babeas voces quatuordecim vel quiudecim absque F et dum voces per medium diviseris, dis- similes easdem facere debebis. Verbi gratia, dum a r per medium dividis, pro r scribe G, pro A me- diata pone a et pro B aliam sl et pro G aliam c, et pro D aliam d, et pro E aliam e, et pro F aliam f, et pro G aliam g,pro aaliam ^uta medietate mo- a nochordi in antea eBddem sint litter», qu» sunt et in prima parte. PrsBterea a voce sexta F per qua- unum semitonium invenies, ipsarum duarum vo- cum intervallum quaternaria divisione currere ad finem usque probabis : et ideo diatessaron, id est, de quatuor nomen accepit. Secunda vero ter- naria est, utaprimavoceAin quintam E, in cujus spatio co^tinentur voces quinque, intervalla qua- tuor, id est tres toni et unum semitonium. Ubi- cunque ergo videris inter duas voces tres tonos et unum semitonium, ipsarum vocum spatium temis ad finem passibus currit. Yocatur autem diapente, id est, de quinque, eo quod voces sunt in ejus spatio quinque. Tertia vero divisio est, quflB per duo vel per medium dividitur, et dicitur diapason, id est, de omnibus. Hanc, ut supra tuordivideetretroflaliambrotundamponerqu» .^j;^^ ^^ Utterarum similitudine patenter amb« pro una voce accipiuntur, et una dicitur ^^j ^^ ^ in,a A in octavam a. Gonstat nona secunda, et utraque in eodem cantu regula- ^^^^^ ^^^,^^^ intervallis septem. id est, ntcr non invenietur. Figur» autem et voces et ht- ^^.^ quinque, semitoniis duobus. Continet etiam ter« per ordinem ita Ponuntm'. ^. j a. II. B III. diatessaron et mium diapente. A prima A C. IIII. D. V. E. VI. F. VII. G. VIII. a IX. I.b.lX. II. .^ ^^^^ ^ ^^ diatessaron, et a quarta D in oc- tavam a diapente : a prima A in octavam a dia- pason invenitur hoc modo : A, B, G, D, E, F, G, a. D, In paucis verbis de divisionibus non pauca cognosco. Sed cur eadem htterfle in prima et se- cunda pflirte fiant, audire desidero. M. Hoc ideo fit quia cum secundflB partis voces a septima G in antea a vocibus primse partis per diapason absque nona b prima fiant, adeo inter se utraque pars concordat, ut quaBcimque Ut- terflB in prima parte tonum vel semitonium, vel diatessaron vel diapente vel diapason faciunt, similiter et in secunda parte facere comprobentur. Verbi gratia, prima parte a r ad A est unus tonus, ad B vero est in tonus et tonus, id est, di- tonus, ad G diatessaron, ad D diapente, ad G dia- pason. Simihter et in secunda parte de G ad a est unus tonus, ad l; quadratam tonus et tonus, ad c diatessaron, ad d diapente, ad g diapason ; unde fit, ut omnis cantus similiter ut in prima, et in secunda parte cantetur. Sed primm partis voces ad voces secundflB partis quasi viriles cum puerilibus vocibus concorditer cantant. i). Sapienter id factum esse perpendo. Nunc au- tem quahter cantum notare possim, ut ego illum absque magistro comprehendam, primum audire ' exspecto, ut cum exempla regularum dederis, eum meUus recognoscam, et si penitus quid- quam mente excesserit, ad tailes notflis indubi- tanter recurram. M. Litteras monochordi, sicut per eas can- tiiena discurrit, anto oculos pone ; ut si nondum vim ipsarum Utterarum plene cognoscis, se- cundum easdem Utteras chordam percutiens eib ignorante magistro mirifice audias et ad- discas. D. Vere, inquam, magistrummirabilem mihido- disti, qui a me factus me doceat, meque docens ipse nihil sapiat. Imo propter patientiam et obe- dientiam sui eum maxime amplector ; cantabit (l37)HflBcex Aitoon^ fl X. c. XI. d. XII. e. XIII. f. Xllll. g. XV *• a D. Deo gratias. Bene intelUgo, et quod mono- chordum amodo sciam facere confido. 3. Sed quid iUud est, obsecro, quod in regulari- ter mensurato monochordominora alibi, aUbi ma- jora ac intervalla inter voces aspicio ? M. Majus spatium dicitur tonus, et est a r in primam A, a prima A in secundam B. Minus vero spatium, sicut est a secunda voce B in tertiam G, semitonium vocatur, faciens contractiorem eleva- . tionem veldepositionem. NuUa autem mensura vel numero semitonii spatium adtonum usque perve- niat, sed cumper supradictamrationemdivisiones fiunt suis locis, toni etsemitonia formantur. (136) [Tonos autem omnes si ad extremum punctum du- xeris, novenariam in omnibus divisionem inven- tflim miraberis, sicut a r in primam A, et a prima A in secundam B, sicut primitus fecisti]. Prima vero nona b et secunda nona s ad se invicem neque to- num neque semitonium faciunt, sed a prima nona b ad octavam a estsemitonium; ad decimam c lo- nus. Secunda vero nonatf ad octavam a e contra- rio est tonus, ad decimam vero c semitonium prses- tat. (137) Ideoque una earum semper superfluaest, et in quocumque cflmtu unam recipis, aUam con- temnis, ne in eodem loco, quod absurdum est, to- num et semitonium facere videaris]. D. Maxime mirandum est quod non nisi a r m primam A, et a primo A in secundam B pernovem divisi, et omnes aeque tonos novenaria constare divisione probavi. Sed rogo, si aU» sunt mono- chordi divisiones, et si in omnibus vel plunbus in- veniantur locis, ostende. 4. M. Tres sunt prflBter tonum divisiones, quflB naturalem vooum, quam supra dixi, positionem custodiunt. Prima quatemaria est, propter quod in quatuor divisa est, ut a prima A in quartem D, et hflBC habet voces quatuor, intervaUa tria, id est, duos tonos et unum semitonium. Ubicunque ergo (136) Undnis indusa ex Admmtensi^ 763 S. ODONIS ABBAT1S 8EU ALTEBIUS ODONIS MONACHI 764 «xum mibi quando TOluero ^ et nunquam de mev sensus tarditate commotus verberibus vel iiijuriis [ Vten. virgis } oruciabit if. Bonus magister est» sed diligenftem audito- remrequirit 5. i). lu quibus maxime diligentia adhibenda •at? M. IQ coi^iunctionibus vooum, qu» consonan- tias faciunt diversas, ut sicut divers» sunt ao dif- fsrentes, ita dissimiliter et differenter unamquam- que earum opportune pronuntiare pravaleas. 2). Quot sunt difTerenti»» precor, edissere, et oommunibus axemplis ostende, M. Sex sunt tam in deposiUone quam in eleva- tione. Prima vocum conjunctio est, cum iU» duas voces junguntur» inter quas unum et semitonium, E F ut a quinta in seztam, qu® consonantia omnibus contraotior et strictior est, ut prima elevatio hiyus £ F £ Gacc antiphoneB ; Eaec est^ quce nesdviMndepositione FED E F vero per reciprocationem ita : Vidimtts stellam. Secunda vero est, cum inter duas voces est tonus, C D C D ut a tertia in quartam in elevatione ita : Non vos D F D DC E F reUnquam^ etc. In depositione vero sic : Angelus GEDD Domini. Tertia esty cum inter duas Toces tonus et D semitozuum differentiam faciunt, ut inter quartam F DDF et sextam hocmodo in elevatione: Joannes aulem. £ ED In depositione ita : In lege. Quarta vero est, cum P inter vocem et vooem duo sunt toni^ ut a sezta in a EP aa It octavam, inelevatione ita : Adhuc muUahabw. In aF aoM depositione hoc modo : Ecce Maria. Quinta per diatesaaron filt, ut a prima A in quartam D in ele- A D vatione boc modo : Valde honorandus. Depositio a C D vero hujusmodiest : Seeundumautem. Sexta autem per diapente, ut a quarta D in octavam a, ut est : Da ba a GG Primum quasrite. In depositione, ut a tertia C in OCD septimam G, hoo modo : Canite tuba : ali» regu- lares vocum conjunctiones nusquam reperiuntur. 6. In maximum sfepe errorem vulgarescantores labuntur, quia vim toni et semitonii aliarumque consonantiarum minime perpendunt. Id enim unusquisque eorum eligit, quod primiun auribus placuerit, velquodfacilius ad disoendum pronun- tiandumve provenerit; fitque magnus error in muitis canlibTis, cujus modi sint. Modos autem dico de omnibus ooto tonis et modis omnium ewtuum, qui in formulis per ordinem iiunt, ne si tonos dixeris, dubitatio flat, an de tonis ibrmula- rum, an de tonis, qui novenaria faotiaunt dispo- A fiitione et divisionej dioatur, Illos itaque cantores si de aliquo cantu interrogaveris, oi^us modi sit, illico respondentquod nesciunt, ac si perfacte eo- gnoscerent. Quod si ab eis argumentumf unde boc sciant, qufioaieris» titubantes dicunt : quia sit similis in pnncipio et in fine aliia oantibns ejusdem modi; oum denullo omnino canto, cujus modi sit, sapiant, nescientes, quod uniua vocis dissimilitudo modum mutare compellat, ut hec antiphona : 0 beatum pontificem l quA cum in principio et fine secundi modi esset, propter illius tantum vpcis elevationem, ubi dicitur; 0 Martine dulcedo, in primo tonp a domno Odone curiosissisme estemendata. Itemque in antiphona: Domine^ qui operati $unt, hsec diligentius probare B poteris; nam si eam incipias in sexto modo, ut multi probant, in F littera, non discrepabit ab eo modo, usque ad semitonium, quod est in taber- naculo tuo^ in una syllaba. Sed quia in nsu ita est, et bene sonat, emendari non debet. Sed inqui- ramus an forsitan in alio touo incipiatur, totaqne in eo modo consona inveniatur, eamque emen- dari opus non sit. Incipe itaque aam in G littera, hoc est, in ootavo modo, et regulariter in eo stare probabis. Unde quidam indpiunt, Domine, sicut amodo dieo vobis. Ez quo oomprehenditor, quia imperitus musious est, qui fadle ao pre&sump- tuoseplures cantus emendat, nisi prius per omnes modos inveitigaTerit, d fordtan in aliqno stare posdt; nec magnopere de dmilitudine aliorum Q, cantuum, sed de regulari veritata curet. Quod si nulli tono plaoet^ aeoundum eum tonum emende- turi in quo minus disionat. Atque hoc obaerrari debet, ut emendatus oantus aut deoentius acmet, aut a priori similitudine parum diserepet. D. Bene de inertium eantorumerrore me eaatum feeisti, nec non etiam deregularis monoehordi cu- riosa investigatione, ac regularium oantmim ap- probatione, falsorumve emendationei utilitep sen' sum, prout oportet^ exercentibus^ lieet paueis ver- bis, non modioam dedisti peritiam. 7. Verumtamen, quot voeibus oantoa fieri debet, adjunge. M. Alii asserunt oeto, alii novem, alii deoem. D. Quare octo ? jy M. Propter majorem dividonem, id esl, diapa- son ; dve quia apud antiquos octo sonia cithar» fiebant. D. Quare novem T M. Fropter bis diapente, quas novem toci- bus terminatur. Nam cum a r in quartam si diapente unum, atqiie ab eadem quarta D in octavam a ahud, a r in a octavam novem sunt voces. Z). Quare deoem ? M, Propter Davidioi auntQritatem p«alterii> vd quia in decem vooibus ter diatassarQu iqvenitur : a r enim in tertiam C unum diatessaron est ; a tertia C in sextam F aliud invenitur ; a sexta F in nonam primam B tertium restat ; Mideo a rin nonam piimam S d«cam nuflMraater lomt 765 OPUSGULA DE MUSIGA* •m D. Possunt esse et pauoiores yoces in cantu ? A in secundo, qoarto et sextOi et octayo, nulla depo- sitio alicujus vocis ante finem invenietur, qusB ad finem ipsum secundum sex pradiptas consonan- tias non jungatur.£levatio vero eorum a fine aeoun- dum easdem consonantias ad quinque voces pro- greditur. Aliquando autem ad sextam usque pro- cedit. In quibus autem vocibus omnium modorum oantus secundum prassentem usum siepius inci* piant, in eorum formulis pervidebis. iO. D, Quoniam probasti omnium modorum cantus a fine regulam sumere, quo sint ipsl modi vel toni, tempus est dicere. M. Quatuor esse modos quidam putant. D. Quare ? M, Quia omnis regularis cantus in quatuor mo- nochordi vocibus finiri potest. Z). Quffi simt lilBB voces ? M. Quarta D, in quam terminatur modus, qui dicitur authentus protus,id est, auctor vel princeps primus. Quii^ E in qua terminatur modus, qui dicitur authentus deuterus, id est, auctor vel prin- ceps secundus. Sexta F, in quam terminatur au- thentus tritus, id est, auctor et princeps tertius. Et septima G, in quam terminatur authentus tetrar- dus, id est, auctor vel princeps quartus. Hi qua- tuor autem dividuntur in octo. D. Quare ? M. Propter elevatos et humiles cantus. Nam oum M. PosBunt utique quinque vel quatuor ; sed ita Qttidem, ut et quinque diapente, et quatuor dia- tessaron reddant. D. Prolata ratio, et pene omnium cantuimi atte- stationes probantverum esse, quod dicis. Quid au- tem sit tonus, quem ssepius modum vocas expone. 8. M, Tonus vel modus est regula, qusB de omni cantuin fine d^udicat.Nam nisi scieris finem,non poteris cognoscere, ubi incipi, vel quantuum ele- vari vel deponi debeat cantus. D, Quam regulam sumit principium a fine ? M. Omne principium secundum prsedictas sex consonantias suo fini concordare debet. Nulla vox potest incipere cantum, nisi ipsa vel finalis sit, vel g consonet finali per aliquam de sex consonantiis. Et qusecunqiie voces per easdem consonantias possunt convenire fini, in eisdem quoqiie vocibus poterit incipi cantus illius finis, excepto, quod cantus, qui finitur in voce quinta E^ quas est prima semitonii in tertio modo, ssepe invenilur incipere in voce decima G, quce ab eadem quinta E uno diapente, unoque semitonio elon- gatur. Distinctiones quoque, id est loca, in quibus re- pausamus in cantu, et in quibus cantum dividimus, in eisdem vocibus debere finiri in unoquoquemodo, in quibus possimt incipi cantus ejus modi, mani- festum est. £t ubi melius et saepius incipit unus- acutua vel elevatus fuerit cantus in authento proto, quisquemodus, ibi melius et decentius suas distin- ^ ^r "r ^"^**"» "*''"* ^*"» "* «uuiwiiu prvw, ctiones incipere vel finire consuevit. Plures autem ^ *«*^^ "°^"' authentus protus. Si vero fuent distinctiones in eam vocem, qu» modum terminat. debere finiri^ magistri tradunt ; ne si in alia aliqua voce plures distinctiones, quam in ipsa, fiant, in eamdem quoque et cantum finiri expetant, et a modo in quo fuerant, mutari compellant. Ad eum denique modum magis cantbs pertinet, ad quem 8uae distinctiones ampUus currunt Nam et prin- oipia saspius et decentius ineadem voee, qun can- tum terminat, inveniuntur. Dictee rei exemplum in hac antiphona comprobabis : Tribus miraculU; eoee una distinctio : Omaium diem sanctum coli- mus ; ecce alia : Hodie stella magos duxit ad praB- 9epium ; ecce tertia iModie vinum ex aqua factum est ad nuptias; ecc^ quarta : Hodie a Joanne Ckri- stus baptizari voluit : ecce ultima. Vides itaque, ut in regulari cantu plures distinctiones in suo tono incipiant et finiantur^ ut et in eadem voce cantus incipiant et finiantur. 9. D. Ita esse, ut asseris, magistrorum canto- rum ubique auctoritate defenditur. Yerum de ele- vatione et depositione, quam afine regulam sumaf- cantus^ presequere. M. In acutis vel eievatis cantibus, ut in primo tariio, quinto et septimo tono, nullus cantus plus a 8U0 fine, quam ad ootavam vooemdebet ascen- dere, in qua voce eadem est littera^ qum etin fine; propter divisionis, qnse diapason dicitur prseci- puam quantitatem, habet idem cantus anle finem gravis et humiliB in eodem authento, proto^ dici- tur piaga proti. D. Quare dicitur plaga proti ? M. Plaga proti, id est pars primi dicitur, eo quod finiaturineamdempartem, idest,locum vel vocem quartam D monochordi, in qua finitur et authen- tus protus . Simihter cum acutus fuerit cantus in authento deutero» dicitur authentus deuterus ; sin autem planus fuerit cantus, plaga deuteri nominabitur. Eodem modo diceretur de authento trito plaga triti, et de authento tetrardo plaga tetrardi. Gonsuetudo autem tradidit, dicere pro authento proto et plaga proti modum primum et secundima ; et pro authento deutero et plaga deu- teri modum tertium et quartum : et pro authento trito et plaga ejus modum quintum et sextum : et pro authentho Iretraido et plaga ejus modum septimum et octavum. Igitur octo sunt modi, per quos omni cantilena discurrens octo dissimilibus qualitatibus variatuf . D. Quemadmodum potero eorum differentias et communitates advertere ? M. Per tonos et semitonia. Ubi enim toni et semi- tonia simul fiunt, ibi et reliquee consonantiffi similes fiunt : ubicunqiie oniffl duo toni et unum aimito- nium fuerint, ibi etdiatesiaron erit; et uMeunque tres toni semitoiuo ad]Merebunt,ibi et diapeate non deerit. SinsMiter et de reliquis oonsonantiis oportet vocem unam. At vero in humilioribus cantibusyUt intelligi. 7«7 S. ODONIS ABBATTS SEU ALTERIUS ODONIS MXMACHI 768 D. Age ergo, obsecro, et de modis, qum sequun- x P^^ tonos et semitonia ita : post finem primo to- tur, edicito. nus occurrit» deinde semitonium, et duo tom ae ii. M. Primus tonus finiturin voce quarta^ pro- iterum semitonium, et duo toni : deponitur Tero& eeditque in undecimam, in qua^steadem littera d fine ad vocem tertiam tono uno, hoc modo (138) : Quidam autem decachordum Yolunt facere, ad- jiciuntque vocem unam^ secundam B. Sed non est in usu, ut ad eam primus deponatur modus. Incipit autem cantus ejusdem modi in G, ut : 0 beatum pontificem : siepius in D, quando princi- pium cum fine concordat, ut : Ecce nomenDomini. In E quoque, sed raro, ut : Craudete in Domino ; in F, ut : Ipsi soli, in G quoque^ ut : Canite tuba ; in a etiam, ut : Veniet Dominus^ aut Exi cito. 12. Secundus autem tonus similiter finitar in eamdem vocem D, et ascendit cum eo nsque ad nonam primam b, ad decimam vero vel mideci- mam non pervenit. Deponitur vero afine tono et semitonio et tono usque ad primam A, aliquando autem, sed raro» et aiio tono usqueadgamma,et fiunt chordffi decem hoc modo (139) : Forma II toni rt At. B s. Ct. D t. Es. Ft. G. t. a t. b. Habet itaque secundus tonus r, et primam A, et secundam B, quas non habet primus : et pri- mus habet decimam c, et undecimam d, quas non habet secundus. Sunt autem^horum plurimi cantus, qui ad r et primam A et secundam B non deponuntur, ad decimam vel undecimam non elevantur^ de quibus dubium est, an primi, an se- cundi sint toni : quorum ista discretio est. Ad oc- tavam et nonam si non ascendunt, certissime de tono secundo sunt. Erunt itaque octava et nona utriusque communes, ad quas dum cantus ascen- dit, si diu in eis permaneat, sive tertio vel quarto eas repercutiat, aut si in octava incipiat, modi erit primi. Sin autem in inferioribus incipiat, et secundum quantitatem antiphonffi rarissime ad illas ascendat, secundi erit modi. Alioquin juxta B formularum varietates et differentias discernuntur. Principia autem secundi toni sunt in r, ut : Edtu de cnrcere ; in A, ut : Omnes patriarchce; in C, ut : Nonne cor nostrum ; in D, ut : Ecce m nuW- bus ; in E^ ut Animalia. Ecce Maria ; in F, ut: Quem vidistis. In V vero, B, vei E, vel G, rarissima exempla reperies. D. De primi et secundi diseretione sufficit; ad reliqua properandum est. 13. M. Tertius modus in quintam fiDitor vocem in E litteram, prdceditque uno diapason usque ad eamdem litteram e acutam per tonos ac semitonia ita : primo assumens semitooiu!)!, deinde tres tonos ac semitonium et duostonos: deponitur vero a fine ad quartam tono uno, hoc modo (140) : Forma III toni. D t. Es. Ft. Gt. at. Hs. ct. dt. e. Sane secundam nonam ^ ideo adamavit, quia ad ejus finem d*apente est : maxime autem ideo, quia ad acutissimam ejus, ideste, diatessaron reddit. Quia autem prope finem tres habet tonos^ in descensione vel ascensione potius sahendo, quam gradiendo, vadit. Usitata autem ejus prin- cipia sunt hsc : in E, ut : Quando natus es; in F, ut : Nunc scio ; vel in G, ut : Multa quidem ; in a, ut : Quis Deus magnus : in r, ut : Tertia dies est. 14. Quartus autem modus, quiaplanus est, non G fecit prope finem tres tonos, ideoque nonam pn- mam b assumpsit, ascenditque ad decimamf. habens post finem semitonium et daos tonos, djinde semitonium et tonum. Deponitur vero a fine duobus tonis ad tertiam G, plerumqoe autem ad secundam B et primam Aacutos^ mitonio et tono : quia ad suum finem se- cunda B reddit diatessaron, et prima A dia- pente consonantiam reddit, fiuntque voces decem per tonos ac semitonia incedentes hoe modo (141) : At. Bs. Ct. Dt. Es. Ft. Gt. at. b.„ M. Forma IIII toni. Principia ejus invenintur in C, ut : Hodie nata D est ; in D, ut : Benedicta tu ; in E, ut : Gaude Ma- rm ; in F, ut : Anxiatus est ; in G, ut : 0 mors . in a, ut : Rectos decet. (138) Admont, addit hos versus : Ad q^uartam vocem primus statuit sibl sedem, Tertia vox subsit, vox altera quarta snpersit, Ut sonet intense diatessaron et dlapente. (139) Admont, addit : Aecipit et sedem residet seeundus ibidem, Coi sonat intensum diapente sonatque remissum, Adde super primam, ii vis procedere, nonam. Discernitur quartus a tertio, quia quartus habet primam A. et secundam B, et tertiam C,quasnoo habet tertius : et tertius habet undecimam rf, ^ duodecim e,quas non habet quartus.Quod si aliqu» (140) Admont, addit : TertiuB in vocem quintam statuit sibi Bedem, Quartaque vox subsit, vox altera qninU sup«J«»- Ut sonat intense diatesBaron et diapente. (141) Admont, addit : Quartns ab hac sede primam descendit td usqw. Cui Bonat intensum diatessaron atqne re0us«ttn»' Quamiibet ex nonis decimamque snper sociaP»»' m OPUSCUIA DE MUSIGA. 770 antiphona neque has tertii, neque illas habet quarti, A quam veraces inTeniuntur libri maxime dum sepe sed in decima c incipiat, ut : Vivo ego^ vel secun dam nonam ut : Ecce guomodo computati sunty amplius diligat, tertii erit modi ; alias in quarto ponetur, si ejus formulae differentias imilatur. Vo- lunt autem quidam quarto modo ad similitudinem tertii secundam nonam tribuere,.eo quod sit dia- pente ad finem ejus : prima vero nona b ad finem ejus nuUa consonantia sit. Sed non magis com- munem usum secuti sumus. Invenimuspraeterea in difficilioribus cantibus jungi tertio modo et ter- tiam vocem G, ut sit decachordum ; quod tamen cum rarissime fiat, abusivum esse non dubito. Neque enim a tertia C, in duodecimam e, ter dia- tessaron secundum praedictam decachordi regu- lam invenitur. D. Cum multi sint grammatici, aut vix^ aut nun- in eorum emendatione laboretur ; musici autem perpauci inveniuntur, et per multa jam tempora antiphonaria emendata non sunt: non estergo mirum, si in multis locis falsitas inveniatur. Tan- tum, precor^ regulam et communem usum prose- quere : qu8B enim rarissime fiunti nullius artis so- let regula reprobare. 15. M. Quintus autem modus in sextam F ter- minatur, et acutissimaejus decima tertia ^eadem littera figuratur, cumque sexta F ad primam no- nam 6, ad decimam tertiam f, diapente reddat, in quinto vel sexto prima nona b valebit. Habebit er- go per ordinem tonos duos et semitonium» ac deinde tonos tres et ultimum semitonium octo vocibus, ita (142): Es Ft Gt at b,, 1^8 ct dt es f Forma Vtoni. Usitata ejus principia sunt hnc : in F, ut : Hau" D pio nec incessu post se respexit. rietis; in G, raro : Non vos relinquamj in a, Qum- 16. Sextus autem modus cumeo graditur ad un- que prudentes, in c^ Bcce Dominus inveniet. Nam decimam d, sed deponitur a communi fine semi- quia tonum ante finem non habuit, nec in princi- tonio et duobus tonis ad tertium C,hoc modo (143) : Gt Dt Es Ft Gt at b„ Ds c t d Forma VI toni. Et sicut quintus habet duodecimam e, et ter- tiam decimam /*, quas non habet sextus ; ita sex- tus habet tertiam C, quartam D et quintam E, quas non habet quintus, nisi quod aliquando quintus miscetur sexto,declinans in quartamD fitque deca- chordum. Sed hoc inveniri, maxime in antiphonis, raro contingit. Horum autem erit ista discretio. Gum nec depositio sexti, nec tota elevatio fuerit quinti, si in decima c incipiat, et eam vel undeci- mam d juxta quantitatem suam ssBpe repercutiat, quintus erit modus; si autem non ascendat, nisi ad nonam primam 6, dicetur sextus, sive per principia discernetur. Vix autem sextus nisi in suo fiine incipit, ut: Verbum caro factum est, aut in a, ut : Vidi Dominumf aut in voce quiata E, ut : Domine, in auxilium^ aut in voce quarta D, ut : Si ego verus Christi, aut in voce tertia C, ut : Decantabai populus. D. Utilia, imo et necessaria probantur ad pr»- sentis erroris exprobrationem, de modis qu8B dicta ^ sunt. Unum sicut ccsperas de septimo et octavo tono cupientem audire non differas. 17. Af. Septimus modus in vocem septimam ter- minatur, cujus acutissima est decima quarta g, quiB cum fine eodem charactere denotatur. Hic assumit nonam secundam it, ut habeat duos tonos post finem, post quos et semitonium et duos tonos iterum semitonium. Deponitur vero a fine tono uno, hoc modo (144): Ft Gt at b„ kis ct d t es ft gt a Forma vn toni. Quod si decachordum placeat facere, uno eum D semitonio adhuc de fine depone ad quintam E, non tamen hoc firequenter invenies. Notandum est autem quod si ei prima nona b concedatur, nihfi restat, nisi ut a (145) sexta ad eam dia- tessaron fiat, eritque per omnia primus, quia habebit tonum et semitonium, ac deinde duos et semitonium et duos tonos, et deponitur a fine tono uno, sicut in primo diotum est, et jam non erit septimus, sed primus. Non enim, ut stultissimi cantores putanti gravitate vel acumine (142) Admont. addit: Ad Beztam vocem quintus statuit sibi sedem. Nullaque vox subsit, vox altera sexta supersit, Ut sonet intense diatessaroQ et diapente. (143) Admont. addit: Accipit et sedem residendo sextas ibidem. Cuisonat intensum diatessaron atqne remissum, Uis Buperadde tonum faciens procedere cursnm. unum modum ab alio discrepare scimus ; nihil enim impedit, quemcunque volueris modum, si acute vel graviter decaniaveris ; sed tonorum ao semitoniorum, quibus et alt8B consonantieB fiant, diversa positio diversos ab invicem ac differentes modos constituunt. Iterumque si una tantum voce depravata finiatur in octava a, rursus fit per omnia primus: habebit enim a fine tonum et semitonium, et duos ionos, et reh- qua, quffi sunt primi. Principia ejus sunt hsBc: in F vix reperies exemplum, ut: Quire' (144) Admont. addit: Septimus imparilem numero statuit sibi sedem, Sextaque vox subsit, vox septima summa supersit Ut Bonet intense diatessaron et diapente. (145) Adm. a duodecima e. ad eam^ diatessaron fial, et ad semitam contrahatur^ eritque^ eto. 771 S. ODONIS ABBATIS SEU ALTERIU8 ODONIS MONAGHI ■m gnielaves, eiMemento mei; in 6, lit: Assumpta A 18. Octavus autem modus procedit cumsepd- est Maria; in a raro invemes, ut comm. Domus mo usque ad duodecimam e^ depomtar autem ad mea^ in ^ Dixit Dominw; in c, Benedicta filia; in tertiam C, tono et semitonio et duobus tonis, fitque d, sit nomen Domint. decacliordum hoc modo (446) : ct Dt Es Pt Gt at b,, fc|s • c t dt e Forma VIII toni. Supra diximus autem hujusmodi decachordum ter diatessaron non habere, ideoque non recipitur utraque, id est, acutissima e ejus, et gravissima C ejus simul in uno eodemque cantu, ut quibusdam placet. Perspicuum est autem quod octavus tonus in depositione a fine per omnia sit secundus. Quod si ei in elevatione prima nona b daretur, ut habe- ret tonum et semitonium, et tuos tonos a fme, etiam in elevatione permaneret secundus. Sed de- ridenda inertium cantorum scurrilitas, quee de to- norum discretione nil sentit : id solum sequitur, quod aUquo modo aures delinire videtur: sicut qui gastrimargiffi inserviunt, per falsam dulcedi- nem veram sobrietatis regulam fallunt. Invenitur prsBterea, oum octavus ad quarlam D descendens, decimam tertiam /*, qu» jure est septima, appetat, ac si decachordum regulare tanta prsesumptione, Ucet raro, restituat. Principia ejus sunt haBc (147) : in C, ut : Stabunt justi^ in D, ut : Angeli Domini; in F, ut : Zachx ; in G, ut : Juctw et Jerusatem ; in a^ ut : Apertum est; in {?, ut : Ecce ancilla» In hoo autem distat octavus a septimo quod octavus ha« bet tertiam C, quartam D, et quintam E quas non habet septimus ; et septimus habet decimam ter- tiam/ et decimam quartam g, quas jure non ha- bet octavus. Sane in his cantibus qui inter octavi depositio- nem et septimi elevationem medii sunt, ut in reli- quis quoque modis dictum est, secundum formu- larum varietates, in quo tono maneant, discernen- tur. Per ipsas enim varietates uniuscujusque modi principia hquido pervidebis* D. Dum vix paucos cantus his regulis contraire mvenio ; eorumque paucitatem et, ut ita dicam, furtivam singularitatem a pf«sumptonbus vitia- tisque cantoribus factam esse non dubito. M. Regula eniin est commune mandatum unius- oujusque artis ; qu» ita singularia sunt secundum artifioiakm regulam non ooxuistunt. D. Sed piecor, ut secuodum uniuscujusque vo- cis positionem pauca adhuc de modoram lege stthjungas. if. Petitioiii tBffi justom est respcmdere. Un»* qusoquB eoim tox alicujus sapradictorum modo- mm simililudinem tenet ; ut gamma (r) quidem, quia habet ante se duos tonosy post quos semtto* ninm, et duos tonoe adjungit; ac deinde sem^ niam temn&qae apponit, non immerito septimi (146)Admont. addii: Accipit et sedtfin residenfl oetavui ibidem, Cui Boaat intensum diapente sonatque reBussnm. £t Miperadde tonmm, faeies proeedere cursum, (147) Adam ita: in C, ut : nos qui vivimus, Dum modi simUitudinem tenet, cum et finis septimi ad gamma diapason concinat. Prima quoque vox, quia habet post se tonum, antese vero tonum et semitonium et duos tonos^ primi modi legem cus- ^ todit : unde prima non sine causa dicta est. $e- cunda vero cum deponatur post se duobus tonis, et ante elevetur semitonio et duobus tonis,iterum- que semitonio et tono, usitatam quarti modi regu- lam servat. Tertia prffiterea C,cumpost sehabeat semitonium et duos tonos, ante se vero duos toQos et semitonium^ ac deinde tres tonos, quinti vei sexti proprietate fulcitur. Jam vero octavam a pri- mum locum tenere dicimus ad similitudinem pri- m», cujus est diapason, Alioquin si eam cum prima nona b perpendas, habebit in depositione tonum, in elevatione vero semitonium; et tres to- nos ad similitudinem tertii. Prima nona b in depo- sitione continet semitonium et tuos tonos, ad simi- litudinem sexti ; in elevatione vero sive quiA tres C toni sequuntur, sive magis quia nuila sequeatium diatessaron ei caritate conjungitur, quie principa* lis est consonantia, nuUius toni regiilarem aimili* tudinem tenet Neque etiam per diapason a poste- rioribus fiari potest ; ideoque neque cantum nequB distinctionem in ea principium vel finem iiabeit probabis, nisi vitio id fiat. Secunda nona t^ ad similitudinem secund» vodi B, a qua per diapason facta est, quarti imagiQem tenet. Decima vero e ad similitudinem tertie C conoordat septimo. Alias autem si secunda noDa c) privetur, habebit post se tonum, semitonium et duos tonos, ante se vero duos tonos et semitcmium, ad eomparationem octavi, a cujus fine diatessaroa signat. ReliqusB vero quae sequuntur pro similito' D dine litterarum facile perpcnduntur ; quod mons- trat haec figura. V. C. YI. VU. G. Vm. 1. d. II. 1. 1 II. B. im. Y. F, VI. V. c. Y. Ym.vii.g.vin. I. A. II. m. E. im. X, L IIIL f. YI. vn. r. vm, i. d. n. i. a. ii. m. ii. e.iiii. Ex his qu8edicta8unt,assiduusper8crutatortaa de tonis,quam de reliquis hujus artis reguliidivioi gratia j uvante alla (juamidura inteihget.Qiiod si sd negligenter agit, aut hoc non per divinam illustrar tionem, sed sui sensus acumine se capere pos* pnesumpserit, aut nequaquam inteUiget,aiit,diiii non refert gratias Donatori, eifiaetur, quod abiit, venerit Paraciitus; in D, ut : Spiriius Dmifd; &( E, ut : Qrnaverunt faciem ; in F, ut : Jucumaref in G, ut : /» illa die ; in a, ut : CompUii suni: » c, ut i Ecce, etc. 773 OPUSGDLA OE MUSICA, elationi inseirviens (148) miaua jam subditaa Cr«a« A tori : qui est benediotus in saBcula s»culorum. Amen. (148) Cod. Admontensis ita claudit : Minus jam seryiens et subditus Deo. Qui viyit et regnat in sao- cula sfficulorum. Ameoa. Ecce modas primuB, sic noscitur atque secundufl : Accipitur tritiis, sic quartuB et iste probatur : QuintUB adest iste, seztus sic cernitur esse : Septimus harmoniam tenet hanc, octayus et istam. 774 D. Age ergOyObseorOietde modis, quaa sequun« tur edicito (149). Sxplicit Musica Bnchirietionis. Primus tonus a D. in £?. H ab A in a. ITI. abE.ine.iya B. in X. V. ab F. in f. VI a C. in e, YII. a G. in g. VUI. ut prius. (149) Ad horam post hssc legitur : Hic desimt Dialoffus. D. ODO DE MUSICA. HONlTUH. Qu8B sequuntur, in codice San-Biasiano continenter posita sunt post opusoulum seu Dialogum Odonis de musica>scjlicet post haec verba, qufle in aliis ms, aesiderantur : D, Age ergo^ obsecro, et de modis quos sequuntur, edicito. Unde et nos hio immediate illa subjicimus, colfata cum ms. Lipsiensi, in quo nabetur sub nomine Bernonis, Musicae artis disciplina summo studio appetenda est, et maxime his quicommuni conversatione Oeo serviunt. Nam sicutper Psalmistam dioitur, quia jKinis canfirmat, et vinum Ixtxficat cor honunis ; itaet frequens lectio animum nostrum ^ virtutes roborat, cantus vero in Dei servitio mentem exiii- larat Aecidit priBtereay ut cum suavitatem melo- diffi, qui9 in (erris agitur, congaudentes miramur, ad ilkun harmoniam coelestis patri« audiendam aidentius feetinemus, qucs tanto est ista suavior, quantum ccelum tarra miramur exoelsius. Cum pueris volumus insinuare legere^ prius eos abeeedarium discere faoimus iu tabula, ut postquam oognoverunt omnes litteras. facilius le- gere, valeant quidquid scribitur litteris. Simili modo qui oantum volunt addiscere» prius opor* iet eoe omoes voces, lonoramque varietatesin monochordo cognoscere. Quia enim [Lips^ vero] hac disdpltna non utimur, tantum temporis anti- phonarium disoendo perdimus^ in quanto divi- nam auctoritatem et grammatioflB regulam soire potuissemus ; et, quod deterius est, nuUo unquam spatio temporis ad tantam p^ectionem venimus, ut saltem minimam antiphonam at)sque magisbt laboie seira possimus, quamque si oi>Iivisci con- tigerit, nullatenus memoria relormare valemus, Sed Aon terreat iectorem hujus artis duritia ; in priBsentibus quipi» regulis nihil invenies prater ea sda, qu» et faciie poteris, Deo iUuminantOv car ]>ere, et per qu» ad cantandi peritiam quam cito yaleas pervenire; talis enim ac tanta h^jus artis vixins probaitiir, de qua et panruli possintea- pere, unde ad cantandi peritiam poterunt perve» nire, ei fortes sensus suos per muita valeant ae mirabilia exawere. Nuac primum ante oculos monochordum poni- nms, ut quidquid postea de vocum natura dixeri- (150) Haec et sequentes tabulsB in Lvps, ms, de- sunt, spatio tamen vacuo relicto. B musy si lectione minus panditur, oculis demons tretur (450). Cum igitur subducendo modum per supradictas chordffi litteras ipsam chordam curtaveris vel elon- gaveris, omnes voces, quibus omnis cantus effici- tur, et quantum unaquaeque voxaltera sitgravior subtOiorvenumero, recognosces.Qua inre divinam sapientiam admirans gloriCLcarepoteris, quia sicut omnia reliqua, itaet voces hominumi ut se lauda- rent in numero et mensura, constituit. Cum primum igitur in monochordo conspexe- Q ris, cognosce unamquamque vooem ab altera tono vel semitonio distare. Onmes autem toni novena-* ria divisione fiunt, ut cum a capite monochordi, ubi chorda incipit, usque ad finem, ubi ehorda finitur, per novem diviseris, ubi prima nona pars terminavarit, ilH signum primsB [i^t. se« cundsB] vocis appones. titti) [Item ibi incipiens, si per novem diviseris usquc ad finem chordaB, obl secunda nona pars terminaverit, ibi signum n» cundsB vods apponis]. Et illa descensio vel asoen« sio, hoc est, ipsum intervidlum, quod est a phma voce, ubi insoribitur A, nsque ad aecundam, ubi inscribitnr B, tonus est primus ; prima enim tqk est tota ehorda, antequam dividatur : unde in o»* pite chorda scribitur A littera prima, in secundo ^ vero loco B littera secunda. Tonus ergo dicitur, quoties spatium alicujus uniaa Toeis asqoe ad alteram, usque ad finem chordso novies ducitur : unde fit, ut quantum fuerit octava pars sequentis, tantum major esse prior ab illa videa- lur ; et rursus quantum nona pars prioris, tan- tum sequens minorata cognoscatur. Quod facile (151) Uncints inclusa desmil m£^. m. 775 S. ODONIS ABBATIS SEU ALTERIUS ODONIS MONACHI 776 probarepoteris,probatumquecognoscere,si[Ltp«. A usque ad finem bnjusmodi spatia noyem, a Bus- cum sezta] cum mensuraveris ab A usque ad B que ad finem octo. Erunt prsBterea de vocibus illis et illud spatium, quale fuerit usque ad fiinem quas in monochordo, vides hujusmodi toni decem chordaB^ quasi pedibus incedendo [Lips. deduxe- quorum per ordinem ista descriptio est. ris ; erunt enim ab, etc.] duxeris ; etenim ab A Tonus Epogd. Tonus Epogd. Tonus Epogd. Tonus Epogd. Tonus j Epogd. ( Tonus Epogd. Tonus Epogd. Tonus Epogd. Tonus Epogd. TODUS Epogd. I 1 II 1 III 1 IIII 1 V 1 VI 1 VII 1 VIII 1 VIIII 1 X A|B|C|0|D|E|F G|G|a|a|b|t|| • • > • > > • > > m > • > m > • HH l-H l-H l-H > HH HH > • l-H H-l HH > HH > • • > HH NH l-H »-H ^H »H 1-4 • ►H > In unoquoque enim tono qualia novem spatia B prior habuerit, similia, vel eadem octo habuerit. [L^)s. habebitme/tti5] posterior. Hujus toni exem- plum hoc est : AngelMS Domini; ubicunque enim videris duas ex illis litteris, sicut in figura gemi- natas sunt, sive in isto sive in alio cantu tonus est sicut hic. An. [id est in hac antiphona, Lips.^ secundus tonus] tonus est epogdous, quia tonum musici epogdoiun vocant, id est, superoctonarium [Lips. super octo, id est super octonarium], quo- tiens major yox comparata ad minorem habet eam totam in se, et eo amplius octavam partem illius minoris ; quod etiam in numeris «Bque fit, cum novem oomparamus ad octo vel decem, et octo ad sedecim. (\ Nominatur autem iste epogdous tonus, cujus descriptio superius facta est. Semitonia autem in eisdem vocibus quinque numerantur : di- citur autem semitonium quasi medius tonus: est enim medius inter duos tonos ; illud vi- delicet spatium, quod positis ex utraque parte tonis in medio remanet ita, ut utriusque la- teris toni, ut dictum est, novenario, fiant [Lips addit : vel semitonius ideo vocatur, quod semis et non plenus sit tonus : unde dicere solemus : non plenus est sciphus, et cum his similia.] Itaque si primo tono terminato qoartam vocem, qu» secundum tonum terminat, et a prima voce aprima diatessa- T. S. T. inultimam roD. Forma sunt I. AI. Bl. CII. D IDA timam saron Forma sunt II. DIII. EII. F. IIII. G Forma sunt III. GV. a III. b VII. c Forma sunt IIII. aVI.MIII. cVIII.d. Forma sunt V. dVIIII. eV. fX. g. apri- inul- diates- ga £ a< 'UOJ -BSSd^Vip nmojio uo)im9S p»d 3. '§1 CD Nam sit primam et uitimam uniacujiuqQe o^ dinis inter se oompares, diatessaron, qusdaos tonos mediumque semitonium habere yidetur, invenies. Item si prioris ordinis primam secun- dae et secundam tertiae descendendo [Lips. addit-i ad inferiora] compares^ diatossaron duo rep^ ries : hoc idem in secundo et tertio et quarto o^ dine aeque continget. A quarto^ in quiotam consideres per singula, diapente invenies. Unde si de monochordi mensura quaesieris, etplora tsBdet legere, h»c tibi figura, quantum sulBcit, indicabit. niud autem de tonis et semitoniis notandum est quod semitonius nunquam patitur, ut inconcinni quatemana totius monochordi portione [Ltps. d toni absque ejus medietate jungantur [Ups^ partitione] monstratur, per octo ad finem usque deduxeris, et ipsam octavam partem super quaiv tam vocem adjunxeris, ut sint partes noveniB [Lips., novem] et ipsius secundi toni ultima principium etfiiiem primi toni [Lips., semitonii] te invenisse miraberis. Sunt autem quinque ubi- que primi toni ultimae, posterioris vero prima parte circumdati, sicut eos haec figura per ordi- nem signat. In hac sequenti figura omnium tono- rum et semitoniorum numeros per ordinem, et alia utilia prudens lector inveniet (152). (152) In Lips. figura deest, relicto spatio. add., ut est verbi gratia tonus, tonus, tonus, tonus et semitonium], sed excepto Bemitonio primo, quod super se non habet nisi primum to- num, ubique post duos tonos semitonius Toeis moderator occurrit^ ne vel nimiiB repetitiones fas- tidium [Lips.t ii^ unum repetiti toni fastidioiD] generent; vel plures hiatus et extensiones yocoffl dissonantiam praestent. Semitonii quoque idest geminati [Lips.^ vero gem.] nusquam inveniuntur, ne, quia ad moderandum et condiendam cantmn excogitati sunt, dum plus quam congruity indis- crete ponuntur, in morem superflui salis aman- tudinem faciant. Quos autem ab octava chord& usque in decimam duos semitonios vides, nun- quam continuatim jungere debes; quonim sigfla heec sunt : octavum a, nonum b, decimum i)t ^ 777 OPUSCULA DE MUSICA 778 decimum vero c, quibus itautendumest, ut quan- A trario cum a secunda (B) voce in quintam (E) a do a etb semitonium jungunt, a b ad c intelligas tonum, et quando b cum c semitoniuin velit, ab a usque ad k) tonum esse non dubites : quorum pri- mus ideo positus, ne a sexta voce F usque ad nonam t| tres continui toni invenirentur. Eadem ratione secundus formatur, ne duobus post se se- quentibus tonis et tertius adh»reret, sicut in hac figura conspicies. Diatessaron F G a b t; c d e T T T S S T T T Diatessaron quinta (E) in octavam (a) ab octavain undecimam (d) abundecima (d) in quartam decimam f'g) quaB est iiltima, quasi quatuor passibus currit, in sola ultima parte medium semitonium continet, quem in aliis ponit in capite. Cum vero a tertia voce (C) in seztam ^F) a sexta (F) in primam nonam (b) progreditur, neque in primo, neque in medio, sed in fine semitonium signat, (a. b.) ut (c) mutatis in hac trina divisione lateribus valde hanc mirabilem duo toni semitoniusque conficiant. Quomodocun- que enimduos tonos semitoniumque conjunxeris, diatessaron nominabis. Prffiterea est alia diatessaron, a secunda nona ^ , . , ^ . u (1)) usque ad duodecimam (e) ut nulla vox suavis- Prffiterea sciendum est quia pro pnma voce b . ^ . ^- • ^- • ^ • a • i_ ..•ji- ..j . -j-- • B 8ima eius participatione privetur, sicut m hac et q accipi debent, id est nona, quamvis divisa m " j r r r nonam primamet in nonam secundam, ne pluri- mum errorem videatur inferre : ut est illud, quod diatessaron ab octava chorda in undecimam quinque voces hal>ere videretur, quod penitus ab- surdum est. Exemplum autem hujus semitonii est bujus antiphonffi prima elevatio : Vigilate animo, Notandum autem de semitonio, quod solum nul- lum utilem tonum valeat implere, sed junctum tono prolixum ejus spatium moderatur. Tonus vero invenitur utroque suo termino soni dulcedi- nem p r»s(ans ; ut cum dicitur Oremus, ubi non invenitur nisi unus tonus, qui a sexta in septi- mam vooem suis terminis definitur, hanc eupho- niam sua depositione ac elevatione perficiens. Duo quoque aliquam consonantiam reddunt, quas ^ implent. Si ad hanc unum tantum tonum, qui est figura notatur. 1 1 Diatessaron a prima A D G c f . Diatessaron a secunda B E a d g. Diatessaron a tertia C F b ^ tessaron CO H e Hujus exemplum est : Secundum autem et item : Christus vincit. Christus regnat, Christus impe- rat, Rex noster. In hac enim harmonia major et minor vox, id est» quinta (E) et octava (a) diates- saron duobus tonis et semitonio, ut dictum est. cantus non dicitur ; quia cantus non mmus qua- taor vocum spatio adimpletur : cujus genus sym- phoni» diatessaron vocatur, id est, de quatuor, continens duos [Lips, in se duos] tonos, semito- nium vero unum, hoc est intervdla tria et voces quatuor. Hsec autem symphonia divina disposi- tione adeo quadratura congaudet, ut et quatuor in suo spatio voces contineat, et quaternaria divi- sione fiat. Nam si a prima voce per quatuor totum diviseris primas partis spatium, diatessa- ron nominabis : cujus ratio haec est, si [Lips. qnod] prima vox, comparata ad quartam [Lips. a. comparata ad quartam d\ habet eam totam in se, et eo amplius, quantum est quarta pars ipsius primie sive tertia pars quart» : hffic eadem diatessaron est [Lips. deest est] ad am- pliandam sui nominis dignitatem a prima (A) vel secunda (B) voce procedens, ac deinde se de se- metipsa constituens ad finem usque bis quatuor sibimet loca vendicavit. Nam a prima (A) in quar- tam (D) una diatessaro*^* est ; a quarta (D) ipsa in septimam (G) altera ; a qua in decimam (c) ter- tia ; a decima vero (c) in tertiam decimam (f) quarta, ubique preter ultimam in medio tono- rum duorum semitonium portans. At vero econ- (153) Lips. uncinis inclusa ita habet : E totius chorda; a prima A divisione ternaria, quae divisio diapente aicitur. Sed absque dubio est error ca- lami, nosterque codex bene habct quoad ultima. Patrol. CXXXllI a quarta (D) inquintam (E) adjeceris, diapente ni- hilominus symphoniam mirabOem pervidebis. Diapenteautem dicitur, id est, de quinque, eo quod quinque habeat voces, et a prima (A) termi- netur in quintam (E). Definitur autem [Lips. Diffl- nitur autem ipsa quinta e] totius ab aliqua voce, ad quam comparatur, divisione temaria ; ut cum quinta [vox (453) comparatur ad primam : defi- nitur autem ipsa quinta totius chordae a prima, divisione ternaria, quffi diapente dicitur], et ubi- cnnque ante vel post diatessaron occurrerit ad- junctus ei (154) diatessaron diapente facit. Constat autem vocibus quinque tonis tribus^ et semitonio in intervallis videlicet quatuor : in definitis vero vocibus loca continet novem, de quibus in sep- tem, cum in primo et ultimo tonum habeat, quicunque ablatus fuerit, post ablationem dia- tessaron remanebit : sicut diapente, quod est a prima (A) in quintam (E) in primo et ultimo habet tonum. Si igitur tonum, qui primus est, separa- veris, a secunda (B) in quintam (E) diatessaron remanebit : si vero ultimum tollas, a prima (A) in quartam (D) eque diatessaron remanebit. Hi]gusmodi autem diapente in hac figura no- tabis (155). (ioi^ Ita uterque: sedomninoinserendum tonus. (155) Figura n«c in nostro cod. mendosa csl, nec ex Lipsiensi, ubi deficit^ emendari valet : ita autem corrigenda videtur, uti a uobis posita est. 25 779 S. ODONIS ABBATIS SEU ALTERIU8 ODONIS MONACHI 780 Diapente Pri- mum A T. n. C T. Diale. » » « ^ . distantes. ^ * » <^ ^ « 1 b, fg« b^A b 8«b Sed qu8e in primovel quartohabetsemitonium, habere, cum tres continui toni in nuUa yeritate cum tres continuos tonos velit, neque naturalem consoni esse probentur. neque regularem partem veldistinctionemvidetur S T T T T T T S T S T T EF Gaif b e f gab F G a « c b f g a b k A B C D E a il c d e In mroqne unas tonus continendas est j TT S T r A B C I) G a ii cd g«b^A T T S T C D E F G c d e f g. T S T T DEFGa d e f g a T T S T Ga^cd b gabkA T T T S F G a b c f g a b k Ad hoc enim hsc speculatio valet, quaB [lege D libet diapente, qu» duobus tonis et tertio senuto- quia] eumdem cantum, licet acutiori vel graviori nio et tono constat, cantari poterit, nulla in ea voce, in omnibus similibus facere poteris verbi depositione vel elevatione mutata. gratia : Bel-la bis quinis. (ste tQtus cantus inqua- Diapasp^quoqueeodemmodosimileainvenimus, 703 OPUSCULA DE MUSICA. cum similibas litteris primmn et secundum versum per octo voces notamus hoc modo : 794 T T S T T S T T rABCDEFG Gabcdefg T S T T S T T A B C D E F G a a J^ c d e f g a £x his, quaB monstrata sunt, reliquas quoque A similitudines prudens lector advertat. Ea enim, qu» per se quisquam capere possit, per omnia persequi, otiosum est, Amodo qum de partibus et distinctionibus divinus Spiritus revelare dignabi- tur, eodem adjuvante potius exemplare quam tractare conemur. (162) Musica ex musis sumpsitprincipium, ips8B- que mus8B apo tu muso (463) appellatse sunt, id est, a quflsrendo, quod per ipsas^ sicut antiqui voluerunt^ vis carminum et vocis modulatio quae- reretnr. Musica est scientia bene modulandi qua- tuor consistens partibus^ id est, harmonica, rhyth- mica, metrica, organica. (464) Harmonica est mo- dulatio vocis, et concordia plurimorum sonorum, vel coaptatio, qu» decemit in sonis acutem et gra- b vem; et pertinet ad omnes, qui voce propria canunt, et voce et cantibus constat. (165) Hsec ex animo et corpore motum facit, et ex motu sonum. Ex quo colligitur musica, qufie in homine vox ap- pellatur. Vox est aer verberatus^ unde et verba dicta.*Proprie vox est hominum vel omnium ani- mantium: nam (166) abusive, nonproprie sonitum Yocem vocari, ut: vox tubx; vel: fractas ad litto- ra voces; nam proprie^ ut: liitorei sonant scopuli, Vocis species sunt multse. Sjmphonia (167) est vocis temperamentum ex gravi et acuto concordantibus sonis, sive in voce, sive in flatu, sive in pulsu: per haue quippe acu- tiores gravioresque concordant, ita ut si quis ab ea dissonuerit, sensum auditus offendat. Cui con- ^ traria est diaphonia, id est, voces discrepantes vel dissonee. Euphonia est suavitas vocis : haec et me- los a suavitate et mele dicta. Diastema est vocis spatiiun quoddam ex duobus vel pluribus sonis aptatum. Diesis est spatium quoddam et deduc- tiones modulandi, atque vergentes de uno in alte- rum sonum. Tonus est acuta enuntiatio vocis ; est enim harmoniffi differentiaB et quantitas, quae in vocis accentu vel tenore consistit. Accentus (168) est inflexio vocis^ nam sonus est directus ; praece- dit autem sonus cantum. Arsis est vocis elevatio, hoe est, initium. Thesis est vocis positio, hoc est, finis. Suaves voces sunt subtiles vel sublimes, et spissffi clane atque acutfle. Perspicufle voces sunt, qufle longius protrahuntur« ita ut omnem impleant ^ (162) Sequentia ex Isidoro, Hugbaldo, Aureliano et Cassiodoro ab alio quam Ottone fuerunt com- pilata et adjecta ex Guidone etiam Aretino. (163) Yid, Aureliani Musica. (164) De his conf. AureUanus. (166) H»'; ex Isidoro. (166) Isidorus ita habet: namin alUsabusive contiguum locum, sicut clangor tubarum. Subtiles voces sunt, quibus (169) est spiritus, quales infan- tium vel muUerum vel segrotantium, sicut in ner- vis : nam subtilissimfle chord» subtiles ac tenues sonos cmittunt. Pingues sunt voces, quando spiri- tus multus simul egreditur, sicut viroriim. Acuta vox est tenuis et alta, sicut in cordis videmus. Dura vox est, qufle violenter emittit sonum, sicut tonitruum et sicut incudis sonus, quoties durum malleus percutit ferrum. Aspera vox et rauca, et quee dispergitur per (170) mutuos et dissimiles pulsus. CfiBca vox est, quse mox ut emissa fuerit, conticescit, atque suffocata nequaquam longius producitur, sicut est in fictilibus. Vinnola vox est mollis atque flexibilis, et vinnola dicta a vinno, id est, cinciniio moUiter flexo. Perfecta autem est vox alta, suavis et clara ; alta, ut in sublime sufficiat ; clara^ utaures adimpleat : suavis, ut animos au- dientium blandiat. Si ex his aliquid defuerit, per- fecta vox non erit. Organica est, qufle ex flatu consistit in his qufle spiritu reflante completa in sonum vocis animan- tur, ut sunt tubfle, flstulfle, calami, organa, pando- ria, et his similia instruinenta. Inflatilia sunt, qufle spiritu reflante completa in sonum vocis animan- tur, ut sunt organa. Organum est vocabuium ge- nerale omnium vasorum musicorum. Tuba pri- mum a Tyrrhenis inventa, quoe adhibebatur non solum in prfleliis, sed in omnibus festis diebus. Calamus arbor est a calendo, id est, findendo voces^ vocata. Fistula dicta, quod vocem emittat : fon (f>et totum minorem, et insuper ejus tertiam partem, ut sunt quatuor ad tres ; nam in quatuor sunt tres^ et tertia pars trium, id est, unitas. De hoc nascitur symphonia, qu® in musica appellatur diatessaron. Hemiolius est, cum de duobus nume- ris major habet minorem et insuper ejusmedieta- tem, ut sint tria ad duo ; nam in tribus sunt duo, et media pars duorum, unitas. Appellatur hic nu- merus in arithmetica sesquialtera, sed diapason (174) symphonia vocatur in musica. Duplaris nu- merus e3t« cum de duobus numeris minor in ma- jorem bis numeratur, ut sunt quatuor ad duo. Ex hoc duplari nascitur symphonia, cui nomen est dia • pason. Tripiaris autem, cum de duobus numeris minoriter in majorem numeratur, ut sunt tria ad ^num. Ex hoc triplari nascitur symphoniay qu» dicitur diapason et diapente. Quadruplaris vero numerus est, cum de duobus numeris minor in majorem quater numeratur, ut sunt quatuor ad unum : qui numerus facit symphoniam, quffi dioi- tur bis diapason. Epogdous numerusest, qui intra se habet numerum minorem, et ejus octavam par- tem, iit sunt novem ad octo ; quia in novenario sunt octo, et insuper octava pars, id est, unitas. Sonuffl vero tonum minorem, quem veteres spmitanlum vocant, Sed non ita accipiendum est« ut dimidius tonus computetur, quia nec semivocalem in litteris pro medietate vocahs ac- cipimus. Deinde tonus per naturam sui in duo asqualiter dividi non poCest : cum enim ex nove- nario numero constet, novem enim nunquam (175) fiequaliter dividuntur, tonus dividi in duas medietates non (non a$mtt.) recusat ; sed semi- loflium vocaverantsonum a tono m]aorem,quem tam parvo distare comprehensum ea^» quantum hi numeri inter se distant, id est, ducenti quin- quaginta tres et ducenti quinqua^nta sex. (474) Mdius ex laidoro diapeHte. (175) Isid., not;em a quatwr nmqmm, ete. 799 S. ODONIS ABBATIS SEU ALTERIUS ODONIS MONAGHL 80C Hoc simiUter (no) Pythagorici quidem veteres die- A sim nominabant, subsequens sonum se minorem diesi constituit nominandum. Plato semitonium lima vocitavit. Eeb simt partes, in quibus omnis musica resol- vitur. Sunt igitur quinque symphonia, diapason, diatessaron, diapente, diatessaron hffic et diapen- te, bis diapason. Gonstituunt [consistunl] itaque omnes musicee consonantise aut in duplici aut in tripla aut in quadrupla, aut in sesquialtera, aut in sesquitertia numerorum proportione. Qua? autem vocatur in numeris sesquitertia, diatessaron in melodia : quse autem in numeris sesquialtera^ diapente vocatur in vocibus : qus^ dupla in nu- meris, diapason in consonantiis : tripla vero dia- pente ac diapason : quadrupla autem bis diapa- son. Agnoscat autem diligens lector. quod conso- nantise consonantiis superpositse alias quidem consonantias effecerunt : nam diapente et diates- saron junct«e diapason creant (177). Qui velit definitivam victoriam acquirere, ita ut niimeri universitas non possit diutius rebellare. studeat modis omnibus aliquam harmoni*mm me- dietalem facere ultra direptoriam lineam^ id est, in regno adversarii. Quam in quo loco agere praecogites cautissima loca, in quibus tuos, qui debeant triumphare, ponas, prius ut aliquibus tuis B obsideas, aut aliis tibi innoziis obsessa prsvideas ut nullus ex adversariis possit interrumpere : nam debes contrario indicare, illumque primum ad faciendam victoriam ponas, ut cum sit minimus aut medius aut maximus, et illum ex eo loco nus- quam trahendi licentiam habeas, sed alios duos quanto citius possis appone. Quid si medietas, initio dicam. Tres numeros debes coadunare tali proportione, ut eadem difEe- rentia sit inter medium et maximum, quae est inter minimum et medium, ut exempli causa est inter 4, 6 et 8. Nam inter 8 et 6 interest 2 ; similiter in* ter 6 et 4 ; inter novem autem et duodecim et quindecim est differentia temarius. Ubicunque tuorum propriorum non habeas tantum, ut possis aliquam medietatem facere, prius per rapinam ali- quem acquire, quem ponas inlocum ejus, qui tibi desit, verbi gratia : si velis ex paribus medietatem facere iUam, in qua tibi XII sit necessarius, rape eum prius per VI, aut per IV, aut per U, et serva eum, donec indigeas ejus, et cum posueris IX rt XV, dimitte isti locum medium, et pone XII, iliuc tam potestative, ac si sit tuus. XGI pyramis per- fecta. Heec pyramis rapitur per XII su|>er tres campos, aut per IX super quatuor campos, aiit per XXXVl super tres campos, id est, in suo legiti- mo tractu, quia comes est, et ejus basis est. iiii r I l" - 1 ^ ^ II 1 n ^ VIII 1 III III III ^ xvir Illl 1 111] 1 iiii M III XXV V 1 V 1 V 1 V V 1 XXXVI 1 VI 1 VI 1 VI VI 1 VI 1 VI 1 Rasis De perfecta pyramide. Pyramis ex parte parium, id est XGI, tollenda est per XII super campos tres; ter enimXII faciunt XXXVI, qui est basis XGI. Aut rapitur per IX super quatuor campos ; quater IX faciunt XXXVI. Cum enim traxeris duodecim contra pyramidem C XGl ; doneo in campos ad ipsam habeas, dic. ter duodecim faciunt XXXVI, et aufer imprimis pyra- midem XGI, et dein basin ejus XXXVI, et lalera basis, id est, omnes numeros, qui inira senarium numeruni per semetipsos multiplicantur, id cstXXV, XVI, IX, IV, II. Victoria pyramidum ex victoria fit. ^ XVI VIII De tercuritapyramide. G r~I I XC IIII I II I II 1H I lll I I XXV IIII I Illi I IIII I I I I V I V|V I XX VI I Y, I VI I VI I VI I VI I VI XLIX VII I VII I VII I VII I VII I VII I VII Lxim|viii I viu I viu I vm i vm i vm i viu i vm | Basis. Basis. Hanc pyramidem GXC rapit VIII per VIII cam- pos, aut per XVI^ super IV campos, vel basis ejus LXIV rapit ipsam pyramidem a proximo campo quia est pes pyramidis tercurtae GXC. Pyramis ex impari, id est GXG debet auferri cum (176) Isid., iemUonium. octo super octo campos ; octies enim octo faciunt LXIV, quod est basisejudem pyramidis: aut rapi- tur cum XVI super quatuor campos ; nam quater XVI faciunt item LXIV, si tibi copia fiat, ita XVI aat VIII contra pyramidem posse trahere. Ut cum iUis possis hanc muIUphcationem facere in pyrami- dem, aufer ipsam pyramidem et basimejus, cqjus (177) Hucusque ex Isidoro. 804 OPUSGULA DE MUSICA. 802 est ita multiplicatio LXIV, et simul tolle latera ba- A suee basis. Tres residui numeri I, III, II, ideo non sis, id est omnes numeros, qui iafra octonarium per se multiplicantur, id est XLIX ; XXXVI, XX V^ XVI ; nam septies septem faciunt XLIX, sexies sex XXXVl, quinquies quinque XXV, quater quatuor faciunt XVI, ideo per se multiplicaatur. Pyramis non potest per ulTum numerum multiplicari aut circumponi, ideo debet tolli per muitipiicationem numerantur in pyramide, quia isti quatuor, id est XLIX, XXXVI, XXV, XVI, basi, id est LXIV, super- positi faciunt ipsam pyramidem GXC. Et quia i^tis tribus III, II et I, non indiget, dicitur ipsa pyra- mis ter curta. Juvet scire, qualiter cum mino- ribus noceas majoribus, non parvipendas has re. gulas. Du pli I Quadrupli Sescupli I Octupli II I IIII I IIII I XVI I VI I XXXVl I VIII I LXIV Ex part parium sunt hi pedites. Superparticulares isti, id est medii, qui et comites. Sesquialteri | Sesquiquarti | Sesquisexti | Sesquioctavi Vlfi i VI i 5aV I XX I XLVIIII | xlii i LXXXI | lxxii Superpartientes dicuntur maximi qui et d ices. Superhipartiens Superquatuorpartiens | Supersexpartiens | Superoctopartiens XXV I XV I LXXXI I XLV I CLXVIII | XCI | CGLXXXIX | GLIII Superbipartiens est XXV ad XV ; habet enim B XXV, XV in se, et ejus partes duas, id est X. Qua^ X adde ad XV, et «runt XXV. Superquatuorpar- tiens est LXXXI ad XLV, quia LXXXI habet XLV in se, et ejus quatuor partes ; nam si dividas XLV in quinque partes, unaqueeque pars erit novena- rius, quarum unum novenarium abjice, et rema- nent XXXVI, quae XXXVI si ad XLV addideris, LXXXI faciunt. Supersexpartiens est GLXIX ad XGI : nam si dividas XGI in septem, unaquceque pars erit XIII ; quarum partium XIII unam abjice, et rema- nent LXXVIII : quse superpone illis XGI, et faciuut GLXIX. Superoctopartiens est GGLXXXIX ad GLIII ; qu£e GLIII si in novem dividas, uniuscujusque par- tis erit XVII : tunc omitte unum XVII^ et rema- nent CXXXVI. Hos adde ad CLIII, et faciunt GGLXXXIX. Ex parte imparium sunt pedites isti numeri. TripU I QuincupU I Sextupli Nonupli VIII I III I XXV I I XLIX I VU I LXXXI I IX Superparticulares sunt isti numeri, id est medii et comites. Sesquitertii | Sesquiquinti | Sesquiseptimi | Sesquinoni XVI I xn I XXX I XXV | lxuu | LVI I I xc Supertientes sunt isti, id est, medii et maximi, qui et duces. Superbipartiens | Superquadripartiens | Supersextipartiens | Superoctipartiens XXX I XV I LXXXI 1 XLV I GLXIX I XCl I CCLXXXIX | CLUI SupertriparUens est XLIX ad XXVIIl ; quater C enim VII faciunt XXVIII : quarum VII unam di- mitte, et remanent XXI, quos superpone iUis XXVIII, et faciunt XLIX. Superquinque partiens est CXXI ad LXVI Nam LXVi si diviseris in sex sequales partes, unaquffique pars erit XI ; quarum parUum unam XI rejice, et remanent LV : quos si addideris ad LXVI, faciunt CXXI. Superpartiens {leg. superseptipartiens) est CGXXV ad CXX ; nam si GXX in octo partiris^ unaquaeque pars erit XV ; quarum unam XV omitte, et remanent CV : quos si ad GXX apposueris, erunt CXXV. Supernoni- partiens CCCLXI ad CXC ; nam CXC si dividas in decem partes. cujusque partis ent XIX : si unum XIX abjeceris, remanent CLXXI ; quos si addas ad CXC efficiunt CCCLXi. Supertripartiens | Superquinquepartiens | Superseptipartiens | Sup**movipartiens .xxvim I xxviii I cxxi | lxvi | ccxxv | cxx | cxc | cclxi RhythmimachiaGnece,nume7*ortimpii()rnaexpo- D nitur Latine. Inde autem rhythmimachia dicitur, quod instar geminse aciei invicem beUo certantis in tabula ad hoc apta, velut in quadam campi planitie, par imparque numerus, quasi invicem dis- sentiunt, et singuU cum suis trium generum spe- ciebus, sciUcet multiplicis, superparticularis, su- perpartientis, usque ad decuplffi proportionis sum- mam contrarus partibus propriis progressi e se- dibus confligunt. Nam quisquis scire veUt, quid in se arithmeticalis conUneai pagina, inventi hujus inspice in tabula : 80d S. ODONIS ABBATIS SEU ALTERIU8 ODONIS MONAGBI 80fr IXIDDO AXXDO IXXO xnx xia 00 AIXl lAl XXX XX lAXXX lAXl IIIAXO D OX IXXXl xnx, VIIII IIX TAX IIIIA IIA A III — Linea Victo- rim. - — - - II VIIII VI IV LXXXl LXXIl LXIIII XXXVI XVI IIII VI Vllll CLIIl CXI XLIX XLII XX XXV XLIX XX CCLXXXIX CLXIX LXXXl XXV. . In ea certe invenies argumentum, maximum in A se arithmeticee continentem fructum. Recte nam- que debet dici argumentum, quia et auribus so- nat, et ipsa rei veritate probatur argutse mentis in- yeHtum : ubi una eademque numerorum, paris vi- delicet imparisque invicem concorditer discordan- tis^ subtili deiectamur certamine. Si enim dili- gentius inspiciamus intimo mentis intuitu, quod nobis utile lateat numeri vel multiplicatione, cla- rebit perlucide, in bis maximam^ ut supra dixi^ arithmeticse disciplinam fructifiicare ; in his etenim difficili proportionum ad se invicem habitudind omnem monochordi mensuram, vel etiam omnis cujuscunque musici instrumenti symphoniam con- sonare : in his quoque rationes in diyinse lectioniff expositionem multimodis utiles oonstare. Nos vero ^ velut rudes intellectu, qui hujus novellffl planta- tionis nondum satiamur fructu, ipsius tamen pomi dulce fragrantis per ipsius exteriorem non dulcedinem interioi^m palati adhuc esurien- tis sunmiatim prselibavimus gustu tanti favi melin- terius latens, tant» seilicet artia subtilitatom noa suppetit facultas singillatim exponere ; apum enim repellimar aculeis, ne desiderata vatoainus perei" pere, ipsarum videlicetrhythminaachieB divetsarum proporUonum gravi rejicimur condilomate^ ne ad hujuB scientise secretiava possit pertingere. Tentemus saltem leviora; quibua haud posse subest prius discutere difflciliora, nec nistt teme- rario ea, quae ipse hujus artis panditor studiose investigata, ut omnium liberalium artium imbutus scientia,notitiam futurorum sfylo haod parvipen-* dendo patefecit, repetamus. Sed salva ipsius per- son89 auctoritate ex ejusdem et scriptionis prato flosculos mellifluos legentesi nostrae ignorantio utiles recondamus. Ceeteras vero rhytmimachifl» normas ibidem pleniter subtitulatas memori» non subtrahamus. Ibi namque preelibati conflic- tus certamen, si quod libeat, poterit oognosoere : ibi quot generum speciebus hic par in impar nu-' G merus distinguatur, valebit inspicere : quot etiam camporum spatiis, vel etiam quas in partes singu- las liceat species producere, qui minoris formas, qui rotundae quive quadratae debeant existere ; qualiter etiam singuh numeri dum contrariis insi- diantur^ seipsos metiantm* cum camporum inter- capedine : ad ultimum, quomodo quis advincere tendens in ipsa numerorum constitutione debeai constituere, sicque ad perfectam victoriam ten- dere. His itaque omnibutin pttelatalectione eerta sede, certo motu, certa victoria fine legitimo dispositis, deterosi [de caetero si] quid restare oernitur intr a- ctatum vel nobis minus proficuum^ in quo nosier titubet aflectus, in hoc enucleando,licetstolide,no- ster jam acuetiur effectus. Oe tcium generum spe- debus nostra solertia videat^ qnomodo prima sui muitiplicationecrescat ; penultima quali adseseha- bitudine numero niunerum comparet ; ultima quo- modo sese proportionaliter augeat, et insuper plus reliquis sibi aliquid superaddendo, sui dignitate et numerositate Cttteros superexeellat. Secundum arithmeticam multii^ex genus est, cum numerus numero comparatus iUum, eoi oom' parattts est, in se habet plusquam semel : hujos generis numeri suntapari 11, IV, VI, YIII, e toti* dem nimirum numeris, quos biAarius duplo, qiia- ternarius quadruplo, seoarius sexcnplo, oetonarius ootvqdo in sese multipMoatos quasi sooiali oopolft* tione sibi asciscunt. Hic notandum quod unitas totius piuraiitatis ge* nitrixnaturalitersingularisnuUam recipiat pariti- tis et imparitatis sectionem,qttiaparitate sibi {Nropria ceeterisprincipaliterexstans suidignitate, minorari velaugerinesoieBs unitas perseverat Stutadpro- posita redeamus,qttod superius protulimosexemplf causa^ ^sius multipiicatioms opere apertfus ex- pergendo disoutiamus ne. Bis duo sunt quatoor eooe h&bea duplas, id est, quatuor ad duo ; habe enim quatemarius binarium duplo ia se. Quaie 805 OPUSGULA DB MUSIGA. Mi quaiuor simt XYI, ecoe quadruplos, id est XVI ad A id est V. Eooe est perfecta sesctuiqiiartaproportio IV ; continent namque XVI quater quaternarium id est XXV ad XX. Sio de aliis. in se. Sexies sex sunt XXXVI, ecce sexcuplos, id est, XXXVI ad VI : habent enim XXXVI in se sexies sex. Octies octo sunt LXIV, ecce habes octupIus> id est sexaginta quatuor ad octo ; continent namque LXIV in se octies octo. In constitutione autem ta- bul6B horum semper binos, multiplioatorem et multiplicatum conjunctius campis sibi institue, ut verbi gratia IV cum II, XVI cum IV, XXXVI cum VI, LXIV cum VIII, concordantes studeas con8ti-> tuere, Hsec breviter memorasse sufficiat de genere multiplici : jam aliquid enucleare eonemur de su- perparticulari. Nunc ad superpartientes numeros transeamus. Gonstat enim quia major numenui minorem duabus tertiis superorescit, eum dicitur superbl- partiens» subaudiri tertias neoesse eat. Quia igi- tur a binario oritur superbipartiens, et subaudis tertias, II et III, per eumdem subauditium tema- rium multipUca, et quae summa inde excrevit, prior nomerus erit in proportione ipsa. Quod si experiri libuerit quomodo geminetur a superpar- ticularibus, nihil refert quin idem tibi crescat nu- merus. Sesquialteram proportionem VI et IX com- pone, fiunt XV, qui est prior superpartientis ,.,.,. .^ _ numerus. Huic tertiam partem sui, id eat V, bis Superparticulans dicitm' numerus numero com- b augebis, et fiunt XXV ; hffio superbipartieiis pro- paratus, quoties major in se continent numerum minorem, et insuper ejosaliquam partem. Si enim major numerus minorem totum habeat^ et insu- per ejuft medium, hemiolios, id est, sesquialter vooatur; si ejus tertiiam, sesquitertius. SimiHter per omnes numeros, usque dum habeat ejus nonam partem, quiTocatur sesquinonus. Ut autem omnium quatuor {nroportionum a paribus proce- dentium priores acquiras niimeros, per ipsos pares superius multiplices adjacentes ejusuiulti- plica numeros, hoc est, per II, III, IV, V, VI, VII, per VIII, IX, hoc modo : Bis tres faciunt sex : iste est prior sesquialteraB proportionis numerus. Quater V suntXX, et hicprior sesquiquart®. Sexies portio, id est XXV ad XV. Sesquiquartam XXV etXX insimul pone, fiunt XLV. Eidem sui quintam partem adhibe, erunt LXXXL Sie de aliia facies, jungendo sesquisextam et ootayam inveniei. Snnl igitur impares multipliois generifl, temariQs, qul- narius, septenarius, novenarius* fli suos propor-* tionales eduoent sio : ter ter sunt novem* Isti suni tripli. Quinquies quinque sunt XXV; isti suni quinoupli, hoc est XXV ad V. Septie» VII suni XLI V,hi sunt septupli, id est XUX ad VIL Movie» novem LXXXI, hi sunt nonoplif id eety LXXXl ad IX. De variis tamen figuris, qun ibidem multimode septem XLII, hic est prior sesquisextffi ociies ^ f^^''^^' F^'^'^^!' ^^ ^^ ^''^'^ ^* ^"" Dovem sunt LXXII, et hic prior sesquioctavffi pro- ^ 1**^^* "* rhythmmiachia, quah numero positione portionis numerus. Si vero facilius et naturalius eosdem numeros velis reperire, omnes pares, quos superius in multiplici genere singulos in sese multiplicasti, multiplicatorem et multiplicatum compone sic : ad sesquialteram II et IV junge, et fiunt VI ; ad s4»squiquartam IV et XVI, et erunt XX; ad sesqui. sextam VI et XXXVI, et fiunt quadraginta duo ; ad sesquioctavam VIII et LXIV, fiunt LXXII. Et quia ipsamm proportionum priores, ut ita dicam, syl- leibas adeptus es^ oportet etiam ut earum tibi ac- Quiras proportionales. Istis igitur, quos tibi acqui- sisti, numeris singulis totam partem sui adjungere fiant, opportunum videtur depromere. Disponun* tur itaque rhjthmimaohia pyramides duee, una a paribus, altera ab imparibus, quarum prior per« feota, altera vocatur ter ourta. Perfecta pyramis est XCI ; oritur a XXXVI, qui numerus idcirco ejus basis dicitur, eo quod ipsa pyramis quasi columna basi imposita supra basin innitatui. Erigitur autem ipsa pyramis super basi a VI usque ad uni- tatem, singulis numeris in se multiplicatis hoc modo: sexies VI, XXXVI; quinquies V, XXV; quater quatuor, XVI ; ter III, sunt IX ; bis duo sunt quatuor ; semel unus est unus. Hi omnes nu- meri in summam coacti fiunt XCI. Heec perfecta pyramis,et, ut Boetius ait iste nmnerus,hui horum jnemento, nversa; 4 dimidium octonarium horizon- B Sic per ctetera. Per medium vero arcuum duaa linesB sepositffi ducuntur, super quas ipse nume- rus arcuum inscribitur. InAra autem per temos continus arcus singularis, decenus, centenus, ob rationem majoris arcus adnotatur. Nomina et fi- guras characterum jam consideramus. Unitas 1 Binarius. Ternarius. Quatemarius. Quinaiius. 2 3 4 5 Senarius. Septenarius. Octonarius. Novenanus. 6 7 8 8* Denarium autem Py thagoras idcirco non posuit, quia unitas post novenarium denarium efficit, quod in sequentibus magis patebit. Hi novem cha- racteres tanta auctoritate fruuntur, ut qualemcum- Q que numerum in abaco quaeras, horum positione cito invenias ; si enim mille centum millia inve- nire cupis, unitate posita in eisdem arcubus sine mora reperies. Uoc autem diligenter considera, quod qaidq[uid infra X est, digitus vocatur. Quod vero ad X vel ad majores numeros pervenit, ut est XX, XXX, XL, m hac arte articulus appellatur. Jam ad characteres disponendos veniamus. Quidquid multiphcare volueris, sine sununa et fundamento facere npn poteris ; nuUus enim numerus multiplicatur, nisi respectu alterius per- pendatur. Summa vocatur, quod in summitate arcuum ; fundamentum autem^ quidquid in- ferius disponitur. Et quod ez utroque numero Q procedit multiphcato, inter duas lineas ponitur. Yerbi gratia pone 5 ^t fit summa in singulari arcn 7 pro fundamento habeas in eodem. Vide, quia isti duo numeri sicut onmes alii sunt reciproci ; sive enim dicas quinquies septem, seu septies quinque, idem significat, et faciunt XXXV. Et quod de muItipUcatione collegisti, hoc modo dis- ponas : singularis arcus quemcumque multiplicat, in eodem pone digitum in ulteriorem articulumy et pone 5 i^ eodem 3 ternarium, qui XXX si- gnificat in deceno. Hoc autem memoriter tene, quia singularis arcus quem arcum multiplicat in talem sectum linea cum caudula item in se con- versa ; 5 litteram /x ; 6 litteram L cum semicirculo ad dextram in se converso ; 7 htteram a. exhibet ; 8 nihil differt ; 9 lineola tautum inferius ducta in dextrumlatus. 809 OPUSCULA DE MUSICA. 810 eodem multiplicationein ponit; decenus in secun- A do, centeniis in terUo« millcnus in quarto, decenus millenus in quinto : sic de ceetcris. Illud quoque scias, quia digitus, hoc est, omnis numerus infra decem hanc definitionem per 8^ ai^ticulus vero, hoc est, numerus perfectus, sicut X et XX, in ulte- riori arcu transmutatur. Quidquid multipUcare ha- bes, quotquot in summa vel in fundamento ponis, a singulari incipiens onmes per ordinem multipli- B care ne neglexeris. Facta avtem multiplicatione si ex adunatione characterum articulus, id est major numerus, succreverit, quoties numerus denariusX continetur, hac regula transcendit: quoties ex coUectione characterum oritur articulus, in eodem non remanebit. Perspectaque quantitate characte- rum juxta situm arcuum, qui ex superiori vel* inferiori nomero, id est ex summa vel fundamen- to oriatur, facUe comprehenditur. MultipUcationis yero ratio taUs est, ut a parvo incipiens sem- per ad majorem numerum proficiat. Quod si multipUcationis rudimentis instructus, et cogni- tis characteribus , divisionum modos scire sa- tagis, hanc commodam dividendi rationem perspicere ne pigriteris. E DmSIONIBUS. Divisiones in abaco tres sunt^ simplex, compo- sita, interrupta. Simplex est, ubi unus divisor ; composita, ubi duo vel plures divisores per conti- nuos arcus ; interrupta vero duo vel plures di viso- res inter eos uno arcu vacante. Quidquid dividen- dmn est in abaco; in medio ponitur, divisores n praBponuntur, denominationes autem^ hoc est partes divissB, supponuntur. His ita in abaco dis- positis considerare debes in quo arcu locum ha- beant divisores. Si singularis, sub se ponetur; si decenus, secundabit ; si miUenus, quadrabit. Et per quot arous recedunt a singulari, per tot deno- minationes retro ponunt. Dispositis vero partibus dividendiSyCtdivisoribus prsepositis, quomodo ad dividendum promovean- tur divisores, videas. Divisor, si minor vel aequaUs sit, supra ponitur ; si major, infra. Quod major vel minor sit divisor, industriae tuae facUe patebit, quando partibus dividendis praeponitur.Preepositis autem divisoribus ubi accipere debeant, sic consi- dera. Onmis divisor ante se et sub se accipit, retro nunquam. Tunc perspiciens» quoties in subjecto numero divisor contineatur, sic pronuntia : verbi gratia : quatemarius 4 quoties est in senario 8 ? Semel, et remanent duo. Quod adverbialiter pronuntiastiy denominationem esse inteUigas, et unitatem accipias. Deniquc considerans, de quo arcu divisor promotus sit, sic interrogo : unde locus ? si de primo, respondeatur, a sin- gulari. Sequitur regula : Singularis divisor de- nominationem sub se ponit, et sic de csBteris. Considera tamen quia, ut prsediximus, decenus secundabit, centenus tertiabit, miUenus quadrabit, etc. Duo autem, qui de senario remanserunt, de- nominatione sublata, quia digitus est, et de digi- to abstractus, in eodem remanet. Si vero digitus Patrol. GXXXUI. D de articulo abstrahitur, in secundo retro ponitur. Uaec de BimpUci divisione sufficiant. DE COMPOSITA DIVISIONE. Composita autem et interrupta, quia non unum tantum, sed plurcs divisores habent, a simpUciin sequentibus divisionibus dissident. Positis itaque dividendis partibus^ et preepositis divisoribus, ea- dem, qua simplex divisor, regula ascendit, sed se- quentes divisores alio modo accipiuntur; cum enim dixeris, verbi gratia : Quatemarius quoties est in senario ? denominationem determinans, respondes : Semel, et remanent duo, digitus de digito. Supposita autem denominatione, quae est semel adverbiaUter prolatum, quod est I, unitas, sequentibus sic dabis partos. Omnes sequentesdi- visores accipiunt per multipUcationem sui et par- tium divisarum accipiunt auferendo. Quae omnia magis unicae vocis aUoquio, quam scripta adver- tuntur.Considerandumque est (quod) in quibusdam divisionibus dicamus : digitus de articulo in se- cundo, et digitus de digito in eodem, quia aU- quando articulus de articulo oriatur, quod facUe in dispositione characterum cognoscitur. Et h»c ratio in composita divisione contingit. DE INTERRUPTA. Sed quia interrupta divisio aUquando per tres vel quatuor arcus distinguit, articulum de articulo non in eodem sed in secundo multoties ponit : quod in quantitate numeri cantus abacista leviter deprehendit ; si enim centum milUa inter XXX et decem dividis, I unitatem in centeno miUeno, item- que unitatem in deceno arcu, quod dico, per par- tes deceni divisoris, cito perspicis : verbi gratia : Temarius 3 quoties est in decem ? Ter, et unus re- manet ; et vide, quia decenus miUenus denomina- tionem in singulari ponens quintabit ; digitus au- tem, hoc ost, unum quidem articulo manet, in secundo ponitur. Sequens autem divisor in deceno positus per multipUcationem sui et partium divi- sarum juxta prsedictam, accipe, ita, semel tres sunt tres ; et considera, quia, quod dividendum est, a deceno divisore in quarto arcu distat, qui est sibi pro miUeno, sic profers : tribus ablatis de miUe remanent DGCC et XCVII, articulus de arti- culo in secimdo, quae character major, et articulus de articulo. DE MINUTU8. De divisione et multipUcatione characterum abaci per integras partes, etsi succinte, tamen satis plane tractavimus. Nunc ad divisiones inte- gritatum, id est, minutias veniamus. Omnis uni- tas I, integrum apud antiquos as vel libra voca- ivii. As autem habet duodecim uncias, qui nUme- rus paulatim minutus, per divisiones integrarum unciarum multipUces ex se minutias reddit. Una enim de duodecim sublata, quod remanet, deunx vocatur ; duobus ablatis dextans conficitur, tribus dodrans, quatuor bisse, quinque sextunx, sex semis, septem quincunx, octo triens, novem qaadrans, decem sextans ; decem et dimidia abla- tasexcuntia. Sic paulatim dividuntur usque ad 26 811 S. ODONIS ABBATIS SEU ALT£R1US ODONIS MONACHI. 8!^ unciam. Quarum queedam nomina a Gr8ecis,qu8B- A in sin^ari arcu supponis.Denuoautem qui in sin- dam autem ab effectu trahuntur. Deunx composi- tum X demonstrat. Dextans,dodrans et bisse GrsB- cam etymologiam habere videntar. Biss.o vero Latino marca dicitur (179). Septunx a VII unciis componitur. Semis Grsece, Latine dimidium dici- tur. Quincunx a quinque unciis ; triens quia assim tertiat, qu£idrans quia quartat, sextans quia sex- tat : sexcuntia sive Gra^ca sive Latina sit composi- tio, unciam et dimidiam signat. Ultima autem un- ciae minutia unciarum duodecima pars assis est. Hse sunt minutiae assis gradatim concissae, usque ad unciam. Uncia autem cum sit duodecima pars assls, in viginti quatuor particulas conciditur, qua- rum ultima scrupulus nuncupatur : quarum sicut gulari est mille per integras partes nihil accipit ; si enim unus totum accipit,aliis niiiilrelinquitur.Unde unum, quod remanet, inter miUe dividere vis, cum per integras partes non liceat, per minulias hoc fa- cere poteris.Tn quo ad memoriam reducas iUam re- gulam, quffi dicit, quoties ex coUectis characteri- bus oritur articulus, in eodem non remanebit ; sed et illam omnino perpende, in qua dicitur : Divisor ante se et sub se accipit, retro nunquam. Patet enim, si per articulos minutiarum unltas, qu« sedet in singulari, usque ad millenum ar- cum, ubi sunt divisores, non ascendit, dividendi ratio uihil agit. Quapropter studeas, ut Usque ad preedlctura arcum unitatem miniiendo per articu- de asse dictum est, qusedam minutise ab effectu, b los trahas, verbi gratia : As habet tmcias duode- qusedam a compositione nomina sortiuntur. Uncia vero XXIV scrupulos habens per medium divisa semiunciam, id est, dimidiam unciam facit. Duella, quee magis Greecam etymologiam redolet, tertia pars unciee est (180). Sicilicus, qui apud Grflecos et Hebraeos siclus, vel sichel nuncupatur, unciam quartat. Sextula unciam sextat. Dragma (181), quod Graecum est, octat. Hemisescla, quasi dimi- dia sextula, duodecima pars unciae constat. Scru- pulus autem minutia unciae, eadem ratione, qua as et uncia, sectionem recipit (182). Scrupulus duos obolos, obolus duos cerates habent, qui in numero ponderum apud veteres ceratus dicitur (183). Scrupulus secundus habens obolos, quatuor cim. Reduc ad memoriam, quod omnis numerus infra decem digitus, supra deeem vero articulus dicitiir. Et eum duodecim uncias as habeat, X, qm* est iirticulus, in deceno arcu {xmas. Dutt uncioe, id est sextans, ia siugulari remanent, uncfamque, quse sedet in dexo, per artieulos in cefttenum transpone ita : uncia XXIV scrtipttlos habet. XX, qui tfst articulus, in centenum transpon&s, et quatuor, qui est digitus, ibidetti dimittas. Et cum nondum habeat divisor, qui sub se accipiat, ad millenum, si potes, altquid truisferas. In centeno sunt duo scrupuli. Scrupulus habet VI siliqUas ; et si dicis bis sex, XII siliqufie sunt. I>ecem p]'o articulo ponis, duee siliquae remanent. Et cerates, sex siliquas, continet ceto calcos, qui cal- q qnia jam habet divisor, quid sub se aecipiat, cus ultimus est in minutiis. De asse in minutiis dictum est, ei adhuc dicendum. Notet cautus abacista tres species concisionum in asse factas. Prima est ab integra unitate, id est, asse per congruas particulas usque ad unciam : secunda ab uncia usque ad scrupulum : tertia a scrupulo, qui a nomine, quod scrupulus est, deri- vatur, usque ad calciun. Sed quia haec vocabula minutiarum moderni non frequentant, paulatim notitia eorum fere periit, licet in multis philoso- phorum scriptis usus admodum iilorum necessa- rius sit : sed et divina pagina tam Veteris quam Novi testamenti minutiarum notitiam in multis locis requirit. dicas, millenus divistM' denominationem qtiar- tabit, ct siliquas in singolari supponas^ sextadtem vero, qui est in singuiari, promoveas ita : !)aae un- ciae hobent XLVlIl scnipulos : XL pro articTilo ad decenum trani^onas, digitum, id est Vlll scrnpn- los, ibidem dimittas. Octo vero scrupulos adhuc de singulari transferens, oeto serupulos per octa- vum multiplices ; scrupulus enim octo caicos ha- bet. Octies octo sunt LXIV. Pro LX calculis, qui est articulus, obolum et ceratemin decenoponas: pro quatuor calciilis obolum relinqnas, et lacta est divisio. Et ne forte suspicio tibi incidat de partibus relictis, quod adhuc ascendere possint, causa exercendi ingenium probes, videasqae Jam adpositionem earum in abacoveniamus. Si ^ quantum per artieulos ascendant. Obolus, qui est mille argenteos etunum inter mille miiites dividere vis, unitatem in milleno arcu pro divisoribusponis, et iterum in milleno unitatem et unitatem in sin- gulari pro dividendis partibus coUigis. Et cum di- cis : Quoties est unitas in unitate? respondes.Semel, et nihil remanet. Dicta autem regula millenus di- visor denominationem quartabtt,eamdem unitatem (170) Du Cange h v. Bisse novem unciis constat, (180) Du Gange Gioss. med. lat., verb. duella Plura de his vocibus ibidem, et in Pitisci Lex anti- quit. suis locis videre est. (181) Omnino legendum dragma, quarum octo unciam constituunt. (182) Pitiscus 1. c. habet scriviulum^ quod est cevina quarta uncise pars, duos nabens obolos. Si- militer Du Gange h. v. in singulari, cum per inferidres miniitias artira- lum efficere non possit, ibidem remanebit« In deceno sunt octo BcrupuUy et emi serapulas octo calcos, si oeto per odonarium multtpii- ces, LXiV invenies. LX eaieis, qui est artieuias, in centeno translatis, obolum et eeratem ponis, et pro quatuor, qui sunt digitus, obolum relin* (183) Isid. 1. XVI Orig.o. 24 : « Cerateaobalipars media, siliquam habens unam semis ; hunc La- tinitas semibolum vocat. Gerates autem Grsece (xe/)6creoy) Laline siliqua eornuum interpretatur. 01>oli:s siquilis tribus appenditur, habens cerates duos, calcos quatuor. Fiebat enim olim ex lere ad instar sagittae, unde et nomen a Graecis accepit, hoc est sagitta. » Vid. Pitic. V. Ceratium. 819 anJSGULA Dt MVSfCA. 844 quis : iterum de centeno transponere poterls. Duo A oboli faciunt octo calcos et cerates duas, qui si- mul faciunt X^ pro quibus calcum in centeno po- nes. In centeno sunt vero obolus et cerates, ducB siliquffi et calcus : qusB quia articulum non £ar ciunt, ascendere nequeunt, et cum divisor sub se nihil habeat, neque usque ad sedem divisoris ali- qua particula minutiarum per articulos ducta valeat pervenire, qui hujus artis sciolus est, divi- sionem factam intelligat esse. Facta autem divisione recolligendo characteres, utrumne bene diviseris, probes. Siliqua, quse est sexta pars scrupuli in singulari posita inter mille partem unicuique contingit. Et si dicis : Semel unus unus est, siliquas in milleno ponis, addendo regulam : millenus quemcunque multiplicat ; in B quarto pone digitum, et ut recolligendo omnes characteres in assim redigas, per continuos arcus gradatim descendas. Siliqua^ quae est in milleno, ad centenum significat X ; de decem slliqms sex faciunt serupulum, tres obolum, et una superest. Eadem ratione omnes centum characteres ad de- cenum reducas. De decem calcis octo faciunt scru- pulum, duo ceratem, tres sihquas pro obolo acci- piens, et de X obolis scrupulos quinque faciens in decenum mutas. Decem cerates hemisesclam et obolum faciunt, XX oboU et X scrupuli faciunt a^nuntuam et doel- lam : itidem de deceno ad singularem facias. De- cem cerates faciunt hemisesclam et obolum, X oboli faciunt quinque scrupulos. X hemisesciae et q viginti hemisesclae, quae simul faciunt XL, uncias et duas duelias reddunt. Decem dueUae et decem * sextulffi cum decem semunciis sextantem efficiunt. Et quia ad singularem aroum reversus es, consi- deratis, qusB collegisti, assim invenies. Etquia grave est hoc, cordetenus perpende : hoc pro ^erto - scias, si autem non faUis, ab arte faUeris. Nota autem, quia sicut in integris unitatibus est triplex modus divisionum, sic in minutiis assium. Quod si animum tuum movet in aUquo, quare in divisione minutiarum aliquid remaneat, tali ratio- ne considera. Si notitiam dividendi secimdum ar-* tem abaci caute perpendis, omnis divisor aequa- lem sibi numerum, vel majorem se dividere po- test, minorem autemnunquam perintegras uncias. Si enim dicis. MiUe quoties in quingenties ? satis *' tibi patet, quod nuUo modo ars patitur huno mo- dum divisionis. Et quia hoc per integras partes nequaquam facere preevales, ad sectionem uncia- rum recurrere debes, et quandiu per majores mi- nutias partire poteris> divisoribus juxta modum suum partes dabis. Post tmcias vero ad concisio- nes unciarum, ad scrupulos venis, et itidem scru- pulosad majores minutias reducis. Et quandiu paidatim mfnuendo minutissimas divisoribus po- teris coaequare, tandiu divisionem protende. Si vero portiones divisoribus nequeunt coffiquari, quidquid de partibus remanet, ultra non poterit dividi. Nec mirandum est aUquid de minutiis su- peresse, cum aiias artes in multis videam vacil- iare. Quamvis enim grammatica ampUoribus sit discussa philosophis, tamen ut caeterae artes aUquid habet imperfectionis, scilicet et ingeneribus et in personis. Cum enim ccelum in singulari geneils slt neutri, in plurali flt mascuUni. Et ut paucis concludam, qui in septem artibus vult studere, plurima perfectione carentia poterit invenire ; nam sicut est antiquum proverbiiun : NihU est omni parte beatum, Rerum Vero Parcns, qui solus cuncta tuetur cum sitcuncUpotens, perfectus solus habetur. As habet duas semisses. Tres trientes, Quatuor quadrantes, Sex sextantes, Octo sexcuntias, Duodecim uncfas^ XXIV semimcias, XXXVI dueUas, XLVIII SiUquas [Leg. sicilicos, vel siclos] LXXII Sextuks, XGVI Dragmas [Leg. drachmas], £XL1V hemisescias, CCLXXVIII scrupulos. DLXXVl obolos, MCLII cerates, MDCCXXVIII sUiquas. MMCCCIY calculos. Semisse, secunda pars assis, Triens, terUapars, Quadrans, quarta, Sextansy sexta, Sexcuncia^ octava, Uneia, duodecima, Semuncia^ vigesima quarta. DueUa, tricesima sexta. SiciUcus, quadragesima octava. Sextula, septuagesima secimda. Dragma[Le9, drachmas], nonagesima sexta. Hemisesola, centesima quadragesima quarta. Scrupulus [In prioribus CCLXXVIII] Obolus DLXXVP». [CCLXXXVni^».] Cerates MCLII^a. SiUqua MDCCXXVm^* . Galculus est bia millesima treoentesiflia [8upe* rius additur quarta] pars assis. BssBBmaM 815 APPENDIX AD S. ODONEM. 811 > ■«<>i EJUSDEVI ODONIS Ex eodem Cod. Vindobonensi QUOMODO OROANISTRUM CONSTRUATUR (184). in primis a capite juxta primum plectrum, infra A usque ad aliud plectrum, quod ponilur post rotu- lum, per duos passus metire, et in primo passu pone G secundus finit. AC ad ilnem metire per tria, et quartus retro reddit G a G ad finem per tres, et quartus retro pone D a D ad flnem per 111, et in primo passu pone a. De a ad iinem pone III, et in primo retro pone E, et ab E ad finem perlll, in primo passu pone i Item a C ad finem per II et III retro pone F, ab F ad finem per IIII in primo passu pone b. DE FISTULIS. In mensuris fistularum istas sunt voces CDEFG (184) Vid. Notkeri musica supra p. iOi. a t( c. Gravis C, quas est prima fistula, iougituJo ponitur ad placitum : qum divisa per quatuor passus, uno passu sublatoreddit fistulam F. Quae C si dividatur in tres passus, tertio passu sublato reddit fistulam G. G autem divisa in tres, quai*to passu adjuncto reddit fistulam D retro ; D vero partita in tres, tertio sublato, reddit a ; a divisa in tres, quarto passu apposito reddit listulam E retro. E iterum tequata in tres, tertio ablato reddit fistu- lam a Fistula F in quatuor passus redacta dat fis- lam bf quarto passu succiso. Notet autem pru- dens musicus has mensuras constare per diates- saron et diapente. APPENDIX AD S. ODONEM. I. DE REVERME REATI MARTM A RIIRGIHIA TRAGTATUS BEATO ODONI CLIJNIACENSI ABBATl DUBITANTEIi ASCBIPTUS, (Ex Bibliotheca Cluniacensi.) Epistola Fulconis, cognomento Bom, Andegavo- B rum comiti$, ad Odonem Cluniacensem abbatem. Yenerabili et sancto patri Odoni Dei gratia Clu- niacensi abbati, Fulco Bonus, comes Andegavo- rum salutem et debitam reverentiam (i85). Solent quodam favoris praBludio oomparare benevolentiam, qui non satis praesumunt de amici conscientia. Ego autem, pater venerabi- lis, vobis scribens, nequaquam id mihi esse neoessarium reputavi. Prssumo enim me vo- bis conjunctissimum compage duntaxat et glu- (4 85) Fulco Bonus comes Andegavorum. Fulconis Rufi filius, qui sanctum Odonem nutrivit, uti docet Historia consulum Andegavensium, et nos alibijam notavimus. Imo mater S. Odonis Fulconem ipsimi lactavit in infantiae primordio. Sic enim idem mfine tino charitatis : quamvis respectu vestri minor sim dignitate, meritis autem minimus [in impress, quamvis respectu vestri minor sum ; in dignitate autem judicis minimus]. Non enim semper aequa- lia sociantur. Certe junguntur in ejusdem cons- trucUone tabernaculi saga cilicina cortinis subti- lissimis (Exod. xxvi, 7). In area Noe immitis bellua cum homine mansueto exitialibus undis eripitur {Gen. vii, 8). Pulchritudinem creaturamm et formica exornat, et angelus. Et, ut domes- tico abutar exemplo, pulverulentis pedibus lu- tum oculorum positum, sublime in nobis ipsis epistolffi : € Quod si jus in amicum pro convictus gratia, pro lactentis infantiae participatione, liceret exigere, nihil credo mihi negaretis, quem mater in lactisparticipem accivit ? » Unde et Odo se coUac- taneum ejus vocat in epistola sequenti. 8i7 DE TRANSLATIONE B. KARTINI A BURGUNUIA. 8i8 exhibet ministerium. Sed quorum hiec tam longo A et pareo jussis ne ingratus existam. Hoc saltem repetita principio ? Nempe ut astruam exemplis,.et confirmem rationibus^ s»pe comiti disparia, et sublimia humilibus debere condeseendere. Con- descendat igitur me» parvitati vestra sublimitas, et prsastate quod postulo, qui hoc ipsum prassti- tistis, ut postulare auderem. Meminit certe, non ambigo, vestra sancta patemitas, quam dulcibus eloquiis animam meam esurientem reficere sole- batis : ut de sancto et mellifluo ore yestro iUius ignis saepius ardorem in me transfundi et aocendi sentirem, quem Dominus Jesus misit in terra, et Yoluit vehementer accendi. Inter csetera vero vitaB sternoB colloquia, de coqimuni patrono nostro, videlicet Martino, frequens erat nobis et jocunda unum me dixisse liceat, rarum imo fere nullnm reperiri, quem ita virtutis eemulatio sfficulo subri« piat, ut mancipeC honestati. Sed jam ad imperata respondeo. Siccine, comes gloriosissime, nemi* nem reperiebas, quem de virtute contuleres, et prfficipue de viro virtutis Martino, nisi tuum col- lactaneum Odonem ? Puto deerant prieclara Francorum ingenia, qui sublimem- materiam su- blimi aequipararent eloquentia ? Sed, ut sentio, quod pace tua dixerim, privatus amor daudit oculum mentis : plusque tibi placet amici rusti- citas, quam cseterorum phalerata urbanitas. Sed esto, tibi paream : aggrediar quod hortarb. Ve* rumtamen quis iidelius tenorem historiae, quam fabulatio. Porro inter alia mihi retuHstis reperisse b describl postulas, scire potuit, quam tu ipse cujus vos in quibusdam veteribus schedulis impolito exaratum sermone, quahter ejusdem beati Martini sacratissimum corpus ob barbarorum incursus in Burgundiam delatum fuit, quaiiterque exinde red- dita pace Ecclesis ad propriam urbem relatum. Ego autem et viri sancti amore, et pi» vestrffi col- locutionis accensus desiderio, rogavi sfiepius, et nunc iterum rogo, quatenus antiquitatis historifle iide servata, suam in vestro dictamine rem ipsam expianetis : quo et tam pia narratione «dificetur Ecdesia, etfilii paterexpleat desiderium. Quod si ego tanti patris filius appellari non merui, nec merita ad id quod postulo, impetrandum suffi- ciunt : certe vel dignitas materi», vel Ecdesi» Ingelgerius videlicet doctor et princeps in eadem profectione exstitit ? Si igitur excusare liceret, si quid tibi negare nostri esset propositi, merito tibi respondere debuerim : Interroga patretn ttium, et annuntiabit tiln ; maiores tuos, et dicent tibi [Deut. XXXII, 7). Sed quia, ut verumfatear, meipsum tibi debeo, etiam ultra vires parere tibi non difEe- ram. Et si enim inest ignorantia quam arguat praesumptio, vera tamen dilectio non horresdt. Parebo itaque non eloquens erudito, sed ut anuco amicissimus. Plus verax, quam doquens, inveniri conabor. Neque enim nostra patitur professio pompatici [haec desunt in Impress.] [sermonis af- fectare gloriolas, studium est esse potius, quam utilitas obtinebit, quod posceatis villtas impetrare q videri. Verum quia] nonnullis mos est scripta alio- non meruit. Hartinus enim materia, utihtas £c- clesiarum sedificatio est. Vos autem quid Martino negabitis ? Quid ffidificationis Ecclesiis subtrahe- tis ? Eia ergOt agite : quod et amicus postulat, Martino prsstat^ et Ecclesiam radificat. Quod si jus in amicum pro convictus gratia, pro lactentis in- fantiffi participatione [participatio] liceret exigere, nihii credo mihi negaretis, quem mater in lactis participem accivit. Quem ergo matemi lactis nu- tristis participio, matris Ecclesiffi nutrite lacte sa- lutifero : ut sicut corporis mei vitam de matris lacte fovistis, itaanimamdelacteEcciesise foveatis. Epistola Odonis ad eumdem Fulconefn. FuLcoNi Bqno gloriosissimo consuli Andegavo- rum ad unguem elimare, cum ipsi lippientibus oculis, si qua forte ediderint, vixrespectent : rogo ut privata lectione contentus, et quse privatim dic- tavimus privatus et ipse legas, ne si forte in ma- nus alienorum ipse venero, discerpar ab ds, quos non vera, sed vana delectant. In tractatum de reversione beati Martini a Bur-' gunaia pf^xfatio. Quoties ergo cujuslibet potentis muneribus vd beneficiis prrovenimur [preraimur], persolvendffi vicis ei obnoxii tenemur. Ea propter prffideces- sores nostri domno Turonensi Martino, qui fuit vir potens in opere et sermone, qui etiam tempore nccessitatis Turonum [Turonim] suam de mana rum, frater Odo humilis abbas Gluniacensis sa- D poteqtis potenter eripuit, obligatores facti sunt. lutem, gratiam et benedictionem. Cum in sublimi humilitas et in magnis et mul- tis negotiis occupato, virtutis studium reperitur, vere, fateor^ illius opus est, qui potest de lapidi- bus suscitare filios Abrabffi (Malth. ui, 9). Patet, credo, cur ista prffimiserim. Ecce enim mundus in maligno totus positus est {f Joan. v, i9) : nec tamen sibi vindicat generosissimum principem. Fuleonem Bonum, a quo tamen in parte non minima vindicatur Fulco Bonus, utpote comes prffipotens negotia tractat sfficularia : sed hoc^ ut perpendo, specie tenus, in divinis vero meduUitus occupatur. Placet etiam in his immorari, et Boni Fulconis bonitatem expri- mete : sed parco laudibus ne adulari vidcar, Inde istiam ereptionis suffi perpetuum memoriale statuentes, annuam in honore ereptoris sui cele- britatem iv Idus Maii cdebriter cdebrant, et erep- tionis [al. exceptionis] suffi memoriam recolunt, et vota sua liberatori suo solemniter persolvunt. Solemnitas autem ista, non translatio seu ordi- n.itio, non transitus, non exceptio dicitur, sed subventio ab iis quibus rei gestffi veritas mdius innoluit, nominatur. Necessilatis vero supcrabun- dantes angustias, et urbis obsess» calamitates et miserias dicemus [In impr. necessitatcs autem, angustias, aut calamitates urbis obsessce et mise- rias disces], etereptionis modum, et fugam etiam, qua fugere RoIIonem voluit ille^ qui Hastinum [Bastingum] f ugavit. Mansionem etiam, qua in Anti- ift9 APPENDfX MD 8. ODOKEH. aodoroBiaiiait; reversionem etiamy et ezceptio- nemqua asuis, Turonensibus videlicet, honorifice est suseeptus; et in loco> ubi nunc adoratur, Deo annuente est coUocatus, loco suo et ordine, prout Dominus dederit, stylo qualicunque prose- quemur. INGIPIT TBXTUB NARRATIONIS IN RBVERSIONE B« MARTINI TURONENSIS A BURGUNDIA. Igitur quoniam Danorum tellus sibi insufficiens (186) enXf moris est apud iUos^ ut per singula lus- A tra (187) multitudo noii Hunima, dietante sorti* eventu a teri a sua exsuiet^ etin alienis terris man- sionem sibi quoquomodo ad propria nonreTersu- ra, vindicet Urgente igitor dur» sortis indementia, Hastingus cum innumera armatorum manii a fini- bus suis exsulans (188), Gallias ingreditur» civita- ids obsidet (189), mosnia subvertit, turres tarrae coaBquat, oppida, rura^ vicos, ferro, flamma^ fame depopulatur. Contigit autem at Galii» wape- rioris partibus incenais, Toronum (190), nmili eam exterminio [aL incendio] consumpturus. (186) Danorum tellus sibi insufficiens. Qu» ho- bat prreteruuum auem heBredem sui juns rehn- rum Danorum fuerit orlgo, ne Danis quidem ipsis quebat. « Sed luculentms adhuc cap. 3, sicut pate- satis constat. Danus enim iUe Gigas Humbh fiJius, *^** /? *®a"^R^ ^^*- • ex antiffuitatis schola jam pridem ab ipsa veritate „ (*,^8) ffastmgus cum af^at(>rummafmexsulam. reiectus est. Andreas VeUejus a Dakis Scythiae po- n HasUngus hic a quibusdam Hastmus, ah Assone pulorepetit, Ethelwerdusai)oniaurbe,Cambdenus ^^^ n Histor. sancti Bercham Astmgus, ab Anonj^- aDausionibus sive Dancionibus, quos in Scandia ^^ MajOTis Monasteni monacho Hastennus, ct ab Ptolemteus statuit : ac tandem Willermus Gemeticen- Bis a DanaoGothorumrege. Quid^uid sit, ut constat ante Justiniani tempora, qui vixit an. 56 >, eorum nomen orbi non innotuisse : sic verum est, histo- ricos qui subsecuti sunt. eosdem postea cum Nordmannis seepe confuoisse. Nordmanni enim nulh aliiquamvtn septentrionales.ex Norwegorum scilicety Sueonum, et Danorum fortissimis com- misti, sicut habet Helmoldus : vel etiam, ut credit Gemeticensis, ex Gothis. Hujus verba sunt haec : « Dani Normanni dicuntur, quia hngua eorum Bo- reas A^ort Avocaiur,homovero man.lndeNorthman- ni, id est, homines Boreales per denominaiionem nuncupantur. Sed originem tamen a Gothis noscun- tur ducere Dani. » Unde et Asso lib. n Historise sancti Berehorii abbatis, quam vir etdoctus et pius Nico- auctore Histor. rer. Ambaz. HavanteD dictus, pm- dagogu» fuit Bier Lothroci Danorum regis lilii, si Gemeticensi creditur, qui etejusexpeditionem sic enarrat cap. 5, lib. i : « Quce Jenique lex per multorum tempora regum inconvulsa mansit, quoadusque Lotbrocus rex patri in regno saccessiL Is etiam rex patrum legibus exeitus, cum ingenti juvenum agmine sorte cogente fihum nomine Bier cost» ferrese a suo abdicat regno. cum ejus ps^a- gogo Hastingo per omnia frauduientissimo, ut pe- regrina regna petens exteras sibi armis acquiret sedes. » Et pauio post : Hastingus vero a patria cum suo adolescente exsul proscriptus, missa le- fatione milites de iinitimis provinciis animo leves, ellique cupidos ad hanc expeditionem invitans, innumerabilem pugnantium iyronum congregavil laos OamusatiuB in Promptuario Tricassinarum /• exeroitum. Quid plura? Fabricantm* naves, inno- Antiquitatum edidit : « Eriunpentibus, inquit, ab vantur scuta, resarciuntur thoraces, poUuntur lo- occiduis partibus Wisigotiiis, qui et Normanni. » (187) Moris est apud illos ut per singula lustra. Morem hunc Danorum optime describit Dulco de Quintino, vetustus auctor, quem e J. Stowaei stu- diosi Londinensis urbis antiquarii bibliotheca citat Cambdenus, hoc modo, < Dani e Scanza, id 68t Scandia, velut examen apum e canistro, et gladius e vagina, diversitate multimoda, consue- tudine barbc^ca prosiluerunt ; cum petulanti luxu exardescentes soooles innumeras generavissent. Qui pofttquam adoleverunt, de rerum possessioni- bus contra patres, avosque, aut saspms inter se ferociter obfurgati, exuberantes, et terram quam incolunt haiHtare non sufficientes ; collecta sorte multitudine pubescentium, veterrimo ritu in ex- tema regna extruduntur nationum, ut adquirant sibi prflBuando regna, quibus vivere possint. Csete- ricfie et galeae, acuuntur enses et lanceae, omnique telorum apparatu accurate mnnitur exercitus.Inde vero statuto die peiago impeliuntur naves, ad eas prospere festinant milites, elevantur vexilla, li- brant ventis carbasa, vehuntur lupi pernices ad lacerandas Domiuicas oves, deo suo Thur huma- num sanguinem libantes. » (189) Gallias ingreditur, eiviiaies obsidet. Hujus Danorum sive Normannorum ingressus ac infesta- tionis meminerunt multi veterum, sed de tempore quo contigit, non satis intcr se conveniunt; nec etiam ipse sanctus Odo seu quis alius sibi bene con- stare videtur. Quare quod Ciaudius Falcetus in hac discordia concordanda praBstarenuIIolabore potiiit, ego multo minustentare praesumam. Exhibebo tan- tum c[UGe Trajectensis quidam episcopus de hujus- modi Danorum vastatione scripsit liis verbis : ¥ Dani Suenique, quos Theotisci hngua sua Northman, id rum in expletione suarum expulsionum atque ^ est, Aquilonaleshominesappellant, subindeGaUia- exereituum sacrificabant olim venerantesThur (a), dominum suum, cui non ahquid pecudum alque pecorum, feed sanguinem mactabant hominum : ho- locaustum onmium putantes pretiosissimum, eo quod sacerdote sortilego prtedestinante, jugaboum tma vice diriter icebantur in capite, colhsoque uni- ouique singulari ictu sorte electo oerebro, sterneba- tur in tellurem, perquirebaturque levorsum fibra cordis, scilicet vena, ciyus exhausto sanguine, ex more, sua suorum capita Unentes, hbrantceleriter navium carbasa ventis, deosque tali negotio pu- tantes placare, velociter naviuminsurgunt remis.» Describit et Gemeticensis lib. i de Ducibus Nor- mannis, cap. 4 : « Qui tantis. inquit de Danis lo- quens, post hoc adoleverunt mcrementis, ut dum .repletseBsenthominibusinsulae, quami>Iure8 san- eita a regibus lege cogerentur de propriis sedibus inigrare. Qu»ffens idcirco sio multiphcabatur, quo- niam nimia dedita luxui, muheribus jungebatur piultis. Nam pater adultos fihos cunctos a se pelle« rumprovincias usque adeo depopulati sunt^ ut ubi quondam agri opiuentisaimi, urbesque speciosissi- mGefuerant,nuncbestiarumatqueavium vasta sint habitacula. £t ubi quondam paradisorum pulchre vemantium seges voluptuosa pollebat, nunc e con- trario : Garduui et apinissurgit paliiirus aentis. Hoc si quidem deprwdatio supradict» gentis effc- cerat. quse ipso, ut ferunt, anno, quo reges IV uno genitt patre mter se cum suis exeroitibus dimican- tes campos multo sanguine Chnslianorum foedaverunt^piratica classi Sequanm fluminis alveo invecta est. Post illum diem quantas Gallorum strages fecerunt, quantas urbes, regionesque in- eendio concremaverunt, horrendum est scribere, miserum enarrare. » (190) rurontim. Sicappellat Goffridus Vindoci- nensisep. 12, lib. i : « Cumapud Turonum nudalus esset a furibus. » Annales incerti auctoris, « Turo- num GaUiae civitatem praedantur ; » etF^odoardns, (a) Id est Jove, unde et adbuc Jovis die0 apud Aa^s Thursday dieitur. m DE TRANSLATIONE 6. MARTINi A BUHGUNDIA. m desoenderet. Ambazio itaque, et uniyersis» quae in^ A studiosoque coaamine providet Aggeres etiam ter Ligerim et Karum continebantur, in favillam struit,asperacomplanat,etquidquidurbicapiend8B redactis (191), Turonum obsidet. Portis igitur cu- commodum osset, ordinat. Alieni infortunii rumor stodiasadmoyet(192),etnequistutoexeat,magno delatus [obsessis] concept» formidinis fomitem « Revertitur Turonum Rodulpbus. » Dicitur et Tu- ronis singulari numero» sicut Awelianis Blesis^ Pictavis, Cenornannis, Joannes Majoris Monasterii monachus : « Quanti vero Turonis sit, et quee vel qualia ejus bona. > Et Gesta consulum Andegaven- sium : « Confidens in auxilio Cklonis Campanienais qui Turonim, Blesim, Carnotum, Briam, Campa- niam possidebat. » Item Turonium apud Gerber- tum, epistola 61, his verbis : « Frater vester Gode- fridus atque Rainherius, Gobthero meo, quem Tu- ronium uiiseram, dixerunt > Imo et Turo sicutin Hlstoria consul. Andeg. : « Contigit quodam tem- poie regem Franciie apud Turonem civitatem aflore. » r«irom quoqueplurium numero. Vita Ca- roii Magni, « Turonoa aa sanotum Martinum ora-* tionis causa perrexit » EtHebernus abbas Msgoris Monasterii, « Conti^it Turonis Adalaudum confec- tum senio viam umversas carnis intrare. » Ac tan- dem TuroneSy ut in Philippide Guill. Britmis : Demde iter aeeelerat TuroneB festinuB im urbem. Sed hoc ultimum usilatius esl etiam apud anti- quos, ut pluribus exemplis mdigeat. (191) Ambazio itaque, et universis guae intet* Li" gerim et Carum in favillam redactis, Hujus Am- asii direptioiiis per Normannos factfls meminerunt Gesta consulum Ande^av. hoc modo : « Ambaaiuan viUa tantummodo» et m coUe habens ruinas cas- telli antiqui olim a versutis Normannis deleti. » Meminit et vetus Historia dominorum Ambazien- sium, sed verbis prohxioribus, et qusB locum Odo- nis luculenter illustrant: « Sic super ripaa Ligerie, inquit, omnia vastantes Ambazio pervenerunt. Quod oppidum cum paucis defensoribus repertum cito capientes, totum succenderunt, pontemque Ligeris diruerunt. Ecelesias, unam quee erat ultra Ugerim in introitu pontis, et aham in loco (jui Luat dicitur, sitam omnino destruxerunt. Qui in planitie prope Ambazium hospitati, locum qui Ni- gron dicitur, multo sanguine innocentium capti- vorum foedaverunt. Quod 6etate Ludovici Balbi cognomento Nihil fecit actum est. Quod stultitia Ambaziensium contigit^ qui cum vicinis popuhs, obviam Normannis processerant» pUtantes eis no- cere. Quia Normanms aUa via uxcedentibus decepti castrum proprium amiserunt. » (192) rurorum obsidet.portis custodias admovet, Eadem Ambaziensium aominorum Historia vetus, et hanc Turonicfie civitatis obsidionem et obsiden- tium paganorum fugam per S. Martini preces opti- me describit his verbis : « Vastatis itaque agris inter Carum et Ligerlm, destructo etiam lapideo ponte'Blix'ei, cum ultra non reperirent quod diri- ?ere {K>ssent, collectis armatorum copUs ad urbem uronicam iter dirigunt. Omnia vero quae in su- burbio civitatis invenire potuerunt, facta prius miserabili hominum csede demoUti sunt. Porro Turonici trepidare, concurrere, portas obserare, turribus se mserere, propugnacula armorum ap- paratu munire non cessant Hostes portas urbis multo turbine quassantes toto nisu ingressum verbis sibi pollicebantur. Tunc clerici qui ibi ade- rant^ juncto sibi totius civitatis agmine, rapido cursuad ecclesiam convolantesclamabant: Sancte Dei Martine^ quare tam graviter obdormivisti? 08tende»quffistunus, pietatem, succurre, fer opem miseris : ahoquin etnos peribimus» et civitas nos- tra redigetur m solitudinem. Qui ex sepulcro beati viri rapta cistella, in qua sacratissmia3 lyLartbi rdiquise servabantur, et cuneus ille, quem clerici ob pericula submovenda reliquerant, portse u^bis jam multo hostium turbine auassat&e intulei^unt. Tunc vero oppidani, qui paiuo ante metu pro- pinqtta morUa asterriti (uerap^ mqx pra^^^tto tantffi opituIatioDis animati, eorporis et animi vires resumpserunt. Danis e contrario stupor vehe- meiis incussus est, post stuporem formido, et men- tis aUenatio obrepsil : deinde fugam conati, vide- res, cum alter impediretur ab altero, ac super glaciem occurrerent, prsecipites labi. Igitur oppi- dani Christum sibi per Martini preces propitium senticntes, eruptione facta persecuti sunt inimicos, ex quibus fere mille interfecerunt. Sicque glorifi- cantes Dei misericordiam, qui eis inopatam yicto- ri«e palmam dederat, reUquias beati Martini in locum suum restituerunt. » Sed et episcopus Tra- jactensis hanc memorabUemobsidionem acfugam narral : ejusque narratio, si quis forte desiderat, ^ hflec est : < Cum igitur jam sexaginta aut eo am- pUus annos memorata Danorum classis, nunc Li- geris, nunc Sequanfie, nunc utriusquefluminisna- vigioripas opplesset, tanilem nostris diebus quanti beatissimus Martinus meriti esset, expertum est. Nam dum quadam vice vastitatis [vastatis] inter iUos duos fluvios agris, ultra non reperirent quod in vicinis locis diripere possent, coUectis simul armorum copiis, quseque procul praedaturi posita^ primo in partes Turonicas iter airigentes, omnia quae in suburbio civitatis invenire potuerunt, facta prius misend^Ui hostium ceede demoUti sunt. Porro autem Turonici hoc audientes, trepidare, concurrere,quisque alteri adventum hostium nun- tiarc coeperunt. Tunc quod facto opus erat, portas obserare^ turribus se inserere, propugnacula cutis aUoque armorum apparatu mumre non cessant. Sed cum pauci adujodum essent, cementes Dano- rum multitudinem facto impetu ad murum usque C proruere, totoque nisu urbis poUieeri sibi ingres- 8um, jam semetipsos despereuites extremo conci- Mo, non in viribus humams, sed potius Dei auziUo et sancti Martini interventu, salutem diffinienmt esse quserendam. Paucis itaque armatis qui tamen pro spretis animis morti se opposuerant, per pro- pugnacula repugnantibus clerici qui inibi ade- rant, juncto sibi totius debiUtatis agmine rapido cursu ad ecciesiam convolantes sepmcrum defen- soris sui undique circiunsteterunt, pavore nimio simul et dolore percussi. Ubi tunc inter gementes senes, inter plorantes pueros, inter lamentantes feminas sic condamabatur : Sancte Dei Martine, quare tam graviter obdormisti ? Gur ad pressu- ram nostram tibi evigUare non placet? En tra- dendi sumus pa^nis ; en captivi abducendi, si quis tamen gladiorum ictus evaserit. Et tu heec omnia te nosse dissimulas. Ostende, quffisumus. pietatem ; succurre, fer opem misens. Et qui D multa quondam pro aUenis signa fecisti, saltem unum fac modo protinus, ut Uberes nos. AUoquin et nos paribus [peribimus], et civitas tua redigetur in soUtudinem. His ita flebUiter, raptam protinus ex sepulcro cisteUam, in qua sacratissimi Martini reUquiae servabantur, cum luctu et lacrymis^ipsis, ut credo, angeUs ad compassionem compmsis, portee urbis jam multo hostiiun turbine quassatse mtulerunt. Tunc vero oppidani palmas quidem ad sidera, mentes ad divmam clementiam subri- Ctes, qui paulo ante metu propinquee, ut puta- ty mortis exterriti fuerant. mox praesentia tantee opitulationis animari simul et coriK>ris vires, et animi audaciam resumpserunt. Danis e contrario timor vehemens incussus est, post stuporem into- lerabiUs formido, post formiainem, ut plurique asserunt, aUenatio mentis obrepsit. Videre videor miseros primum tremere, deinde fiigam conari, statimque id tentantes ridiculo ambitu circum- ferri, perplexosque invicem cum alter inpedire- tur ib alterot ae 9 per glaoiem ounerent, prttoi- 823 APPENDIX AD S. ODONEM. «4 subministrat. Muros tamen reparant, et turrium A supra murum pemoctans yictoriie primordia ini- propugnacula [al. et turrim, et propugnacula] re- sarciunt, et sagittarum grandine praemissa Tarios subjungunt assultus. Jam muri crebro quatiuntur ariete, et machinarum ictibus cedentes, ruinam suiminantur. Obsessi viribus cedentes, speipeni- tus solatio destituuntur. Tandem vero, divina in- spirante gratia, in se reversi, beati patroni sui Martini corpus pie rapiunt, et ad locum, quo belli violentior impetus erat, deferentes, mortuum pro vivis propugnatorem opponunt. 0 admirabilem per omnia virum ! qui dum adviveret signipotens appellatus fulgorem virtutum astris intulit^ de- functus etiam bellipotens triumphator hostium cuneos sola sui prsesentia confecit. Vere mirabilis tiavit, erant ruinse maceriarum antiquarum, in quibus ferebant aulam fuisse Valentiniani (493); in qua sedens nequaquam assurgere est dignatos beato Martino antistiti, donec regiam sellam ignis operiret^ ipsumque regem ea parte corporis, qua sedebat, afflaretincen(lium,solioque suo superbus excuteretur, et Martino inimicus assurgeret. Ibi arcliiepicopus cum populo devoto ecclesiam, quas sancti Martini de Basilica dicitur in honore itidem ipsius sancti instam*avit. £a propter igitur sjnodo celebrata, [auctoritate {abest in tmpr.)] archiepi- scopi, et episcoporum, qui convenerant, statu- tum est, ut singulis annis deinceps per uni- versam diocesim Subventionis hujus iestum Deusin sanctissuis. Sancti siquidem patrocinante Q (i94) iv Idus Maii solemniter celebretur, quae suffragio et obsessis securitas et confidentia red- ditur, et obsessoribus formido et pavor non modi- cus immittitur. II. Fagiunt igitur [ergo] Dani, fugientes Turo- nici persequuntur : fugientium pars gladio cadit, pars capta reducitur, et pars fugae subsidio eiapsa est, et usque ad sextum lapidem ab urbe persecuti sunt Danos, triumphatoris sui corpus cnm hymnis deferentes et gloria, per quem sibi triumphus oessit et victoria. Unde et in ejusdem belli triumphali me- moria, in ipso loco, quo sancti subsistit corpus, in honore ipsius fabricata est ecclesia, qu8B propter belli eventum^ sancti Martini BeUi sortita est voca- buium. In eo autem urbis loco, quo corpus ejus pites, labi, ludumq[ue praebere spectantibus : pa- C lam dantes intclligi quantas cuniculus ille quem clerici ob pericula submovenda convexerant, im- portasset aerumnas. Igitur oppidani Christum sibi per preces Martini propitmm sentientes eruptione laeta persecuti sunt inimicos. Quorum passim per agros palantes, et per lucos male lalitantes fere ad nongentos interfecerunt : detractisque manibus [manubiisl velociter in urbem regressi sunl, ma- gna voce laudantes et gloriticantes Dei misericor- diam, qui eis inopinatam victoriie dederat pal- mam. Porro corpus beati Martini confestim resti- tuerunt in locum suum, summas ipsi gratias agen- tes, quod eos prsetantissima sua interventione satis solemniter adjuvarat, prffistantc Domino no- stro Jesu Christo, cui est honor et gloria in seecula saeculorum. Amen. » (193) In quibus f^^ebant aulam fuisse Valentinia- wi. Joannes Parisiensis in Memoriali historiarum : nuUo alio nomine rectius, quam Subvantio, cen- setur. III. Elapsis post Hastini [Uastingi] incendia tri- bus lustris, successit ejusdem genus [gentis], et simili sorte a finibus suis exsulans, Rollo vir armis strenuus (195), sed circa Christians pro- fessionis homines inhumanus : peditum mul- titudine, equestri [equestris] ordinis copia, mi- lite multiplici stipatus. lUe, Flandrensibus, Norl- mannis et Britonibus in martio congressu saepe- numero confectis, civitates eorum et oppida, necnon et ecclesias in favillam redigens, non minimas homi^um strages dedit. Cenomanis post- modum obsessa (196), exercitus sui procurato- (195) Rollo vir aimis strenuus. Sic nuncupatar et apud Gemeticensem initio lib. n de Ducibos Normannis, estque princeps iUe Normannorom, qui direptis per Gallias urbibus, et ecclesiis in- censis demum juxta Sequanae ostium consedit, re- gioncm a suorum nomine Normanniam denomi- navit. quee prius Neustria dicebatur, et Carolum Bimplicem Francorum regem eo adegit, ut se Christianum efifectum ducem declararet, filiam in matrimonio collocaret, et in dotem ac benefidum Normanniam ipsam confirmaret : quanquam et ipse postea regi fidelitatem per osculum perdis promittere renuit. Historla rerum Ambaziensium : « RoIIone, inquit, effecto Christiano Carolus Stultus dedit ei Normanniam cum fiha sua Gilla, qui pe- dem Caroli Stulti noluit osculari, nisi ad os suum levaret# » Et Chronicum Andegavense : « Carolns Stultus dedit Normanniam RoTloni cum filia sua Gisla. Hic non est dignatus pedem Caroli osculari. « Virtute sancti Martini, inquit, statim Dani territi 1) Cumque comites illum admoncrent ut pedem re- fugerunt, quos Turonici persecuti sunt usque ad gis in acceptione tanti beneficii oscularetur, lingua sextum Iapi()em. ubi oh mAmnrinin oiiiQ iti \t\nf\ onryiina Y*ncr.rkn/1if ' Ha «0 RicnH. mind intemreta- lapic^em, ubi ob memoriam ejus in loco iibi corpus sanctum substititjnhonore sancti Miir-^ tim ecclesia fabricata est. Ibi autem erant antiqua- rum maceriaram ruinse, ubi dicebatur aulam fuisse quondam VaIentinianiimperatoris,in quase- /^n?x^5 ®^* dignatus assurgere sancto Martino. » Y^^V Subventionis hujus festum. Sancti Martini solemnitates plures, inter quas et subventio hffic, et reversio corporis ejus a Burgundia, sicut notat anonymus Majoris Monastcrii monachus in tabulis episcoporum Turon. his verbis : « Solemnitas ipsius basilicae, ti-ipHci pollet virtute, id est, dedi- catione temph, translatione corporis sacri, vel ^^^i^o^eepjscopatus ipsius sancti. Hanc enim IV Npnas Juhi observabis. Depositionem vero ejus IJ^^il, ^^J?™^"^ ®ss® cognoscas. Reversionem nAm ®Jjil^.^^^^°^^* 'dus Decembris. Subventio- ?®'^Jf,^^.^J.^A qua suos Turonos videlicet ex ma- nu Hastenm liJberavit, iv Idus Maii. > anglica respondit i Ne se Bigod, quod interpreU- tur : Non per Deum. Hel vero et sui iUlum deri- dentes, et serlnonem ejus corrupte referentes, illum vocaverunt Bigod, unde Notmanni adbuc vocantur Bigodhi. » Quibus addi potest et guod ait scnptor Gestorum consulum Andegavensium, his verote : « Baptizata Normannorum duce RoIIone, cnm om- nibus suis, concessa erat eis a rege Francorum et duce Hugone, pactis pensionibus de servitio Fran-' cis reddendo, et pace tenenda, terra illa quain ct iUo tempore usque modo tenent. Nam RoOo Cfan^ stianus catholicus effectus, CiHam filiam Caroli Stulti duxit uxorem, et deinceps terram sibi datam Normanniam vocai! ^rsecepit. » (196) Cenomanis postmoaum^ Sic infra Cenoma-^ nniscapta, FIodoardus,J5rw^ont/?«o Roberti CinO' mannis dedit. Et Abo sub hnem lib. i Obsid.Pftris* Nec satius qaidquam sortiti apad hi Cenoma¬f U^urpatur tam^ et singolari numero, quemadnao- B%$ DE TRANSLATIONE B. res Taronum asque transmisit, at, urbe pessunda- ta, auri et argenti eflEluentem [affluentem] copiam, et caetera ejus bona diriperent, et illius incolas vinculatos [yinculantes] secum adducentes capti- yarcnt. Dei autem providente clementia, tanta Kari et Ligeris excrevit inundantia ]inundatio], ut sui unione pelagus unum efficerent^ et a civitatis accessu non minima sui altitudine cuneos hostiles arcerent. Verum Majus Monasterium (197), quod non longe a Turonis erat, funditus eversum (iS8), ccntum viginti monachos, bis binos minus, ibi- dem gladio percusserunt, prsBter abbatem et vi- ginti alios quatuor, qui cavemis latitantes evase- runt ; abbatam tamen a latebris extractum tor- mentis et cruciatibus ab eo ezigunt, ut thesauros ecclesiaB prodat et monachos, qui in cavernis late- bras fovebant, in medium deducat. Yir autem Do- miniabbas Hebernus (199), licet varia et multipli- ci tormentorum violentia arceretur, nec thesauros declaravit, nec filios in latebris latitantes revela- Yit ; qui adhuc reservati sunt, ut patroni sui cor- pus et inter aiienos prosequerentur. Ita quidem contigit; sed ipse potius comitibus exsilii sui KARTINI A BURGUNDLk. 826 A mercedem restituit. Nemo enim illorum residuus fuit, quem Martinus EcclesisB non proferret [prsB- ferret] rcgimini, sublimaret dignitate. Recedenti- bus Danis, postquam civibus, tumore fluviali represso, libera recurrendi [discurrendi] reddita est facultas, auditum Hajoris Afonasterii infortu- nium et eversio, necnon et abbatis cruciatus et poBUffi, et monachorum pretiosa mors et passio ; universorum, et maxime sancti Hartini canonioo- rum, gaudia obumbrans [obnubilans], lacrymosa subministravit suspiria, doloris immodici copio- sam materiam propinavit. IV. McestitiflB igitur et moeroris pallio amicti, vultu lugubri assumpto, et omatu, sicut moris est compatientium, dolere cum dolentibus, gaudere B cum gaudentibus [flere cum flentibus], dolentes et flentes ad memoratum accedunt locum, et do- loris intrinseci tumore singultuoso perstilantes foris: lacrymis [perstillantibus foris lacrymis] aliquantisper imminutis, viginti quatuor mona- chos, qui in cavemarum latebris morabantur, extrahunt, et abbatem una cum ipsis cum debito honore et reverentia ad suam secum deducunt dum Turonis^Pictavis, etsimiles.IdemFrodoardus Cinomannis et BaiocfiB pacto ^aciseis concess».Est enim Cinomannis ea ipsa civitas quam Goflridus Vindocinensis epist. 16, lib. m, Cenomannum, et Hugo de Cleriis in commentario de Majoratu et Senecalcia Franci», modo Cenomannicam nomi- nant. (197) Majus Monasterium. A sanctoMartino tertio Turonorum episcopo constructum, uti docet Seve- rus Suli>icius, qui et ipsum locum eleganter descri- ^ bit in nistoria Vitae hujus gloriosi praBSulis : « Ah- quandiu, inquit, adhaBrente ad ecclesiam cellula usus est : demde cimi frequentantium inquietudi- nem ferre non posset^ duoDus fere extra civitatem millibus monasterium statuit. Qui locus tam se- cretus et remotus erat, ut eremi sohtudinem non desideraret. Ex uno en^m latere preBcisa montis ex- celsa rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluvius reducto paululum sinu clauserat : una tan- tum, eademque arctaadmodum viaadiri poteras.» Unde vero nuncupatum sit Majus Monasterium, et qualiter monastic8B professionis merito principa- tum oUm obtinuerlt, ac specimen omni monacho- rum ordini et dij^itati contulerit^ aperit anonymus ipsius monasterii monaohus his verbis : « Nomen quod dicitur Majus Monasterium ab eo Martino, teste Turonensi Gregorio, huic loco novimus fuisse impositum. Siquidem cumMajorisMonasteriimul- ta sint majora, quseritur qua ratione tam excel- " lentis nominis privilegium vindicaverit. Cui quaBS- tioni tripartita occurrit solutio. Notum siquidem est et satis celebre innotuit. quod beatissimus archi- prupsul Turonum Martinus, tria condidit monaste- ria, primum Mediolanis, secundum Plctavis, ter- tium vero a Turonis miliario, quod respectu et comparatione duomm re et nomme Majus monas- terium appellavit. Est et aUa ratio quare vocabu- lum tale sortitum sit^ sicut Sulpitii Seveii, qui jam dicti archiepisoopi vitam et actus luculento ser- mone describit, fidei et veritatis plena docet as- sertio, idem beatus archiprsBsuI tumultuantis vitas mordaces curas declinans, in hcec secretiora loca tanquam in portum quietis secesserat. Ejus autem sanctflB clientelffi octoginta adhsBrebant viri, qui nobilis instar magistri, in fame et siti^ in cinere et cilicio sese damnantes, mundum sibi, et se mundo crucifixerant. Hi omnes sigillatipi in singuhs man- sionibus tanquam in monasteriolum per totam liebdomi^4ain orationibus et jejuniis vacantes, die tantum Dominica ad grande ' monasterium, cujus lateri perfosso ducis et doctoris eorum lectus et mansio inhcerebat, conveniebant. Harum igitur mansionum relativee comparationis respectu mo- nasterium illud, quo, ut dictum est, convenire consueverant, Majus Monasterium non immerito appeflavit. f^positae residuum questionis modo tertio tahter enucleatur. Cum Cisalpina Ecclesia multis et mirificis floreret monasteriis, solius Mar- tini monasterium inter universa ordinis prfficipuffi et sanctaB religionis apicem preeferebat. QueBenim esset ecclesia aut monastenum, ut ait Sulpitius^ qu8B non de Hartini monasterio cuperet sacerdo- tes ? Sanctitatis ejus merito et exeellentia pree cse- teris virtutibus majoratiun tenens, Majus monas- terium, ^adam meritorum proerogativa meruit appellari. Duce igitur et praeambulo archiprsBsuIe Martino Majus illud monasterium extendit usque ad marerehgionis su«e palmites, et usque ad extre- mum terrse sanctitatis suee propagine dilatavit. » (198) Funditus even^sum. Memmit et idem Majo- ris Monasterii monachus hujus eversionis. « In praefato, ioquit, monasterio, et abbatum vicaria ex more successio, et vehemens religionis in dies augmentario usque ad Hastingi et Rollonis tem- I)ora perseveravit. Quorum inanis ferocitas, Qal- iarum urbes et ecclesias depopulans, monaste- rium illud funditus evertens, et habitatore et reli- gione inhabile et inhabitabile rcvldidit. » Et paulo gost : « \enit Hastingus inTuroniam, etomma su- urbana, una cum Majori monasterio destructis, et in favillam redactis, Turonum obsedit. » (199) Yir autem Domini abbas Eebemus. Genui- num et verum nomen hujus abbatis, non Herber- tus, Hibernus, Herbenus, Erbinus, autUrbinus, sicut corruptissime vocatur in editis Majoris monasterii tabuhs. Fuit autem ex abbate Majoris monasterii factus archiepiscopus Turonensis, vel ipso teste libro miraculorum beati Martini post ejus rever- sionem a Burgundia. Sic enim ait in ejus prsBfa- tione : « Contigit eodem mense, dum esset consul Ingelgerius, Turonis Adalaudum confectum senio viam universffi carnis intrare. Ingelgerius vero consul auxihante Deo, et intercedente beato Marti- no, opitulantibus etiam clericis, necnon et con- sentienlibus civibus Turonicfie civitatis, inlroniza- vit, et in sede episcopali sublimavit Hebernum senem, sanctum oeati Martini Majoris monasterii abbat^ et ministrum. tt7 APPKNDIX AD S. ODONEM« a-28 ecelesiam. In omoibus vero eos procurantes, de- A legeruat ipsis domum ecclesiffi vaivis inhffireiitcm, a qua iu ecclesiam reciprocus iugressus et regres- sus secretior haberetur. Sex vero mensibus emen- fiis» comperto canonici quod Roilo, Geuomannis capta, Turonum' [Turonim] captum ire disponeret, communicato cum civibus [concivibus] suis con- siiio, pretiosam margaritam, et singularem thesau. rum, sanctissimi videlicet corpus Martini Aure- Uanis usque transmittunt (200}. Hujus latores et oustodes exstiterunt, Hebernus Majoris Monaste- rii abbas srepedictus cum viginti quatuor mona- chis, et duodecim canonici, qui Deo et Gbristicon- fessori Martino [die ac noctej deservirent : comita- Iau eorum indeserenter [indesinenter] adhserenti- bus duodecim Gastra novi burgensibus (201), qui u sanotis deservitoribus pie deservientes, eis neces- saria providerent. FamaB vero postmodum decur- rentis [peromTentisj relatu edocti, quod Dani ad Oalliffi superiora processissent, cum thesauro suo ad sanctum transmeant Benedictum. Paucis vero elapsis diebus fama pervigiU rursum prsanuntian- te, quod jam Rollo AureUanis advenisset, sancta- rum bajulireUquiarum Ghableiam[an- venisset. Exclamant igitur, praedicantes miracu- lum, et homines loci iUius, quo id contigerat, ad laudem invitant Martini. Nec sibi integrum fore ar- bitrati, donecbaculos suilanguorisindicesadMaiv tini matricem ecclesiam detulerunt, palam omnibus exponentes etsuee perfidiaefugam, et Martini etiam circa invitos clementiam. Porro accolfle mansionis, in qua signum hoc sanitatis celebratum est, in nomine signipotentis Martini ecolesiam oondidere, quse usque hodie CapeUa alba nominatur. X. Ingresso itaque beato archiprsesule Martino propriee parochise fines (21 5), mirum in modum res 880. mansuarios incarricaturis et paraveredis : et Procopius lib. u de BeUo Persico, equos publicos, quoSy mquit, veredos appellare consueverunt : a rkeda, scilicet GaUico nomine : unde et eporedicas, boni equorum domitores apud PUnium libro iii a cip. il,ei palefridus apud Stepbanum Tomac, et alios OBvi medu scriptores, equus, palefroi. (215) Ingresso itaque heato Martino proprix parochix fines. Post annum sciUcet tricesimum sextum, ex quo RoIIo GaUias infestare coeperat, ut est apud anonymum Majoris Monasterii mo- nachum. « Trioesimo, inquit, et sexto anno, post- guam Francorum regnum a memoratis Danis, oUone videUcet et Hastino infestari ooepit, corpus beati Martini ab Antissiodoro ad pro- pria cum honore relatum est. In cujus reversione textus narrationis a beato Odone primo eccle- sice ejusdem confessoris oanonico et prsecentore, postmodum i^luniacensi abbate editus, penes nos 835 APPENBIX A» S, ODONEM. 836 inanimatsB et insensibiles, paslorls, sui sentientes adventum, grata congratnlationis su8b signa praetendunt. Univers» siquidem arbores, et fru- teta tempore brumali (216), repugnante licet na- tura, redivivis vestita foliis, et fiioribus vernant, et in sui ornatu, quant» meritorum excellentiffl sit pater patriee repatrians demonstrarunt. Itidem de]itera laevaque in ecclesiis ejusdem parochi» sinehumano adminiculo signa divinitatis [divi- nitus] pulsabantur. Luminaria tam cereorum quam lampadarum divinitus accendebantur ; in duabus maxime ecclesiis, quse nomini ejus di- catse sunt noiad [dignoscuntur]. In priore, qusa Majus monasterium nuncupatur, in qua vivens in corpore lectioni, meditationi, vigiliis, jejuniis, et orationibus, die noctaque Deo incumbebat. In al- tera, qusB sancti Martini diyitis Gastri Nivi dicitur : de qua primo RoIIonem fugiens sublatus fue- rat^ in qua etiam ab univ^rsis episcopis dioecesis A suee, a clero etiam et populo susceptus, in loco, quo [ubi] nunc adoratur, Imc usque servatur. Domno igitur, ut diximus, Tiu^onensi Martino, Tu- ronum [Turonim] suam in millibus suis ingre- diente (217), tota obviam ruit, et ab Adalaudo [Adalando] archipraesule Turonensi, et fratre ejus Raimone Aurelianensi, etMainoIdo Cenomannensi, et sancto Lupo Andegavensi, et a sufEraganeis totius provincise episcopis, eis congratulanter, oc- cm*ritur, et omnis sexus indifferenter desjderato diu Domino suo Isetabundus occiurens, lacry- mis, quas gaudium extorserat, perfunditur. Ab episcopis siquidem et abbatibus^ a clero et vir- ginibus, a populis et baronibus, a pueris etiam et senibus in ecclesiam suam cum cereis et cruci- 3 bus, cmn hymnis et laudibus gloriosus antistes gloriose deducitur, et in propri» sedis pristino gradu cum debito honore et summa reverentia col- locatur (218). Haec est igitur gloriosa, solemnis- hsJMor. n — Proprim parochiee. Id est, dieecesis, ut «nlea : Postquam igitur dioscem sua fhies air tigerai» Parochiffi enim interdum pro diaeceaibu» integris, et vicissim interdum diceceses pro curiis^ sive parochiis, quse multae in una dioecesi. Capi- tul. nb. VI : Unusqmsque episeoporum kabeat sues parochim potestatemy id est, di(»ce«fi et totie joris- diclionis. £t Sidx>mu8 epist. i^ Iib« ix ; Peragratis forte dicecesibus domum veni^ id est parochlis, uti Jacobus Sirmundus ibi adnotavit. (t{^)Arboreset fruteta tempore brtmaU. Chp^ nicon Lemevioense breviter haoG, et antecedentes oorporis sancti martini virtutes describit his ver^ bis : < Anno Domini 879 ^ corpus beati Martini a propter Normannos Antissiodorum portatum mi- raeulis claret. Sed propter oblationes monachis disoordaiitibiifl inter Martinnxn et Germanum le- proftus positus ex parts Martini sanatur, et alia nocte conversus perfecte mundatur,non impotente Germano, sed suum hospitalem honorante. Cnm antem conv^rBS Nortmaimifl reportatai* Tuponis, OBQBiia vireat, et eontracti duo, qvi fugiunt ante ipsujSv inviti sanantur. » (217) Domno igilur Martino Turonum suam in- grediente. Bene suam, (^am et ab ejus praesentia corporis 47uillelmus Bnto pnseoipae commendat lib, m Philippidos his verliiB ; lirde iter aceelerat Turones feetin«B in «rbem Quam geminam nitida flumen eiroiimflait unda. HincLiger,hinc Carus : medio sedetinterutrumqoe Clara situ, Bpeciosa solo, jucunda flueDtis, Fertilis ai1)oribus, uherrima fruge, superha Cive ^otens, clero, populis numerosa, referta p Divitils, lucis, et vitibus undique lucens. Quam sacrosancti prsasentia corporis oruat Prsasulis eximli Martini, gloria cujus Onnibus Ecclesiis summnm decus accumulavit, bno bene suam, qu» et ab ejus nomine Martino- polis olim vocata est BemarduB Sylvestris in Me- gacoemo ad Herrioum : Emicuit Ligeris, ubi Martinopolis inter Sjdereos fluvios Pietaque rura sedet. Matthsus Vindoeinensis praefatione in librum Thobiee, qnem Bartholomffio Turonenei arobiepifl- copo dedioavit : Sol, cujos radlos urbs Martinopolis orbi Gommodat, et totum partis honorat honor, Et mona<^iiB Majoris Monaeterii : a Sablimatur Maiifoopolie, ^u» «4 tamis^iaelnq[kolitiM4igH- tatis exceUeptia. » i%{ 8) In propriee sedit pristino gradu coUocaiur. Delatujn luerat sancti Martini corpus in abaidBy quam ohm beatus Perpetuus fecerat. Relatum in eadem Turonum ab Ingelgerio, baronibusque pagi Turonici^ preesules Adalaudus Turonensis, Raimo AureUanensis, Lupns AndegaTeneis, et Mainoldae Cenomaneneis, oum oereie et erucibus ezo^e» runt, et infra ambitum altaris cum honore oom- ponentes, Ingelgerium ipsum thesaurarium, et defensorem ejns Ecclesise constituerunt. flujus rei notitia debetur Hebemo in pr«fatione iibri Miracii- lorum post corporjs illius reversionem sive dep&- sitionem factorum quae sic habet : a Absida siqui* dem ubi corpus beati Martini contlnebatur, quam etiam detulerant ab Autissiodoro, fusiLis erat, ex auro et argento quod dicitor eleetnim, spissite- dine duorum digitorum, auctoremque operis bea- tum Perpetuum, insculptarum g designans suf- fragio litterarum et yersuum, nec erat, rima, fora- men, fenestra et ostium in ea. Hanc autem fbcerat beatns Perpetuus, quando elevavit oorpus ejns a terra, invoiutum prius in purpura rubea, et dili- genter consutum, sicqueinhanc absidam posoit. Fecit etiam altare quadratum et concavum ex la- pidO)us tabulatis quod magna tabula cooperuit, et oum aliis cesmentavit. Fecit etiam intus aliam absidam ex aurichaldo, cupro, et stanno fusilem, habens palmum in spissitudinem cum ostio f usili ; gumphiis, et virteveflis, etquatuor clavibiis iirma- natur. Fecit denique fredam desuper auro optimo, et lapidibus pretiosis tanto sacerdote condignam. Denique meruit idem conaul eum veneraJboIibos episcopis Adalaudo Turonensi, et sancto Lupo An- degavensi, etMainieldoCenomannensi^ etRaimoiie Auretianensi corpus sttrpe nominandi oonfessoris Martini infra ambitum aUaris in alteraabsida oooh ponere, ipsmnque ostium oum absida sigillaveruiit, ita ut nec pateret aditus et introitus. Cum omni autem consiUo dederunt Ingelgerio oomiti prflaben- dam beati Martini ipsi, et hfflredibos ejus in perpe- tunm possidendam. Quia vero eoele^a ejusdem sancti Umc temporis earebatthesaiararie et edituo, consulem ingelgerium intrcmizaveruni, et theeau* rarinm i^onstituenmt, et defiansoremeeeleBie isoe- runt, et tutorem omnium possessitmum eius ubi- cuBfue essent, delegavenmt. Qni sedemtaseanm- rii et domos cum redditibusy qaandiu «dvixit obtiiudt Onmes autem qui oum oonsule ln|;elga- rio erant, et ad corpus beati Martini redaeettdum ftterant evocati, maxime vero barones Turoniei pagi, fosdaverunt soeietatem^ et benefieiniii moI»- si» Urgfiti swt. » 8S7 SERHO IN NATALI S. ODONIS. 838 qtie exceptio,quaarchipresiil Turonensis Martinus A et Martini repatriantis celebris et jucunda a suls ab exsiiio revertens ab alumnis suis officiose adeo excipitur, et in propna, ut dictum est, sede resi- dens, omni petenti se, ut sui moris est^ plurimum sufiragatur. Hoc exceptionis ceiebre festum, anno ab Incarnatione Domini octingentesimo octogesi- mo septimo, a transvectione tricesimo primo Id. Decemb. celebriter agi ab Adalaudo [Adalando] archiepiscopo Turonensi, et a comproyincialibus episcopis celebrata synodaiis sancivit auctoritas ; quae quando recolitur a Danis £acta destructio. memorialis exceptio memoratur. Te igitur [ergo], o bone Martine, pie pater^ pastor et patrone noster, nobis [obsecro] filiis et alumnis, necnon et veneratoribus tuis, moretuo bona confer, noxia submove, et orationimi jugi instantia gaudia nobis vitee interminabilis obtine. Prffistante Domi- no nostro Jesu Christo, qui cum Patre et spiritu sancto vivit et regnat Deus, per onmia sscula s6b- culorum. Amen. II SERMO IN NATALl SANCTI ODONIS ABBATIS CLUNIAGENSIS. (Bibliotheca Cluniace^isis, pag. 1761, ez vet. ms. Martiniano). Ad MBCti ac beatissimi OdoniB patris noslri, cujus hodie festa celebramuft» laudes addidisse aliquid, decerpsisse est. €um siquidem virtutum ejus gratia non sermonibus exponenda stt» sed operibus comprobanda* Cum enim dioat Smpiu- ra: Gloria Pabns est FiLiussapiens^ quantffi hujus sunt gloriffi, qui tantorum filiorum supienlia et devotione laetatur? In Christo enim Jesu per Evan- gelium nos genuit. Quidquid agitur in hac sancta plebe potest esse vitutis et gratise, de hoc quasi quodam fonte lucidissimo, omnium rivulorum puritas emanavit. Etenim, qiiia castitatis pollebat vigore, quia abstinentiaB gloriabatur angustiis, quia blandimentis erat presditus lenitatis, omnium civium in Deum provocavit affectum. Bene et congrue in hac die quam nobis beati patris nostri Odonis ad paradisum transitus exsultabilem reddit prffisentis psalmi versiculum decantavimus : In memoria ceteima erit justus. Digne enim in me- moriam vertitur hominum, qui ad gaudium tran- siit angelorum. Qui jam gratiam Christi clarifica- tus invenit, qui mundi gloriam non quaesivit. Dicit sermo divinus : Ne laudaveris hominem in vita sua. Tanquam si diceret : Lauda post vitam, magnifica post consummationem. Duphci enim ex causa, utilius est hominum magis memorifls lau- dem dare quam vitce, ut ilio potissimum tempore, merita sanctitatis extoHas, quando nec laudantem adulatio nocet, nec laudatum tentet elatio, Lauda ergo post periculum, prsedica securum. Lauda non navigantis felicitatem ; sed cum pervenerit ad portum. Lauda ducis virtutem, sed cum perductus est ad trmmphum. Quis autem vivens tuto possit, ac sine trepidatione laudari, qui et de prseterito menodnit se habere quod debeat, et de foturo videt B sibi suparesse quod timeat? Quis vero homiiium iu hoo oorpttsculo positus, debeat sibi quidqnam vendicare de merilis, quorum iter dffimonum infestatio veiut latKmum obsidet muitiCudo, quibus omnes dies supplantatores invisi animarum la* queos tondunt innumeralMlium mortium expaves» cendos ? Navigantibus enim nobis per hoc mare magnum st spatiosum, iu quo sunl replUia quorum non est, numerus, animalia pusilla et magna, id «st» diversa sunt genera inimicorum, qui secun- dum nostrarum virium quantitatem, compensato nobiscum agone luctantur. In hujus itaqae mundipelai^, ndbis vaide per- timesceodum est^ ne navim nostram aut procella tempestatis abripiat, aut fluctus absorbeat^ aut in Q «etemam praedam pirata crudelis abducat. Adver- sus haec ergo multiformia seculi mala, castigatis et castis actibus resistamus. Beati autem Patris Odonis merita jam in tuto posita securi magniti- oemus, qui gubernaculum fidei viriliter tenens, anchoram spei tranquilla jam in statione compo- ?uit, et plenam coelestibus divitiis, et »ternis mercibus navim optato in httore collocavit, qui contra omnes adversarios scutum timoris Dei tandiu infatigabiliter, teijuity donec ad victoriam perveniret. Quid enim fuit totus vitffi iUius cursus, nisi unus cum vigiU hoste conflictus ? Quantis hic caecis, a via veritatis errantibus, et de summa jam in pro- fundum rupe pendentibus, amissum reddidit vi- fw sum, et illum quo Christus videretur, reparavit hi- tuitura ? Quantorum auribus, sordis et infideiita- tis obturatione damnatis, ad percipiendam vocem caelestram mandatorum ,pretiosuminfudit auditum, ut vocanti Deo ad misericordiam, responderent per 839 APPENDIX AD S. ODONEM. m obedientiam? Quantos intrinsecus vulneratos an- A gelici oris arte^ et orationum firmitate curavit? Quantos per longam incuriam, peccati labe reso- lutos, et quadam leprse contagione perfusos, cas- tigationibus et exhortationibus expiando, Deo in se operante^ mundavit ? Quantorum animas viventes in corpore, jam defunctas, et delictorum mole obrutas ac sepultas, ad emendationeai tanquam ad lucem vocando, Deo resuscitavit, ut Domini sui admirandus imitator, jam mortuas Deo e con- trario mortificaret vitali morte peccato ? De quan- torum ille cordibus, quos inhonesta iniquitas et impietas possidebat, fugavit luxuriam, dejecit iram, extersit invidiam, et velut de antiqua domo barbaris hospitibus perturbalis, revocando illuc fidem, castitatem, justitiam, misericordiam, habi- B tatores pacificos intromisit^ per eos in domiciUum mentis caputhorum bonorum Christus intraret,et appositis poenitentieB medicamentis, velut qua- triduanum fetentem, increpationum fremitu sus- citabat, et emendatione suscepta, de mediis mor- tis faucibus erutos, temporiva resurrectione vitffi restituebat? Haec itaque atque hujusmodi plurima gerens, qus etiam ipsi plenius meministis, qus quoniam proferre per nos atque expedire, ut dignum est, non potest sermo pauperculus, melius vobis ea vester dictet affectus. Summ» alacritatis instantia fuit cultor et custos animarum, cupiditates rese- cans, iram comprimens, malitiam extirpans. His magis beatissimus Odo temporibus necessarius q fuit, quibus tanta iniquitas, sumptis quotidie, de- ficiente justitia, viribus convalescit. Et qnidemflle in hac peregrinatione solo corpore constitattts, cogitatione et aviditate in illa tetema patria con- versatus est ; cui mundus crucifixus fuit, ac mo^ tuus ; quidquid laboravit de activa, ad illam Titam transtuht, et quasi bonus ratiocinator velut ad ceo- tuplum manum porrigens, semper de sioistra transmisit ad dexteram, et in coelo reposuit so- dores suos. Nam et si hoc opera ejus videDtur, illuc operum merita transierunt. Illius ergo i& quantum possumus^ vestigiis insistamus, quibus per illam nimis arctam viam ad coeli ampla festi- nans, qua eum sequeremur, ostendit Rapiat sibi de eo alter gratiam et speciem compunctionis, alter pigmentum candidissimum nitidae castitatis, pallorem ille abstinentiae, ruborem iste verecun- diae. Ule ardentem in Oei rebus fidem velut aerium splendorem radiantem, atque hoc modo spiritualia interioris hominis membra componens, in corpus plebis suee transeat ad coeium. Et ad unam iliius faciem omnem exornemus domum, id est, universam pingamus Ecdesiam Dei. Et videns nos, vel de setemi tremere judicii, vel fa- tura beatitudine cogitantesy illa evangelica Christi vox nos possit assumere, Pater, rogo utubiego sum, et illi sint mecum, et nos quandoque ex hoc seeculo migraturos, patronus noster Odo in sedem suam et sinum suum velat Abraham peculiares accipiat, et in illa die inoolumes oves suas, Istus pastor agnoscat. Ipso adjuvantequivivitetregDat in saecula seeculorum. Amen. III LUDOVICI IV R. F. ET CONRADI IMP. PILBCEJPTA DUO De quibmdam ecclesiis et locis Cluniacensi ccenobio concessis tetnpore sancti Odonis Cluniacensis abbatis II. (Bibliotheea CluniaeensiB, pag. 265). I. Prxceptum Ludovid Frmcorum regis de Salus- triaco, Chaviniis, piscatura Osce^ Camberiaco. Savigniaco etAmberta. (Anno 939). In nomine sanctee et individuae Trinitatis, Ludo- vicus pacificus, Augustusetinvictus gratiaDei rex. Sicut certum est^ quia Deus potentes non adjicit, sine quo potestas non est ; itaquoqueliquet,quod potentum opera interrogabit, et ob hoc nobis sum- mopere curandum est, ut cum vel prodesse^ vel obesse, ipso disponente, possumus^nostrumposse ^ sub ejus nutupenitussubigentes,quodhonorisaD- ctae ejus Ecclesise proficiat certatim faciamus.Qua- propter cunctis tam regibus, quam reliquarum di- gnitatum personis prsesentibus veifuturis notumsit, quod petiit a nobis quidam fidelis noster Hugo filio^ Richardi vir illustrissimus, et marchio, quateoos quoddftm monasterium nomineCIuniacum, quoda Willermo viro magnifico in honore primorum apo- stolorum, Petri videlicetetPauli,permanusBemo- nis cujusdam reverendiabbatis constructumest^p^f hoc nostrae auctoritatis prteceptam, slcut ab aQ|^ cessoribtts auctum est, et per privilegia apostoliea 841 TESTAMENTUM LEOTALDl COMITIS MATISCON. 842 ab omni inquietudine vel dominatu omnium ho- A juxta traditionem, quam nostris diebustenere ri- minum absolvamus, sit vero ipse locus, juxta quod ipse WiUerains siib terribilietmagnaadjura- tione constituif, ad apostolicse sedi per testamen- tum, ad tuendum, non ad dominandum subjuga- vit, ab omni sseculari dominatu tam regum, quam cunctorum principum, seu propinquorum eju- sdem Willermi, quin et omnium hominum peni- tus liber et absolutus. In ordine vero monastico persistat, et secundum tenorem testamenti, quod inde fecit, administret ; nabitatores autem in or- dine regulari degentes ; abbatem sibi secun- dum regulam sancti Benedicti de semetipsis post Odonem, qui nunc prfieest, eligant. Res quoque suas communes^ quas vel nunc habent, aut in fu- dentur, eis vivere liceat. Quod si exorbitaverint, ju- dicio Dei, sive regulse correptioni reserventur, et donatio Deo et sanctis ejus facta nuliatenus re- scindatur. Quod verius ut credatur, diligentiusque ab omnibus observetur, manu propria roboran- tes, de annulo nostro subter adnotari jussimus. Signum Domni Ludovici gloriosissimi regis. Gerardus notarius ad vicem Artaldi episcopi re* cognovit. Actumin Querceco juxta Doniacum villam super fluvium Carum, xii Kal. Jul. indict. i2^ anno 4, regnante Ludovico rege, in Dei nomine feliciter Amen. IL turo acquisituri ; sive nostra scilicet libertate » Praeceptum Chounradi regiSy de Tusiaco in pago [forte, liberalitate], sive quorumlibet largitione, sunt sine cujuslibet dominatione, aut contradi- ctione possideant. In nundinis nuilum teloneum solvant. Homines eorum liberos ac servos nemo sine ipsorum voluntate distringat, Decimas suas indominicatas ad hospitale habeant. Ecclesias vero suas, cum omnibus suis decimis^ sicut per privilegium Romanum, et per scripta episcopo- rum acquisierunt^ teneant et pessid^ant. Cortes vero quas. per prsecepta antecessorum nostrorum, sive aliorum regum acquisierunt, inconvulsas tc- neant ac possideant. Nominantur autem ips® cor- tes in Matisconensi pago Salustriacus et Chavi- nias, et tertia pars piscinse, cui vocabulum est Osa, cum mansis et piscatoribus ad ipsam par- Lugdunensi. (Anno 943.) In nomine sanctse et individufle Trinitatis,Choun« radus nutu omnipotentis Dei serenissimus rex. (ionvenitunumquemque nostrum Ecclesise Dei pro se, suisque omnibus Deo fideies sublimare ac sub- venire, quatenus noverit omnium fidelium no- strorum memoria preesentium ac futurorum. Qua- liter Hugo comes consanguineus noster adiit re« giam magnitudinem nostram, ut hoc quod nobis rcddit, videlicet Thosiacum villam in pago Lugdu- nensi, et quidquid ad hanc legitime pertinere vi- detur, terras, vineas, prata, silvas, aquas, aqua- rumque decursus, piscatorias, omnes servos utriu- sque sexus, pro nostro seniore bonse memoriae Ro- tem pertinentibus. Et in Lugdunensi pago Cambe- ^ dulfo rege, et remedio animfie nostraead monaste- riacus et Savigniacus, ex parte Hugonis ac Lotha- rii regum. Item in eodem pago Amberta, quam Bernardus a Ludovico imperatore, per prfieceptum acquisivit.Pr8Bdia nihilominus seu possessiones, at- que aloda qdse praedicto monasterio a diversis personis, Christique fidelibus^ suis temporibus condonata sunt, in quibuscunque pagis vel vica- riis constiterint, cum omnibus suis appendiciis jure suo perpetualiter vindicent. De silvis, ubi partem habent, et terris, nullus^ nisi per ipsonun Toluntatem terraticum accipiat. Secundum sane excommunicationes apostoUcorum, quae privile- giis insertae sunt, et secundiun contestationem quam praefatus Willermusimprecatus est. Nos quo- quo in Christi nomine preecipimus et contestamur, D ut nunquam alicui mortalium, regi videlicet, epi- scopo, vel comiti quolibet pacto subjiciatur, sed rium Cluniacum^ quod est constructum in honore beatoriim Petri etPauh apostolorum^preeceptum se- cimdum morem regium concederemus; quod et fe- cimus. Volumus namque, ac iirmiter decernimus, ut super insertus locus omnem obtineat vigorem, et quidquid hic aspexerit ad super memoratam villam, cum onmibus suis adjacentiis, et appendi- ciis quflBsitum, et acquirendum, totum et ad inte- grum, sine ullo obsisfente et contradicente. Ut au- tem hoc nostrum prseceptum ab omnibus obser- vetur, et a nemine unquam violetur^ manu pro- pria firmavimus, et de sigillo nostro confirmare jussimus. Signum Domni Chounradi piissimi regis. Data vimKal. Maii, anno ab Incamatione Domini nostri Jesu Christi 943, anno ^regnante domno Chounrado rege fiho Rodulfifeliciter. Amen. IV. DONATIO LEOTALDI COHITIS MAHSCONENSIS Mmasterio Cluniacensi facta. (Bibliotheca Sabusiana, p. 168, ex chartulario ecclesiae Cluniacensis.) Sacrosanctse ecclesise in honorebeatorum aposto- in viUa Cluniaco, quam dominus Odo abbas ad re lorum Petri et Pauli fundatae, in pago Matisconensi gendum habere videtur. Ego Leotaldus, Dei gratla Patrol. CXXXIIL 27 849 APPENDIX ASi 8. ODONEH. m oomeft MatigeonensiSy nec non et uzor mea Ermen- A gardiSy pro Dei amore et «tema retributione, ut piu8 Deus animas nostras et parentum nostrorum Alberici atque Tholosanas, Manassei et Ermengar- dis, neo non Oeraldi amici nostri, seu omnium fi- deiium Ghristianorum tam viyorum quam et de- functorum liberare dignetur de poenis inferni. Pro ipso amore cedimus atque donamus ad ipsam ca- sam Dei aliquid ez rebus nostris in pago Lugdu- nensi in villa Dardanico super fluvium Sillia (248*), qunsitum est inquirendum, cum omnibus appen- ditiis et servientibus supermanentibus, quidquid ibi Tisi sumus habere totum ad integrum ad ipsam Dei casam ad stipendium fratrum ibidem Deo jn- git jr servientiiim. Si quis vero doQationem istam oontradixerit, iram Dei incurrat, et aurilibrasqua- tuor componat, et donatio ista firma permaneat stipulatione subnixa S. Leotaldi, S* Ermengardii, qui donntionem istamfierietrogaveruntfirmare; S. Gaufredi comitis, S. Nardoyni, S. L.eodegarii| S. Racherii, S. Geraldi» S. Gothofredi, S. Gosb€rti,8. Iwicheranni, S. Mayoli, S. Odeylardi, S. Alberioi, S. Ardradi, S. Wichardi, S. Adalgarii, S. Bononii. Data per manum Berardi die Mercurio ii Kal. April. Anno 42 regnante Rodulpho rege. (218)* SiUia (vulgo la Seille), fluvius est qui in Ararim influil, non longe a Batanella vico. ^^ V. TESTAMENTUM WILLELMI Co^nomento Pii. Arvemorum comitis et ducis Aquitanorum DE CONSTRUCTIONE CLUNIAGENSIS LOCI (219). (Anno 910.) (Bibliotheca duniacensis, pag» |.) Gunctissaneconsiderantibusliquet, quoditaDei B qiise transitorie possidentur, si eis bene utastnr dlspensatio quibusque ditibus consulit, ut ex rebus semper mansura valeant praemia promereri. Qaod (219) Testamentum Willelmi de constr. Clun. toei. Willelmum hunc, seu Guillelmum Arverno- rum comitem. et Aquitanorum ducem, plerique modemi non lundatorem, sed restauratorem tan- tum coenobii (]luniacensis afflrmant : maxime Bu- gnonius^ GuiUehnus Paradinus, lib. i, Annal. Bur- gundifls, Petrus Sanjulianus Balm^sBus, hb. ii et iii Antiquit. Matisconensium, et Jacobus Severtius in parte ii, de Matiscon, episcopis. Hi omnes Wari- num, seuGuarinum comitemMatisconensemetGa- bilonensem^ primum iam eelebre monasterium exstruxisse, acHiidebaldumMatisconensemepisco- pum in honore beatorum apostolorum Petri et Pauli consecravisse dicunt : idque sub anum 12 vei 13 Ludovici Pii^ Garoli Magni tilii. Sed cum Bugnonius antiquo diplomati, exquo fundationem hanc probare contendit, annum etiam Giiristi 828 G addit, rem suspectam facit. ut inquit Nicolaus Vi- gnerius in Clironlco rerum Burgundionum, ac ma- gis qu8B de ipso Warino scribit, eum ipsum Matis- eona comileai institutum soiummodo post nnpe- ratoris Ludovici restitutionem affirmat. Gredibi- lius foret testimonium quod Severtius profert e gazophyiacio ipsius abbatisB (Uuniacensis, his ver- bis conceptum, « monasterii Cluniacensis primus fundator Guarinus, ahas Gerimus comes Gabilo- nensis et Matisconensis, regnante Ludovico PioCa- roU Magni filio. circiter annum 820, quod postea ab Hungaris devastatum, a Guillemio Aqmtanias duce restauratum fuit. » Gredibilius, inquam, fo- ret, si non innumerae diplomatum, chartarum, ac etiam librorum ejusdem cQeaobiiauctoritates,huk imi auctoris incerti testimonio prfieponderarent. Agapitus enim II papa, Ludovicus Ultramarinus, rex Francorum, et alli plurimi Guillelmum Arver- niee comitem, acducemAquitanorumprimahiijtts reUgiosi ftotoque orbe famosi mooastarii fondir mcuta jecisse passim in suis bullis ac proceptis asseruiit. Sancnis Odilo abbas CluniaceQsis Y, in Vita sancti Majoli prsecessoris sui, Glader Rodul- phus et ipse monachus Glun. lib. itt Histori» Frao* ocMTum, cap. 5 ; itemque seriptor Ghtonici Gluiua- censis qui sancto Hugone abbate YI vixit, idem constanter affirmant. Ghronici verba sic habenl : « Anno Incamationis DominicflB OfO, Wifielmus dux Aquitanorum Yenerando Petro PauloqueveB^ randumGluniaco eoasiruxit monasteriuiQ.»^^ auctores ahi multi, ac Tctustissimi cum Cluniaceii' sibus momimentis consentiunt, iUamque primam GuiUelmi Pii fundationem unanimiteragnoscunt. Scriptor YitSB sancti Hugofiisabbatis saQctiMartt&i Eduensis fragmentum vetus histori» Francorunii Ademarus sancti Martialis Lemovioensis monacbus in historia Aquitaniae, Chronicon sancti Petri Viji Senonensls, nartinus Polonus, qui tamen mj* Giiillelmum hunc prineipem Bur|^mdittvocat,0^ dericns VUalis monaohas Utieensts^ LexovimiH dioeceseos, et auctor anonjmus histori® Franco- rum, qni Phiiipin LudoTici Pii ffiii temporescnp- sit : quanquam hi duo postremi Giraraum ebain male pro Guillehno habent. lUorum omnium tesU- monia protulimus in bibhotheca ipsa Cluniacensi, paginis 5« 7 et %, Addamus nunc et alia duo pe- rantiqnorum ceque scriptorum. Anonymus enjfli. aed eruditus auctor Ubri n VitcB sancti GenaJo : < His temporibus, inquit, WiUelmus comes Arv^^ norum erat dux Aquitanorum, qui Ciunia(jDse fundavit ccenobium. » £t Ademarus quidam niiu» Raimundi in chronologia abbatum sancti Marpau Lemovicensis. » Hujus abbatis, Fulberli scuJcei VI, anno decimonono <*iit GuiUelmus » « Durandus diaconus ad vicem Fridegisi rcco- gnovit. « Data ui Nonas Junias, anno 42, Chnsto propi- tio, imperU domini Ludovici pussimi Augusti, 1n- dict. tertia. « Actum Aquisgrani paJatio regio,in Dei nomine feliciter. Amen. » Mortuoi^tur Warino comite Masticonen8i,Avana et ipsa conjuxejusmoriens.quidquidjurishabebw in Cluniaco, Willelmo Aqmtanorum duci rebquit. a49 TESTAMENTUM WILLELMI PIL 850 • Eo siquidem dono tenore, ut in Cluniaco in hono- re sanctorum apostolorum Petri et Pauli monaste- rium regulare construatur, ibique monachi juxta regulam beati Benedicti viventes congregentur, qui ipsas res perenni tempore possideant» teneant, ha- beant atque ordinent. Ita duntaxat, utubi venera- bile orationis domicilium^votis ac supplicationibus fideliter frequentetur, conversioque [conversatio- que] CGBlestis omni desiderio et ardore intimo per- quiratur etexpetatur. SedulaB quoque orationes^ postulationes atque obsecrationes Domino dirigun- tur, tam pro me, quam pro omnibus, sicut eorum memoria superius digesta est. Prsecipimus siquidem utmaxime iliis sithaecnostradonatioad perpetuum refugium, quipauperes de sseculoegressi, nihilse- cum preeter bonam voluntatem attulerint,ut nostrum supplementum iiat abundantia illorum. Sint ipsi (227) Sint ipsi monacki cum omnibus. Primorum Cluniacensis ccBnobii monachorum numerum per- exiguum fuisse testaturimprimisauctorVitflBsancti Hugonis abbatis sanctiMartini Eduensis. Perparva^ inquit^ Se monasterio hoc loquens, primitus fra- trum conciola est in eodem constituta loco, Et Gla- ber Rodulfus duodecim tantum ab ioitio convenis- se, sed ingenlem copiosamque segetem ex illo pau- cissimo semine procedentem innumerabiliter ex- crevisse memorat. Ejus verba sic habent lib. m Hist. Francor. cap. 5 : u Quod etiam c8enobium in primo, non amphus quam quindecim terroe colo- nias dicitur in dotem accepisse, fratres tamen duo- decim numero inibi memorantur convenisse. Ex quorum veluti optimo semine multiphcata stirj^e Domini exercituum innumerabilis ma^am orbis plagam cognoscitur replesse.» Multiplicata, in- quam^ est adeo stirps heec Domini, ut Petrus etiam Yenerabihs abbas Cluniacensis IX, tempore suae assumptionis in abbatem, pius quam trecentos in hoc monasterio rehgiosos exstitisse testetur in li- bro quodam Statutorum, quem edidit, hoc modo : « Notum facio igitur e^o frater Petrus humiiis Ciuniacensis abbas, omnibus istudlegentibus, quod quando ad hoc officium ante octo et viginti annos assumptus sum, magnam quidem ecclesiam, reli- giosam, et famosam inveni, sed paupenimam, magnarumexpensarum, etcomparatis redditibus cum expensis, nuliorum pene redituum. Trecenti erant, vel eo amphus fratres, nec centum de pro- Sriis sumptibus domus iila procurare valebat. » ultitudo magna, et qure fere ad annum usque 4346. sine diminutione. nisi fortasse parva, dura- vit. In catalogo enim abbatiarum et prioratuum ab hoc inciyto coenobio dependentium, reperitur, quod, « ante magnam mortahtatem, qu» mcoppit acno Domini 1346, et duravit per tres annos^ erant ibi communiter ducenti sexagmta rehgiosi. » Ab hoc retro tempore non fuit certus monachorum Clun. numerus, sed positi sunt ibi secundum fa- cultates. (228) Suhpotestate et dominatione Bemonis ab- batis. Sic auctor Clironici Cluniacensis, qui sancto Hugone Cluniacensi abbate vivit : « Willelmus. in- quit, dux AciuitanorumCluniacosanctissimum fier- nonem ordinavit abbatem. » Uuflc patet illos om- nes male scripsisse, qui sanctum Odonem primum Cluniacensem abbatem numerarunt. Hujus autem Bernonis meminere prsF^ter Joannem monachum in VJtasanctiOdonis, sanctum Odilonemin Vitasancti MaioU, et Glabrum Rodulphum ioco jam allegato, scriptoi' Vitae sancti Hugonis abbatis Eduensis, Lu- dovicus Ultramarinus in prfleceptoquodam^Sigeber- tus Gemblacensis ad annum 895. vincentius Belva- censislib. xxti SpecuUhistoriahs cap. 53, Chronicon sancti Petri Vivi Senonensis ad annum 908. Fasci- A monachi cum omnibus (227) prascriptis rebus sub potestate et dominatione Bernonis abbatis (228) qui quandiu viverit secundum suum scire et posse eis regi^lariter prsesideat. Post discessum vero ejus habeant iidem monachi potestatem et Ucentiam quemcunque sui ordinis, secundum placitum Dei atque regulam sancti BenedicU promultam [pro- mulgatam], eUgere maluerint abbatem (229), atque rectorem, ita ut nec nostra nec aUcujus potestatis contradictione contra reUgiosam duntaxat electio- nemimpediantur. Ferquinquennium autem Romee ad limina apostolorum ad luminaria ipsorum con- cinnanda [continuanda],decemsoUdos(230) preefati monachipersolvant, habeantque tuitionemipsorum apostolorum, atque Romanum pontificem defenso- B rem (531^, et ipsi monachi corde et animo pleno praeUbatum locum pro posse et nosse suoadificent. culus temporum, qui perverse ducem hunc Aqui- tanioe nuncupat, Bernardus Guidonis ad annum 899, auctor anonymus Historise Francorum tempo- re PhiUppi regis Ludovici Pii fiUi, Chronicon Le- movicense, Platina, Chronicum Chronicorum, Vo- iaterranus in Anthropologia, lib. xxi^ Antonius Floreminus archiepiscopus in Chronicis, Jacobus Bergomensis, Joannes Trithemius lib. ii, de Viris iUustribus Ordinis sancti Benedicti cap. 9, lib. iii, cap. 213, et in Chronicis monasteru Hirsaugiensis ad^aunum 892, Petrus de Natalib. lib. xi Catal. sanctorum, cap. 64, Nicolaus GilUus in AnnaUb. Franciae, Joannes Bouchetus in AnnaUb. Aquita- niae. Quillelmus Paradinus lib. i AnnaUum Burgun- dise, Nicolaus Vignerius inChronico rerum Burgun- dionum^ Oenebrardus lib. iv Chronologifle, Amol- P dus Wion in ligno Vitse, Martyrologium monasti- cum Benedictmum, Petrus SamuUanus in Antiq. Cabilon. ac demum Ludovicus Gollutus lib. n, iv, et aliis Commentariorum reipubUc^e Sequamcae. Ex quibus GoUutus aUcubi Wernerium, Bouchetus et Guiiielmus Paradinus Ub. de antiquo Statu Bur- gundise Brunonem : reUqui Bernonem appeUant. Et quidem ipsum ex antiquis Burgundiae comiti- bus fuisse testes sunt aUqui. Sed quinam ejus pa- rentes exstiterint non usque adeo certum est. Unus Guil Paradinus patrem ejus ChUpericum nescio quem, GoUutus matrem Yvam comitissam, quae et eadem procul dubio cum Ava ct Avana, de qua supra, nominant. Nos nihil pronuntiamus. (229) Habeant monachipotestatem eligere abba- tem. Sic Ludovicus Ultramarinus Fr. rex in pr»- cepto suo de Salustriaco : « Habitatores autem in ordine regulari degentes, abbatem sibi secundum regulam sancti Benedicti de semetipsis post Odo- Pi nem, qui nunc prseest, eUgant. » " (230) Per quinquennium autem Romx decem SO' lidos. Agapitus papa : « Saneadrecognoscendum, quod prsBQictum coenobium sanctae apostoUc(e s^ ai ad tuendum atque fovendum pertineat, dentur Eer quinquennium iO soUdi. » Sed paulo aUter, rdericus Vitalis lib. xi Historice suorum tempo- rum : « Ratum est, ait, et chartis legentibus liqui- do patescit quod G. Aquitanicus Cluniacense coe- nobium in aUodio suo construxit : etillud, Romam perpen<^, Romano pontifici devotissime commisit, nec \d frustra (ieri voluit. Nam ipse tunc 12 au- reos papae obtuUt, ct exinde totiaem singulis annis dan decrevit. » (23 1 ) Habeantque tuitionem ipsorum apostotorum atqueRomanum pontificem defensorem. Acta syno- dalis definitionisinter sanctum Hugonem abbatem Ciuniacensem et domnum Droconem Matisconen- sem episcopum. « Nam in conspectu totius sancti concilulectum est monimentum, quod comes iUe^ WiUelmus primus loci fundator et oblator instituit , S5i APPENDTX Ab Volufntis etiam tit nostris successorumqtie nostro- A twm temporibus prout opportunitas atque possi- bilitas ejusdem loci se ded^rit, quotidie opera mi- sericordiflB pauperibus, indigentibus, advenis, pe- regfinantibus, summa intentione exhibeantur. Placuit etiam buic testamento inseri, ut ab hac ' die nec nostfo nec paretitum nostporum, nec fas- cibus regiflB magnitudinis, nec cujuslibet terrenfle potestatis Jugo subjiciantur iidem monachi ibidem Congregati. Neque aliquis principum seBCuiarium (232), non comes qulsquam, nec episcopus quili- bet^ non pontifex supradictse sedis Romanee, per Deum ; et in Deimi omnesque sanctos ejus, et tre- mendi judicii diem contestor, deprecor, ne invadat res ipsorutri Dei iervorum. Non distrahat, nonmi- nuat, hon procamiet, non beneficiet (233) aliquam ^ persotiatn [alicul personflB], non aliquem preelatum super eo8 contra eorum Toluntatem constituat. Et ut hoc neft^as omnibus temerariis ac improbis fl^c- tius inhibeatur, adhuc idem inculcans subjungo. Et obsecro vos, o sancti apostoU [et gloriosi prin- cipes terrse], Petre et Paule^ et te pontifex pontifl- cum apostolicfle sedis, ut per auctoritatem canoni- cam et apostolicam quam a Deo accepisti^ alienes a consortio sanctfle Dei Eeclesiaa et sempitemaB vi- tce prfledonesetinvasored atque distractores harum rerum, quas vobis hilari mente promptaque vo- luntate dono. Sitisque tutores ac defensores jam dicti loci Cluniaci [Cluniacensis] et servorum Dei ibi conunorantium ao commanentium ; harum quoque onmium facultatum propter eleemosynam f* et clementiam, et misericordiam piissimi Re- demptoris nostri. Si quis forte, quod absit, etquod S. ODONEM. H! per Dei inisericordiam et patfo nt, 9) ; alter vero nutu superno percussus, pu- trescentibus membris, et scatentibus vermibus miserrime interiit ; coeterisque sacrilegis qui er^ rium domus Domini temerare prdBSumpaeniot, particeps existal, habeatque, nisi resipuerit, a^ chiclavum totius monarchiee Ecclesiarum, juocto sibi Paulo obstitorem, et amceni paradisi aditus contradictorem, quos si vellet^ habere poterat pro se piissimos intercessores. Secundum mundiatem vero legem, hisquibus intulerit caiumniam centum aurilibra8(236)iGogeQtejudioiariapote8tatecompui- ubi, videlicet prflBter Romanum pontificem, nullum jus. nuUum dominium cuicunque mortahum, vel cuilibet prorsus Ecclesi» dereliquit. » Notitia liber- tatis loci Cluniacensis sancitee a domno papa Urba- no U in ipso coenobio : € Nam pius ille Willelmus istius olim monasteriiinstitutor, nulli ahiadvocato, nulli patrono, nulli regi, vel principi curam ipsius tutelamque commendavit, nisi Deo etbeato Petro. ejusque vicariis, Romanis scilicet pontificibus. > Item Paschalis II, ad archiepiscopos et episcopos Galliarum scribens : < Gluniacense, inquit, coeno- bium ab ipso fundationis exordio sanctae Romanae Ecclesise est oblatum. » {^2)Neque aliquia pHncipum ssecularium. Aga* pitus papa scribens Aymardo Cluniacensi abbati. « Quiapetistis, inquit. a nobis, quatenus monaste- rium Cluniacensemiliostatu, quoa Guillelmo duce per testamentnm manere decretum est, nostra apo- stolica auctoritate decemeremus, etc, inclinati precibus tuis tibi ad regendum committimus. Ita- que sit illud monasterium cum omnibus rebus^ vel quas nunc habet, vel qufle deinceps tibi tradit» fuerint liberum a dominatu cujuscunque regis, aut episcopi, sive comitis^ aut cujuslibet ex pro- pinquisipsius Guillelmi. >» Et Ludovicus CaroIiSim- plicis filius : c< Sit vero ipse locus, juxta quod ipse willermua sub terribili et magna adjuratione con- stituit, et apostohcfle sedi per testamentum ad tuen- dttm non addominandum subjugavit, abomnisae- cularidominatutamregum,quamcunctorum prin- cilNim seu propinquorum ejusdem Willermi, quin et omnium h^mmum ]>enitus liber et absolutus.» (233) Non pro€amiet,non beneficiet^Procamiare^ tl coneamiaref pro commutare ao permutationem. facere frequentissimum in antiquis chartiset testa- meniis. Indecamiumicambiumi concamiumy con- eambiumt et excambium, pro commutatiene sive permutatione : quam et adhuc hodievulgodicimus echange. Consueta vero fuit haec monasteriorum fundatoribus prohibitio» ne scihcet illi quos defeo- sores ac patronos constituebant, monasteria ipsa permutarent unquam, alieaarent, (aut in i^eoeft- cium traderent. Sic Henricus J, rex Francorum preecepto suo muniens congregationem beatonun apostolorum Petri et PauU et sanctfle GeQOvefs ti^ gmis Paris. « Quae olim, a quodam antecessore suo Francorum re^e Clodoveo, hortatu et persua- sione beati Remigu Rhemorum archiepiscopi fu^ rat fundata. Statuimus, inquit, etregahauctoritate D Draecipimus, insuper et sigiUi nostri impressioDe nrmamus utnuUussuccedentiumregnumvelpns* cipum Parisiacensem urbemtenentiumpriBdictam congregationem unquam alicui jure benefieii tra- dat, velahquocommutationisgenere a suopatroci- nio velprocurationeahenet, sedde regalidefeflsiooe habeatcumutilitatehonestatam,etdeprincipispo»- sessione, si quando hoc contigerit, prffisentem etm- deficientem tuitionem habeat simul et solamen. ' (234) Contra hoc testamentum. Testamentumpro prfiecepto, charta, diplomate,velinstrumentopr{0; cipis. Odo Clun. abbas lib. ii Vit® sanoti Geraldi comitis Aurehacensis^ cap. 4 : Ut sua Dmino eon' secraret, Romam profectus est, et Aureliaeum t«; signe prxdium beato Petro apostolorum P^^^ facto solemniter testamento, delegavit, Sed noc notius est, quam ut probatione indigeat. (235) His quibus intutent calumniamf centumaun Uln*as. Usitatum tum erati et etiam postea; p^^"* 8SI TESTAMENTUMBERNONIS ABB. I GLUNIAG. 854 8U8, auolTat, et congresaio illius fnistrata nullum A omnino obtineat effeotum. Sed hujus firmitas tes- tamenti onmi auctoritate suffulta semper invio- lata ac inconcussa permaneat, oum stipulatione subnixa. Aotum Biturioffi ciyitatis publice. Willelmus. Ego hano autoritatem fieri et firnuuri rogavi, ao manu propria roboravi. SigiUum IngeibergiB uxoris ejus. Sigillum Madalberti (236), peccatons Bituricen- sis archiepiscopi. Signum Adalardi episcopi (237), P. Alto, pec- cator episcopus, S. Wiielon, nepotis ejus, S. Ar- manni, S. Wigonis.S. Ugberti, S. Stephani, S. Ye* B niariam pcenam chartarum seu testamentorum sanctionibus addere. Sic Otho imp. in preecepto de sancto Mayolo Papiensi : « Si qtus igimr hoc nos- tree stabiiitatis praeoeptum fregerit, componat cen- tum libras auri, medietatem camer» nostrie, et medietatem Cluniacensi monasterio. » (236) Sigillum Madalberti, Quidam hunc Moal- racli, S. Gotbransin, S. Eufredi vicecomitisy S. Gentardi comitis, S. Ignardi, S. Ursonis Grsci, S- Rataidi, S. Rumberti, S. Ismengrii, S. Rotberti, S. Otberti, S. Guiberti [Girberti], S. Bermondi^ S. Gi- ^ardi, S. Ambladi, S. Aleardi, S. Achedei, S. Win- donis, S. Grimberti, S. Umberti, S. Amaldi, S. Ar- mandi, S. Walonis, S. Roberti, S. Bodonis, S. Athonis, S. Girbandi, S. Ismendonis^ S. Lotberti, S. Tertberti, S. Bemardi, S. Geraldi, S. Truanni. Anno undecimo, regnante Carolo rege, indio- tione i3. Ego Oddo leyitay ad Tioem cancellarii scripsi et subsoripsi. bertum, alii Maalbertum appelant. Foit autem or- dine guinquagcsimus primus inter archiepiscopos Bituricenses, sedit^e temporibus Arnulpni impe- ratoris, et Garoli Simplicis Francorum regis. (237) Signum Adalardi episcom. Adalardus hic fuit episcopus Claromontensis, ae quo Odo in Yita sancti Geraldi, et nos fbrte plura ibidem. VI. TESTAHENTUM DOHNl BERNONIS ABBATIS Cui primo fuit coinmusum regimen monasierii Gluniacensis per GuiUeimum Pium^ fundatorem dicti monasterii* (Anno 926.) (Bibliofheca Gloniacensis, pag, 0). Ex quo divina dispensatio post dilivium consti- tuit, ut homohominiprsBstet, quicunque secundiun Deum tam in Veteri Testamento, quam in Noyo aliis praefuerunt, quantum possibUe fuit, procura- runt, ut consultum subditis in posterum esset. Quod et beatum Benedictum, et alios quamplures nostri ordinis instructores fecisse, sibique succes- sores,dum adyiverent, elegisse, multa documenta probant. Qnapropter tam regalis potestas quam sacerdotalis auctoritas, sed et principum sublimi* tas, nec non et reliquoram fidehum, quos forte hanc scripturam audire contigerit, ignoscat uni- yersitas. Quod ego Bemo omnium abbatum ex- tremus abbas, supremum diem jam vicinari agnoscens, duos ex nostris firatribuS) Widonemvi- (238) WuUmem v4delicet meum consangHineum. Nepotem Bemonis et discipulum vocat Ghronicum Gluniacense his verbis : c Venerabilis igitur pater Bemo habuit discipulos sanctos, scilicet Odonem, Adhegrinum, et Widonem venerabilem ne^tem suum, quem abbati» Balmensis abbatem fecit. » (239) Ccenobio Gigniacensi, Coenobium hoc ipse Berno fundavit, ao primus illius abiMis exstitit. Ghronicon Lemovicense ad annum 890 : « Hoc tem- G delicetmeumconsanguineum (238), atqueOdonem adseque dilectum, una cum fratrum consensu mihi succedere delegavi, ac post meum decessum, Tice mea, Deo largiente^ fungi pracepi. Ita scilicet ut dilectus noster praedictus Wido ccenobio Gi- gniacensi (239), Balmensi, ^thioensi, oum cella qufls dioitur sancti Lauteni, et cum omnibus rebus ad preadicta monasteria pertinentibus regulariter prsesit, praeter villam quae dicitur Alafiraeta, et res quasdam qusa fuerunt domni Samnonis in eodem pago consistentes ; et quartam partem D Galdariamm quffi sunt sitae in loco qui dicitur Leo- donis (240), et medietatem prati quod fuit domni Saymonis [fortef Simonis]. At vero charissimus Odo Gluniacum, etMasciacum<241), atqueDolense pore claruit in Bur^undia Berno ex comite abbas Gigniacensis coenobii a se fundati. » Idem Sigi- bertus ad annum 895 ; Vincentius Bellovacensis lib. XXIV Speculi histor. cap. K3 ; Bemardus Gui" donis ik Onromcis, Trithemms, et aMi. (240) In loco qui dicitur Leoaonis. Bnr^om Ledo- nis vocat £ugenius ill papa, et donationem seu venditionem quamdam monasterio Glun. faetam a WiUehno MatisooneBn oomileaemorat 855 APPENDIX AD S. ODONEM. — TESTAMENTUM BERNONIS. ABB. I CLUNfAC. 856 monasterium (242), ita cum rebus ad eadem loca pertinentibus, Deo favente, suscipiat, ut ea pro viribus regulariter disponat. His igitur ita disposi- tis, obsecro vos per reverentiam, quam sanctee fidei et religioni debetis^ o principes et seniores, quicumque terrenarum rerum judices estis, ut hanc scripturam mea vioe loquentem, in quolibet nostro conventu libenter audiatis ; et sicut lex di- vina jubet, bonis consentientes sitis, et tam prae- latos praedictos, quam et monachos, et loca cum rebus ad ipsa pertinentibus, in eo statu, quo et per regalia prsecepta, quin etiam et per apostolica privilegia dudum sancita sunt, et nunc a me de- cretum est, permanere consentiatis. Quod si quee- libet vel inter ipsos, vel aliunde controversia, quae nobis discernenda sit, forte succreverit, justitiam sustentetis, et calumniam reprimatis, quo fiat illud quod in auctoritatibus nostris insertum est ut om- nium bonorum, quse in praefatis locis geruntur, (241) Masciacum. Monasterium in Aquitania, quod a Ludowico Pio Caroli Magni fiUo construc- tum docet auctor inccrtus, sed coaetaneus, in ejus Vita. Sic enim ait : « £t <|uidem multa ab eo sunt in ejus ditione reparata, imo a fundamentis sedifi- cata monasteria, sed pr^eoipue heec : Monasterium Menatee, monasterium sancti Savini, monasterium Masciacum, » etc. (242) Atque Dolense monastenum. Est hoc Do- lense seu Burgi Dolensis monasterium in Biturigib. «quodEblo Bituricus, »utinAdemariChronico le- gitur, « coepit aedificare in honore Dei Genitricis, et postea integravit filius ejus Rodulfus, ubi magnam cohortem monachorum congregavit regulariler degontem. >> Fragmentum Histor. Franc. Eblonem hunc, Eblonem Bitungensium principem, auctor hbri u VitflB sancti Genulfi, cap. 17, Abbonem vo- cat Scribitque Bernardus Guidonis, quod « Pas- chaUs 11, acf Gallias veniens, ecclesiam hanc bea- tae Mariee virgini in castro Dolensi dedicavit. » (243) Census duodecim denariorum Gigniaco. Dehoc censu Sigihertus ad annum 912 : « Berno, inquit, abbas moriturus, Odonem ohm nrusicum constituit abbatem Gluniacensis coenobii, ea con- ditione, ut ecclesia Cluniacensis solveret annuatim eccjesiae Gigniacensi censum 12 denariorum. » Idem scribunt Vincentius Bellovacensis hb. xxiv, cap. 59 ; auctor Chronici Lemovic. Bemardus Guidonis, et ahi. Vermn crescente fama rehgionis monasterii Cluniacensis, factum est tandem et ip- sum Gigniacense juris ejus membrum. Petrus ve- nerabilis epistola 33 hbri i Catalogi abbatiarum et prioratuum a Clun. coenobio dependentium et vana summorum pontificum diplomata, (244) Et locus ipse quasiposthumus mortedomni trutllelmxquondam inclyti ducis . Hincpatet Guil- lelmum Pium Aquitaniae ducem incaepisse tantum, non perfecisse diuniacense coenobium. Sed si Pla- tnee credimus, curam ejus integi^andi rehquit Eblo Pictavorum comiti, qui sibi in Aquitaniw du- catu, et comitatu Arvernorum successit. Sic enim scribit m Vita Adriani III papas, de fundatione Uun. monasterii loquens : « Ante tempus vero Cjuillelmus moriens monasterium imperfectum re- hquit, hblo comite Pictaviensi instituto, qui rem ipsam ex testamento curaret. • Eadem habet Jo- annes Bouchetus in Annahbus Aquitaniae : visi- turque charta qujedam ipsius Ebli comitis in com- mentariis Aqmtaniae GaUiee, cujus initium est : « fc. Pictevensis comes, et Aquitanensis dux, Dei gratia adepto principatu haereditario, et per dona- tionem mei Willelmi gloripsaB recordationis viri, A sicut adjutores fueritis, ita quoque participes esse possitis. Villam autem qua- tum, decessisse scribit anno918. Ademarus mo- nachus in commemoratione abbatum Lemovicen- sium basiUcae sancti Martiahs, ad annum 19 Ful' berti, abbatis YI, qui fuit Incarnationis annus 920; refert. Et Flodoardus usque ad annum 927 vixisse, testatur in Chronico. Mortuus est autem Arvernis, et « in Brivatensi vico apud sanctum C Juhanmn martyrem sepultus^ » ut mquit jam ci- tatus chronol. ulun. scriptor. (245) Atque nunc mea imperfectus deseritur. Qui Bernonem Cluniacensis ccenobii constructo- rem dixerunt, ut Sigebertus, Vincentius BeUova- censis, Trithemius^ et ahi, nequaquam falsi sunt, Construxit enim ipsum primus, sed favente sibi, necessariosque sumptus suppeditante Willelmo Aauitanise duce. Praeceptum Ludovici regis, Ca,' roii Simphcis filii : « Monasterium nomine CIu- niacum, quod a Willermo viro magnifico in honore primorum apostolorum, Petri videlicet et Paijdi, per manus Bernonis cujusdam reverendi abbatis constructum est. » Glaber Hodulfus lib. m Histor. Franc. cap. 5 : « Construxit igitur praedic- tum coenobium primitus pater monachorum Bal- mensis monasterii Berno vocatus, jubente Willer- mo piissimo Aquitanorimi duce, in pago Matiseo- nensi, super Graonam fluviolum. » Et sanctus D Odilo in Vita beati Maioli, « Favente WiUelmo, Christianissimo Aquitanorum principe, beatae me- moriae abbas Berno nominc^ m partibus Burgun- diae, cespite Matiscensi, pago qm vocatur Qunia- cus, monasterium ccepit construere, et in quantum potuit in eadem constructione elaborare studuit. » Sed qiiod. subjungit, « et piae devotionis affectum labonoso certamine ad laudabilem perduxit effec- tum, » aliquantisper a vero discedere videtur. Quanquam enim qui Vitam beati Hugonis abl>atis sancti Martini Eduensis, abbatisque Bernonis con- temporanei scripsit, « protinus incoeptum opus, atque in brevi tempore perfectum, > affirmet; tamen et ipse Bemo morte sua monasterium boc imperfectum remansisse nos docet, et Joannes Italus monachus Cluniacensis Odonem Bernonis successorem cceptum pridem perfecisse, auctor est libro secunda Vitae sancti Odonis. 857 CAPPIDI FRISn SAGERDOS. — DE VITA S. ODULPHI PRESBYTERI. 858 nomine utrumque locum oonstruximus, servituri A sunt. De cffitero tam prselatos quam et omnes fra- tres, praBsentes videlicet, et futuros^ per miseri- cordiam Dei, qui presens respicit, deposco, ut in- ter Tos unanimitas ita perseveret, quatenus, mo- dum conyersationis huc usque retentum, tam in psalmodia, quam in observatione silentii, sed e^ in qualitate victus et vestitus, et insuper in con-, temptu rerum propriarum, si non melius, saltem sicut huc usque fecistis, sic deinceps custodiatis. Si autem^quodabsit, ab aliquo eorum fuerit pertina- citererratum,pr8Bcipimus,per sanctffi regulae auc- toritatem. ut utriusque loci priores ad corrigendum errorem sibi mutuo sufiragentur. Si quis autem, quod absit, hanc nostram institutionem in aliquo fregerit, deterreat eum vox^vinaquiedicit: Male- dictus qui transfert terminos proximi sui, id est institutionem praeceptorum suorum et conatus ejuspenitusfrustretur.Dispositio vero nostr8e,quffi, ut credo; per charitatem utriusque locis cupit esse consultum, Deo disponente, et beato Petro patrocinante inconvulsa parmaneat. Signimi Bernonis abbatis, qui hanc chartam fieri, et firmari rogavit. Signum Widonis moderni abbatis, qui hoc con- sensit. Signum Odonis abbatis. Signum Gcoffredi. Signum Wandanberti. Anno quarto, regnante Radulpho regc. ANNO DOHIRI DCCCCXUU, CAPPIDLS STAVRIEIVSIS FRISIDS SACERDOS. NOTlTJA HISTORICA IN CAPPIDUM. (Apud Fabric, Bibl, med. et inf. Lat.) Cappidus Stavriensis, Frisius sacerdos, auctor creditur VUse sancti Odulphi presMeri, qui circa an- num 860 vixit, vulgat» a Surio 12 Junii. Traditur etiam scripsissc Vitas sanctof*um Lebuiniy Otgeri et Ple- chelmi, Nam de Genealogia principum, ducum ac regum rYisiae, et Historia Ecclesiastica gentis Friso- niccBj quas ei tribuit incendioque absumptas dolet Suffridus Petri {De script, Frisiae. pag. 57), video viros doctos non minusquam dc multis aliis ai) eo ex antiquitate ultima Frisiorum jactatis diu>itare. GAPPIDI STAVRIENSIS FAISIl SACERUOnS DE VITA SANCTI ODULPHI PRESBYTERI (Apud Surium» Acta SS. 42 Junii). l.Temporibus Ludovici, piissimi unperatoris, vir quidam venerabilis f uite Francorum nobili prosapia ortus. Dicebatur is Bodgis, et ex eo procreatus est Odulphus. Qui, simul atque e sarratissima bapti- smatis unda renatos est, ccBlesti quoque rore divi- nitus est irrigatus. Porro ubi desiit ad materna pendere ubera,litterarumstudiistraditus, et sanctis ac Deo devotis hominibus,ut ab illis canonica reh- gioneimbueretur,commendatu8 est.Pr6Bstitit autem illi Deus tantum discemendistudium,tantamquein- genii facilitatem, ut illos etianf, qui ipsum tetato an- tecedebant,ip8e longo post seintervallo relinqueret, «Btatemque suam, licet annis necdum maturam, di- Tipis djaciplinis, et dogmatibus egregie ornaret. Porro cum astate accrevit ei etiam sapientia et sanc- titas, idque adeo, ut iis, qui per id tempus Deo reli- giose servire conabantur, novusquidem Samuel or- tus videretur. Quibus sane adeo gratiosum illum divina gratia effecit, ut unanimiter ab illis omnibus amaretur et ob vitam probabilem summaB venera- tioni haberetur. Atque ille e diverso par pari refe- rens, sincero animi affectu eos quoque diligebat. Jam vero puer religiosus ac venerabilis, in ipsis ab ado- lescentiainitiisid se meditariet appetere declara* bat, quod postmodum reipsa complevit,non imme- mor illius dominici sermonis : Qui amat patrem plusquam me.wmest me dignus (Maith. x) ; item- que : Quivultpostmevenire,abnegetsemetipsumfet m dAPPlDl FRISn SACERbOTld 890 tollat erudem 9wm ^uotidt^, et sequaiur me {Luc. ix). Quorum ille adhtic puer crebro memor, et dib ac nocte ssEipe illa tacitus secum reyolvens, piis mo- ribuset sanctis dperibus plane apud se statuit Deo perpetup servire^ spiritalique matri sanct» Eccle- sice ins6parabiliter adhcerere. II. Itaque sanctus adolescens, viris quidem pro- batis imprimis clarus, sed tamen soli Deo servire sollicitus, per virtutum gradus semper ad subli" miora tetendit, donec in virum perfectutn eva- deret. Mentem atque • animum, quemadmodum solent sancti homines, ad coelestia continenter eri- gere, et mundanse vanitatis ac pompas inanis illi- cebras declinare statuit, ut in illum quoqae com- peteret, quod in psalmo legitur : Ibant de virtute in virtutem {Psal. lxxxiii). Sic ergo in cunctis vir- tutibus proficiens, efiam ecclesiasticorum ordinem gradus ascendit, et presbyterii est benedictionem adeptus, regis altissimi sacerdos etfectus. Tum vero mox apud se decrevit studio piae conversa- tionis ad quoddam sacraB religionis tnonasterium se conferre. At parentes eum dehortabantur ne id faceret, sed potius ad ipsorum se voluntatem accommodans, Ecclesiam Oroschattanam admi- nistrandam susciperet, illic enim et natus et edu- catus erat. Yictus tandem precibus eorum, mo- rem eis gessit ea in re^ quamvis invitus, Sed non diu post visum est ei adire summae reverentiffi lo- cum Trajectum, antiquitus Witteinburg dictum, idque ea mcnte et consilio, ut ilhc cum caeteris Dei famulis» christo ibidem militantibus quoad viveret, prseponetientiDeo fideUter serviret. Memo- ria ergo retinens, quod in Evangelio Salvator ait : Qui non renuntiat omnibus qum possideti non pO" testmeusesse discipulus (Luc, ix). Posthabito pa- tre, neglectis propinquis, contemptis agris, fami- ha, rebus et facultatibus omnibus, ad looum illum Christo duce profectus est| rebus qtiidem pau* per, sed meritis dives. Nihil jam in hoc mimdo ha- bere volebat, ut a Domino juxta iUius proinissio- nem Centuplnm acciperet, et vitee ceternae hseres esse mereretur. III. Erat per id tempus Trajecti episoopus exi- mia sanctitate, Fredericus nomine, qui virum Dei cum multo gaudio et honore excepit. Fece- runt idem omnes servi Dei qui illic erant adnutati, ex animo sibi gratulantes tam sanctum, tamque rehgiosum ad ipsos Dei famulum accessisse. Neo potuil diu illos celare quod oculo divino majesta- tis non latuiti Sed ctun aliquantisper apud illos moratus esset, omnibus ardens ooelesti lumine lu-' cerna rcbplenduit. Erat enim in vigiliis strenuus, in jejuniis potens, in oratione sedulus, in sacra lectione studiosus, in eleemosynis largus in curan- dis pauperibus celebris, in hospitalitate fervens, in rebus ecolesiastiois distribuendis prudens. De- niqile quibus post antistLtem praefeotus erat, eoa omnes mirum in modum anteoedebat. Neque ali-* ter vel ab omnibus illis, vel ab ipso etiam praesu- le^ quam monasterii Pater vocabatur, atque ab eJuB ore «mnes oupiBbant aooipere oonBilium^i A Omnibus enim omnia factus ief a 6\m ApostolO; »^ omnes Christo lucrifaceret (I Car. ix). IV. Ea tempestate Frisiones, homines feroces, io tam fcsdos erant prolapsi errores, iit is quem din- mus episcopus, neque pcr seipsum^ neqneper suoi archidiaconos eos posset in viam veritatis revoeare. ttaquelitteras perhominem fidelemmisitTrajectum ad virum Dei Odulphum, rogans eum, ut qua pos- set celeritatc, trajecto maris sinu, ad ipsum Teni- ret. Litteris iUis acceptis, Christi servus mirifioe exhilaratur, perinde ac si ad coelestes epulas iBTi- taretur, cupiens cum suo pastore, si itaresposcat, in tam pio agone pro Christo sanguinem sunm fon- dere. Cum autem ad episcopum pervenisset, iDe viso eo, immenso perfusus gaudio, cum pacis o^ B culo eum humaniter excepit* Deinde mutao sese consolantes; et ut summi regis praecones generosos decebat, gladio spiritus egregie accincti, per £e- clesias pariter profici, iterum atque itenim eas in- visere, habere conciones ad populum evangelica eruditione ad veritatem reducere coeperunt. Deni- que, crebro admonendo, arguendo, increpando homlnes qui antea instar luporum seevi et rapaces fuerunt, salutari doctrina in oves mansuetas con- verterunt. His ita gestis, antistes ille, communi- cato oum clcricis, neo paucis ejus rehgionis laicis viris consilio, virum Dei obnixe rogat, ut intra illius terrae limites veUt permanere, et popolum nuper ad sanitatem revocatum suis eraditionibus confirmare et ab antiqui hostis mortiferis faucibas Q eripere. At vir Dei plane recusat, asserit se «tate gravem, ad id ministerium paresviresafferrenon posse. Contra episcopus suis cum precibus flecte- re conatur. Cedit tandem sanctus vir, et pastoris sui jussa capessit, populique votis obsecundat, ea tamen conditione, ut liceat ei aUquot oxactis an- norum ourrioulis Trajectum revisere, ubi se in Christi famulatu vitam finiturum promiserat. V. Volens igitur suo muneri non deesse vir ple- nus Spiritu sancto, non cessabat semina verbi Oei spargere in populum, ccBlorum regnum multa instantia preedicare, omnibus seu prudens et fide- lis dispensator, divini sermonis praebere alimo- niam, fortioribus solidum cibum, infirmis, ei Apostoli sententia^ lac offerre {/ Cor. ni). Ita fw- tum est ut omnes ex ejus sanctitate gaudio reple- rentur. Cum autem eo ministerio perfimctus esset Boreoepit ad suos Trajectenses, Deum laudans quod ejus firetus ope tot animas lucratus esset. Etsi autem jam longo fractus esset senio, attameo animo vincens aetatem, nihil de Dei servitio etso- litis pietatis exercitiis remisit. Perseveravit eniffl in jejuniis assiduis, in vigiliis Deo gratis, in saso- tis precibua, in largissimis eleemosynis, sibi p&^; ous, aliis omnibus pro Christi nomine largus: m hil terrenum sibi aoquirere oupiens^ ut posset bo- nis aetemis firui. VI. Claruit vero etiam prophetiiB «pirita, ita ^- tura pmdioens, ac si jam coram fieri oerneret. Q^ ut certus testatiusque flat, ex plurimi» pauoa aff^ romus. Com jam disoasaurus oMOt aboo iooo» (pi Mf DE VITA 8. ODULPHI PMSBTTERI. Stavereiri dicituf priusquam se dar6t itinert, ifl- gens ad eum conyenit Frisonum multitiidOi e|u8 salubemma adhortatione muniri cupientium. Ille vero Domino eos commendans, bene pracatus est eis, amanterque admonebat^ ne a via veritatis unquam deflecterent, certi non sine gravi animad- versione id se facturos. Et ego quidem, inquit» sat scio non vos permansuros in sana doctrina : sed ea causa gentile^ barbari in vo^ incilfVJnft^ ffnod mihi jam vobis ante prsedicenti incunctanter cre- dere potestiSj iique vestram regioneni popuhdmn- tur, vosque dt ^es vestras secunl in captivitatem adducent. Evenii utrumque postea, sicut erat & sancto viro prednuntiatnm. VII. Ingens saxum ad domus ejus ostium jace- bat. Illud ergo digito demonstrans iisdem : Scitote, inquit^ futurum esse, ut absque ullius hominis opera saxUln istud in flum^n devoIVatiir : uhi etiam latitabit sub undis^ donec vos divinsB pacis eritis benefioio destituti. Ctim aulem vide^riti^ ite- rum absque humano opere ad littus emergere, nou dubltetis me, licet jam extinctum, vos rtffi^ re, vobisque paeem a Deo impetratsrm aspoHare» mansoram apud vo9 donee Cfuperbia, pc(P}tiiii8| homicidiiSy adttlteriis atque otnsfivarits fiirgittfe eam rursus a vbbis exoliidatis, irato Deo propler malefieia vestra. HQjne quidetn vaticifiii et fiigni admirandi permulti testes hodieque^ siupefsunl, qui se id suis ocillis eonspexisse asseverant; saxtimque illud ibidem iA ecclesia immobile per-^ durat, ut credentium confirmetur Me^, tH incre- duli pudefianl. YIII. Eoclesia Trajectensis, e vita stiblato epi- Bcopo; pastore orbata fuit. Mox coUecti cleriei ctim beato viro tractabant de eligendo successore. Diu autem iUis inter se contendentibus, tandem ele* gerunt EccIesteB preeposittim Gradtum. At ille re- bus valde locuples, arroganter ao tumide dilit ad illos : Habeo abtinde multa * cui' in meos humeroi^ tantum onus conjicitis ? lis verbis eommbtui beei- tus Odiilphus, quid, inqult, ais, miserrime? Spef- tiis plane, sed quod oonsequi noh mereri*. Quod fli nolebas in te recipere, diberes salterti te tahtl lionoris culmine indignum. At nunc propftet opes immensas apostolici ordinis spernens digriitat^m, prope diem ex hae luee subtraheris. Dixit vif Dei, et sermonis veritatem hbminis tnofs dedafavit. Interim qui ex clero convenerant, cUm ahitnis vae- cillarent, singuli qui ipsi^ cum primis idoneis ti- dereutur, elegere. At Christi safeerdos non ad pet- sonam, sed ad meritum respiciens, dicebat posse inter ipsos inveniri magis idoneum, nee tameti vltuperabat ab ipsis electos. Itaque bstetldit eid presbyierum queihdam, Hungerum hoinine, qtii licet vultu deformis esset, attameH ne^citotibii^ bominibus, sed non nesciente Deo, itneritis iti- aignis erat. Eum ergo hominfes elefeeruilt, et sta- tuto tempore consecratus est episcopuJj. CiiJtiS sA^ ne tant» fuit vitae integritas, ut post Willebrddutfi j^ et B(mifaciuitf sanct^lf ^fsed{^, Ifi BH §€QS md' las repertus sit, qui usque ad supremum vit» diem excolendis virtutibus par illi fuerit. Apparet inde iioii temere €vm a saoaeto Odulpho aliis pree- latum fuisse. IX. Jam senectus premebat sanctum virum Odul- phum, et ad ecclesiam absque scipione proredi non poterat. In ipsius autem scipionis suprema part» ceream affixcMt tabellam, in qua solebat, oblata occasione, nomina fidelium adnotare, do- nec ea in Mbro vitm describeret. Quodam antem die, proB animi vigore et alacritate obhtus imbecil- htatis suflB, cum ad Dei cultum properaret, in do- micilio suo reliquit scipionem illum. Paulo post opera mahgtri dflemonis inflammatum est domic^- ^ lium iUud, et cum omni suppellectlli conflagravit. Erat autem vir Dei occupatus laudibus divinis, sed eum eerneret vahdo igne jam correptum do- micilium, ad solita prffisidia se contulit, Deum orans ne loca sancta igni^ invaderet : non admo- dnm curans excidium celluIsB suae. Exaudivit vero Deus preces ejus, moxque incendium repressum estjUec quidquairi prftfer viri Dei domicihum exus- sit. In mediis autem flammis adeo scipio mansit illaBsus, ut ab igni cera indurata videretur, nec mi- nutissimoquidem apice el illo abohto.Quoinsigni miractilo Deus ostenderevoluit, qnanti apudipsum meriti esset sanctus Odulphtts. Scipionem autem illum itt ejus defuncM sepulcrum defixere fratres, qui fliic ita mansit fixus usque ad beatse memorise ^ Ratbocfi episcopi opera. X. Adventante tandem tempore, quo vir beatus ab optatam ecelestis patri» gloriam ef at transitu' rus, modica febre correptns, sensit adesse migran- di tempus. Accifis igitur fratribns, indicavit eis diettt obitus std. Sttb ipsanal autem morti^ horam rursus frafres sibi adesse voluit, et ctim ipso can- tare psalmo^ pro exspectatione decessus sui. Om- nibus denique ex ipsius prtescriptd rite peractis, valefecit fratribus, rogans cos ut pro ipso Domi- num pfecarentur, se quoque pollicens pro ipsis et loco fllo ejusque habitatoribus perpetuo Domino preces oblaturum. Inde mox ad Dominum se con- vertens, nihilque trepidans ad morteto (cjtiippe qui itioftem ipsam in lucro poneret), httari mente dixit : In manus tuas, Domine, commendb ipifi- tum meum (PsaL xti) : sub quibus vef bis sandtis- sima illa anima ccrrpore egressa est: simulque suavissimi odoris fragrantia illic diffusa ftst, ita ut omnes insestimabili suavitate replerentur, perspi- cueque indelicerfetanimadverti, beatissimos ange- Ilcos spiritus animam iflam 6 corpore abetmtem suscepisse. EjUs festus dies delebfafur f)ridie Idus Junii. Fiunt autem per ejus merita non soluttiTra- jecti (ubi ejus feliquiee habentur apud sanctum Salvatorem), sed etiam in Staveren innumera mi- ractda in honorem et gloriam Domiiii nostri iesu Christi, qul cum Patre et Spiritu sattcto vivit et regnat per infinita sascula ssBCuIorum. Amen. 863 MARINI PAPiE II. ANNO DOHINl MCCOGXLYI. MABIWUS PAPA II NOTITIA HISTORICA (Apud GocqueliQes, BuUar.^ priyileg. Romanonmi pontif. ampL Collect.) Marinus secundus, seu Martinus tertius dictus, natione Romanus, in looum Stephani papee sine mo- ra subrogatus est. Sedit in pontiiicatu temporibus Constantini Porphyrogeniti in Oriente. Othonis Magni in Occidente impp. annos 3, menses 6, addunt quantplurimi dies 13. Sed, cum Pagiusex ipsis Agapeti successoris litteris, eum pontificem jam fuisse 15 die Junii, anno 946, ostendat, tertius Vignolii catalo- gus ex cod. Yat. sequendus videtur, in quo nonnisi anni, 3 m. 6 assignantur. Obiit itaque Marinus cir- ca diem 5 vel 6 mensis Junii, anno 946. MARINI PAPJS II EPISTOLyE ET PRIVILEGIA I. PRIVILEGIIJM HARINl PAPiE II PRO MONASTERIO VIZEUACENSI. (Anno 953.) [Apud Acher. Spicilegii tom. n, 504.] Marinus episcopus, servus servorum Dei,GuiD0Ni reiigioso abbati Vizeliacensis coenobii, omnique congregationi ejusdem monasterii in perpetuum. Quoties illa tribui a nobis optantur, quse ratio- ni incunctanter conveniunt, animo nos debet libenti concedere^ et petentium desidfriis con- gruum impertiri suflfragium. Atque ideo quia pos- tulasti a nobis quatenus privilegium sedis apost«- licae monasterio Vizeliaco^ cui pradcsse dignosceris, quod constat olim a Gerardo nobilissimo et Christianissimo viro, necnon et Berta uxore ejiis, in honore Domini et Salvatoris nostri Je- su Christi et veneratione beatissimae semper vir- ginis Mariae genitricis ejusdem Domini nostri Jesu Christi constructum ; in regno scilicet Bur- gundiflB, in pago Avalensi, quodque a prasfatis fundatoribus beato Petro apostolorum principi pia devotione et testamenti pagina coUatum est, facere deberemus : inclinati precibus tuis libenter fteri decrevimus. Unde et constituimus et aposto- lica auctoritate censemus, atque per hoc nostrum apostolicum privilegium confirmamus, ut nullus rex aut pontifex, vel abbas aut comes, vel qua- Uscunque magna vel parva persona, avaritise cu- piditate corruptus aut diabolica suggestione deceptus, audeat vel praesumat contra tuum honorem, o venerabilis Wido abbas, qualicun- que modo insurgere in tua vita aut de tuo ho- nore tibi molestias inferre, vel de omnibus rebus monasterii qu8B tibi tuisque praedecessoribus a nobis nostrisque antecessoribus per paginam pri- vilegu concessa atque firmata sunt, aliquas inva- siones vel rapinas sive violentias inferre, si non vult, auctoritate Dei et sancU Petri et nostra apos- toUca exconununicaUone, a corpore et sanguine A Domini Jesu Christi et ab ingressu ecdegiffi dis- junctum esse. Hoc quoque capitulo prissenti sub- jimgimus, ut locum avaritiffi secludamus, nullain de regibus, nuUum de episoopis vel sacerdotibus, vel de quibuscunque fidelibus, per se, sapposi- tamve personam, de ordinatione ejusdem abbatb, vel clericorum, aut presbjterorum^ vel de largi- tione chrismatis, aut consecratione basilicae, vel de quibuscimque causis ad idem monasterium pertinentibus, audere in qualibet specie exenii io- co quidquam accipere, neque eumdem abbatem pro ordinatione sua aUquid dare pnBsumere, ne hac occasione ea quee a fidelibus pio loco ofiferon- tur consumantur. Neque episcopus civitatis ipsiui parochiae nisi ab abbate ipsius monasteni invita- Q tus, ibidem pubUcas missas agat, neque stationes in eodem ccenobio indicat, ne servorum Dei quies quomodo populari conventu perturbari valeat,ne- que paratas, aut mansionaticos exinde prssu- mat exigere. Susceptionem autem fideliuin et re- Ugiosorum virorum atque beneficeaUani, quam jubet Apostolus cunctis exhibendam pro possibL Utate loci et facultatum non modo ibidem fiefi [nonj denegamus, verum etiam suademus : sed ct modus in numero congregationis adeo conserre- tur, ut nec pluraUtas penuriam, nec paucitas in- h^bitantium destitutionem loci inducere Taleat. PrivUegium quoque a preedecessore nostro pi^ memoriae papaNicolao eidem monasterio collatuni nostra auctoritate confirmamus, excepto duntaxat p quod ipse sub nomine anciUarum Dei quae ibidem pro crebris infestationibus ssecuU nunc ordinabi- Uter manere nequeunt, iUud delegavit : nos ve- ro aptioris utiUtatis gratia sub habitu monacho- rum esse congruenter decernimus. Si quis ^^" ro regum, episcoporum, sacerdotum, abbatum, judicum, comitum, aut ssecularium personarum, contra 4ianc nostrae institutionis paginam veni- re tentaverit, percussus apostoUco anathemate, po* testatis honorisve sui (Ugnitate careat, reumqu^ 865 EPlSTOLiE ET PRIVILEGIA. m se coram diviDo judicio cognoscat, et jiisi ea qusB a se male acta sunt deleverit, a sacratissimo cor- pore Domini nostri Jesu Christi alienus fiat, atque ceterno examini districtaB ultionis subjaceat. Cun- ctis autem eidem loco justa servantibus sit paz Donini nostri Jesu Ciuristi, quatenus ethic fructum bonie actionis recipiant et apud districtum judicem preemia aeternee pacis inveniant. Scriptum per manum Azonis scriniarii sanctas HomanaB Ecclesise in mense Februario, indictio- ne i. Data II Nonas Februar, per manum Benedicti episcopi et bibliothecarii sanctee sedis apostolicae, anno, Deo propitio, pontiiicatus domini nostri Ma- rini summi pontificis et universalis papae, in sa- cratissima sede beati Petri apostoli anno l^in mense Februar., indict. 1. II. PRIVILEGIUM MARTINI PAPiB H PRO MONASTERIO S. BONIFACU FULDENSI. (Anno 943.) [Dronke, Cod, diplom. Fuld,, pag. 3i8.] Marinus episcopus, servus servorum Dei, Hada- MARo religioso abbati venerabilis monasterii sancti Ciiristi martyris Bonifacii et per eum in eodem veneraJbili monasterio tuisque successoribus in perpetuum. Quoniam semper sunt concedenda quse rationa- bilibus congruunt desideriis, oportet ut devotioni conditoris pise constructionis auctoritas in privUe- giis praestandis minime denegetur. Igitur quia po- stulasti a nobis^ quatenus monasterium Salvatoris a sancto Bonifacio primitus constructum et a te noviter aedificatum in loco Boconia erga ripam fluminis Fulda privilegii sedis apostoiicse infulis decoretur et sub jurisdictione nostrae cui Deo auc- tore deseruimus Ecclesiae constitutum nuUis alte- rius Ecclesiae jurisdictionibus submittatur; idcirco piis desideriis faventes hac nostra aucloritate id quod exposciliir effectui mancipamus. Et ideo omnem cujuslibet Ecclesiae sacerdotem vel episco- pum in praefato monasterio ditionem quamlibet habere aut auctoritatem praeter sedem apostolicam prohibemus, ita ut nisi ab abbate monasterii fuerit invitatus, nec missarum ibidem solemnitatem quispiam praesumat omnino celebrare, ut profecto juxta id quod subjcctum apostohcae sedi firmitate privilegii consistit inconcusse dotatum permaneat locis et rebus tam eis quas moderno tempore tenet vel possidet, quam quas futuris temporibus in jura ipsius venerabihs monasterii divina pietas augere voluerit ex donis et oblationibus decimis- que fidehum absque uUius personae contradictione firmitate perpetua perfruatur. Constituimus quo- que per hujus decreti nostri paginam ut quicun- que cujuslibet Ecclesiae praesul vei quacunque di- gnitate persona hanc nostri privilegii chartam quam auctoritate principis apostolorum firmamus temerare tentaverit, anathema sit, et iram Dei in- currens a coetu omnium sanctorum extorris existat, nihilominus praefati monasterii dignitas a nobis A indulta perpetualiter inYiolata permaneat auctori- tate subnixa. Scriptum per manum Theodori notaru regiona- ru atque scriniarii sanctae Homanae Ecclesiae in mense Martio et indictione prima. Datum VI Kal. April. per manum Nicolai primi- cerii summae aspostoUcae sedis, anno Deo propitio pontiUcatus domini nostri Martini summi pontifi- cis et universalis junioris papae in sacratissima sede beati Petri apostoU primo in mense, et indic- tione prima. m. MARTINI PAPA II PRIVILEGIUM PRO ECCLESIA BBNEVENTANA. (Anno 9^3.) B [Apud UghelU, Italia Sacray tom. VIII, pag. 50.] Marinus episcopus servus servorum Dei, dUeo- tissimo atque merito honorabiU Joanni sanctae Be- neventanae Ecclesiae episcopo, tuisque successori- bus in perpetuum. Cum summae et apostoUcae dignitatis Christi in hac divina praefectura nitor dignoscatur praeful- gere, et in exercendis Dei laudibus sui impensius studeat laboris exhibere certamen, ob hoc debita nos ejusdem apostoUcae pastoraU compuUt soIU- citudinis cm*a, quaeque ad stabiUtatem piorum lo- corum promulgari, et apostoUcae institutionis cen- sura coniirmari. Igitur quia postulasti a nobis, quatenus sedis apostoUcae... decoratur et antiquos terminos eidem concessos ab antecessoribus no- Q stris ponUlicibus confirmaremus pUs tuis desiderUs faventes, hoc nostra auctoritate id, quod exposci- tur, effectum mancipamus ; concedentes tibi tuae- que sanctae Beneventflmae Ecclesiae, quaecunque legaUter, et rationabiUter antiquo jure tempore praedecessorum tuorum visa est possidere, id est Bivinum, Asculum, Larinum, Sipontum^ et eccle- siam sancU MichaeUs archangeU in monte Gargano cum omnibus earum pertinentiis, et omnia praeoia cum Ecclesiis, famiUis utriusque sexus, et massis, totaque infra tuam parochiam loca, ditione anti- qua tuae reUgioni, successoribusque tuis concedi- mus dominanda, et legaUter, atque canonice dis- ponenda cum omnibus suis pertinentUs, sive sint civitates, seu quaecunque castra possessa dudum ab antecessoribus tuis episcopis, constituta siqui- dem insuper cenaura, divini sub judicU obtesta- tione, et vaUdis, atque atrocioribus anathematis interdictionibus, ut nuUus unquam alterius digni- tatis potestate praeditus homo praesumat, sive sit iila magna, sive parva persona, aut Graecus in tua sancta Beneventana Ecclesia aUquam vim facere, vel deUs,quae eipertinere videntur quoquo modo auferre, aut aUenare, vel eis minuere terminos, et nec quamlibet miUtiam, aut fracturam, mo- lestiam in eadem inferre quocunque tempore, nec Ucentia sit, ut dictum est ex eo, vel omni- bus eidem pertinentibus, nunquam magnae par- yaeque personae auferre, ut preetato juxta id, quod a nobis statutum est, eadem venerabiUs sancta Beneventana Ecclesia apostoUcis constitu- tkmOMifi, altpte concussa dotata permaiieat. Si quis autem, quod nofi optamus, nefario ausu prsesumpserit haBC, qu89 a ttobis ad laudem Dei pro stabilitate jam dictffi Ecclesiee BeneventaneB etatata sunti refra- gare^ aut in quoquam transgredi, sive Grscus sit, seu quicumque edter homo, qui dominationem aut primatum habere voluerit per se, aut per alte* rum quemlibet hominem in praBfatis Ecolesiis^ sine Yoluntate et jussione Bene^entasi episcopi, et illi, qui eos fortasse recipere praesumpserint, omnes pariter sub eodem nostro apostolico, et descripto inviolabili anathemate permaneant; et in nuUam ecclesiam intrare prfiesumant, aut aUquod offl- cium ecclesiasticum faciant, at non qui pio in- «AIIMI PiUPiB H. eottfllfltoM eniaita, ia- A qmod niHie infra efvitatmn eapuanara ndifleatiiB est ; imo et monasterium sanetse Sophiai quod infra eivitatem BeneTentanam «diAcatam est; atque monasterium Sanetie Marias situm in finibus Bene- yentanisin loco qui dicitur Oanneto, juxta fluyiam Trinium, necnon et monasterium Sanetae Maris iatra civitatem Coaenoifle anoiilanun Oei eom om> nibus, ut diximus, rebus et adjaeentiis per diTersa loca tam ia finibus Beneyentanis quam et in Apu- lum, et Galabritaais, quam etiam in finibus Mar- chifie, necnon et in finibus Marsorum, sive ubi longe lateque per diyersie loeis una eum colonis, et eolonabus seu servis et ancillis utriusque sexus ad ejusdem monastern jura perlinentibus, ita ut pri^egiis sedis apostolicfle infulis deeoretur, ut tuitu observator, et in omnibus exirtit custo- b ***** jurisdictione sanetfle nostrae, cui Deo auotore diens hujus nostii apostolici constituti ad eul- tum Dei respiciens, benedictionis gratiam a misericordissimo Deo noslro multipliciter con- sequantur, et vitae fletemfle participes merean- tur. Scriptum per manus Stephani seriniarii S. R. E. in mense Octob., indict. 2. Bene ra- lete. Datum m fdus Novembris per manum Nicolai primicerii sanctse apostoHcfle sedis. Anno Domini propitio pontificatus domini nostri Martini summi pontificis el uniyersalis papse in sacratissima sede beati Petri apostdi 2, in mense^ et indict. supra- scripta 2. rv. PRiyiLEaiUM MARINl PiJPJE 12 PRO tfONASTERlO CASSXNENS;. (Anno 9HJi {Cattuia« Sitt, Gassin.^ p. 94.] Marinus episcopus, servus servorum Dei^ dilecto filio Balduino, venerflLbili abbati monsisterii Ghristi CQpfessoris Benedicti, siti in monte qui Castrum Gassinum vocatur, sanctfleque tufle congregationis successoribusque tuis inperpetuum. Gonvenit apostolico moderamini pia rdigione pollentibus benevola compassione succurrere^ et poscentium animos alacri devotione implere suf- fragiis ; ex hoc enim lucri potissimum prsemium a conditore omnium, Deo, procul dubio prome- remur quando venerabilia loca opportune ordi- deservimus Ecclesifle, constitutum nuHius alteri«9 Ecclesifle jurisdictionibus submittatur. Pro qua re, piis desidenis faveates, hoc noslra auetoritafe id quod exposcitur effeetui maneipamus, et ideo om- nem cujuslibet Ecelesieesac^xiotem in preefatis monasteriis ditionem quamiii>et hab^re vd aucto- ritatem prflDter sedem apostotieam ^^K^ubemus. Ita ut nisi ab aS^sijte monasterii feeiit invitatos, nee missarum ibidem sc^emnitatem prflesumat eelebrare onmimodo, sed a preesenti secunda in- dictione irrevocabiliter in perpetuum stabilimus detinendum, et eum Dei timore regendum et dis- ponendum, statuentes insuper apostottca censura sub divini judiciiobtestatione,sed et validis atque g atrocioribus anathematis interdictionibus, nt ne- que ullus unquamprflesumatquispiamaiiuscnius- cunque sit dignitatiu prfleditus et potestatis, vel etiam qusecunque magna parvaque persona in eodem monasterio, vel ejus causis incumbere, aut de rebus, et possessionibus vd eccicsiis sibi subjectis, vel quidquid denique ei pertinere vide- tur quoquomodo offerre aut alienare, sed nec quamiibet militifle autjacturfle molestiam ibidem sive pacis^ sive barbarici temporis firma stabilitate decernimus sub juridictione sanctae nostrse Eccle- sifle permanendum. Promulgamus nempe, et hac auctoritate beati Petri apostolorum principis coram Deo et terribiii ejus futuro examine, et hujus nostri apostohci priviiegii atque constitui sancimus, ut iocaquse ab abbate cujuslibet qui nobis in eodem nata ad meliorem fuerint sine dubio statum per- ^ prsefato monasterio Sancti Benedicti coiumutata ducta. Igitur quia postulastis a nobis quatenus confirmaremus, et eoncederemus vobis monaste- rium Ghristi confessoris beati Benedicti, situm in monte Gastro Cassino, ubi sacratissimum cor- pus ejus humatum esse videtur, cum omnibus rebus adjacentiis sive pertinentiis tam in mona- steriis vivorum quam et ancillarum Dei, necnon et celhs, ac proediis ubicunque vel qualitercunque ad jura ejusdem monasterii pertinere dignoscitur omnia in integrum. Monasterium vero imprimis Domini Salvatoris positum ad pedem ipsius mon- tis, atque monasterium sanctae Dei Genitricis et virginis Mariae (juod Plumbarola vocatur ; item- que et monasterium sanctfle Marifle in Cingla, vel concessa sunt, necnon et alias locorum pos- sessiones qusB aregibus ac ducibus vd gastflddeis, et caeteris Ghristianis in eodem sancto ioco ias^ta atque oblata sunt, aut in postmodum ilM coq- cessa fuerint fiirma, stabilia^ ac in jure ipsius pne- dicti monasterii eiistenda, atque in perpetuum permanenda statuimus, nec hcentia sit, ut dictum est, ex ejus vel omnibus eidem monasterio perti- nentibus tsinquam magna parvaque persona au- ferre, aut profecto juxta id quod subjectus eisdera venerabfiis iocus apostoHcis constitutis atque pri- vilegiis consistit inconcusse dotandus permaneat, et hceat eisdem monachis de sua congregatione abbatem semper eligere. £tiam licentia vobis m EPISTOLiS: KT sit pro confectione chrism^ vel oblatione, et ordi- natione presbiterorum seu diaconorum, et subdia- conorum, et altaria consecrandum qualemvobis placuerit episcopum invitandum. Hymnum vero angelicum per dies Dominicos et festibus omni tempore ad missarum solemniis dicendiun conce- dimus, et liceat vobis signum pulsare tam in diur- nis, quam in nocturnis horis quando vobis pla- cuerit, tam in jam dicto monasterio, quam et in cellis ejus, et nullus episcopus prohibeat populum Dei ingredi, tam in monasterio, quam et in cellis suis ad audiendum verbum Dei. Insuper etiam vo- lumus ut nullus episcopus prsesumat in jamdicto monasterio, vel in subjectis suis ecclesiis sacerdo- tes excommunicare, vel ad synodum provocare, aut abbatem, et monachos qui ibidem in tempore fuerit, Uceat etiam vobis clericum, seusacerdotem, vel diaconum, seu subdiaconum de quahcunque episcopatu fuerit suscipere ab habitandiun, vel monachicum habitum recipiendum cum rebus suis absque prohibitione omnium episcoporum, et liceat vobis, tuorumque monachis tibi subjectis judicare tam monasterium virorum, et coenobium puellarum absque saeculari potestate, et prohibi- tione cigushbet episcopi ; si quis autem, quod non optamuSy nefario ausu prsesumpserit, et qu» a nobis ad laudem Dei pro stabihtate jamdicti mona- sterii statuta sunt refragare aut in quoquam trans- gredi, sciat se^ nisi resipuerit, anathematis vincu- lo innodatum, et a regno Dei ahenatum, et cum diabolo, et ejus atrocissimis pompis, et Juda Jesu G Christi Domini nostri traditore, eeterni incendii suppUcio concremandus sit deputatus. At vero qui pio intuitu observatos et in omnibus exstiterit custodiens hujus nostri apostoHci constituti, et ad cultum Dei respicientibus, benedictionis gratiam a misericordissimo Deo nostro per intercessionem beati Benedicti multipliciter consequatur, et vitse aeternse particeps, effici mereatur. Scriptum per manum Leonis notarii, et regionarii, atque scrinia- rii sanctfieRomanee Ecclesiaein menseJanuario per indictionem suprascriptiun secundam. Bene va- lete. Data xii Kal. Februarii per manum Benedicti episcopi sanctse Sjlvae Candidse Ecclesiae, etbibho- thecarii sanctse sedis apostoUcae anno, Deo propi- tio^ pontificatus domni nostri Martini summi pon- j^ tificis^ et universaUs secundi papae, in sacratissi- ma sede beati Petri apostoU secundo in mense Ja- nuario, indictione secimda. V. WUA MARim TJkfm U PRO MONASTERIO S. TnfCEPfTB VtJLTimNEIfSI. (Anno 944). {Ifaratoii, Mer, Ital. Script. I, i, 432.] Marinus episcopus servus servorum Dei^ leoni venerabiU abbati ex monasterio Christi martjris Vincentu, quod situmestin partibus Samnise, ter- ritorio Beneventano super fontem Vultumi flumi- nis, et pro te cunctis successoribus tuis in eodem PRIVILE6IA. 970 venerabiU monasterio regulariter promovendis in perpetuum. Quoniam pia soUicitudine convenit nos pro uni- versis Dei Ecclesiis semper invigilare, et totamen- tis intentione venerabiUum locorum Integritates procurare, ideo utiUtate iUorum, et maxime pro quiete monachorum, optamus subsidia conferre, ut divinse misericodiee remunerationem in sidereis arcibus consequamur. Igitur quia petistis a nobis, ut monasterium beati Vincentu martyris, ima cum omnibus sibi pertinentibus^ monasterUs, celUs, ca- peUis, terris, et castelUs, servis, et ancilUs, cum universis redditioniDus suissubjurisdictionesanc- tae Romanee Ecclesise, cui Deo auctore servimus, nostri privilegU auctoritate muniremus, idcirco, tibi, tuisque successoribus legitimis abbatibus iUud concedimus detinendum, ut nuUius alterius Ecclesiae ditiombus submittatur, sed cum omnibus sibi subjectis monasteriis, et ceUis, videUcet mo- nasterium beati Petri apostoU positum juxta ilu- vium Sabbati territorio jam dicto Beneventano^ monasterium sanctse Dei genitricis Marifie in loco Sano, monasterium Domini Salvatoris^ quod posi- tum est in Alife, monasterium sanctae Marise in loco Apinianici territorio Marsicano, monas- terium sanctse MarisB in duas basiUcas, mo^ nasterium sanctaa Mariffi in duas Castanieto, monasterium sancta Marise in Palere, territo- rio Domo, monasterium sanctse Marifie in Pla- nisi^ monasterium sancti Petri in Vipera cum ipso casale Leonis, monasterium sancti Petri in Tontole» monasterium sancti Petri in trite, monasterium sanctee Marise in Musano, monasterium sanctae Marise in Arole, monasterium sancti GeorgU in Sa- lerno, monasterium sancti Vincentii in Capua, monasterium sancti Martini, et sanct» Crucis in monte Marsico, monasterium s^ctse Columbae in Sora, monasterium sancti Mauri, et saacti Valentini in Atine, monastarium sanjcti Donati cum inclyta vaUe Sorana. Hsec omnia, et cnm omnibus sibi jure pertinentibus rebus sub tutela sedis apostoUcse nostrae ita recipimus, ut quamU- bet Christianitatem indigentes in prsefato venera- biU monasterio, quaUs episcopus ad invitandum volueriUs, habeatis omnimodo potestatem. Simi- Uter ad ecclesias consecrandas, et ordinationem de sacerdotibus, et diaconibus per tempora fa- ciendam, et de omni gradu ibidem adimpien,dum. Protestamus etenim, ut nuUus epi&copus debeat exinde sacerdotem, vel diaconum ad ^mm 3yno- dum provocare, nisi sua fuerit propria volwita^f aut abbatem, vel mona^hos iquoqnomodo judi- care^ vcl excommunicare. Volumus» et apostoUca injungimus auctoritate vobis vestrisque supradic- tis abbatibus de quaUcumgae Ecctosia sacer^otas, vel clericos, si venerlJOLt ad habitaadma in con- gregatione fratrum, sive monasticiun wicjpiendi habitum se contulerint^ statim recipiaAtur. Chris- ma vero a quali episcopo vobis voluntas fuerit impetrandi, Uceat sempar secundum quod dixi- mu8 sub apostoUca nostra potestate. Et omnem 87i MARTNIPAPiE II. 871 cujuslibet Ecclesiffi sacerdotem in prsefato venera- bili monasterio quamlibet ditionem habere, praeter sedem apostolicam prohibemus, ila ut nisi ab abbate monasterii fuerit invitatus, nec missarum solemnia ibidem celebrare prsesumat. Statuentes apostolica insuper censura, sub divini judicii ob- testatione, sed et validis atque atrocioribus ana- thematis interdictionibus prohibemus, ut nullus unquam prfissumat cujuscunque dignitatis prcedi- tus potestate, vel in eodem venerabili monasterio, vel ejus causis incumbere, aut de rebus, et posses- sionibus, vel Ecclesiis sebjeciis, vcl quidquid de his, ([use ejus esse videntur, quomodo auferre, aut silienare, sed nec quamlibet malitiam, aut jacturee molestiam ibidem, sive pacis, sive barba- rioi temporis aliquo modo inferre, dum praefatum perennlter^ ut dictum est, monasterium lirma sta- bilitate decernimus sub jurisdictione sanctae Ro- manss Ecclesise permanendum. Promulgantes nempe, et hac auctoritate beati Petri apostolo- rum principis coram Deo^ et ejus terribili examine per hujus privilegii nostri constitutionem sanci- mus ac decernimus, ut loca, quse a quolibet epis- Qopo, vel abbate commutata sunt^ nec non et di- versorum locorum possessiones^ quee a regibus, ducibus^ principibus, castaldeis, et ac»teris Chris- tianis, concessa, largita, vel oblata sunt in eodem sancto et venerabili monasterio^ aut in postmo- dum concessa, vel oblata fuerint^ ipsius jure mo- nasterii in perpetuum permanenda statuimus ; nec licentia sit, ut dictum est, et ejus, vel omnibus ejusdem monasteriipertinentibus cuiquam magnae parveequt personse auferre, ut pro recto, juxta id, quod subjectum idem venerabile monasterium apostoUcis constitutis, atque privilegiis consistit, inconcusse permaneat. Et Uceat eisdem monachis de sua congregatione abbatem semper eUgere ; et liceat ipsi abbati suos judicare monachos non solum virile, sed et muliebre monasterium sibi subjectum. Si quis autem, quod non optamus, nefario ausu prsesmnpserit hsec, quae a nobis ad laudem Dei nostri pro stabilitate jam dicti vene- rabilis monasterii statuta simt, refragare, aut in quoquam transihre voluerit, anathematis vinculo innodatus, et cum diabolo et angelis ejus, atque Juda traditore Domini nostri Jesu Christi fieterno incendio concremandus deputetur. At vero qui pio intuitu observator in omnibus exstiterit, custo- diens hujusnostri privilegii constitutum ad cultum Dei respicientem, benedictionis gratiam a Domino Deo nostro misericordissimo multipliciter conser- vatur, et vitse aeterti» particeps fieri mereatur. Bene valete. Scriptum per manum Adriani scri- niarii sanctfie RomanfiB Ecclesifie in mense Martio, indictione secunda. Data per manum Stephani primicerii defensorum summfie apostolic» sedis anno pontificatus domni Marini sunmi pontiflcis secundi 2 in sacratissima sede beati Petri apostoli. VI. MARINI Vk¥A 11 BULLA PRO ECCLESU SABINENSI. (Anno 944). [Sperandio, Sabina sacra, p. 33i.j Marinus, episcopus, servus servorum Dei, dilec- tissimo fratri Joanni episcopo Sabinensi ejusque successoribus in perpetuum. Convenit apostolico moderamine pia religione pollentibus benevola compassione succurrere, et petentium desideriis congruum impertire suf&^a- gium. Igitur quse postulastis a nobis quatenus concederemus, et terminaremus tibi episcopatum Sabinensem, qui est ad honorem sanctse Mariae, Dei genitricis, qui ponitur in Foronovo cum om- D nibus suis, quse juste et legaliter ei competunt, inclinati precibus vestris confirmamus et corrobo- ramus tibi episcopatum^per hanc nostram aposto- licfie prseceptionis paginam, cujus est a latere flumen Tybur, currens usque ad territorium Utri- oulanum rivus, qui vocatur Votivus ; exinde as- cendit fiui flnem Namiensem loco, qui vocatur Prata^ et ab ipso affine provenit in confinio, et devenit in Scapua, procurrens in confinio Reatino ; et ab ipso afflne venit in montem qui vocator Tan- cia ; et ab ipsi afiOnibus venit in morum Sabellia- num, veniensque in cacumine montis Nigri, pei^ gensque in casalem longum in ipsum Staffilom ; et ab ipso affine pergit ad Leones montanianum, deinde pergit ad rivum qui vadit juxta sanctam Victoriam Trybilensem. Deinde ascendit in mon- tem qui vocatur Carbo, et per Aquam Mensam de- venit in flumen Torritii, et per ipsam faidata de- currit in Carzoli, et venit in Cfiunpum Sacrom. Igitur inchoantur, sicut prsefati sumus, ipsi affines aflumine Tyberis pergens juxta portson sancti Valentini, et venii ad portam Pincianicam, et ab ipsa perglt ad portam Salariam, ubi est ecdesia sancti Millitis Romam, qui est juris cupradicti episcopatus Sabinensis, et exinde venit sul Silicem qui est juxta sanctum Laurentium, et ab ipso af- fine venit ad Septem Fratres, et per ipsos fines venit in Silice^ qui est juxta sanctam Anatoliam qufie est posita subter montem qui vocatur Rasio- no, ibi est ecelesia Petri, qufie est juris ipsius epis- copi, et exinde venit in Silice qui vadit juxta sanc- ^ tum Vincentium, pergensque in sanctum Stepha- num in fine rivi, et deinde per ipsos affines as- cendit in cacumine montis Januarii, et exinde venit in montem qui vocatur Possode ; et pergens per terra montium, deinde veniens in Campmn Sacrum, cum universis popularibus atque eode- siis, et omnia qufie subejusdem episcopo adjacere, et perlinere videtur, tam in vasis, tamque castris, villis, et casfiJibus seu inter eamdem ecdesiam sacrsLTum vasa aurea vel argentea, vel qualiacun- que fictilia, aut codicibus, vel indumenta, vd qm- buslibet rebus mobilibus, vel iiumobilibus quae ad exmidem episcopum pertinere dignoscitur, sit Inle- griter, quomodo pradecessoribus tuis episcopis, et pristinispontificibus nostrisexauritumfditconcedi- C 873 EPISTOLiB BT PRIVILEGIA 874 mus tibi, tuisque successoribus in perpetuum deti- A nendum, reddcndum, ordinandum tam monaste- ria, quam etiam c«Bteras ecclesias, quce in ipsis af- fines, cum omnibus qu» superius leguntur et con- cluduntur. Itemque statuimus presbyteris, et dia« conibus, et omnibus clericis in minoribus ordini* bus persistentibus, cum diaconissis et ancillis Dei sint tibi, tuisque successoribus subjecti, ut sancti Patres statuerunt, necnon ut ipsi persistant sub lege et censura vestra, vestrorumque successorum in perpetuum, etabsoluti sint a cieteris potestati- bus, ita ut nuUus absque yos constringat, aut de- ducatin palatium pro quibuslibet querimoniis, neque forum ab eis aliquis exigat, quie sunt de sorte Oei, ideo non oportet eos ministrare inomni- bus siecularibus quomodolibet, sed in potestate B vestra, vestrorumque successorum permaneant in perpetuum cum decimis et pnmitiis, yel ea qu» pro mortuis testantur. Sunt omnia haBcsubjure vestro, Yestrorumque successorum in perpetuum, ita ut nullus dux^ nullus comes, vice-comes, nuUa- que alia, illa magna, paryaque persona cujuscun- que dignitatis vel cujuscunque ordinis, hanc no- stram apostolicam dignitatem, auctoritatem, et ve- stri episcopatus confirmationem, in aliquo lcedere, minuere, yel retractare praesumat ; quod si quis fe- cerit, nostro anathemate feriatur, (245*) et in per- petuo damnationis chaos absorptus^ et regno Dei alienus, et cum impiis aBtemo incendio, yeljsup- plicio condemnando sortemque capiat cum Juda traditore Domini nostri Jesu Christi a misericordis- q simo DoQiino Deo nostro consequi mereatur. Scriptum per manum Leonis notarii regionarii, et scriniarii sanct» Roman» Ecclesise in mense Maio per indictionem secundam. Bene valete. Da- tum permanumQregorii, Dei providentia secundi- ceriisanctssedisapostolicaB, anno, Deo propitio» pontificatus domni Marini, summi pontificis, uni- versalis pap€B, in sacratissima sede B. Petri apos- toli, mense» etQ. VII. EPISTOUL MABIia ?k?M n AD SiCUM CAPUANUM EPISCA (Anno 942-46.) [Tosti, Staria di Montecasino, l, 215.] Marinus episcopus, servus servorum Dei, Sico, CapuansB Ecclesiae episcopo. |. Qiiamvis ab hac sacratissima sede beatorum apostolorum PetrietPauli, apostolorumprincipum, contra statuta canonum, atque antiquorum Patrum decreta in episcopali ordine consecratus sis, non te contra tanto erigere debueras, nec tibi conve- nire licuerat, quanta et qualia a probatissimis vi. ris Deum timentibus de te referuntur. Nam^ sicut Coelestinus papa in suis decretis confirmat^ nuUi sacerdoti licet canones ignorare, quanto magis te eos perscrutare convenerat, qui in episcopali cul- mine constitutus, te ipsum prius, deinde «dios im- buere debueras. Sed quia laicaii mente et habitu (245*) Hic locus sic nobis restituendus videtur : i sit mbnasteriumi et semper «t sufo custodia et dominio sancti Benedicti vestrae civitatis, et te ibi tuisque suocessoribus in nuilo molestiamingerentibusy nisi quantum a pr huic nostr» exhor- tattocM et prsceptfoni inobedieos fueris, sis Dei omnipotd&tis et beatorum apostolorum Petii et Pauii et omnium simui sanctorumi atque venera- biiium eeptem uaiversaiium conciliorum auctori- tate necnon et Spiritus sancti judicio omni sacer- dotali honorem et nomine alienus, et omni of^cio «terioatue exulus, ita ut st ulterius ausus f ueris more pristiiio aliquid de eaoro miaisterio contin- gere^ auiio modo (ibi lioeat communiones vel sa- tisfactionie Bpem habere, sed in perpetuum ana- th^natizatas, «orpus et sanguinem Dcxoini vicino lantun mortis pertculo percipiae» DUBIA I. vtirmJBGtm mk^tsi pata li pro «ccuisia (Anno ^46.) [Lappenberg, ffamburghche Urkund,] Marikus episcopus, servus servorum Dei, reve- rentissimo et sanctissimo Aualdago^ sanclae Ham- maburgensis Ecclesifie arcbiepiscopo et confratri nostro, paternam dilecdonem et perpetuam in Ghristo benedictionem. Cumpifle desiderium voluntatis et laudandse de- votionis intentio apostolicis sit semper studiis ad- juvanda, cura est sollicitudinis adhibenda ut ea quflB legaliter geruntur, et SBquitatis formaB conve- niunt, nulla valeant refragatione perturbari; sed urrefragabilli jure, Deo auctore, debeant perma- nere. £t ob hoc apostohcis promulgatis sanctioni- bus propria unicuique quaerationi suppetunt, pos- sidenda fas exigit confirmari. £t quoniam postu- lasti ut privilegium tuae faceremus Ecclesiffi et apostolioa tuitione roboravissemus^ eamdem in pristinum manere statum concedimus. Et aposto- lioo jure firmamus tibi tuaBque sanct» Hammabur- gensi £colesi8& Buccessoribusque tuis iUam digni- tatem et fines proprios, oiim praediis omnibus et parochiis et omnibus rebus mobihbus vel iumobi- libus, oum mancipiis utriusque sexus possidere et teneroi quam piss memoriae Gregorius, antecessor noster, An^ario, antecessori tuo quem archiepis- copum in tua ordinavit Eoclesia, conoessit, stabi- lito soiJicet jure et ounctis finibus, quas Lodovi- ous, pi» memoriflB imperator, et Lodovicus, ejus filius, tuam voluerimt habere Ecclesiam, et impe- riali difiinierunt polestate. Decernimus autem, ut potestatem habeas ordinandi episcopos infra tuam A paroehiam et dioecesim, ita tamen, ot sub toa tn»- que Ecclesiae, saiva dignitate ipsius maneant po- tostate. Si quis autem contra hiynsnoftree auclo- ritatis priviiegium ire tentaverit, et quoquomodo in parte vel in toto frangere nisus fuerit, sit excom- municatus a corpore ct vivifico Banguine Domini nostri Jesu Christi, et ^moim Dei Ecolesiae adituet eonventione separatus. Observator autem hujus nostrfle admonitionis et jussionis habeat beaedie- tionem omnipotentis Dei, beatorumque apostolo- rum et nostram, qui eorum fungimiur vioariatione. Scriptum per manum Benedioti, oancellarii sanctai RomancB Eoolesia3 in mense Maio, indio- tione sexta. ii. B BrLLA MARINl VAVA U CONFfMIATOIilA OHIIIUV Jt&ICl AC BOKORUIf eOCLBSIiB ▲OUEIISIS. (Anno 9M.) [Muratori, Antie ItaL tom. I, eol. 947] IslARTiNus episcopus, servus servorum Dei. Couvenit apostolico moderamine poscentibus beiiivola compassione succurrere, et poscentium sacrsB devotioni impartiri assensum : ex boc enim lucri potissimum primum apud condltorem pne- ponjtur Deum, quoniam venerabilla loca ad me- liorcm fuerint statum sine dubio producta. Atque ideo^ quia juste etralionabiliter nostro apostola- tui liumiliter postulastis quatenus sanctam Dei Ecclcsiam Adriensem beati Petri apostoli Domlni per preesentis nostrl privilegii auctoritatem conce- derciaus et confirmaremus omnes possessiones el propi-ietates ejusdem EcclesiaB Adriensis, id esl, insLilam, qu8B vocatur Adriana, unaciun tota sUva sua ct portubus,quod est portus Laureti, et portus Gauri, omnia in integrum persistente usque in mare, et a portu Laureti usque in canale Fea, et usque in canale Palce una cum venaflonibus, piscationibus, aucupationibus suis in integrum. Simul massam. Quinto, et silva Lapario, efl I^- thualo, et canale Trionis, seu canale de Aira et ca- ' nale de Paio, seu Conchagatula usque in piscaria ^ythiu, et Corrigio Susorum. Atque totam insulam inter Athicem et Tartarum, cum silva, et mane- gium atque massam Gavello in integrum, et viUa lUartiana in integrum, seu fundum Roda cum sflva et valle sibi pertinente usque valle Fraxinita etLa- vigie et Valentina. Sicque Argelem majorem et Grignano, sive contramassaPedruIio, seufundum Pontecli usque in Tibo Carario, et fundum Laman- do, et praBdicta massa Pedrulio persi^ente usque in Stillo de Baldo. Insuper confirmamus et corro- l>oramus in prsBdicta san^taEccIesia Adriense ple- bem sanctse Mariae, qu8B vocatur Corna Cervina persistente a canale de Flnale usque in Gauro ; et plebem sanctaB Maria' in Stornio, quam diruit flu- men Padus, et persistente a rupta Jovianea usque in fossa Opilea, usque in fossa Corrulo in inte- grum : atque plebem sancti Georgii in Tamara, una cum massa'Copario,et fundo Ambioso usque in valle Fra^eta in integrum. Sioque plebem san- BraVOLiE CT PiayiLBC»A. otiillArtiBi tn lUyviolam ia iDtegrum, et plebem sancti Donati in Pedrulio, habeat^ teneat, pos«i- deat suprascripta Ecolesia Adriensis in integnim. Ideoque^er prsBsentisnostri privilegii auctorita- tem confirmamus in pra^dicta Ecclesia Adriense ma^saOappaciana et Lendenaria, ima cum silva sua usque in flumen Athicem, seu Sulicini, et 7rir bano, et Mardinagus, Beu Angotllaria, et.Gapite Argeile.Quapropter nostra apostolica prieceptiune, sive ex prceceptione dilectissimi filii nostri Ugonis serenissimi recns, praecipimus ut nulla neque per- sonahominum cujuscunque coDdltionis vel gra- dus sit, sive dignitatis vel religiositatis, licentiam habeat in rebus et possessionibus prfiedicUB Eccie- siae ingredi sine consensu episcopi, vel qui {^est ipsi Ecclesiee^ neque minuere^ neque dominare sive per hospitalitationem vel per commendatio- nem, vel aliquam violentiam facere prGesumat. Sed potius, ut prsefati sumus, omnino in temporc salvas et illaesas persistant una cum omnibus tam clericis quam laiqig at de^eBvieatibus, seu resideu- tibus ejusdem Ecclesiae, et omnes earum res mo- biles et immobiles^se seque moventes in integrum stare quiete et pacifice vivere omnium hominum remota controversia. Nam, quod noQ credimus, fliqaispiam hmc XK>etri privilegii auotoritatem ▼iblator r^pertus iuerit, sdat se in iram lieati Pe- tri apostolorum principis, et iilii nostri Ugonis re- ^tsetnostram^casurum.Etprtiedicta Ecclesia cum suis pertinentiis ut superius legitur, sub beati Pe- tri apostolorum principis, ct nosira nostrorumque successorum protectione permaneat. Insuper nisi a malo resipuerit, sciat se compositurum auri opti- mi mancusios miUe, medietatem nostro sacro pa- latio, medietatem preedictffi Ecclesise. Qui vero pio intuitu custos et observator in omnibus existerit, benedictionis gratiam, vitamque (Bternam cum onmibus sanctis sine fine habere mereatur in sfig- culas aeculorum. Amen. Scripta per manum Gregorii scriniarii Romanae Ecclesiae. Data patriarchio Lateranensi lu Idus Junii. Bene valete. Ego Benignus episcopus Ostiensis nuuiu mea subscripsi. Ego Grisogonus episcopus Portuensis manu mea subscripsi. Anno ejus sedis secundo, et domni Ugonis quarto, indictione xu. Et ego Domiaicus, Ghristi misericordia sanct» Adrieasifi Ecclesiee notarius, vidi hanc authentici privilegii paginam, soriptam per manum domni Gregorii scriniari Romanae Ecdesise, nihil add^is yei minueng, exemplavi anno Dominic» incarna- tiooi» 95ljiquarto.decimo,die exeuntemense Apri- lis, indietioae xiv, tempore domini Eugenii pap» et Gomradi regis. (246) Pugna est inter annos Marini papce et Hu- gonis regis. Anno quoque 944 decurrebat indictio u, non indiotio xii: Ammadverte etiam verba iUa ex prxceptione dilectissimifiliinoitri Hugonisse- A EgoRomeus domni^fliilriai ngifl nirtftiiig M9 tenticum hujus exempdi vidt et legi, fliqttli bic OQnr tinetur (246). lil. MAHINI PAPjBH PRIVlLBGiail-IiaO JION AfijmiO JiOHAIVNIr LANO S. SYLVESTRl. (Amio -MA-Ad). [Marini, Papiri ddplotMdiciu^ li] MARINU8 episcopus, ^ervus aeBvoKum iDei. Tkmk* DORico religioBo abbati .¥enarabilis monasterii laa* cti Sylvestri... territorio Mutinensi, necnon omni- bus subjacentibus^ et in perpetuo... Quaeque ad laudem Redemptoris Dei et Domini Salvatoris nostri Jesu Ghristi pertinere noscuntur, et ad stabUit^tem venerabilium locorum respi- g ciunt, cum magno sollicitudinis studio nos eonve- nit apostolica et rationabili censura procurare ; quatenus exhoc juges eidem propitiatori nostro Domino Deo efficacius persolvi possint carminum laudes, et nobis^ qui hcet iDaunerit!, divina tamen gratia prsvenionte, p^storalem regiminis curam gerimus, opima in sidereis arcibus remuneratio- nis pr»mia asocibantur. Igitur quia constat reli- giositatem tuam nobis detulisse preceptum priB- decessoris nostri Domini Adriani, et Joannis reve- r^da^ memoriffi pontifieum de pr^s^i^to ,]x\pnaftte- rio,etomnibusei pertiaeatibuB Ux^i^^i^ ipoft^eqr sionibus, quee petistis, ut per noetri apostoliei privilegii paginam confirmaremus. Unde nos^ precibus vestris inclinati, et a preesenti prima in- P dictione in perpetuum saepedictum monasterium successorum tuorum abbatum ditione etpotestate cum omnibus sibi pertinentibus confirmantes, i]> refragabili jure decernimus permanenda, ;id est^ monasterium sancti Sylvestri, qu.... a Nonantula territorio Mutinensi. Quapropter auctoritate beati Petri apostoli, cui a I )omino Deo nostro coelorum regni claves traditsB sunt^ et potestas ligandi atque solvendi ccelo terraque concessa est, pro- mulgantes decemimus^ et firma stabilitatis cen- sura statuimus, ut ipsum venerabile monasterium cum omnibus locis, mansis, fundis, casis, casa- libus domibus, atque familiis, servis originalibus, Mmulque rebus, et posse^sionibus, nec non aquis- molis, olivetis, vel quidquid inquibuscunque... videtur vel potestate legaUter donatum vel largi- ^ tum fuerit, aut quolibet modo juste evenerit, te- uere et possidere sine qualibet controversia peiv petuis temporibus valeat. Et nulli unquam liceat regum... episcoporum... vel actorum parvse vei magnffi personae in praedicto venerabili monaste- rio, vel in eis, que eidem venerabili monasterio pertinere videntur ; quocunque modio incumberey aut invasionem facere... accedere, vei missa ruip solemnia ceiebrare, nisi abbate fuerit invita- tus ; quatenuB hoc, qiiod ad laudem et ^utilita- tem supradioti sancti monasterii statuimus, Gxvf^ renissimiregis, ut alia omittam. G»terum si bulla heec sincera dicenda esset, haberemus manctisuvi mille componendos medietatem sacropalaiio. La- teranensi. 879 GOSMiE JAPYGI MATER1ENS19. gtabilitate permaneat. Interdicentes omnino epi- a Adriani, Joannis atque Marini papsB, videns atqne 8copo,in cujus parochia esse videtur supradictum perlegens, ut in eis continebatur, sic in suprascri- monasterium constitutum,ut nihil contra tenorem ptis continetur exemplis, et ea fideliter exemplari, prsesentis decreti pia postulalione indulti quic- et signum feci. NuUi ergo omnium homiQum li- quam, sed neque ullo modo baptismales Ecclesias ceat hanc paginam noslriB conscriplionis infriD- sibivindicet. gere, vel ei ausu temerario contrairei si quis Et ego Henricus, sacrosanctae Romanae Ecclesiae autem, etc. scriniarius, una oum Bartholomeo clerico sancti Datum Laterani Idus junii, pontificatas nostri Petri ad Vincula, horum supradictorum exemplo- anno sexto decirao. rum nathentica privilegia^ domnorum videlicet ANNO DOMINI DCCCL. COSMAS JAPYGUS MATERIENSIS. NOTITIA HlSTORICA IN COSMAM JAPYGUM (Apud Fabricium, Biblioth. med. et inf. Lat.) Cosmas Jap^rgus, Materiensis, circa annum 950 traditur carmen quoddam composuisse in honorem Theopompi episcopi, Theonae et Synesii ; quorum martyrium Diocletiana persecutionepassorumcek brant 2f Maii, Incipit : Contulit agmlnibus fratrum pia munera ChriBtus ; Prflsmisso exordio ad Gregorium Ligum, monachum Nonantulanum ; Cosmas Qregorio monacho dedit ista benigno. Subjidtur hymnus ctgus initium : Celsum triumpbum martjrum. Edidit ex Nonantulano codice Ughellus tomo II Italiffi SacrflB, ubi de Mutinensihus episcopis, pag. UI,112. GOSBIS JAPYGI CARMEN IN HONOREM U. THEOPOHPI ET SOOORIM. (Apad Ughelli, Italia sacia II, 111,} MONJTUM UGHELLL Sanctorum Teopompi et sociorum res j^stas legibus in pervetusto membranaceo codice abba- tiflB NonantuldmB, longe diversas ab iis guas Petrus de Natalibus Jib. v, cap. 35, recensu» in catalogo ; quonim initium^ post prsefationem, eorumdemque nominum mterpretationem, est hujusmodi: Passio sanctorum Theopompi episcopi et TkeonaSy qui est Synesii. In fmevero. « Martyrizati sunt autem beatissimi Martyres Theopompus episcopus et Theonas, qui et S}TiesHi^> sub Diocletiano impiissimo imperatore, anno primo persecutionis ejus apud urbem Nicomediain, pridie nonas Januarii, regnante vero Domino nostro Jesu Christo qui cum Patre et Spiritu sancw vivit et re^nat per infinita seecula saculorum Amen. » Cujus vero civitatis Theopompus luen episcopus, in actis non exprimitur, sed tantum Nicomediee sub Diocletiana persecutione. pA^^" dicilur, una cum Synesio, guorum dies festus celebratur Nonantulae 4 Januarii, quodie passisun. de quibus Martyroiogium Romanum 2i Maii, et Baronius in notis, ubi perbelle demonstrat a^^ potuisse Theopompum iNicomedie episcopum esse in Diocletiana persecutione, cum temporum ran parum consentire vitleatur. Anthymus enim Nicomediensis opiscopus, qui sub Diocletiani P^^^"-i ♦!« ob Christi confessionem martyrii gloriam capitis obtruncatione suscepit, sancto CyriUoejusaem civiwu m CARMEN DB SS. THEOPOMPO ET SOCnS. episcopo successit^ ut testantur acta sanctorum martTrum Indes et DomntB, cniie recitat Metaphrast. vu Kal. Julij, exguo Lipom. 6, et Surius tom. VI. Porro m honorem sanctorum dvnesil et Theopompi qui* dam Cosmas Materiensis ante 700 arnos hsc carmina cecinit inscripsitque ad Gregori jun Nonantula- num monachum, inepta quidem et sine sale, sed Christiana antiquitate redolentia, qu» ex eodem ye* tustissimo codice Nonantulano excerpsimus, dum ibidem abbatis munere fungeremur. CosMAs Materiensis Gregorio Ligo. A Cosmas Gregorio monacho dedit ista benigno Carmina levitico qui eluit officio. Ob meritum magni Theopompi priesulis almi, Obque Sjnesii seu Theone tanei. Seepius is celsam rogitavit namque catervam Scribendi causam nos celebrare piam. Mox operam dedimus. GriBco de fonte Latinus Murmuret ut citius gesta sacrata pius. Annuat ut Dominus nobis sua munera Christus ; Addat opem precibus, coetus ovans Lygeus. Salvet amor famulum Christi fideique peramplum. Sufficiat proprium tempus in orbe probum, Amen. Cosmas martyribus sacris carmen dedit actus Gregorii precibus mente pia Japygus. g Feliciter. Contuiit agminibus fratrum pia munera Christus. Orgia ferre Deus contulit agminibus. Sumere plena rosis, atlipsana sacra violis Martyricis sertis^ sumere plena rosis. Agmina sunt Domini, nam rubra cruore suavi. Sacra nidore poli, agmina sunt Domini. Martyriale decus, Theopompus splendet et artus. Antula gestat opus, martyriale decus. Reddit opes magicis, liberato rnstibus atris. TersaSynesi vis, reddit opes magicis. Ymnidicos moduios, reboate lyges lapidosos. Reddite per campos^ hymnidicos modulos. Intuht en nitida vobis Nicomedia fulcra. Bebrua dona sua intulit en nitidia. ^ Yestibus athleticis, redimitos pangite notis. Sit salus ut tectis, vestibus athleticis. Semper agens Itala, stomachum pagatque caterva. Annua det jubila, semper agens Itala. Canticajam socii, reboemushinc Theopompi. Rata sonent graphii, cantica jam socii. Ordo boet cumuli^ et nunc prmit magne Synesi. Inclyta sancte tui^ ordo boet cumuli. Suscitat impietas decimam pestem per eoas, Christicolis machinas, suscitat impietas. Angit opum cupidus, tinctum Dioclitianus. Rex violare genus, angit opum cupidus. Multa sibi stolidus nam fecerat idola pravus, Ethnica dans latius, multa sibi stolidus. Nil valuit nocuo cultu veneratus Apollo. Dira Diana sacro^ nil valuit nocuo. D Eximius rutilans, adit at Theopompus et instans, Destruit atra solans, eximius rutilans. Ista miser macida, stant idola vana nec alma. Tota magis nocua, ista miser macida. Auctor et omnipotens Deus est, orbis sola fijigent Cuncta manu retinens, auctor et omnipotens Trinus honore jugi, sobolis seu flaminis almi, Yivit in arce poli, trinus honore jugi. Spirat et irradiat proprios, terris quoquemandat; Germina cuncta novat, spirat et irradiat. Rejice vana minax^ cole jam pia votus et audax, Effectusque ferax, rejice vana minax. Gaudeat ut Dominus de te Deus inclyte Christus, 0 Dioclite meus gaudeat ut Dominus. Rex ferus obstupuit, quisnam foret isque requirit. Ista loquens timuit, rex ferus obstupuit. Inditopemgregibus,Theopompus senes amandos, Pontificem Bithynus, indit opem gregibus. Rex furibunda vice, magicum boat hunc magis esse, Et lacerat nocue, rex furibunda vice. Cuncta fiagella piis spondit morlbundaque mem- Indere dans scapulis, cuncta flagella piis. [bris, Bella magus agitat, dum menfica duraque mon- Yictus ad astra volat, bella magus agitat. [strat Sumpsit enim Theonas, rudimenta per undas. Martyrii metas sumpsit enim Theonas* Ecce beate tibi, pr»sul dedit alma Synesi. Nomine lege poli^ ecce beate tibi. Trutinat excidua, sphaera tauri membra perempta Et tua prorsus aqua, trutinat excidua. Pavit amara pium, dulcem dedit affola gustum. Impia plasta virum, pavit amara pium. Angitamens oculum, Caesar saori reparatum. Inspiciens origum, angit amens oculum : Aspera supplicia, stabilis Theopompus ad acta. Pandit ovans tenua, aspera supphcia. Inde pius gladio jugulatus in wthera tuto Gestat amoBna loco, inde pius gladio. Yivit in arce nimis, Theonasque Synesius arvis. Sat catapalastus equis, vivit in arce nimis. Funera dum relevat Nicomedia plebs et adomat, Ecce Nonanla micat, funera dum relevat. Lygurici populi, vobis sunt ecce patroni. Jam venerate dati, Lygurici populi. Cantica sacra Deo resonet polus ordine trino. Intonel omnis homo cantica sacra Deo. Trina manens maculas nostras lavet alma pote* Expietipsa feras trina manens maculas. [stas. Regna tuis famulis tribuens, Deus, annue votis. Redde vicemque bonis, regna tuis famulis, Amen. Hymnum. Celsum triumphum martyrum Pangamus omnes annuum, Devota mente maximum Christo ferentes canticum. Psallamus at Theopompi Mox bella, seu Synesii Yirtutis acta lucidi, Pro regis alti muniis. Hi namque vitsB gaudia, JOANNIS YTkU CLUNIACEN8IS MONAGHI. — PROLOGUS. 8M PneHdiitis ac suayia/ A Tenent oorona» fulgide. Sectt linquentes ardua Nos ergo fralres suppMces' Gestant parata bravia. Pdscamtis ut nosutilesf Nam rex prophanus idoJis Reddant ad hyibnos ccBlites, Impellit hos ut spurcidis Regnique dent participes. Litarent, nec flectit aris, Sit Trinitati gloria, Tetris angit suppliciis. Sit laus, decus, victoria Sed cuncta forti pectore, Patri ceu Nato maxima, Postquam flagella strenue, Cum Pneumate per seecula. Christi vicerunt munere. Amen. •/ • ' ' *• • ♦ ' •««»<< I ) ANND DOMINI DGCCCl.tV. JOANNES ITALUS CLUNIACENSIS MONACHDS. NOTITIA HFSTORICA IN JOaNNKM ITALUM* (Oudin, Coannent. de Script. eeeles.,* tom. Il^ p. 434>« /oanne^ Italus, Cluniacensis monachus, patria Romanus, natione Italus, ac professione canonicus, quem sanctud Odo, ahbas Cluniacensis anno 939 Ronlfl(m profecfus, hinc sfecum iddindt tisquc Tici- num, ibique monachum instituit, ut constat ex ipsius Joannis Itali verbis, hbro t Yitffi sancti Odonis, num. 2 et 4. Inde cuip illum aliquandiu in peregrinationis locum assumpsisseti priorem pqsiea ordiDa- vit, ut non semel legitur inlibro 11« num. 4, 7,et iO. Num Cluniaciy an Romee ad,sanctum Paiilum, vel ajibi, incerta res est : quaB dubitafio oriri potest conferenti num. iO et 2j. Se NeupoUm missum esse monasterii kui cogente hecessitate idetn Joannes testatur, num. 2i. BietiAftfm^ue Irb. nr, num. 8, com- putat totum fllud temporis spatium/ quo sanctr Odonis socius fuit. Scrrpsit antem' Vltam s^eti Odonis abbatis.CIuniacensislibristnbus, mandans litteris quidquid velipse per istud intervallum ejus factis aut dictis yidit atque audivit.,vel ab aliis postmodum assequi potuit. Porro cum sanctus Odoaono 9^2, die 18 Novembris mortuusr Sit, non procul ab hoc tempore hanc abbatis sii Vita'm scribere agressus est. Opusculitm istud a se compositum Saiernitatis monachts sibi amicis atque famiharibus oKm, dedi- cavit Joannes Italus, quem mutti postea imitati fuerunt. Eamdem enim Oaonfs Vitam ciroft, annnm 1120Bcribendam suscepit Nalgodus Cluniacensis monachus,in compendium simul acmelioreai ordinem Joannis opusculum reoigens.llabetur heec Vita sancti Odonis a Joanne Italo composita, iq Collectaneo Laurentii Surii, tomo VI, ad diem 18 novembris. Itemque hee. duee Vitae Joani;is et Nalgodi, in Biblio- theca Cluniacensi, ciiih notis Andreee Duehesiiii. Denique sseculo V sanctorum ofdinis divi Benedicti, J^ag. 124 et sequentibus, 150etse^entibus. Agunt de Joanne Italo Vitee S. Odoni^ scriptore, Gerardus oannes Vossius lib. u De kiitorim Latinis, cap. 40; pag. mihi 324 ; Joannes Mabillon et Andrea^ Du- chesnius, locis allatis. VITA SANCTl ODONIS ABBIiTt^ CLUNIACENSIS II Vide supra in Prolegomenis ad sanctum Odonem. JOANNIS ITALI m LIBRUM SUUM DE MIRACULIS ('*'> PROLOGUS. (Pez; Codek dlpIomati&O-hiBtorico-epistoIarTd). S»pe hortatu^ 6i3, nofiUlsshne vir atque claris- A nem, omniuni monachorunl sacerdoiumque ^^ sime consul, DoMnd Pantdee, me inftmum Joan- munof, ut aliqua, qiKe in libris seu historiis Qtf^ (247) Exstat opus in cod. BenedictDbnrano, manu 8«cali kii circitef exttrato, licdt ^ni atteto^ ^^ «YU yel IX non videatur recentior. m SERMO IN VlGILnS S. BENEDIGTL m corum inyeniuntur, qutt in Latinis non sunt, in Latinum conyerterem linguam. Sed ego seepius opposui tibi rusticitatem mei sermonis, conside- rans tantas latitudinis pelago me ad transmean- dum non posse sufflcere cum tam parva scientiee navioula, cum sint tanti sermones tantique libri» ut confidenter dicam, si surrexissent Ambrosius, Augustinus, Hieronymus atque Gregorius, qui fuerunt doctissimi 1n utraque scientia, divina sci- licet et humana, et fuerint in eloquentia veluti quatuor paradisi flumina, ipsi quidem per midta tempora haberent quee facere possent. Quanto magis ego, cum sim minimus omnium, et in utra- que scientia minus eruditus, et sensus pras aetate jam sit diminutus, et oculi caligaverint mihi? A 8ec et hffic per multa tempora Sedem Laurentii episcopa- lem Casinensia monumenta non designant ; ipsum tamen circa annum Christi 950 floruisse tradit Marus in adnotationibus ad Petrum Diaconum. Sequentem ergo sermonem ex codice Vaticano 1202, olim Casinensi, Longobardicis litteris scripto et mire picto, Ubenter profero. LAURENTH SERMO IN VIGILIIS SANCTIS PATRIS BENEDICTI Almifici Patris nostri Benedicti, o venerabillima B concio, celebraturi solemnia^ cunctipotentis Dei, qui perfectionjis culmen ei scandere concessit, sup- plices flagitemus clementiam, quatenus mens nos- tra^ vitiorum emundata rubigine, sic sui patroni devote praestoletur adventum, ut ejus prsBsen- tiam IffiUbupda mereatur amplecti. NuUatenus si- quiden^ dubitandum est^ hunc sacratissimum pa- ^onum adesse nobis preesentem, cum ejus glo- riosam festivitatem devotionis colere studemus affectu. Et quidem, cum omni tempore obser- vantes almiflca sua mandata pietate sohta di- gnetur invisere, munireque non desinat, in hac tamen sua sanctissima solemnitate speciali qua- dam humanitate suis interesse dignabitur famulis, quiutique specialius solitoque more devotiusomni industria sua student pr»cordia comere [sicj ad C tantum Patrem excipiendum. Siquidem iUioB cum capitis constat esse potissimum membrum, qui evangelica intonans voce dicere est dignatns: Ubi duo vel tres congregati fuerint in nomine meo, illic et ego in medio eorum ero (Matth. zviii, 20). Si ergo caput, Cliristus, videlicet nohis ia suo nomine congregatis adesse dignatur, ejns ut&« que membra nullatenus absunt. Si autem ei membra, electi scilicet onmes, generaUter a»* sunt, quanto magis gloriossissimus patronus nos- ter Benedictus, ejus adhaarens suos fovet dien- tes, eorumque precamina votaque salubria studet apud eumdem Altithronum commendare ? Quem utique tanto facihus nostram impetrare saln* tem ab eodem Deo et Domino nostro hand dn- bie credimus, quanto post beatot et lanctoe apo- stolos pr» cunctis pene terrigeiiisy et meritorom 887 LAURENTII CASSIN£NSIS SERMO IN VIGIL. S. BENED. gloria sublimatus, el miraculorum ingentium effi- A obsequio per stratam polico decoratam ornatQ, caciis eminentius exaltatus est. Denique merito- nun ejus insignia sic humanis omnimodo admi- randa sunt sensibus, ut eorum modulum nimis excellere videantur. Puerili namque sub sbvo sancti flaminis gratia potitusy ita senili factus est sapientia, ut relictis paternis opibus, spretaque pompa humana, quam quidem liberalibus maxime artibus studentes as- sequi tunc conabantur, postremo nutricis sibi ob- sequentis spreto solamine, ardnum peteret institu- tum. Callem quoque perdifficilem, tantum suis effecit sequacibus exemplo operum doctrinaque melliflua facilem, ut herilis vox passim experiatary qua dicitur : Jugum quidem meum suave est, et coelorum tripudians alta conscendit. Nempe di- gnum est, ut ejus amplectamur devota exultatiooe solemnia, quem e terris abstractom sua Christas ditayit munificentia. Non ab re est eom prsest^ ris sanctis devotius celebrare, cujus, diTina an- nuente clementia, quotidie experimur juTameD. Porro valde est indecens ut eum sua propna cod- cio, conatu quo valet, glorificare negligat, quem exterse qussque, proculque positee provincis, me- ritorum ejus spiculis iliustratflQ, devotissimis obse- quiis venerantur. Sed interim quibus potissimum hic noster beatissimus Pater delectari dignatQr ob- sequiis, ejus sanct» institutionis regula perlecta diligenterqueperscrustata,perpendamus quatenus onus meum leve. Nam cujus doctrina efiatuque b ejus sequentes tramitem deviis quibusque possi mirificOy imo prsecipuo exemplo tanta monacho- rum phalanx divinis se mancipavit preeceptis, nisi ejus, qui Deo praesule^ea quse luculenter et suavi- ter docuit, opere efficaciter adimplevit? Quam di- gnanter autem Deus ejus approbaverit famulatum, hinc liquido claret, quod eum, quem multis in exemplo vitfle proponere destinaverat, in cavemis montium diu latitare nequaquam permisit. Ut enim in ejus vita legitur, quam beatus Gregorius dulciter edidit, et primo cuidam presbytero refec- tionem sibi in paschali solemnitate prseparanti prflBcipere dignatus est, ut suum devotissimum fa- mulum in scopulorum abruptis inedia confectum inviseret, et postmodum subulcis et aliis quam- plurimis eum voluit manifestari. Digno procul p dubio sanctoque judicio, quatenus tam emicans virtutiun exempHs lucema, tamque prflenitens si- gnorum efficacia gemma, diu suB latibuli modio non esset occulta. Porro quanta sit eum comitata prodigiorum ef- ficacia, nullam scire diffido, cum utique tam sint insignia, ut post sanctos, ut prflefatum est, aposto- los, ei specialiter quodammodo a Salvatore dictum fuisse videatur. Majora his facies, credens in no- mine meo. Vere in ejus nomine credens, tot aUa- que exhibere miracula voluit, quem omnibus se- positis hujus labantis vit» prosperis, est ample- xus. Unde jure coelitus ei collata est virlus excelsa, qua utique examini cadaveri vitam orando resti* tuit ; et inter ceetera innumera, solo intuitu vinc- torum lora brachiorum dissoluit. Dolium quoque onmino vacuum oratu supplici lecylho manare potenter exhibuit. Placidum necnon puerum «quo- rea demersum in unda, sui pepli [sic] apparitione per Maupum seque beatum stabili reddidit solo : etreUqua quae pene toto orbi terrarum et noti». sftna et celebria fore non ambigo. Digne ergo a nobis suis scrvuUs debita celebratur solem- nitate, qm corporea tranquiUe deposita sarcma, ad aetherea transmigravit palatia, iUa susce- pturus meifabma praemia qufle humana «sti- matione propter sui magnitudinem plene noa possunt considerari. Merito quoque in ejus sacrosancta solemnitate spmtuaU tnpudiamus jubilo, quiyigilum cgmitatus mus vigUanter carere dumetis [sic]. tnter cstera nimirum qute celeberrima idem Pater edocuitins- trumenta virtutum, chfliritatem qufle est perfectio- nis vinculum, humiUtatemque quam constat om- nium reUquarum esse custodem virtutum, pneci- pue commendavit.PsaUendi quoqueofficiumquam caute moderateque, et ut ipsius utar elogio, qua gravitate nobis exhibendum prfleceperit, yestra charitas minime ignorat Dicit enim inter cstera : sic stemus ad psaUendum utmens nostra-conco^ det voci nostree. In quibus verbis luce clarius indi- cat, non se vocum dulcedine, immoderateque su- blimata cantilena, sed potius inspectione ris ver- borum, salubrique delectari compunctione. Studeamus itaque, dulcissimi firatres,in hacejns praecipua solemnitate charitate fervidi, mentisbu' miUtate decori, csuitUenflB suavitate salubriter compuncti,tanti Patris celebrare memoriam^cujus patrocinUs ubique mereamur muniri. Sed q^ sicut idem sanctissimus dlcit,ea qufle agendasunt, oratu debent inchoari, aUquantisper iUius suppli- cemus patrocinatui, quateuus devote coepta felici' ter consummentur. Igitur, te nostrum pastorcmf cernua mente, tuae flagitamus bidentes; ut nostri dignanter misertus, soUtas offeras cunctisatori Deo pro tuo grege preces ; ab antiqui hostis nos tuos fameUulos incursionibus pie tuearis ; charita- tis nos poUere virtute misericorditer facias; cba- rismatum omnitun affluentium clementerlargieris |. ttds cUentuUs, ac quandoque tuis nos facias ag- gregari coetUjus. Me quoque tui encomii prsBsom- ptorem Utterariee peritce mldus edoctum; famulo' rum sciUcet tuorum vernaculum ultimum, tuo, queeso, protege patrocinio, quatenus omnespa- riter tuo munere ditati, nostrorum impctrwn»' facinorum veniam. Interea nostree paginflB c^ breviter hujus exceUentissimi Patris nostri suifl' mam concludat. Sed quando nostra inertia faceto lepidoquc ser- mone hujus plene valet enarrare meritorum in^' gnia ? Cum etiam Plato vel Demosthenes eloquenti», sicut aiunt, torrentes, si ab Erebi faudbus, inquo cruciantur, resurgerent, tanti prfleconia Patris po- tius possent stupere quam loqui. Quandoquidefl» tanta pum tonantis clementiainsignivit beatitadinc 869 A6APETI PAPiE II EPISTOLiE ET PRIVILEGIA. ut et polica regnajostitiflB stemmate iaureatus pos- A sideat ovans, et sua pignora, quibus Cassinense beatur coenobium, a regibus terrse cemuo sum- missoque venerentur adoratu. Tantis enim mira- culorum prodigiis etiam nunc apud suum bono- rificum larem prfiepoUety ut ejusmodi rumoris tonitruum transmarinos ultramontanosque prin- cipes ad sui pertrabat potenter obsequium. Nec immeritQ sane terrenis a principibus venerabiliter honoratnr, qui regum omnium regi coUa summit- tens, in omni studuit vita sua dignissime famu- lari. Ipse siquidem per propbetam dignatus est poUiceri : ego glorificantes me glorificabo. Yere quidem insigniter bunc nostrum saoratis- simum Patrem glorificavit et glorificat, non tantum in asthereis regnis, sed etiam coram b hominibus in terris quo totus agnoscat orbis quanta beatitudinis gloria exaitatur, qui pro ejus nomine studuit in hac vita salubriter humiiiari. En ilium quem spelaca [spelunca] tenuerunt ali- quantulum latitantem, nunc paradisus retinet exsultantem ; et quem arva quondam habuerunt confectum jejuniis, nunc Olympi gaudia com- piectuntur tripudiis. Enillius vestigiis, quem olim sola Gampania noverat, nunc reges terree Utant devotissima oscula necnon permunifica munera. Jam nunc ergo, Pater excelientissime patrumy tuam cernui flagitamus clementiam, ut nobis opis tuee porrigas dexteram. Obstrue, qusBso, nostri misertus iniquorum (Cob. cicorum) ora crudelia qui tuas fraudulenter gestiunt ilhcere vernulas. Da solamen tuum^ Pater, tuis chentulis quos ad tuum imitandum callem pertraxisti clementius. Pande dignanter, poscimus, iter quo ad patriam pervenitur, quatenus ex tuo grege nuUum nancis- catur periculum ; ut oUm tibi coUata talenta com- muni Domino geminata de nobis restituens, du- pUci praemio potiri merearis. Nos quoque imme- riti per tuum interventum saltem evadamus suppUcium, quos ob meritorum qualitatem conse- cuturos ambigimus prffimium. Pr»stante Domino nostro Jesu Christo qui te. J^eatissime Pater, adeo subUmavit ut nuUo sanctorum (Ua cod,) post bea- tos apostolos inferior videaris ; ipso utique qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat per omnia sfficula ssBcuIorum. Amen. ANNO DOMINI DCCCCLVI. AGAPETUS PAPA II. NOTITIA fflSTOmCA. (Apud Mansi, conciUorum ampUssima GoIIect. XVIlI, 405.) Agapetus Marino successit, anno Christi 946, tempore Constantini YIII. Hic post multas synodos in causa Hugonis et Artaldi celebratas, Rhemensem archiepiscopatum Artaldo adiudicatum confirmavit. Brunoni Coloniensi archiepiscopo, Ottonis fratri^ pallium petenti concessit. DebeUatis ab Ottone rege magna victoria Danis. iisdemqpie in Ghristianam reUgionem acceptis, gratulatus est Hamburgensi Ecclesiffi, ejusque privilegia a majoribus accepta innovavit (Adah. lib. ii, c. 2). Huius tempore post obilum Lotharii Berengarius regnum Italifle invasit. Otto imperator vero ab Adelheide fiha Roaulphi reUctaque Lotharii uxore, et Agapeto pontifice, fugata tota Berengaru famiUa, pro suppetiis ferendis soUicitatus, Adelheidem reginam, olim Lotharii conjugem, uxorem accepit. Idem regnum integerrime defendit. Agapetus, cum novem annis, mensibus septem et diebus decem munere pastoraU bene functus fuisset, ex hac vita migravit AGAPEn PAP2S U. EPISTOL^ ET PRIVILEGIA I. AGA.PET1 PAPiB II PRIVHJEGIUH PRO MONASTEBIO S. SAL- VATORIS FULOENSI. (Anno 946.) Confirmatio privilegiorum qux Marinus 11 papa Fuldensi monasterio concessit, [CocqtielineSybullar.fprivileg.jamp.Collect.,!,^.] Agapetus apiscopus, servus servorum Dei, Ha- DAMARo reUgioso abbati venerabiUs monasterii Do- mini Salvatoris, et per te in eodem venerabiU mo« nasterio successoribusque tuis abbatibus in per- petuum. Summam gerentes solUcitudinem omnium vene- rabilium locorum^ quantum ex divino adjutorio possibUitas datur, de eorum stabiUtate satagerc stu- demus. Hoc namque studio, et divina placatur cle- mentia, et laus EecIesisB Christi procuratur ; nam mi AGAPETf fAPJE H pottorl ei iios fldttda pro impetranda Tenia delic-' A torum, eeternam pietatem audemus implorare : et ideo reverentia tua postulavit a nobis quatenus jam dietum venerabile monasterium Domini Sal- vatoris a sancto Bonifacio episcopo constructum in loco qui vocatur Boconia erga ripam fluminis Foldaha, privilegii sedis apostolicflB munimine de- coretur, et sub jurisdictione sanctffi nostroB cui, Deo auctore, deservimus EcclesiaB, constitutum nullius alterius EcclesiflB jurisdictionibus submit- tatur ! de qua re piis desideriis tuis faventes, hao nostra apostolica auctoritate id, quod exposcis, effectui mancipamus secundum privilegii seriem, quod ab antecessore nostro bonsB memoriiB Marino hujus almee sedis preesule inibi perpetualiter fac- tum nobis ostendere sategisti : et ideo omnem cu- juslibetecclesifiB sacerdotem in prffifato monaste- rio ditionem quamlibet habere^ aut auotoritatem, praeter sedem apostolicam prohibemus, ita ut nisi ab abbate monasterii fuerit invitatus, nec mlssa- rum ibidem solemnitatem quispiam praBsumat omnino celebrare ; ut profecto juxtaid, quod sub- jectum^ apostolicae sedi firmitate privilegii consis* tit, inconcusse dotatum permaneat, locisque, ac rebus, tam eis quas modemo tempore tenet, vel possidet, quam quas futuris temporibus in jura monasterii divina pletas voluerit angere e:^ donis, et oblationibus decimisque lidelium absque ullius personse contradictione firmitate perpetua perfrua- tur. De cffitero vero hoc deliberantes, decemimus, ut congruis temporibus, nostrae sollicitudini eccle- ^ siasticflB intimetur, qualiter religio monastica re- gulari habitu dirigatur, concordiaque convenienti ecclesiastico studio mancipetur, ne forte^ quod absit, sub hujus privilegii obtentu, animus gres- ausque rectitudinis a verae norma justitifle aliquo modo retorqueatur ; et neque regi, neque epis- copo cuilibet, vel comitl, vel aliaB magnse parvsB- que personflB licitum sit quamlibet vim inferre, sive aliquam controversiam facere in rebus et familiis ejusdem saepe dicti venerabihs monasterii. Auctoritate nostra etiam interdicimus^ ut nuUa femina inibi ingredi unquam prflesumat, nemo in eodem venerabiU monasterio, vel in cfleteris ejus locis placitum habeat^ nemo servos, vel colonos ad aliquod servitium astringat, illis tantum excep- D tis personis, quibus abbas ad utilitatem suee ne- cessitatis assensum prflebuerit. Eligendisibiabbatem, quando opus fuerit, fra- tres inter se potestatem habeant, secundum regulam sancti Benedicti sine ullius persoufle con- tradictione, tibique, dilecte iili iladamare, quia te bene eruJitum, et eloquentem virum novimus, varbum Dei prfiedicare auctoritate sancti Petri, ei Goncedimus, et prsBcipimus. Igitur statuentes apostolica censura decernimus per hujus decreti aoBtri paginam, ut quicumquecujuslibet Ccclesifle antistes, vel quacunque dignitate prfiedita persona hanc privilegii nostri auctoritatem, quam prae- rogativa principis apostolorum firmamus, te- merare priBaumpMriti ni«i eito resipuerit, ana- thema sit, et iram Dei incurrens^ a ooeta omnioffl sanctorum extorris existat, et nihilominus prsfati monasterii dignitas a nobis indulta perpetuallter inviolata permaneat apostolica auctoritate robo> rata. Qui autem oustos et observator hnjus uostri privilegii [adde exstiterit] benedictionem et gra- tiam a Domino consequatur. Scriptum per manns Leonis scriniarii saoct» Romanae Ecclesifle in mense Octobris, indietioDeT. Datum vir Kal. Novembris per manum Stephani, primicerii summfie apostohcae sedis, amio, Dei propitio, pontiflcatus domni Agapeti summi pon* tiiicis, et universahs papfle u, in mense Octobris, indict. V. II AGJLPETl PAPifi II EFISTOLA AD ATBNULFUM PRIKCIFEI BENEVENTANUM. (Anno 946]. Hortaiur tU monasterium S> Sophics mwachis Casinensibus restituatf [Apud Gattula, ffist. Cas., 53.] AOAPETus episGOpus, servus servorum Dei, An- NULFO, Beneventano principi, saiutem et apostoli- cam benedictionem. Officunostri consuetudo deposcit vigilantes, et diem judicii exspectantes, ut in melius proficiant, admonere, negUgentes corrigere, juxta illud apo- stolicum : « Argue, obsacra et increpa (// IVm. IV, 2). » Hinc in alio loco Dominus per prophetam dicit : « Si non annuntiaveris iniquo iniquitatem ejus, sanguinem ejus de manu tua requiram (Ezechy III, i8). » iNostrae igitur mentis benevo- lentiam a dilecto fiho nostro Balduino abbate audientes^ unde vfiilde gaudentes sunius, quod nos ad ecclesiarum exaltationem promptos audi- vimus. Sed quia nos constringit omnium Eccie- siarum pastorahs cura soUicite vigilare, sicut nobis noster spiritualis filius Balduinus, rcTe- reatissimus monasteriorum Pater^ retulit vestris dominationibus, in lK)no quod cceperatis non permansisse. Unde valde mceremus, el dolentes sumus, quod monasterium in honore sanctae So- phifle intra Beneventanam civitatem posiium, et sub ditione beati Benedicti Patris monachorum in Cassino monte constituto ab ipso suae construc- tionis exordio ita permanente, vestris autem tem* poribus audacter statuta regum, et universalium apostolicorum virorum prae ocidis non liabentes, jam dictum monasterium sanctfle Sophiee inaudita temeritate sub ditione monasterii beati Benedicti subtrahere non formidastis, sed eumdem monas- terium jam dictum Balduinus revereiidissimus ab- bas canonica auctoritate, etregum, et aposlolorujn prflBceptis legaUbus recoUectum in ipsiussancti monasteru ditione revocatum. Praede.essonau- tem nostro Marino pontifice eum ad se vocante idem ipsum monasterium invadere pwBSumpsi^ Us. Idcirco omnimodis monemus, et pro Chnsti amore obsecramus, ut jam dictum monastenum repetenti supradicto abbati in integro t^ddfi^ tii EPISfOai»' tf PWVILEGIA. dteb^ati*, ftt tflttHtk» diftmbtia««!io satitste Sdphiee A Cassin6nsi 6<«nobio Daoledtiam non fastrorom pwe- decessomim pbntlficum preeoeptis saneitum est> ita et vos sub' «oiathematis vin()ulo Hmodandunl Dihilomiiiu^ sciatis: 111. IV.' AGAPETI II PRITILEGIUM PRO PARTflENONE ESSENENSI. (Anno 946.) Partherumi» BsBenemis privileffiar petente Hate^ voiga abbatissai e tse vel construendse sunt infra tenDmot ittarum et aiiarum per oivitates et eastva^ cuiKttaqtM loca BeneventaniprincipatfisciitioBi snbjecta, et cpria renuistis venire^ et rationem reddere, cogiMyfi' muB, V09 noB per ostiura iotrasse^ sed furti^tf, ut fures et latrones alrunde irrapsisse, ct iMdebite epieeopftte ndnisteriiim neiivpa^* } eumqu« iNrr^ preesumptio surrexerity ut videtor^ vA pieiMfli qu» 9ubd>t» sunt sub dicteesi et«*«< episcopatiis ipsiiis BeneventanseproviDoi» oontr» institota. canontim per prwmiom et dstum degeroirt vot fti»l per ti- moniacam hieresim episcopos, ideoifiie eaeom* municamu» Vo» ex aMtoritat» B. Pelri apostoio» ram principisy of neqcie in eiadem plebibo», hoe est Triventin»9t TeiHiulAiHi eeclesia, epiacopakm catliedraiBw## praesomatist nec in nolla alia ecele- sia perftiiesom habeatis aliqood episcopalo offt'- eiojtn pcragere. Nos denique oognoscentee qood licet illod ab antiquis possessom est pontificibos, et omnia et parochiaa, et dioeceses integre Bcae* Ventano principatui retradimus, renovamos atqoe eonfirmamos eidem Joanni BenevoDtano epia* oopo, cgosqoe eaeceseoribot in perpetoom posai* dendom, a nostrorumque toccessorom noUo ali* qoid rainoendum, propterea admoOendo, man«- dando exeommunicamut^ auctoritate beati Petri apostolorom principit, ckrioot et ounctam ple* bem Thventinam et in Termolis conaittentem ut Bi.i«« slne gattaldeis minitterialibot teu clericot, vel popuIoB iptarum oivitatom protumpterit queerere topradictot Leonem oionachom et Bene^ diotum mque presbjrtcrom in iptit civitatibos ex- cipere ad pontificidem ordinem exercendom tob anathematis vincolo meneant constricti. Bi qoit aotem, quod non optamos, auto pretumpterit hsc qu8B a nobit ad laudem Dei pro ttabilitate jam diotffl Reneventanie Eccletiae ttatuta sunt re- fragare, aut in quoquam trantgredi, aot minoere terminot) sciat se anathematit vinculoinnodatum, tod tt oom Juda Domiiii traditore» et oom omaibos 895 AGAPETI PAPiE II impiis feterno supplicio condemnatum. At yero A qui pro intuitu observator et in omnibus exstiterit custodiens hujus nostri apostolici constituti ad cultum Dei respiciens, benedictionis gratiam a misericordiosissimo Domino nostro multipliciter consequatur, et yiUb fieternae particeps effici me- reatur. Datum per manus Stephani primicerii sanctae RomanfiB et apostolicae sedis, anno, Domino propi- tio, pontificatus domini Agapeti II papse in sacra- tissima sede beati Petri apostoli primo, ind. v. V. ▲GA.PETX PAPiB n EPISTOLA AD ADA.LGARIUM HAMBUR- GENSEM ARCHIEPISGOPUM. (Anno 948.) Junclionem Bremensis EcclesioB cum Hambur- ^ gensiy et caeiera Hamburgensis jura confirmaL Agapetus episcopus, servus servorum Dei, reve- rendissimo et sanctissimo Adalgario S. Uanmia- burgensis Ecclesiae archiepiscopo, tuisque succes- soribus in perpetuum. Gonyenit apostolicae moderationi pia rehgione poUentibus benevola compassione succurrere, et poscentibus animos alacri devotione impertire ; ez hoc enim lucri potissimum praemium apud conditorem omnium Deum procul dubio promere- mur, dum yenerabilia loca opportune ad melio- rem fuerint statom sine dubio producta. Igitur quia postulastis a nobis quatenus archiepiscopa- tum Hammaburgensis Ecclesiae totum integrum Yobis confirmaremus^ sicut a preedecessore D. ^ nostro Nicolao hujus apostolicffi sedis decretum est ; inclinati precibus Hadamari Puldensis abba- tis, apostolica auctoritate concedimus cum omni- bus generaliter atque specialiter locis ad eumdem vestrum archiepiscopum pertinentibus, scihcet omnia quae vestri antecessores suis laboribus ac- quisiverunt, vel etiam cunor aeternte patriae ibi a Ghristicolarum iideiibus largita sunt largiuntur ; cum' illis etiam, qui nunc suo tempore divina pro- tegentia ad Ghristi conversi sunt fidem, videlicel episcopis Danorum, Norvenorum, Suvevonum, nec non omnium septemtrionahum partium ; pallium quoque, et ejus usum in preenominatis a praedicto papa factis habendum tibi^ et omnibus successo- ribus tuis perpetuo decemimus. Deinceps vero D nulium archiepiscoporum, vel Coloniensem, vel alium quemlibet in vestra dicecesi ullam sibi vin- dicare deoernimus potestatem ; quinimo et ipsis et omnibusomnino suademus cultoribus rehgionis, ut adjutorium, et solatia vo is in omnibus admi- nistrent ; quatenus pro gratia hujus beneficii ple- nam recipere mercedem a Domino mereantur^ cum omnia, quee proficua ecclesiae probantur ex- hibere, et divinis non impugnantur praeceptioni- bus, efficienda et prsbenda omnipotentis Dei auo* toritate, et beatorum apostolorum Petri et Paali esse non dubitamus, et hoc nostro decreto decer- nimus, secundum preenominatae bonae memoriae Niooiai pap« sanctionem, et reverendissimi regis Ludovici votum, ipsas prsedictas dioeceses, Ham- burgensem scilicet, et Bremensem, non deinceps duas, sed unam esse et vocari ; omnem quoque adversantem vel contradicentem, atquc piis dos- tris studiis quolibet modo insidiantem, anathema- tis sermone percutimuQ, perpetiueqae ultioms reum diabolica sorte damnamus, ut culmen apos- tolorum, more prsedecessorum nostrorum, cau- samque Dei pio affectu zelantes ab adversis hinc inde partibus muniamus. Apostolica itaque aacto- ritate, et Bernhardo episcopo Alverstadensi, Thi- dardo Hisdenensis ecclesiae, et cteteris contermi- nalibus episcopis insuper jubemus et eos mone- mus, utte in omnibus adjuvent, quatenus sacer- dotale ministerium explere et animarum lucra Do- mino Jesu Ghristo facilius acquirere valeas. Ano- toritate ergo apostolica et censura sub divini jodi- cii obtestatione, et anathematis interdicto statui- mus, et nuUa persona magna vel parva, cujos- cunque ordinis, aut dignitatis sit, omniaquffiano- bis, vel preedecessohbus nostris ecclesise tuie el tibi concessa sunt violet ; quicunque autem muta- verit, vel in aliquo vioiare praesumpserit, nisiresi- puerit, auctoritate Dei, et B Petri, et nostra; qoi ejus fungimur vicariatione, perpetui anathematis vinculo sit innodatus. Qui vero custos et obserra- tor ejus ezstiterit benedictionis gratiam, etcadestis retributionis a justo judice Domino neo nostro consequi mereatuf. Scriptum per manum Arronis notarii regionarii, atque scriniarii S. R. E. in mense Januario, indictione vi. Data iv Nonas Januarii per manum Andreae arcarii sanctae sedis apostolicfl&insacratis- sima sede B. Petri apostoli, indictione vi. VI. AGAPETI PAPJS U EPISTOLA AD WlNDILGARDEl ABBi- TISSAM. (Anno 948.) Monastefnum Gandersheimense in Saxom cm; strucium^ sub protectione sedis apostoUcx reci- pitur variisque donatur privilegtis, [Apud Coquelines, Bullarum collecU I,25i.] Agapetus episcopus, servus servorum Dei, Wui- DiLGARDi, abbatissae venerabilis monasterii Gan- derescheimensis, construti ab Ottone comite de Saxonia, aliisque suae sortis abbatissis in peip^ tuum. Quoniam semper sunt concedenda, quflB ratio- nabilibus congruunt desideriis, oportet, ut devo- tioni conditoris piae conservationis auctoritas io privilegiis prsestandis minime denegetmr. Igituf quia postulavit a nobis Hathumarus venera- bilis abbas, ut per ejus interventum atque depre- cationem veslrum monasterium Ganderescheira situm juxta fluviura Aternam, apostolica aucton- tate vobis confirmaremus, sub jurisdictibne sanc- tee nostr», cui Deo auctore deservimus» ecclesiff^ constitutum, nuUius alterius ecclesiae jDrisdictio- nibus submittatur. Pro qua re piis desideriis fa- ventes [per] hanc nostram auctoritatem idi ^^ poscitur, effectui mancipamus, et ideo onmoQ^^^' 897 EPISTOLiE ET PRIVILCGIA. juslibet ecdesisB sacerdotem in praefato monaste- A rio ditionem quamlibet habere auctorltate nostra, prsBter sedem apostolicam prohibemus. Auctori- tate namque beatorum apostolorum Petri et Pauli jubemus ut nuUus rex audeat^ prseter licentiam yestram, monasterium aliquibus hominibus in be* neficium dare, ut profecto juxta id, quod subje- ctum apostolicce sedi firmitate privilegii consistit, inconcusse ditatum permaneat locis ac rebus, tam his, qu8B tempore moderno habet, vel possidet quam quse futuris temporibus in jure ipsius mo* nasterii divina pietas voluerit augere, et donis, oblationibus, decimisque fidelium absque ullius personae contradictione firmitate perpetua per- fruatur. Quando autem abbatissa ipsius monaste- rii de hoc saeculo migrayerit, nuili sit licitum, ali- b quam ibidem ordinare abbatissam, nisi ex ipsa congregatione, si talem invenerit, qu«e digna Deo sit. Et si fortasse ibidem inyenta noii fuerit, tum rex habeat potestatem talem ibidem ordinare ab- batissam quee digna Deo placere possit. Gonstitui- mus etiam per hujus decreti nostri paginam, ut quacunque dignitate praedita persona hanc nostri privilegii chartam, quam auctoritate principis apo- stolorum firmamus temerare tentayerit^ anathema sit, et iram Dei incurrens, a coetu sanctorum om- nium extorris existat, ut nihilominus praefati mo- nasterii dignitas a nobis indulta, perpetualiter in- violata permaneat, apostolica auctoritate subnixa. Scriptum per manus Stephani scriniarii sanctffi Romanee ecclesiae in mense Januario indictione r sexta. Bene yalete. Datum m nonas Januarias per manus Andrefle divini, respectus gratia, arcarii sanct» sedis apostolicffi, anno, Deo propitio^ pon- tificatus Agapeti» summi pontificis, Junioris,papa4, ki sacratissima sede beati Petri apostoli, secundo. VII. A6APETI PAPJE n PaiVILEGIUlf PRO MONASTERIO S. BO- NIFAOl FULDENSI. (Anno 948). Monasierii FuldensiSy « noviler renovati » privile- gia confifmat. [Dronke, Codex diplom, Fuld.^ p. 320]. Agapetus episcopus, servus seryorum Dei, Ha- DAMARO yenerabili abbati etper eum in monasterio a sancto Bonifacio primitus constructo atque no- yiter renoyato suisque successoribus abbatibus in perpetuum. Quoniam semper sunt concedenda qusB rationa- biiibus congruunt desideriis, oportet ut devotioni conditoris pis constructionis auctohtas in priyile- giis praestandis minime denegetur. Igitur quia postulasti a nobis quatenus monasterium Salva- toris asancto Bonifacio primitus constructum et a te noyiter aedificatum in loco Boconis erga ripam fluminis Fulda priviiegii sedis apostolicse infulis decoretur et sub jurisdictione nostra Deo auctore cui deservimus Ecclesiae con^titutum nullius alte- rius Ecdesiae juridictionibus submittatur : idcirco piis desideriis faventes hac nostra auctoritate id quod exposcitur effectui mancipamus. Et ideo omnem cujuslibet Ecclesiae sacerdotem yel episco- pum in praefato monasterio ditionem quamlibet habere aut auctoritatem prseter sedem apostoli- cam prohibemus, ita ut nisi ab abbate monasterii fuerit inyitatus, nec missarum ibidem solemnita- tem quispiam prnsumat omnino celebrare, ut profecto juxtaid quod subjectum apostolicfle sedi firmitate privilegii consistit, inconcusse dotatum permaneat locis et rebus tam eis quas modemo tempore tenet yel possidet quam quas f utuhs tem- poribus in jura ipsius yenerabilis monasterii divi- na pietas augere voluerit ex donis et oblationibus decimisque fidelium absque ullius personae con- tradictione firmitate perpetua perfruatur. Gonsti- tuimus quoque per hujus decreti nostri paginam utquicunque cujuslibet Ecclesiaa preesul, yel qua- cunque dignitate persona hanc nostri priyilegii chartam quam auctoritate principis apostolorum firmamus temerare tentayerit, anathema sit, et iram Dei incurrens a c«Btu omnium sanctorum extorris existat, et nihilominus prefati monasterii dignitas a nobis mdulta perpetualiter inyiplata permaneat apostolica auctoritate subnixa. Scriptum permanum Stephani notarii regionarii atque scriniarii sanctss Romanee Ecclesiffi in mense Januario et indictione vi. Datum ly Nonas Januarias. VIII. EPISTOLA AGAPBTI PAPiB II AD GERARDUM LAURBACBN- SEM ARCHIEPISCOPUM. (Anno 948). Dissidium ecclesiarum Laureacensis {hoc esl Pata^ viensis) et Salisburgensis componit. SaUshur" gensi occidentalem Pannoniam attrihuit; Lau^ reacensi,utpote antiquiofx benedictionis et sedis honoremfOrientalem Pannoniam, regiones Ava" rorum, Moravorum^ Sclavorum : potestatem U- bere prcBdicandi per omnes Sclavorum terras, episcopos ibi ordinandi, omniaque auctofitcUe apostolica constituendi, [Apud Mansi, Concil. XVIII, 405]. Agapetus episcopus, servus servorum Dei, fratri dilectissimo et reyerendissimo Gerardo sanct® Laureacensis Ecclesise archiepiscopo^ in Christo salutem. Petitiones tuas pro renovandis slve approbandis EccIesiaB tuAB privilegiis , yenerabilis Fuldensis monasterii abbas Hademarus, huc causa orationis veniens, cum magna benevolentia nostrsB expe- rientisB suggessit, pariterque jurgia et disceptatio- nes gravissimas inter te et Heroldum archiepisco- pum, pro utrinque suscepta in una provincia pallii auctoritate exortas^ flebiliter nuntiavit : quod et ipsi ex debita pastorali cura nimio cordis moerore dolemus^ detestabiliterque profanamus. Quippe sancta et universalis Ecclesia, cui auctore Deo pr8esidemus,a religiosis atque pacatis sacerlotibus suis, et in charitate non ficta solidatis, quasi toti- dem columnis innisa fuicitur ; discordemtibus au- temet adversum se hostiliter inflante superbia A^AMSi 9A^M H. «0» •Qimum tollaiit&a6,pr8a6eHun'tanti8.poDiificibus, A Petri «postQloram prinoipis abscl^UB, Dt archie- velutievulsiB suatentacuiis oasura,.noa sinemagno perioulo et yigods sui detrimento a {iroprio statu ooneutitur. Insuper etiam dum deforis inter vos pro pallii lionore peotinaciter hujusmodi oontentio axeDcetur : Agitur ut in fraterna aemulatione decor sacerdotii intus evacuetur. inde ergo^ Irater, officium nostrum illud esse perpendeotes, ne inimicitiarumfomiteinvobiBsuc- cresoente dissidium jsanctffi Dei ficclesiae^ atque seandalum sine consilii et utilitatis vestree respeotu diutiusikutriatur : adsequestrandumlitemvestram aooedimus nos arbitres^ ttam ex soHicitudine a do- mino regiminis injuncii, quam amborum vestra* Fum amore ad hoc permoti ; ita .videlicet ut et de piscopamus, et in culmen metropoUtaaum subli- mamus, et privilegia nobis transmis&a ^inaDu pro- pria munimus et corroboramus, ac rata esae k' mamus, denuoque tibi pallium cum prtesentiprair cepto secundum usum prius concessum, fittcce&- soribusque tuis perpetim tanendum tradimus. Jl- lisque ex amussi ita ad justitiam reintegratis, de- crevimus rixas vestras, et dissensiones prsf^ta ex causa derivatas dirimere, atque iafratemumamo- rem vos reconciliare, sicut utrique vestr^m modo susceptus servetur pallii honor illaasus, hortautes quatenusapostoliceinstituti, amodo nou in coq- tentioae et.flemulatione maneatis. Com^t^t quidem quod oaaooic^ singulijs provinciis wguii prdi- preahbataxsonflictus vestri.querimpnia*rationabih- ^ nantur metropoiitani* Proinde 4istrihuere atque bus judiciis rite justitieB satiafaoiamus, et vos om- ni explo^a controversia in «Iraternam concordiam Ghriato Bapderante revoocMaus. Notum est igitur, lilteviflque penesnos oojsojnea- datttm, quibus eoolesiaBum 'locis dignitas pallii ab hac -apofltolioa «ede debeatur. Lauriacensem au- tem urbem antiquitas metropoiitanam fore, .et^r- chiepiscopi sedam, oui saaotitas tua ipradesAe ,di- gnosoitur, eicut in pcivilegii^ autbenticis ad nos uaqufi aite direotis legimus, ita quoque inventis quibusdam exemplaribus ohart» vetustate admor dum attritis in archivio sancti Petri reperimus. Banc etiamin exordio nascentisEccIesiffi, etimma- niBsima«Chri8tianorum persecutione, a doctoribus 4eterminare i{a yobi^ parochia^, bonum etpa- oiticua;i eestimamus : vit diyisis dufU)us. Noiics regionis provinciis, Heroldo arcbiepiscopo ocd- deatalis Paononifie cur^ coiamiti^ur ^t custodia: tibi autem successoribusque tui^^ propter emeri- tam aatiquitatem.sanctHj Lauriac€^a&i«ecclesi«e,cui jure juniorum reverentia aasurgit, ia beaedictioms et sedis ordine pr^latis atque pranpositis, provi- deatiam.orientaiis PaaooniaB, regioQemque Ava- rorum atque Maratforum {2M) sed et Sclavorufli, qui modo Ghriatiaoi, vel adbuc per baptisma GhriatoJluGraadi sunt, ciiroumquaque manentiumj oredimus, aoatramque apoatoUoam vici}m in ii- lis partibus praedicandi, ot pro arbitrio vestro istius sedis cathoUoaeiideinovimusrudimentaper- ^ ubi opus est .episcopo^ coastitueadii omtua^^ cepisse ; et exinde a sucoedentibus preedicatoribus in auperioris atque inferioris 'Pannoniee provin- eias ejusdem hdei emanaase gratiam. Quibus etiam duabus provinoiis, illarumque pontiiici- bus, usque ad tempora ^unnorum non ahus, queuDn sanotee *Lauriaoenais .prsBfuit arohiepisco- pusy quorum barbarioa feritas non solum prae- dictam LauriaoeBsem oivitat^, verum etiam in cirouitu adjacentes regiones depopulavit atque funditus desolavit. Inde quidem oontigit, ut episcopi hac necessitate oompulsi, sede illade- aerta atque alio translata, siinul etiam arohie- pisoopalem ipaius isedis deserevent (honorem. Modemis autem, «nec multum retro elapsis temr poribus, vacante ab apostohco vicario fiawa- riorum regno^ Arno ]:mmu8 sanot» Salzbur- gensis EcolesieB subrogatur arohicpiscopus. Heae teetatur annosa memorialis saovis ^oiriiiii hisr toifia. 4fodo autem mortalibus propitiante Chrie- to, a}) hostibus sanetflB -Lauriaoensis Eoolesifie quiete et in habitandi seeuritate eonoesaa^ non alibi quam ibidem fraternitatis tu» cathedram oportet haberi. Quapropter reinthronizamus te eidem 'EoolesiflB sanctorum Patirum videhcetpree- deceesorum nostrorum, .sed et beatSB memori» domini Leonis papeB^ a quo excellentia tua paUio ac 'priviiegio donata est, sanctiones atque statuta axsequentes : ac saBpe dictam sanctam Lauriacensem Ecclesiam potestate et vice beati f{tM) HociMt lfora¥Oium, qui «tMarairi et Maraci, D disponere atque ordinare tali auotoritate atque potestate delegamus, ac ai ipsi pmseatei» af- fuisaemus. Quod si jam diotus Uerddus ar- ohiepisoopus deinceps, su^urumve.quiapiaffl suc- cessorum, minime difflnito .Umite conteatus, sed interdictam atque a sua potestate separatam dice- cesim repetere peryicaciter conatur, nec a prohi- bitee contentionis schismate per istas nostrasapos- tolicas traditiones atque determinationes compes- citur : ipse etiam pie concessa dignitatis munifi- oentia penitus privetur, atque secundum jus pris- tinum, superior Hannonia continuetur inferiori, atque tuffi tuorumque.auocessoffum ao^ F^P^ tuaUter subjaoeant ditioni. AUubea^nta^ autem aBsensumque preBbentes iAtia noatri^ «aluberrimu decretis benadioimus et oalhoiMcas appEobamus: sesisteiites.vero, atque ii^mave vel omoiao ptf* vertere contendentes, anathemate Maraoatlia sau- ot» Trinitatis distriote peroutimua) et apostolica aeatentia, qua mulctati Anania et Sapfaira exspira- vevunt, danmamuB, et cum bla^)hematoribussaD- otiSpiritus sempiternis cruciatibustpuaiendos des- tinamus. U. BPISTOLA. AOAPBTI PAPiB II AD A.TllAaDi;il ABEAnV GLUNUGEIVSEIf. Privtlegtum ablnUiw Oiuniaeentis, LApud Mansi, Conc. XVIU, p. 408.) Agapetus, servus servorum Dei, dilecto ^^ 901 EPISTOLifi ET rarVILEGIA. 903 ATMARDovenerabili abbatl monasterii Cluniacensis, A siderii, Ambariacum, et Saviniacum alodum, quen^ aedificatiinhonore beatorum aspostolorum Petriet Pauli siti in pago Matisconensi, et per te in eodem monasterio, tuisque successoribus in perpetuum. Convenit apostolico moderamini benevola com- passione pie poscentium votis succurrere, et alacri devotione his prsBbere assensum. Ex hoc enim potissimum preemium a conditore omnium Deo promerebimur. Igitur quia petistis a nobis, qua- lenus monasterium preedictum in illo statu quo a CuilJelmo duce per testamentum'manere decretum est, nostra apostolica auctoritate decerneremus, sanctse Romanse, cui Deo auctore deservimus, Ec- clesiBB subjectum esse : inclinati precibus tuis, tibi ad Tegendum concedimus. Itaque sit illud monas- Engelbaldus dedit, et alodum quem Waldo, ve- niens ad conversionem, dedit. Similiter et Ambe- riam, et ecclesiamS. Abundi, quam Artaldus mo- riens ad prsedictum reliquit ccenobium. Ecclesiam sancti Saturnini, cum omni alodo, quem Geraldus archiepicopus dedit praedicto coenobio. Et quia ordo monasticus summam desiderat immunita- tem : ila vobis concedimus, sicut locis sanctis ubl- que reverentia debetur, ut nullus vestra munici- pia, aut res quaslibet, sine veslro consultu distrin- gere, aut invadere ullo modo prfiesumat. Sane, ad recognoscendum, quod praedictum ccenobium sanctae apostoiicfe sedi, ad tuendum, atque foven- dum pertineat, denturper quinquennium x solidi. terium cum omnibus rebus, vel quas nunc habet, g Si quls autem contra hanc saluberrimam nostram vel qure deinceps ibi traditae fuerint, liberum a dominatu cujuscunque regis aut episcopi, sive comitis, aut cujuslibet ex propinquis ipsius Guil- lemi. NuBus ibidemcontra voluntatem monacho- rum praelatum els post tuum decessum ordinare proesumat : sed habeant liberam facultatem, sine cujuslibet principis consultu, quemcunque secun- dum regulam sancti Benedictl voluerint, sibi ordi- nare ; nisi forte, quod absit, personam suis vitiis consentientem eligere maluerint. Hoc quicimque voluerit, cum Dei zelo prohibeat. Decimas vero, quee olim ad vestras capellas pertinuerunt, et per modernam quasi auctoritatem, sive ^centiam, a quolibet episcopo substracta sunt, vobis ex inte- gro restStuimus. Capellas autem, si aliquse jam factre, velfaciendse inibi sint, ita manere concedi- mus, ut vestris ecclesiis nihil ex decimis niinua- tur. Hoc vero quod dilectus fihus noster Bruno episcopus de preedictis capelhs vobis concessit, ratum et firmum esse decrevimus in perpetuum. Prseterca, quidquid ex vineis, vel culturis ad ves- tram partem pertinet, partem quoque decimarum, ad hospitale vestrum pertinere sancimus. bimuj et de his rebus, quas percepturi estis. Hoc etiam quod Leobaldus, ad praedictum monasterium de- reliqutt. Simifl et illud quod Magiona, vel alicubus rebus, quse ad id monasterium pertinere debent. Confirmamus etiam nostra apostohca auctoritate abbatiam Cariiocensis ccenobii, quae eidem coUata est monasterio, abbatias S. Joannis, atque beati Martini suburbio Matiscensi sitas, nihilominus in perpetuum constare decernimus ad praedictum locum^ ut nuUus episcopus vel comes, vel ahqua persona inibi temerari ausu quidquam ordinare prsesumat, sine jussione rectoris jam dicti loci. Simihter censemus de Celsanicas Alodo Hecfredi comifis, quem filius noster Stephanus, justa lanoe causam examinans, pro omnium remedio Chri»- tianorum pnelibato delegavit 'loco. Pr«t6rea ▼illas omnes quee pertinent ad idem csenobium Ouniacense, soUditate apostolica roboramus, So- lustriacum videlicet, Caninias, Seneciacum, Ar* pagtacum, sanctum Viotorem, et Scociolas, Kaer- dasemscum, Dabormacum, et Piscatoriam, quam Osam vocant ; Tosciacum, et ecclesiam sancti De-> D constitutionem resistendo vcnire tentaverit, aul aliquid horum corrumpere conatus sit, et omnia quae in hoc privilegio sancimus non observaveriti, sciat se sub divini judicii obtestatione, anathema- tis vinculo «*.ternaliter, nisi resipuerit, innodatum, et a regno Dei alieiiaiKiuai, et cum diabolo siae fine cruciandium. Qui vero nostriB bujus saluber- rimse sanctionis cufltos et oibservator extiterit, a ChristjQ Domino beaediotiojaeiQ, et a saae^ «ipos- toiis mundi judicibus absolutionem hic et in futuro consequi mereatur. Scriptum per manus Leonis notarii xegis, et scriniarii sanctce Romauee Ecclesite, in mense Mart. per indictionem vii. X. AGAPETI PAPM H JBPISTOLA AO Jii^lLLlAmUlI ABftAfeil. (Anno -950.) iJonfif^mat sententiam Ottonis magni in materia immunitetis ^. Mawimim. [Apud Hontheim, ffist, Trevir., I, 2W.] Agapeti:s, servus servorum Dei, reverentissimo abbati Wiujario, totius charitatis exhibitionem in Christo. Nuntios vestrse almitatis ad sacrorum apostolo- rum limina, pariterque nostram apostolicam di- gnitatem directos^ Asolfum videhcet atque Gun- tharium cum magna benevolentia suscepiipus, ac illorum legationem preesenti omni Romano clero clemenler audiviipus. Scimus vero, ipsis referen- tibus, seepe ac multum vos vexatos a Ruotberto, quamvis in hoc minime^ in ahis tamen venerabih archiepiscopo, eo quod vobis commissum monas- terium sibi commiss^e ecclesise veliet subdere in- juste, nisi vos tuerentur hinc justum judicium ex regia dignitate serenissimi Ottonis prolatum, inde chartae Caroli Magni, atque aliorum antiquorum regum in medio recitatee. Ergo omnis ordo Romani cleri, annuente nostra apostoliea dignitate^ deore- vit ut super monasterio vestro, dico autem lllo quod in vicino Trevirensium murorum in bonore S. Joannisevangelistffi fundatum, sanctis sanoto^ rum confessOTum Maximini, Agritii atque Nieetii corporibus dicatum, immobiles pefmaneaAt sen- tentia^ in chartis conscriptae, Ottonis regis prse- 903 AGAPETI PAPiE II 904 cessorumque ejus, regum Francorum videlicet; ut A super Miliarias^ et pervenit ad crucem super cur- in prsBsenti et in posterum sub regia tafiitum po- testate permaneat, neque unquam ulli alteri per- sonee subjaceat, excepto abbati, quem ejusdem monasterii fratres communi concordia secundum reguiam elegerint. Si vero praedictus archiepisco- pus, aut aliquis successorum ejus, seu alius quili- bet fratrum, qui sunt, vel erunt in eodem monas^ terio, quietem impie, crudelitenpie turbaverit, nisi primo prsBsenti conscriptione, ac deinde ab apos- tolica dignitate admonitus resipiscat, non ut pastor, sed sicut mercenarius tractetur. Idcirco si in tam pertinaci duritia perstiterit, ad ultimum nostra apostolica auctoritate excommunicatur^ et insuper bonis regibus, ac ducibus, justisque tes, deinde ad Ghero Clarinto, et pervenit per sum- mitatem de Serra usque in rivo Merdario, et ab occidente ipsa Serrade Chero Glar«nto,et pervenit in rivo Merdario, et ducit usque in fluviom Tede, et a parte circi afih>ntat in strata publica quie ducit ad Duas Sorores, et pervenit per ipsam viam publicam usque in Litterano, deinde subtus sancto Felicio, et pervenit usque in alode sanctaB MarifiB^ et villa Tauriniano cum ipsa ecclesia sancti Fructuosi, cum decimis et primitiis, et eccle- siam sancti Martini de Clerano, et ecclesiam sancti Andreffi^ qusB est fundata in villa Catellano com suo adole, et villam de Torrente cum finibus et terminis^ sicut in scripturis vestris veridicis reso- judicibus resistentibus compos voti sui nunquam j^ nat, et valle Taresago et curtes, et cella sancti fiat. VincentLi cum suo alode, sicut in vestris oontine- tur scripturis, et alode Tonegale, Manzunculas, OceniaS; Tres-Valles, Lare cum ecclesia sancti Andreffi^ cella sancti Thom» cum suo adole, eccle- sia sanctiPetri quse est fundata in villa Inforcadis, Laguna cum sua ecclesia et alodiis vestris in his locis. In comitatu RossilionensC; in villa Miliarii, in Camelas, in Relano, in sancto Felice, in valle ventosa, in monte Auriolo, in villa Insula, in valle Locas, in Pulo Nadalino, in valle Vincano, et in SaorIa„Jn Arbussolas, et in Planicolas, et Inter- rivos, et in valle Molegica, in villa Orto Falgue- rias, in villa Arriano, u\ villa Folioliis, in Ver- neto, in Comeliano, in valle Foliano, in TaUe Scriptum per manum scrinarii S. Romanae Ec- clesiee. Data n Kal. Martii, indictione vm. Bene va- lete (249). XI. ▲GAPETI 11 PRIVILEGIUM PRO MONASTERIO SS. GERHANI ET MICHAELIS CUXANBNSIS. (Anno 950.) Canfirmat privilegia monasterii Cuxanensis. [Apud D. Bouquet, Recueil des kistoriens^ ix, 227.] Agapetus episcopus^ servus servorum Dei, Gonde- FREDO religioso abbati venerabilis monasterii sancti Germani atque sancti Michaelis, quod est situm in vaUe Confiuente in locum qui vocatur (Saint-Michel q Savrra, in Torre sindo, in Pino, et in Campelias, de Cusan) Coxano et post te tuis successoribus ab- batibus ejusdem monasterii m perpetuum. Cum magna nobis soUicitudo insistit et cura pro universis Dei Ecclesiis vigilandum ne aliqua necessitatis jactura dispendia oonsequantur. Igi- tur quia Soniarius religiosus presbyter et mo- nachus vice vestra ante nostram praesentiam veniens postulavit a nobis quetenus confirmare- mus tibi tuique successoribus abbatibus supra- dictum monasterium in integrum, cum onmibus finibus suis, terminis et adjacentiis, suisque omni- bus pertinentiis in perpetuum; inclinati tuispreci- bus, pro omnipotentis Dei et sancti Petri amore, jam dictum monasterium cum finibus et suis et in Segondaniano, in Juloss, et in Plazano, et in Angerro, et in Enne, et in Porciliarios, et in Evole in Altino. Et in comitatu Cerdeniense, in villa Sallagosa, in Onzes^ in Annes. In Feniole- tense, in villa Tavemulas, in Sauriniano, sive in Perolas, Yallemagna cum sua ecclesia, et in valle Stavia. In comitatu Bergitano, in ipso villare de Gilmari, in ipsa villa de Canes, et in cseteris locis ubicunque res monasterii rejaceni. Et in comitatu Rossilionense, et in valle confiuentis, et in comitatu Cerdaniense, et in comitatu Femio- letense, vel in fiergitano, in his locis supradictti et in comitatibus, quantum ipsum monasterium habet et in scripturis vestris continetur vel reso- terminis, sicut incipit a parte orientis, a fronte -^ nat, et in ante auxiliante Deo acquisituri estis. per summitatem Serrae quee pergit de Bovaria ad Jovem de Celerano^ et vadit ab ipso monte qui dicitur Laccarias, et sic vadit per ipsas Laccarias usque in monte Canigone, et a meridie afron- tat in monte Canigonis et descendit per Serra (249) SuspectGB mihi fidei semper visa est prsesens biula poQtificia^ prsesertim ratione formae ; sane cuivis in huj us aevi monumentis modice ver sato,f aci- le apparet eam illius saeculi stylum et usum Roma- nae curiae parum sapere. Quoa autem ad materiam attinet, nullatenus ea ad immunitatem ecclesiasti- cam, seuproprie dictam exemptionempertinere po- test; constat enim ignota illi sevo adhuc fuisse, exem- pta a jurisdictione episcoporum monasteria. Hoc observavit et probavit inter ahos Van Espen Jur. EccL Univ. P. in, tit. 12, c, n. 21 seq. Certe in cum finibus et terminis, limitibusque vestri mo- nasterii. Simul et concedimus vobis de vestris locis primitias et decimas, et oblationes recolli- gendas ad jam dictum monasterium cum onmi- bus suis pertinentiis... sanctse Roman» Ecdesi», conciUo Confluentifie in Treviris sfieculo x, prssen- tibus Carolo FranQiea et Henrico Germaniae regibus habito, legitur : « Quatenus ecclesice quorumcunqoe monachorum in singulis parochiis sitae episcopo- rum divinitus subdantur regimini,eisque obseijuia in exercendis ecclesiasticae curae negotiis soUicite exhibeant. Ipsi procul dubio monachi episcopi suis in omnibus obediant. » Unde apparet, Patres higus synodi supposuisse, monacnos episeopls sms eo tempore indistincte fuisse subjectos;nulla exemptos inter et non exemptos difierentia. 905 EPISTOLiE ET PRIYILEGIA. 906 CQi Deo auctore deservimus, yobis per hujus pri- A vilegii seriem vestrum monasterium et loca seu ecclesias ubiquc pertiDeotes, et a preesenti nona - indictione in perpetuum tibi tuisque successoribus servis Dei inibicommorantibus ccenobiticam yitam ducentibus stabilimus Dei cum timore regendum, detinendum, et secure atque quiete sub norma et apostolica tuitione permanendum ; sed sub nul- lius alius cujusquam potestatis subjicimus. Item apostolica auctoritate jubemus Christi fidelibus benigne secuodum Deum hospitio recipiendis. Et, tu cum ab hac luce fueris subtractus, a nulla per- sona ibi eligatur abbas secundum Deum a prae- dicta congregatione. Procipimus autem aposto- lica auctorttate, ut nulla magna parvaque persona ahquam vim aut invasionem in supradicto monas- b terio aut in suis rebus unquam facere praesumat Pro quo sub divini judicii obtestatione et anathe- matis interdictione promulgantes deccrnimus ut nuUi unquam nostrorum successorum pontificum^ vel nulla [praBsumat] hujus nostri apostolici privi- legii auctoritatem frangere. Nam quod non credi- mus^ qui aUter agere praesumpserit, sciat se excom- municatum et anathematis vinculis innodatum, et a regno Dei ahenatum^ et in voraginem tartareum- que chaos demersus cum impiis deficiat. Qui vero custos et observator exstiterit, gratiam benedic- tionis a Christo Domino Deo nostro multipliciter consequi mereatur. Scriptum per manum Leonis notarii regionarii et scrinarii sanct» Romanse Ecclesiae in mense c Decembrio per indictionem supradictam. Bene valete. XII. JlGAPETI FAFM II EPISTOLA AD WISADUM URGELLENSEII EPISGOPUM. (Anno951.) Ecelesix Urgellensis privilegia confirmat [Apud D. Bouquet ubi supra, p. 230.] Agapetus, servus servorumDei, reverendissimo et sanctissimo Wisado sanctae Urgeliensis Eccclesias episcopo, tuisque successoribus in perpetuum. Convenit apostolico moderamini pia religione pollentibus benevola compassione succurrere, et poscentium animis alacri devotione impertiri as- sensum. Ez hoc enim lucri potissimum praemium apud conditorem oomium Deum procul dubio promeremur, quando venerabilia loca opportime ordinata ad meliorem fuerint sine dubio statum perducta. Igitur quia postulasti a nobis quatenus supradictum episcopatum Urgellensis Ecclesiae cum omnibtts suis eedificiiSy seu et villis, ecclesiis, parochiis, casis, vineis, terris, campis, pratis, pascuis, silvis, saletris, arboribus, pomiferis, fruc- tifcris vel infructiveris diversi generis, puteis^ fon- tibus, rivis^ molendinis, piscariis aquis aquarum- que discursibus, castelhs, montibus, vallibus, col- libns, rupturis adjacentiisque eorum cultum vel Patol. CXXXIII D incultum, nec non et pertinentiam ejusdem epis- copii^ scilicet Cerdaniensis pagus, Libianensis, Bergitanensis, Paliarensis quoque, atque Riba- curcensis, Jestabiensis, atque Cardosensis, Ana- biensis ac Tirbiensis, et locis sanctse Deodatee cum finibus suis, et Fencris cum finibus suis, et Sub- monte cum finibus suis Confirmamus etiam et tertiam partem telonei ejusdem episcopii, cum pertinentiis mercati, vel cum omnibus ad ipsum episcopium ex suis omnibus locis ubicunque ge- nerahter et in integro pertinentibus infra supra- dictum episcopatum, a territorio Urgellensis, Cer- daniensis, Bergitanensis, PaUiarensis atque Riba- curcensis. Item et confirmamus tibi tuisque suo- cessoribus de ipsius supradicti episcopii locis et pertinentiis primitias et decimas. Necnon et ite- rum stabilimus ut nuUa quselibet persona cle- ricis vestri episcopii conststentibus injuste ad dis- trictionem aut ad injustam legem deportare cum laicali persona prsesumat. Nam cpiia supradictum episcopium cum omnibus rebus ubicunque sibi pertinentibus a Francorum regibus per praecepti paginam firmatum et solidatum est regaU auc- toritate, ita et nostra apostolica auctoritate fir- mamus, ut amodo et in antea quidquid vos ves- trique successores Icgaliter acquisituri fueri- tis futuris temporibus, ex praesenti anno Incar- nationis Domini nostri Jesu Christi 99i, decima in- dictione, inclinati precibus vestris, per vestra regaUa prsecepta ethujus privilegii seriem in per- petuum vobis vestrisque successoribus confirma- mus et stabihmus detinendum, possidendum^ et cum Dei timore dispensandum atque regendum ; ut nuUus rex, nollusque princeps, nuUus comesi nuUus marchio, nullus judex, neque ulla parva magnaque persona aliquam vim aut invasionem in eodem episcopio, neque in suis pertinentiis un« quam facere preesumat. Pro quo sub divini judicii obtestatione et anathematis interdicto promulgan- tes, decernimus ut nullus nostrorum successorum pontificum neque ulla magna parvaque persona audeat neque praesumat contra hoc nostrumapos- tolicum privUegium in aUquibus agere injuste, neque frangere tentet. Si quis autem, quod non credimus, in aUquibus frangere tentaverit, sciat sCi nisi resipuerit, auctoritate Dei et sancti Petri apostoU atque nostra^ qui ejus fungimur vi- cariatione, anathematisvincuUs indissoIubiUter in- nodandum ; et,a regno Dei aUenandum^ et cum diaboloet ejus atrocissimis pompis atque cum Juda traditore Domini nostri Jesu Christi incendio con- cremandum ; et in voragine tartareoque chaos de- mersus cum impiis deficiat. Qui vero custos et ob- servator exstiterit, benedictictionis gratiam et cce- lestis retributionis a justo judice Domino Deo nos- tro muItipUciter consequatur, et vit® aeternse par- - ticeps esse mereatur. Amen. Bene valete. Scriptum per manum Leonis notarii regionarii, atque scrinaru, sanctee Romanee nostrae Ecclesise, in mense Decembiio, in supradicto anno, iudic- tione supra nominata. 29 007 AGAPETl PAPiG n. M8 XIII. AGAPETl II PRIVILEGIUM PRO MONASTERIO S. MARl^ RIVIPULLENSl. (Anuo95r) [Apud D. Bouquet ubi supra, p. 229.) Agapeti^s episcopus, servus servorum Dei, Ar- NULLO religioso abbati yeaerabilis moDasterii sanctffi Mariae virgiais Dei geuitricis dominu; nos* trsp, quod est situm in comitatu Ausona, in valle Riopollensi inter duo Ilumina, et post te in eodem venerabili monasterio tuis successoribus in perpe- tuum. Convenit apostolico moderamini pia religione pollentibus benevola compassione succurrere, ac A anathematis interdicto promulgantes decemimus ut nec ma^na parvaque persona audeat neque praesumat contra hoc nostrum apostoiicum pri- vilegium iu aliquibus agere injuste, neque fjrao- gero teutet. Si quis autem, quod non credimus^in aliquibus frangere tentaverit, sciat se, uisi resi- puerit, auctoritate Dei omnipotentis, etsaDcliPetri apostolorum principis, atque nostra, qui ejus fuo- gimur vicariatione^ anathematis vinculis indis^o- lubiter esse innodandum, et a regno Dei alieoaii- dum, et cum diabolo et ejus atrocissimis pompis atque cum Juda traditore Domini nostri Jesa Cbristi ajterno iucendio coiicremaudum, et in vo- ragiuem tartareumque chaos mersus cum impiis defioiat. Oui vero custos et observator exstiteril, potentium animis alacri devotione impertiri assen- 3 benedictionis gratiam et coelestis retributioiiis a sum. Ex hoc enim potissimum prcnemium a condi> tore omnium Deo procul^dubio promeremur, quan- do venerabilialoca opportune ordina ta ad meliorem fuerint sine dubio statum perducta. Igitur quia postulastis a nobis quatenus supradictum monas- terium cum suis locis, videlicet ecclesiis, parochiis, villis, fundis, casis, casaUbus, terris, vineis, cam- pis, pratis, pascuis, silvis, garricis, areis, torcula- riis, aquarum viis, molendinis, cum suis caputa- quis et suis piscatoriis, cultum et incultum, sive etiam et in locis, et quantum in circuiiu ipsius monasterii habere dignoscitm% confirmaremus vo- bis, etc. Statuimus autem ut, quando abbas ipsius coenobii de hoc seeculo migravcrit, neque a regi- bus, neque a comitimus, neque a qualicunque per. r Sumario religioso abbati venerabilis monas justo judice Domino nostro Jesu Christo muilipli- citer consequatur, et vitee ffiteru«e particeps es^e mei oatur. Siuiptum per manum Stephani notarii regiooa- rii o.que scriniarii sanctee Eccclesiae Romans in mer. >e tDecembrio, indictione supradicta decima. Beiic vaiete. XIV. AGAPETI II EPISTOLA AD SUIflARIUM ABBATEV (Anno951.) Monasterii Crassensis privilegia confirmai [Apud D. Bouquet ubi supra, p. 231.) AgvPetus episcopus, servus servorum Dei, terii sona pro ^upiditatis pecuni?e causa, neque pro qualicunque favorisinanis gloria, ibidemabbas sit constitutus; seda cunctis servis Dei ejusdem su- pradicti ccenobii secundum Doum et secundum sancti Benedicti Patris regulam digna {>ersona eli- ^alnrabbatis.Situm namque est supradictum coe- nobium territorii Ausonis in valie Biopulleusi inter duoflumina. Itemetiam constituimus tibi tuisque successoribus de supradicti ccenobii locis et perti. nentiis primitias et decimas. Necnon et iterum sta- bilimus ut nulla qufieiibet persona menachis supras- cripti vestri coenobii consistentibus injuste inferre districtionem, aut adinjustamlegem deportare cum laicali persona prsesumat. Nam q^uia supradictum monasterium ubicunque cum suis pertinentiis a Fi*ancorum regibus per praeceptipaginam firmatum et solidatum est regali auctoritate, ut superius inser* tum est, amodo et inantea quidquid vos vestrique successores legaliter acquisiti fueritis futuris tem- poribus, a prsesenti decima indictione, inclinati precibus vestris, et per suprascripta regalia pree. cepta, et hujus privilegii seriem, ut superius mis- sum est; in perpetuum Yobis vestrisque socces. soribus contirmamus et stal irmus detinendum et amodo dispensandum atque regondum, ut nul- lus rex, nuUus princeps, nullus comes, nuUus mar- ohio, nullus judex,neque ulla parva magnaque persona aliquod damnum aut invasio: lem in eodem ccenobio, neque in suis pertinentiis unquam facere praesimiat. Pro quo sub divini judicii obtestationeet D sanci e Dei genitricis Maritie, dominffi noslrie, [quod est] situm in comitatu Carcassense, super llavio Urbionis, et pest te in eodem venerabili mo- nasterio tuis successoribus in perpetuum. Couvenit apostolico moderamim pia religiooe pollentibus benevola compassione succurrere, et posceutium aniniis cum alacri devotione imper- tiri assensum. Ex hoc enim lucri potissimum preemium, a conditore omnium, Deo procul do- bio promeremur, quando venerabilia loca oppor- tune ordinata ad meliorem fuerint sine dubio sta- lum perducta. Igitur, quia per vestrum legatum, videlicet Arnulfum humilem abbatem (Rivipullen- sem) postulasti a nobis quatenus monasterium so pradictum confirmaremus ; oum omnibus suis lo- cis, vtdeUceteccIesiis... viUabus, casis, terris,vioeis, oampis, pratis, pascuis, silvis, garricis, areis, et torcuiariis, aquis, aquarum viis, moiendims cm suis caputaquis et suis piseatoriis, cultum vei lo- cultum ; sive etiam et in his locis, in comitatu Ca^ oassense, viUam AgrifoUo, cum ecclesia s8n(^ Cyrici cum terminis et finibus suis, villam etian VerzeUano cum ecclesia sanctae Mariae et cum ier- minis suis, et viUam Cucuniano cum ecclesia saoc- tffi Mariae et terminis suis, medietatem etiaiD,copi (264) sanctae Pohmartiensis Ecdesiae et bibhothecarii summee sedis apostoUcae. Anno, Deo propitio, domni nostri Agapiti summi pontiti- cis et universalis junioris pp. in sacratissima sede beati Petri apostoli, nono et ind. suprascripta ter- tia decima (265). Ego Omnid sanctus sanctae Roman» Ecclesise jude X et nolarius sicut in dicto privUegio Garticino piro, dallo stesso scriniario Leoue, in c[uale per er- rore, credo, di chi copioUa dicesi scriptor S, R. C. in un'altra BoUa di Agapito del)'an. 955, stampata oranellaStoriadellaLinguadoca(/*rew?% t.lll, p.95). (265) Lo stesso probabilmente che in unaperga- mena dell-archivio di S. Maria Maggiore de 12 lu- glio 4309, si nomixia, notarius et nunc notariorum urbiscamerainus. Altri OgnlssantiRomaninel 4318^ ci dA il papiro che segue, e reca mons. Galletti riscrizione sepolcrale di unodiesse mortonel 4394 (Iscr. Rora. 1. 111, an. 20. n. 42) ; dice poi rAmideno chela nobile famigUa Omnia sanctus 6 la stessa che la Mancini ; le venne force si belnome dall^esi- mia bontA diuno, usandomolto i Latini ad imitazion de'Greci, che dicevano w«vt«, fxaTce, ir«irr«, o(rio?, etc. , ie frasi omnia. cuncta, in omnia^ per omniaj in omnibus.per cuncta, m cunetis^magnusj laulus, su^ W7 A6APETI PAPifi II 9» inveni in eoque legi potuit non cancellato, non abrasoy non vitiato^ viso, lecto et sic obscuitato diligenter coram discretis viris domnis presbytero Giptio sancti Apollinaris et Bartholomeo sanctae Mariae de Gaccabari, cleri urbis et RomanaB fra- temitatis rectoribus per sedem apostolicam depu- tatis, et eorum auctoritate decreto atque mandato et coram infrascriptis testibus litteratis ad haBC specialiter vocatis et rogatis, scilicet domno Jaco- bo archipresbytero sanctae Marifie in Via, domno i£gidio presbytero et rectore ecclesiaB sanctffi Lu- eicB de Confinio, et domno Raynaldo presbytero et rectore ecclesiaB sancti AndresB de Urso, domno Jacobo priore ecclesisB sancti Andrese de Co- lumna, domno Thoma canonico ecciesiffi sancti Laurentii in Lucina, domno Angelo Ronterii cano. nico ejusdem ecclesise sancti Laurentii, et domno Angelo Scholari nato domni Jacobi Consohni judi- cis. Sic de verbo ad verbum nihil addito vel de- tracto eatenus quatenus legi potuit scripti et iide- liter exemplatus sum ac in publicam formam redegi. Rogatu venerabilis et religiosi viri domni Matthei (266) abbatis venerabilis monasterii sancti Sylvestri de Capite in Urbe, ordinis sancti Bene- dicti et conventus eju^dem decreto etiam et auc- toritate atque mandato supradictorum rectorum sub ann. Domini 1267 indict. 5, mens. Julii 27. In quo quidem privilegio carticino suspensa erat bulla plumbea filo serico violacei coloris cui ab uno iatere cruce media hae litterse circulariter Ic- gebantur : Agapitus^ et in medio erat quoddam signum stellam quodammodo repraesentans, ex alio vero latere hse litterfiB apparebant cruce ibi posita : PAPiB. Locus f signi notarii. f Ego presbyter Gyptius sancti ApoIIinaris cleri urbis et RomanoB fraternitatis rector, habeus fi- dem huic publico instrumento fideliter exempiato ideo me subscribo. f Ego magister Bartholomffius de Caccabari, rector cleri urbis et Romans fraternitatis habens fidem huic publico instrumento iideliter exempla- to, ideo me subscribo. f Ego domnus Jacobus, archip. sanctffi Mari» in Via testis prffidictus me subscribo. ■}- Ego presbyter iUgidius, rector ecclesiffi sanctffi Lnciffi de t^oniinio prffidictus testis me subscribo. f Ego presbyter Raynaldus, rector ecclesiffi sanctiAndreffide Urso testis prsdictus me subscribo. f Ego Jacobus, prior ecclesiffi sancti Andreffi de Columna testis prffidictus me subscribo. f Ego Thomas, canonicus ecciesiffi sancti Lau- rentii in Lucina supradictus testis me subscribo. f Ego angelus Ronterii, canonicus ecclesiffi sancti Laurentii testis prffidictus me subscribo. f Ego Angelus, legum scholaris natus domni jacobiConsoIini judicis prffidictus testis me subs- cribo. blimis, sanctuSf ed, uorspov irptaTtpov sanctus omnia disseAurelioVittore (inCcesarc.9h omniasanctus avea detto Tertuliano nel libro deila Penitenza. A f Ego Jadobus, Consoiinus judex etnunc came- rarius judicum Urbis, habens fidem huic iaslra- mento et privilegio fideiiter exemplato me subs- cribo sub annis Domini millesimo ccLxxvii, ind. 5 mensis Augusti 26. f Ego Adenulfus, judex et rector judicumha- bens fidem huic instrumento et privilegio fideliter exemplato, me subscribo. f Ego Maximus, Petri Odonis judex et nuoc ca- merarius judicum huic privilegiofideliterexem- plato, me subscribo. XX. ▲GAPETl PAPA II PmVILBGlDM PBO HONASTERIO S. MARTI5I DE LENIS. B (Anno 955.) [Apud D. Bouquet, Kecueil des historiens^ IX 233.] Agapetus episcopus, servus servorum Dei, Sega- Rio reUgioso abbati venerabilis monasterii sancd Martini, qui vocatur Lenis, qui est in ripa de flu- mine Atace in valte Bolicarnea, et per eum in eo- dem venerabiU monasterio in perpetuum. Gum magna nobis sollicitudine insistit cura pro universis ecciesiis ne aliquam necessitatis jacturam sustineant, sed magis propriae utilitatis stipendia consequantur. Ideo convenit nospas- toralis tota mentis integritate procurare et sedule eorum utilitatum subsidia iUis conferre, ul Do- mino nostro omnipotenti id quod pro ejus Q sanctimoniis, honore etiam et laude atque gloria ejus divinfie majestatis, venerabilium ut nostro- rum erat contulisse locis, sitque acceptabile, nobisque ad ejus locum locupletissima miseri- cordia dignum hujusmodi pii operis insidere in sidereis conferatur arcibus remuneratione. Igitur quia petistis a nobis quatenus ecciesiam saoctff MarifiB quee est in Coronulas^ cum terris et vineis et cum omni redhibitione sua, pari modo et ecde- siam S. Stephani qu» est in Bolorda, item cum terris et vineis et cum omnibus pertinentiis suts ; simiU modo et ecclesiam S. Joannis qufieestiu Combreto, cum omnibus suis pertinentiis ; pari- terque et ecclesiam S. Petri quee est in Petralata, item cum terris et vineis ; verum etiam et viUam ^ de Buxo et Petrus, cum terris et vineis et silvis et aquimolis suis ; simiUter in viUa quae dicitur Cas- sanges, cum casis et vineiset terris, et medietatem de vUla quee dicitur Barosa, nec non in vico Ada- sate cum terris et vineis ; pari modo et villa que dicitur Artosol, cum omni sua pertinentia : pan- ter infra comitatu Feniolotense, et comilatu Ro- dense, et Rosselione, tufle reUgiositati....in perpe- tuum concedere deberemus. Ita sane ut a vobis vestrisque successoribus singuUs quibusque iodie- tionibus pensus nomine rationibus ecclesiasticis decem argenU soUd.... dcnarios duodecim difficul- tate postposita persolvatur de nostra mcliora- (266) A questo abate Matteo diresse quatln)le|- tere nel suo breve pontificato (Reg, in Arc^ ^^^' an. i, ep. 43, 62,207). 929 EPISTOLiE ET PRIVILEGIA. 930 tione seu definitione indifferenter vos sine dubio A procurantes efficiatur ; nullaque prffiterea ad dan- dum annue pensus a vobis mora provcniat^ scd ul- tro aclionariis sanctae nostrse EoclesiaB aplo tem- pore persolvant; statuentes apostolica censura, auctoritate beati Petri apostoiorum principis, sub divini judicii obtestatione anathematis interdictum ut QuUi unquam nostrorum successorum pontifi- cum vel aliffi cuilibet magnse parveeque personse ipsa prsenominata loca a potestate et Jitione jara fati monasterii auferre prsesumat. Si quis autem temerario ausu magna parvaque persona contra hunc nostrum apostolicum praceptum agere prce- sumpserit, sciat se anathematis vinculo inuodari, et a regno Dei alienum, et cum omnibus impiis aeterno incendii supplicio condemnatum. At vero q qui observator exstiterit prsecepti, gratiam atque miscricordiam, vitamque aeternam a misericor- dissimo Domino nostro consequi mereatur. Scriptum per manum Leonis scriniarii sanct e Romanie Ecclesise in mense Octobris, indictione xiii. Bcnevalete. XXI. AGAPETl PAPiB II PRiyiLEGIUM PRO MONASTERIO MONTIS CASSim. (Anno 955). Balduino abhati Casinensi ejusque successoribus monasterium S. Stephani in territorio Terraci- - nensi situm concedit. [Tosti, Storia di Monte Casino]. Agapetus episcopus, servus se rvorum Dei, Bal- p DuiNO dilecto filio, et abbati venerabilis monasterii Cassini Montis, et omnibus ejus regulariter intran- tibus in perpetuum. Convenit apostolico moderamini pia religione poUentibus benevola compassione succirrere, et justi desideni congruum impertire suffragium. Atque ideo quia postulastis a nobis quatenus con- cederemus vobis monasterium sancti Christi pro- tomartyris Stephani, quod per longam vetusta- tem in ruinis, et in desertis positum est cum ec- clesiis^ seu ceUis, aquis, rivis, cum terris, campis, pascuis, silvis, cultis vel incultis, et cum omnibus ad suprascriptum monasterium generaliter in in- tegrum pertinentibus, positum territorio Terraci- nense, et interhasfines. A primo latere casale qui vocatur Yorke, et casale Clevini ; a secundo latere pedto montis devolvitquomodoascenditperpedem montis sub ipso monte, per pedem montis sancti Lacui; et veluti vadit in monte de Campilla, et per rivum Balani, et montem de Montania, et casale Rustizanu et Tauri. A quarto vero latere casale Sa)Iissanu, et Plage, et Baleranum usque in rivo David et revertit in casali Barkas. Juris sancte^ Romanse, cui Deo auctore deservimus Ecclesiae, vobis tenendum perpetuis temporibus concedere deberemus, inclinati precibus vestris per hujus praecepti seriem supra scriptum monasterium cum omnibus adeum pertinentibus, sicut supra legi- tur, a prsesenti quarta decima indictione vobis Yestrisque successoribus in perpetuum vobis con- 0 cedimus detinere deberi; statuentes atque pro- mulgantes sub divini judicii observatione et ana- thematis interdictione, ut nulli unquam nostrorum successorum pontificum, vel alias cuilibet magnso parveeque personiB subtrahere prsesumat, quse ipsum locum ad restaurandum, et ad pristinum gradum revocandum^ a nobis per remedium ani- mffi Stephanise spiritualis nostrfie Hliee recepistis. Si quis autem, quod non optamus, temerario ausu contra hoc nostrum apostolicum praeceptum ire tentaverit, sciat se auctoritate Dei, et beati Petri apostolorum principis anathematis vinculo inno- datum, et a regno Dei alienum. Qui vero pio in- tuitu custos, et observator Imjus nostri apostolici constituti in omnibus exstiterit, benedictionis gra- tiam, et misericordiam a justo judice Domino Deo nostro consequi mereatur. Scriptum per manum Acritioneri scriniarii sano- ctffi Romanffi Ecclesiffi, in mense Octobrio, indi- ctione supra seripta, quarta decima. Bene vaiete. Data septime decimo Kalendas Novembris per ma- num Andrcffi divini, respectu gratiffi, arcarii san- ctse sedis apostolicas. Anno, propitio Deo, ponti- ficatus domni Agapiti, summipontificis,etuniver- sahs papffi, in sacratissima sede beati Petri apo- stoli, anno decimo, in mense, et indictione supra- scripta. XXII. AGAPETI PAP^ U PRIVILEGIUM PRO CELLA S. MARLE ET S. HUNNEGUNDI3 HUMOLARIENSI. (Anno 955). [CoIIiette, Mimoires du VermandoiSy I, 563]. In nomine sanct» et inseparabilis Trinitatis: Agapetus, Christi adminiculante misericordia, san- ct» Romanffi sedis antistes. Si sanctis petitionibus prffistabiles voto piorum assensum prffibemus, voluntaii Domini nos milita- re credimus. Ergo notum sit universis catholicffi matris Ecclesiffi filiis, quod misit ad nos filius noster glorioste indolis puer, scilicet Lotharius rez Francorum, paternitatem nostram humiliter obse- crans; ut quamdam cellam in pago Yiromandensi sitam, in honore beatn Dei genitricis Hariffi, et sanctse Hunegundis virginis constructam, aposto- licffi auctoritatis prffisidio muniremus, quam sug- gerentibus genitori suo Ludovico videlicet regi, et sfbi ipsi ffique regi, comite Adalberto, et idoneo satis viro Eiberto, qui eamdem abbatiolam jure beneficii possidebat, ad sacr» religionis venerabi- lem cultum erigere conatur, atque regi» potestatis prfficepto corroborare nititur: cujus petitioni con- gaudentes, ecclesiastici vigorismanum exerimus; et ex aqua fulcimur auctoritate prfficipimus ut prffifatam abbatiam nemo unquam sfficularium possideat, neque ex rebus ejusdem cellffi quid- quam sibi aliquis usurpet^ non rex, non comes, non episcopus, nec quilibet princeps, quacunque potestate prseditus, nisi forte tuendi et defendendi causa^ et hoc non nisi ejusdem loci regularis abbatis fiat permissione. Si quis vero pro hacadi- piscenda pecuniam, vel quod libet munus regi m S. ODONIS ARCHIEP. CANTUAR. 93! aut cuilibet principi dederit, sive ppomiserit, subin- A suis ; Eudoidi curtis cum appenditiis suis ; Cavinia- ferendffi maledictioni subjacebit. Sit ifritur eidem cellv abbas« secundum regulam sancti Benedicti oonstitutus, et nionachi reguiari districtioni sub- jecti, quos de rebus ejusdem ceUm aliquod dispen- dium perpeti, cum omni imperio prohibemus. Res argo ejusdem ecclesise sunt Humolarias Tilla, in qua cella constructa est,cum mansionibus cunctis ad 86 pertinentibus: Merulti curtis cum adjacentiis cus cum mansis ad se pertinentibus. In viUa qus dicitur, Frisia super fluvium Summam, (hKxieciio mansi quos pro commoditate piscium ei(ieu) ec- clesiae perpetualiter liabere liceat Si quis vero contra hujus apostolici privilegii tutelam aiiqmd moiitus fuerit hunc excommunicaoius ut sub liujus anathematis vinculo poenaiiter imio datus, sit anatheu a maranatha. Fiat, fiat. ■HH ANNO DOMINI DGGCLXI. SAN(:TUS odo ARCHIEPISCOPUS CANTUARIENSIS. VITA SANCTi ODONIS Auctore^ ut videtur, Osberno monacho CantuariensL (Apud Mabil. Acta sanctorum ordiiiis S. Bened. ex manuscripto codice Thuano-Colbertino). OBSERVATIONES PRvEVLE. i. Etsi hujus Vit« acriptor antiquitatem vel ex B manuscripto codice sapiat, non tamen ejus nomen setatemve signat codex Thuano-Colbertinus, ex quo hanc Vitam descripsimus. Is auctor mihi vi- detur esse Osbernus Cantuariensis monachus sub Lanfranco archiepiscopo, qui Osbernus de Vita Odonis Cantuariensis archiepiscopi iibrum unum scripsisse apud Pitseum memoratur. Incertum est an Willelmus Malmesburiensis hunc hbellum pras oculis habuerit in concinnando Odonis elogio, quod libro i de Gestis pontificum Anglorum inse- ruit. Dubitandi ratio inde petitur quod Willeimus in nonnuUis rebus, levioris tamen momenti, cum Osbemo [sic eum vocare interim hceat) non con- venit. OsDernos quippe ait, Odonem suee electioni in sedem Cantuariensem repugnantem non prius consensisse^ guam missis Floriacum legatis aoba- tem arcessierit, quia eum ad monachatum indita euculla initiatus luisset : WiUelmus habet Odonem, transito mari, apud Floriacum monachilia acce^ C pissCy Osbemo Gervasius Dorobernensis monachus Willelmo Bromtonus suffragatur. Osbernus addit Odonem mortuum ecclesiae custodi apparuisse, ut Elfsinum, in Cantuarise cathedram simoniace in-* trusum, verbis suis compesceret : Wiilelmus Elfsi- no ipsi factum ostentum tradit. Ad htec quaedam Willelmus commemorat, ut de sancti Wilfridi facta per Odonem translatione, aliaque nonnulla, de quibus Osbernus silet. 2. Ambo in id conveniunt, defuncto Vulfhelmo Cantuariorum antistite, cum regis ac populi vota in Odonem concurrissent, hanc constantiusj tU qui nondum amicisset monachum, renisum fuisse, ne morem majorum ambitione sua turbare videretur» Nullum enim ad id tempus, nisi monachili sche^ mate indutum archiepiscopum fuisse, inquit Wil- lelmus, quod aliis verbis tradit Osbemus. Godwi- nus sectarius errorem voeat, atque certum esse Nothelmum ahosque nonnullos seeculares, ut vo- cant, presbyteros Cantuariensi Ecclesi.-e anle Odo- nem prflBfuisse. Verum nuUo argumento id cerlius rescire potest Godwinus, quam Odo ipse aut Wil- lelmus, primorum temporum viciniores: nec constat Nothelmum monachatus expertem fuisse. Beda quidem in prsefatione ad Historiam Anglo- rum Nothelmum auntaxat religiosum Lodinensis EeclesicB presbyterum vocat: at hoc nomine do- nare solebant monachi sacerdotes; et Bedaips- in epistola ad Nothelmum illum, venerabilem frd- trem nostrum Nothelmum pmfty^erwm appellat; quee verba monachum designant potius quam presbyterum saecularem. Honachum induit Odo, simulque ipsa monasticarum vestium susceptioDe professus est sub annum 937, guo tempore Flo* riacense monasterium ad strictiorem regulse oui- tum revocatum fuit opera Odonis abbatis Cluni^- censis. Ab eo itaque Odo monasticum habitiutt suscepjerit, prsetermissis Cantuaritis aliisiqaeAn- glicanis monachis^ quorum abservantia in tanta opinione tunc non erat. Eadem causa Oswaldum atiosque Anglos iUexit ad cGenobium Floriacense, ex quo Abbo in Angham roissus est non minus causa pietatis quam eruditionis. 3. Inter aha Odonis facta, quorum in seauenti u- belio nuUa mentio esLprflecipuum videturilludquoil de corporis sancti Wilfridi episcopi Eboracensis translatione ab eo Cantuariam procurata legitoj tum apud Willelmum,ubi de nosti*o Odone,tum apod Eadmerum in libro de Vita S. Wilfridi, edita m parte prima Ssecuh III Benedicti, pag. 226 612:.. Addit Willelmus curasse Odonem, ut heroicomelro Wilfridi Vita texcretur ; idque exsecutum foi^^se Fridegodum quemdam, cujus poema Pairoi^ nostrx, tom. CXXXIII damus* Subdit WiUfllmu* m vrrA m synodalem Odonis epistolam ad sufEraganeos A suos tempore Edmunai regis directam, qiia eos hortatur, ui ne tepide tt negligenter in regimine animarum converseniur, qua in epistola Odo non mediocre, ut Willelmo visum est, litterarum dedit indiciumt sed majus pietatis ac sollicitudiiiis pasto- ralis. Haec epistola aD eo scripta~est, ut puto post constitutiones abipsos latas subeodem rege, apud Spelmannum editas, in quibus cavetur de omcio regis, cleri et magistrataum. In -capite 6, mona- chos hortatur ut in omni humilitaie et obedientia die nociuque vota sua a^limplere studeani, perma- nentes in timore Dei in ecclesiis, ubi se voto con- stHnxet^nt. Non sint vagabundi, neque gyrovagi^ qui nomen monachi desiderant, officium autem ejus contemnunt : sed secundum exempla aposio- lorum, per habitum humilitatis^ laboHbus ma- nuum, et tectione sacra, et continuis orationibus se exetcenles. Ad hcec Eadmerus in prologo ad Yitam sancti Wilfridi memorat Odonis libellum B nostri de Vita et conversatione ipsius Wilfridi. Sed hbellus iste sine dubio non aUus est quam Fride- godi carnien, cui in codicibus nonnulTis praemissa est Odonis epistola, in gua haec verba : igitur ve- nerabillxmas beati confessoris Christi Wilfridire- liquias indecenti senttnosw voraginis situ marci- das, imo (quod dictu quoque mtticulosum esi)pn^ latorum horripitationeneglecias, cum indefavente Deo, scilicet a loco sepulcri ejus, quidam transtu- lissent, reverenter excepi, atque intra ambitum metixipolHana;, cui gratia Dei prmsideo^ collocavi. Itaque iantse tamque Deodignx affinitatis delecta- tus vicinitate, et editiore eos entheca decusare, et excerplis de libro Vitae ejus floscutis novo opere pretium duxi catmine venustare, id est per Fride- godum : quod tamen Eadmerus, et forsw alii nonnuili« Odoni tribuerunt. Nescio an certiora sint (lua^ de aliis Odonis scriptis habet Pitseus, qui ei insuper tribuit Hbrum unum ad Floriacenses pro nepote suo Oswaldo; alium itemde reali prsesentia corpori Christi in Eucharistia, itemque librum unum epistolarum, et aliumdiversorum poematum. 4. Quod superest, Eadmerus, WiUehnus Mal- mesburiensis; Matthaeus Westmonasteriensis, alii- que Odonem sanctum vocant, et post eos cardina* hs Baronius in tomo X Annalium, tametsi in Mar* tyrologio Romano locum non habet Odo. £um die quarta Julii ad Dominum migrasse ex Capgrarlo aliisgue scriptoribus Anglicis Maiheuvius docet,non septima Februarii, qua die de sancto Odone agit Molanus in Additionibus ad Usuardum. Laudatur mazime in sequente Vita S. Dunstani per Osberaum. Odo paganos parentes relinquit. { . Venerabilis Christi confessor Odo, nobilibus sed paganis (267) parentibus oriundus, sicut rosa e spinis floruit, vel (juasi pretiosum de vilibus va- scuhs aroma processit. Nam ex impia iUa senato- rum multitudine fertur genus habuisse, quce olim sceleratissimum preedonem Inguarem comitata, navali mnnu in regnum Anglorum est advecta. Hos ille nativitatis principes sortitus^ et eorum ac- curatissima educatione pueriles annos translatus, G festinabat Christianorum conventicula indesinen- ter adire^ divinos qui ab illis dicebantur sermones magna animi oblectatione audire, donumque re- vertens quae audierat parentum auribus sedulo in- fundere. Super quibus bonorum studiorum pri- mordiis pater impius impie irritatus, prohibeat ouinino ne Christum nominaret, neve paternas institutiones Christianse religionis veneratione im- mutaret. Verum iUe, prohibentis imperium peni- tus despiciens^ magis ac magis Ecclesiae limina terere, et divini Verbi intento animo semina perci- pere, et quae coeperat absque pavore domi nun- tiare. Hinc iterum pater supra humanum modum exasperatus, gravissima illum correptione afiOigit, jusque hwreditatis, quod ad illum lege primogeni- ^ torum venire debebat, subtrahit. Tum puer exsul- tans in Domino quod talem pro ejus nomine pro* scriptionem subiret in terra propter quam ascri- bendum se esse consideret in coelo, dimissis pa- rentibus, parentum divitiis, nudus et omni mun- dano decore privatus aufugit. Athelmum adit; titteris studet. 2. Adito itaque duce quodam, nomine Athehno, qui tempore regis Eluvredi et Christianissimus, et inter caeteros optimates regni Anglorum unus de sublimioribus erat, postulabat se ilhus potentia et auctoritate a parentum suorum furore defendi. Qui bona adolescentisindole gaudens,nec dignum (267) Nempe ex Danica feritate, ut scribit Wil- |elmus, Bromtononalione Danti^.^ero coj^nomen aliquatenus esse judicans, ut tale decus paganis ritibus sub patris imperio deserviret, paterno af- fectu illum suscepit, defensione munivit, auxiliis necessariis simul et non necessariis fovit, deinde Graeca ac Latina lingua magistris edocendum tra- didit, quarum hnguarum plerisque tunc temporis in gente Anglorum usus erat, a discipulis beatffi memoriae Theodori archiepiscopi profectus ; factus- que e^t in utraque lingua valde gnarus, ita ut pos- set poemata fingere^ prosam concinnare, et om-^ nino quidquid ei animo sederet, luculentissimo sermone proferre. Ordinibus initiatur, 3. Post hac sacramento baptismatis renatus, ciericali tonsura decoratus, usque ad subdiacona- tus ministerium domini sui admonitione perdu- ctus est : in quo gradu per aliquot annos ita san- ctitate vitae et prsedicationis sinceritate poUebat, ut quicunque iUum agnosceret, Spiritus sancti tem- plum esse non dubitaret ; omniumqne testimonio dignus esset qui ad altiora Ecclesi» ministeria, licet setas ejus (quantum ad instituta canonnm spectat) hoc prohiberet, provehi deberet. Unde suasus a domino suo ut ad sacerdotium se sineret transferri, quatenus ab illo divinum quotidie ofFl- cium audiret, cujus vitam castissimam, manus vero munditise plenas agnovisset, iUe, objecta im- matura aetate, quantum potiut obstitit. Postmodum vero, ratione simul et antiquorum exemplomm auctoritate victus, rehgioso desiderio cessit ; levi- ticam stolam humero circumdedit^ parvoque tem- pore elapso summorum quoque mysteriorum sa- crator accessit. Ex quo tempore tam ipse dux quam caeteri pene omnes regaiis palatii principes in summa eum veneratione habere ; secreta male actffi vitae ei aperire, et de his emendandis ejuB consilio libenter credere. tribuunt nonnulii fide digni, teste Maiheuvio, sed recentiores, quos inter Pitseus. 935 S. ODONIS ARGHIEi». GANTUAR. Romam aditeum Athelmo, eumquetanat, In An- k Dei famulura esse oertissime agnitum, suis cum gliam reveiHitur. 4. luterea dux regi suggessit habere se deside- rium proficisceudi Romam etsauctis apostoiis ibi- dem supplicaudi : moxque regia licentia simul ac muuificentia donatus, adjuncto sibi venerabili presbytero Odone, cum magno comitatu profectus est. Sed cum itiueris aliquantuium peregissent, acerba tactus infirmitate acriter coepit eegrotare, adeo ut vix reciproci flatus posset aera spirare. Cumque per sex continuos dies et languor aug- mentum, et commeatus aeciperet detrimentum, septimo jubet omnem turbam ccBpta via progredi, solo Odone secum reteulo, cujus ope in praesenti periculo maxime indigebat. Quem ad se post re- amicitiis jungit, ac secretorum suorum prs ciete- ris couscium facit. Fit episcopus SchirehumenxU, B. Inter hec sedes episcopalis, qu» tunc tempo- ris Scireburne, nunc autem Seriberic est, pastore viduata est. Sciens itaque rex Odouis vitam poDti- ficatu omxuno dignissimam, eum de sQscipieado episcopatu interpellare, ac ut ovium Dei pasior apostolicus loco defunctifieri acquiesceret,magno coepit studio renitentem obsecrare. Quid moror? Tandem Ecclesiee ac regiis precibus victus, quod sibi nimium grave testabatur, pontificale officiam in prsefata Scireburnensi Ecclesia pontifex factus administrare consensit. Prsesidebat his diebus lictos illos flebili voce clamatum, orat ut pro sui 3 loco, dignitate, auctoritate et offi6io^ Ecclesie liberatione Domino preces efiundat, referens se indubitanter credere quod nihil ei divina pietas denegaret, quem a puero magna gratia acceptum haberet. Tum venerabiiis Odo, animo ad Deum erecto, toto corpore terra procumbit, magnosque divinae clementiae singultuum ioibres effundit ; surgensque de solo postulat sibi repietam viuo phialam deferri; super quam invictoe crucis signa- culum edens, humiliter vinum viro porrexit, atque utin Domino per omnia con&deret iideliter admo- nuit. Bibit itaque homo quod erat in calice, et eo- dem momento cum redderet phialam, redditam sibi onmimodam sentiebat medelam. Proinde cur- vatus ad genua presbyteri, gratias refert, ascen- Cantuaneusi vir bonus et strenuus, Wlfelmus no- miue, qui huic regis, cleri ac plebis electiooi ani- mo libenti consensum attribuens, eum pro suo jure in illam^ ad quam electus erat, pontificii di- gnitatem debito cum honore sacravit. Sacratus autem et insignibus sacerdotalibus sacerdotaliter infulatus, quam gloriosum Deo habitacuium se preebuerit, quam erga animarum sibi commissa- rum lucra soUicitus fuerit, nescio utrum aliquis digne valeat eloqui, quantacunque sagacitate preeditus ingeuii. Unde quid de illis simpiicltas puree mentis advertere possit, scribere nolo : tan- tum opera miserentis Oei quae in servis suis pla- cita sibi simplicitate inhflerentibus operari in be- soque equo prsemissos comites volucer insequitur, q neplacito suo dignatur, eis consideranda propono quos celeri cursu viam terentes sequenti die im- pigro et ipse volatu attingit. Viso autem illo om- nes pree gaudio lacrymas fuudunt ; sed preestitee salutis auctorem cognoscentes amplius mirantur. Romuleam igitur ad urbem usque progressi, et inde ad patrios lares fehciter reversi, immensam tum regi^ tum caeteris in palatio degentibus in ad- ventu suo laetitiam preestant. Ethelstano regi fit charus. 5. Post dies duce ipso, ac post ducem preefato rege de preesenti vita sublato, Eduardus, filius ejusdem regis, in regnum successit, et illud pluri- bus annis prudentissime rexit : in cujus diebus Anno 93% paganis superiorem prcBStat Etielstor num, 7. Anno inter haec Dominicee incamationis noa- gentesimo tricesimo (268) octavo, regni autem Ethelstani victoriosissimi regis quartodecimo, con- gregatus est adversus regnum Anglorum immen- sus paganorum exercitus profanis legibus sois subjugando enervare, et enervando volens anni- hilare sacratissimas quas AngU servabant leges Ghristianorum : quibus nominatus princeps valida armatorum manu stipatu occurrens, pugns se dedit,et diutissime ac atrocissime pugnatum utnn- que est. Dnxerat autem secum in aciem rei san- ctum Odonem, ejus meritis se multo maxime venerabihs Odo presbyterii gradum ofiQlcio simul ac vitee sanctitate iasignis administrabat, regi no- |. quam militum copiis confidens hostem victurum. tus, et acceptus ei, et omnibus admirandus ad Dum igitur hinc inde strages gravissima fureret, et omnes benignitate ac mansuetudine diffusus, om- eerumnosa res luctuosa contigit. Quo etenim rei ipse pugnabat^ juxta capulum gladius coafractus est, et regem quasi inermem hostibus exposuit Inter hflec Odo a pugna remotus longiuscule sta- bat, ore et corde pro salute Christiani exercitus Christo supplicans, et vultum manus ac lumina ccelestibus pro hoc ipso indefessus extendens. Quid itaque rex vitaU eventu facere poss^* fluctuabat, ut se armaret suorum quemqua® exarmare nefas judicabat. Pars igitur adver- sariorum ubi regem fracto ense stare adTcrtil fugam quam imre coeperal, versis nium moribusjuxtaapostolorum se contemperans, ut omnes Christo lucrifaceret. Ubi autem rex Eduardus huic vitee modum posuit, Ethelstanus filius ejus regni habenas sortitus est. Vir vero ad- mirabilis Odo vitam, ut diximus, virtutum per onmia agens, maguus ab omni populo habeba- tur. Nec enim civitas super montem posita, vel lu- cerna in candelabra lucens poterat abscondi. Hinc processit ut sanctitatis^ ejus fama quotidie aug- mentando magnificata, ad aures quoque eximii regis Ethelstani mira cum laudis exaltatioue per- lata sit : qui hominem ad se evocatum, et vere mermem, vultibus in pugnam acriori ceede vindicare aggw* (268) Eodem anno Chronologia Saxonica Bedee subjuncta reponit hanc pugnam. 937 VITA. 938 ditar. Tum subito intonat aether a clamore multi- A mutare suademus, fulsse translatos. Victus in his tudinis, ut Deus succurreret, et celeri gressu Odo yenerandus accurreret vociferantis. Advolat et quidnam sibi velit rex a se fieri lassabundus in- terrogat. Audit, et statim regi taliter inquit : Quid est hoc ? quo intendis ? Ensis tuus in latere tuo integer pendet, et tu eum fractum esse conquere- ris? Redi ad te, ad vaginam manum extendc, ex- sere illum, et ecce tlextera Domini crittecum. Nec formides, quia non prius contingetsolis occubitus, quam adversarios Domini tui, qui contra te insur- rexerunt, fuga involvat aut interitus. Ad hsc qui- que audientium grandi stupore attoniti deflexis luminibus viderunt, quem prius non viderant, en- sem in latere regis pendentem : quem rex in Deo pontifex sanctus, aliud suee contradictionis argu- mentum opponit. Gum primi, inquit, Patres ipsius Ecclesise^ qui et Christianitatem regno Anglorum attulerunt, et omnes qui eis successerunt usque in praBsens monachi, ut onmibus constat, exstiterint ; ego tam antiquam^ tam sanctam, tam Deo accep- tam, ettantorum Patrum auctoritate roboratam consuetudinem mutarem, infringerem, annihila- rem ? absit ; imo noverit tota Britannia, et quse adjacent insulae omnes, me nullo unquam pacto consensurum ut ipse in clericali habitu constitu- tus per pontiflcatum Ecclesiae (^.antuariensi prsesi- deam, cui nullus antehac qui monachus non fue- rit, scitur praesedisse. Attamen quia me, ut intelli- confortatus arripiens, dextera laevaque cunctos n gi datur, non tu solus, sed multi vocant, ut ibi occursantes, aut debilitavit, aut fugavit, autmorti funditus tradidit. Itaque juxta verbum famuU Dei factum est, ut simul et sol occumberet, et regi de hostibus victoria proveniret. Quid hinc gratiarum, quid laudum, quid votorum Deo per fidelem ser- vum suum Odonem, per regem, pervictoremexer- citum, per totum regnum quo magnitudo istius victoriae perlata est, sit persolutum quis enarret ? Magnificentia facti docebit audientes, quia non fa- cile quisquam . Gloriosus autem Odo magnae de- hinc admirationis apud omnes habitus est, et vere prseclarus Israelita comprobatus. Eadmundo cogentead Cantuaruepontificatumnon acquiescit transLationinisi prius sitmonachus. 8. Post paucos hujus insignis victoriae annos Ethelstanus bono flne praesentem vitam finivit (269), et frater ejus Eadmundus locum decedentis rex factus obtihuit. Uinc germani sui vestigia in bono aemulans, bonos quosque summo studio dili- gebaty et eos sibi familiares efifectosy in his quae Christianum regem decebant, sincero ac hbenti animo audiebat. Praeclare igitur inter ahos beatus Odo ejus familiaritate potitus est, et eb eo pura mente dilectus. His diebus Wlfeknus pontifex Can- tuariorum cunctis mortaUbus debitum vitae finem sortitus est. Ne itaque tanta sedes plus aequo pas- tore careret, reverendum Odonem rex convenit, suadens quatbnus desolatae Ecclesiae per suscep- tionem super illam curae pastorahs subveniret. pontifex fiam, nec meum est iUis reluctamdo peni- tuscontradicere, ne eum qui in ipsis habitat Deum o£fendam, commendans conscientiam meam ab omni istius honoris ambitione vacuam Deo, sanc- tum propositum monachicae reUgionis, quod ab ineunte aetate desideravi, nec adipisci variis causis impedientibus merui, hac saltem^ ut interim ita putetur, occasione assumam. Postmodum vero de pontificatu quo de agitis, ipse cui cuncta cordium secreta patescunt, agat, et hunc in eo constituat, quem idoneum ad hoc sua sapientia probat. Monachi vestem a Floriacensibus accipit ; fit dein archiepiscopus 9. Hac viri sententia rex non modice exhilaratus, laudat sanctum propositum ejus, laudat admiran- dum et imitandum exemplum magnae humilitatis ejus, laudat constantem virtutem animiejus. Des- tinantur igitur post haec sub celeritate nuntii ad ' abbatem coenobii sancti Benedicti Floriacensis, sanctae reUgionis habitum ad opus episcopi juxta praescriptum negotium exquisituri. Fama siquidem reUgiosissimae conversationis, quae apud Floria- cum ipsis diebus^ quaque terrarum ferebatur om- nimodo fervere ; et contra studium ejusdem reU« gionis, quod ob multipUces diversorum eventuum casus in AngUa usquequaque coeperat defervere, iUuc mitti et inde cupitae reUgionis efifectum per- suasit expleri : quod et factum ost. Abbas quippe loci ipsius audito nuntio laetissimus efiScitur, as- Obstat aie, nec uUum suadenti praebet assensum. n sumptisque secum nonnuUis e fratribus suis, pros- Dicit enim et indignum se tanta re ; et si dignitas aUquatenus aspiraret, tamen ne pontifex Ecdesia sua reUcta ad aUam migret, canonum auctoritate fatetur prohiberi. Contra quae et notam omnibus probitatem ilUus rex edisserit, et quod beatus apostolorum princeps Petrus de Antiochia Romam translatus fuerit, multique alu juxta veterum mo- numenta, Ubrorum sedes suas ratione cogente mu- taveiint, lucnlento sermone proponit ; et adjecit ; Hujus quoque rei exemplum penes nos satis ido- neum et clarum habemus, viros videUcet sanctos, MeUtum dico antistitem Lundoniensem, et Justum Rofensem Cantuariam simiU ratione,qiia te sedem (269) Nempe anno 941^etquidem vi Kal. Novem- bris, ex Chronologia Saxonica Non ergo ante an- patrol. cmiii. pero cursu mare transvectus, AngUam ingreditur ; antistitem Odonem l)eo in cunctis placere studen- tem alacer adit, et eiquam desiderabat sancti pro- positi vestem devotissime tradit. SpectabiUs igitur pontifex Odo monachus habitu factus, qui jam oUm monachicae vitae sacris fuerat actibus decora- tus, quin jugum Domini super totam AngUam a rege et regno invitatus, imo compulsus susciperet, factus antistes Cantuariensis recusare ultra non potuit. QuaUter ergo suscepti regiminis ofi&cio usus sit qui nosse desiderant^ ex vita ejus quae et quaUs ante sacerdotium et in sacerdotio fuerit paucis supra digessimus, sicut aestimo, possunt num sequentem contigit Odonis promotio in sedem Cantuariensem. 30 m S. ODOiNlS ARCHrEP. CANTUAR. advertere. Exstitit enim et saiictitatc laudabilis, et A derent, qui verum sanguinem inde manare m con- sapientia admirabilis^ et constantia sin^ularis. Edredum regem ungit. EuchaHstiae adversarios miraculo convertit. 10. Rege autem Eadmundoin domo siia malitio- se interfecto, fraterejus Edredus imperii dignitate functus, a glorioso Odone Cantuariorum summo pontifice in regem sacra estunctioneperfusus. His diebus vir prrecipuae probitatls Dunstanus, Glasto- niensis coenobii dignissimus abbas^ magnus apud regem, et honorabilis omni populo habebatur. Beatus autem Odo moribus et wtate grandffivus. rehgione etindustriapollens, auctoritate etmodes- tia prsestans, Christianis legibus totum regnum prudentissime nobilitabat. Rex ipse Deum timens, spexissent. Minmi in restauratione ecctesix \i. AHud quoque divinom re vera miraculura in ecclesia cui prsBerat feoit ; imo ipse non fecit, sed qui sohis habet divinitatem in illo fecit. Nam te- ctum ejusdem ecclesiae, nimiavetustate corruptiim. semiruptis per totum partibus pendebat. Quod ille renovare cupiens, murumque in porrectiorem cel- situdinem exaltare desiderans, congregatis artifi- cibus praecepit et quod dissolutum desuper emi- nebat penitus tolli, et quod minus in altitudine murus habebat jussit extolli. Sed quia clerus ac populus absque servitio divino esse non Talebat, et tantffi magnitudinis templum non reperiebatur bonos quosque speciah amoris dulcedine fovens, b c[u^6 ad capiendam numerosae plebis muititudiDem malos vero, ne sua tyrannide bene agentes con- turbarent, fortiter premens, boni principis mores et actus exsequebatiu*. Hoc ferme tempore quidam clerici, maUgno errore (270) seducti, asseverare conabantur panem et vinum quaj in altari ponun- tur, post consecrationem in priori substantia per- manere, et figuram tantummodo esse corporis et sanguinis Christi, non verum Christi corpus et sanguinem. Quorum enormern perfidiam beatus Odo destruere cupiens, dum quadam die in cons- pectu totius popuh sacrosanctis missarum solem- niis devotus intenderet, expressis lacrymis Dei omnipotentis clementiam in suo ministerio adfore postulavity quflB ad depellendos hominum errores substantivam divinorum mysteriorum declararet proprietatem. Cumque ad confractionem vivifici panis ventum fuisset o ineflabilem Dei miseratio- nem,opr8esentemaBternaB nuijestatis ostensionem I confestim namque inter manus pontificis, frag- menta corporis Ciiristi teneulis, sanguis guttatim defluere coepit. Stans itaque ponlifex, ot pne gau- dio uberes lacrymas fuudeus, innuit astantibus ministris ut ilh potissimum proprius accedant qui nuper in fide titubaverant. Vocati igitur celeriter adsunt, atque in tantarum rerum consideratione perterrefacti, pavitanti voce exclamant ; 0 te inter homines felicissimum hodie, cui Pihus Dei seme- tipsum in carne dignatus est revelare ! Etrursum; Exora, inquiunt, paululum, Pater, exora Domini majestatem, ut in pristinam formam praesens san- C sufficere videretur, deprecatus est pontifex Domi- num ut quousque opus incoeptum consummatum fui ^set, nulla autinfusioimbrium,aut visventorum inf'a parietes ecclesiae descenderet, quee eos a di- \u)cy opere probibere valeret. Factumque estut in tril is annis quibus ecclesiae muri in altum porri- gelvantur, tota fabrica desuper pateret, nectanien, non dico infra ambitum sohus ecclesiae, sed m intra muros totius civitatis imber aliquando des cenderet, qui vel clerum in ecclcsia consisteutem ab officio preepediret, vel popidiun ad ecclesiam concurrentem aliquatenas posset ab incuepto cohibere. Eratque res digna spectaculo, cum vidcres omnia civitatis pomeria aqois infandi, , el (Tjus moenia nulia piuviarum inundatione ma- defieri. Ediium, regem libidinosum, per Dunslannm, tum per se emendare conatur. 12. Cum autem rex Edredus transitoriam vitam vita perenni permutasset, Edwis fitius supra me- morati regis Eadmundi, in regem electus est. Oui morihus et tf»tate juvencuhis, juvenum quos sibi comitps atque sateliites associaverat mox cffpit consiliis uti, spretis senibus, quos vita, moribusot astate magna preeditos industria >?t auctoritale con- stabat. Unde correptus a fortissimo milife Christi Odone, ahquantisper se temperabat, verens ne ?i illum omnimodis non andiret, regi» dignitatis benedictionem oltra votum suum sibi dare difer- Tdt. At ubi eadem benedictione politus est, illito guis commutetur, ne nos propter infideUtatis er- quasi effrenisefifectus, onmescordis sui sequeba- tur aflfectus. Factus est igitur voluptatom magis quam Dei, luxuriflB quam sobrietatis, libidinum quam castitatis amator. Ibat itaque juita desideria cordis sui, et iniqua gerens a suis Jwnedicebatnr. Super hfBC ea die qua regni ooronam in conspectu tolius Ecclesise in capite gessit, gravis mhmiBi^O' tam tanttB glorise et sibi ingessit. Cum enim post officium ecolesiafiticum una cum archiepiscopis. episcopis, abbatibus ceeterisque principibus regm jam pransus sederet, subito exsilivit, et rclicto consortioomnium, insecretiorem sese camew^ contuht, duarum feminarum illio eum (^\^ sed Capgravium hactenus nobis recuperare wi^ licuit. rorem divina ultio sequatur, Oravit ergo sacerdos ; post orationem ad aram respexit^ et ubi dimiserat sanguinem, consuetam vini reperit Speciem.Sump- tis autem coelestibus sacramentis, Isetantibus cunctis qui tantis interfuere spectacuHs, prascepit pontifex pro testimonio tantfe^virtutis omnes un- decunque pauperes aggregari, et solemne convi- vium eisdem praeparari. Ipsc uiitem cum suis in magna gratiarum acUone lo^titiam agebat, propte- rea quod omnis error de Dominico corpore in pec- tore suorum aboUtus fuisset ; nec ultra panem in altari positum verum ChribU corpus csse diffi- (270) Hsec totidem verbis Maiheuvius refert ex Capgravio, qui proiude hunc UbeUum jam edidit : m VITA. m rJieaUuai stupri ardore succensus infandum con- A. et eum in episcopatum Wigomensem promovit' sortium expetens : qute res confidcntium mentes inagni pudoris mcBrore dejecit. Habito autem con- silio inter eos quid facto opus esset, missus est ab arcliiepiscopo et primoribus is, cujus superius mentio facta est, venerabilis abbc^s Uunslanus, re- gem al) illioitis amplexibus abstrahere, et ad re- giam sedem interprincipcsrevocare ; quod etfac- tum est. Quapropter rex vehementi furore turba- tu8, Dunstanum suis omnibus spoliatum exsilio damnavit, et extra Angliam trans mare fugavit. Fecit et alia innumera mala, quse quoniam alias latius, licet non omnia, digesta sunt, hic tantum- modo paucis ea tetigisse suificere ratus sum. 13. Qu£e miles Dei omnipotends Odo sequanimi- Qui electus pontifex in gradum suscepU honoris consecrandus, Gantuariam pro more advenit, so- que ab ipsius sedis antistite,beato videlicet Odone, sacrari expetiit. Annuit ipse hbens. Verum ut sano- tum episcopum spiritu prophetise poUere in du- bium nulli venirel, hominem qui ,ad Wiciorum pontihcatum promovendus advenerat, in pontifi- cem Cantuariorum sancti Spiritus operatione pro- movit. Super quo a circumstantibus cur sic ageret inquisitus^ Scio, inquit, filii, scio quid operetur in me Deus. Et hunc quidem Wigomensis provincia me vivente pastorem habebit, sed tota Uritannia eodem, me defuncto, rectore gaudebit; nec enim lege stringitur sancti Spiritus donum. Quae pro- ter ferre non valens, iniquitatum ilhus publicus g phetia quam vera exstiterit, Ecolesia Dei, quae ejus hostis eiTectus est. Siquidem ubi eum nec admo- nitionibus suis, nec obsecrationibus suis, nec in- crepationibus suis acquiescere velle ut se corrige- ret vidit; pontificaU auctoritate usus, unam de prfiescriptis mulieribus, quam et amphor potentia et obscenior impudentia dehoneslabat, et notio- rem hominibus fecerat, quaque nimium contume- Uosis amplexibus rex frequentius abutebatur, mis- ois militibus a curia regis, in qua mansitabat, vio- lenter abduxit, et eam in facie deturpatam, ac can- dendi ferro denotatam, perpetua in Biberniam ex- siiii relegatione detrusit. Qude tameu post nonnul- lum temporis intervallum, jam obducta in cicatri- cem corporis forma, sed adhuc hiante impudicae menUs deformitate, reUcta Hibernia Angham re- ^ 1"""^"^^^«'', «^ tunuuic vmuptav^ su« ^t^u.ia dut, et Glocestraiu c«cati cordis obscuntate im- ^ 1^^P*"°^ i^i*"^ «^ ^^^ l«^^° luculentissimum buta pervenit : ubi ab hominibus servi Dei com- prehensa, et, ne meretricio more uUerius vaga discurieret, subenervata, post dies aUquot mala morte praesenti vit« sublata est. Eratquippe sum- mus pontilex Odo vir virtutum robore et grandae- vitatis maturitate ac constantia fultus, et omnium iniquitatum inUexibiiis adversarius. Non hunc aU- cujus gaudi seecularis illecebrie, non hominum minae, non cujusvis damui pei^essio poterat a recUtudine deterrere. Quapropter quia nec spera- bat aliquid, nec expavescebat, omnium impoten- Uum iram exarmabat. Eadgaro rege Dunstanum sacrat. 14. Eadv^io autem rege (si rex nominandus est, regimine, sicut pradixit episcopus sanctus^ diu postmodum gloriata est, et usque hodie sacraUs- sima iUius intercessione munitur, optime novit. Moritiir. 15. Talibus igitur bonorum gratiis spectabiUs vir Odo a Domiuo su])Umatus, nequaquam se propter merita operum suorum extuUt, sed semper ad me- Uora proficere studuit : quae retro sunt obUtus, et in ea quse ante simt extensus, sequebatur ad pal- mam supcrnae vocationis Dei, populumque sibi commissum more segetum feracium ccelesU doc- trina, quasi pluviaU gratia, quotidie irrigavit, quousque animam iUius rex in cubiculum suum introduceret, et torrente voluptatis suae inebriaret. si- dus urbis Cantuarise Odo, gaudentibus angeUs, sedem petUt (272) supernse ac gloriosissimae civita- Us, ubi sempiterna exsultaUone Isetatur^ et Ghristi faciem ineffabiUs suavitatis dulcedine contempla- tur, securus jam de prtemio sui, atque de fiUorum suorum sakitc «^oUicitus. ObUt autem prsesentibus universis Ecclesise Christi Ulns, quibus etiam flen- tibus promittebat quod bonum iUis pastorem post obitum suum Dominus esset provisurus. Elfsinus simoniacus ei succedit; qui mortuoinml' tat: S. Odo custodi ecclesias dat mandata in Elfsinumf qui misere interit. 16. Post cujus transitum obtinuit locum smmmi sacerdotii Elfsinus Wentanus episcopus, cogno- qui nec se nec alios regere novit), Eadwio, in- ^ mento Lippe, data pecunia principibus qui pri- quam, rege regno pro suis criminibus eUmL nato (271), et misera morte damnato, Eadgaro iratri ejus thronus regius super totam An. gUam conUrmatus est. Hic omnes pene anteces- sores suos morum probitate praBcedens, cunc- tas iniquitates quae diebus fratris sui emerseraUx compressit, everUt, et pro posse in nihUum egit. Praeterea mox ubi regnum obtmuit, reveren- dum abbatem Dunstaaum ab exsiUo revocavit, (271) Hanc excommunicationem Spelmannus refert ad annum 938. (272) Odonis mortem anno 958 consignant Plo- rentius Wigoniensis, Rog[erius Hovedenus, et Mat- theus Westmona&teriensis. At prosferenda Chi*ono- mi erant in palatio regis Eadgari. Nam et ai^te Odonem magna ad rapiendum sacerdotium cupidine agebatur, aed bonorum constantia episcoporum impediebatur. Unde cum die ad- ventus sui Cantuariam solemni processione sus- ceptus fuisset, accessit ad sepidcrum vuri Oei, stansque super iUud ita furialibus verbis de- functo exprobravit, dicens : Inepte, ecce tu mortuus es, et sub teUure putridus jaces, et logia Saxonica, in qua Odo archiepiscopus obiisse dicitur anno 961. Confer notas ad Vitam S. Duns- tani mfra ad annum 988. Odoni Wiliehnus annos XX regiminis, reotius quam Bromtonus, qui xxiv tribuit. 943 S. ODONIS ARCHIEP. CANTUAR. 944 ego cnin voluero de te potenter triumphabo. Te A existimans nimietatem frigoris tali posse remedio Tivente summus Anglorum pontifex esse nequivi, te obeunte factus idipsum sum juxta quod olim esse concupivi. Et inde, male ac decrepite senex, nullas gratias habeas, quia si ultra vivere potuis- ftes, nec mihi, nec ulli vel pnrticipium habiti ho- noris tui concederc voluisses. Ita ille palam in pr»- sentia eorum qui aderantdixit, et baculo tumbam sancti percutiens, trisulco fuiorc quo tenebatur accensus indc recessit. Sed cadem nocte, dum mortalibus concessa requies essct, apparuit beatus Odo ecclesi® Salvatoris digno custodi, vultum lac- teum habens, vestimentum vero rosei coloris, ita virum alloquens: Dormis an vigilas? Dormivi, in- quit iUe, senior venerande, sed tscce vigilo, te lo- propelli. Sed non cessante qui iUum eruciabat di- vino furore, Domini majestatem impius blasphe- mavit, et sic poUutum suum spiritum in mediis ignibus exhalavit. Ita se demonstravit felix Odo Christo vivere, quem penitus mortuum infelix Elf- sinus ausus est credere. Birthelmo remoto, suceedit Dunstanus: Columba super sepulcrum S. Odanis, quiSegoae dietus. i7. Hoc ita mortuo Birthelmus, Dorsetensb pro- vinci» prsesul, homo nimi» pietatis ac simplidta- tis, in pontificatum Cantuariorum substitaitur.ye- rum ubi comprobatus est in exercendis ecclesiasti- cis discipUnis omnino quam oportebat minos quente. At iUe, Vade, inquit, ad electum sed non q vigere, jussus quod susceperat onus deseroit, et a Deo episcopum Elfsinum, et hanc iUi legationem ex meo nomine defer: Hiec mandat tibi servus Christi Odo. Non sum mortuus, sed vivo regi meo omnipotenti Deo. Atque ut hoc certissime expe- riaris, noveris quia sicut tu causa mei adhuc in carne viventis non evaluisti ad archiepiscopatum Cantuariensem pervenire, ita per me in ccelesti regno nunc viventem invasum honorem in pro- ximo perdes. Audi ergo quse dico, quoniam hesterno die verbis mihi derisoriis exprobrasti, baculo tuo sepulcrum mcum percussisti : prae- dico tibi quia mare transfretabis, Alpes ascen- de8,.sed nequaquam paUium patriarchatus sanct» Dorobernensis Ecclesiae obtinebis, nec unquam ad suum ovile quieturus humilis rediit Igitor ut sententia Domini et prophetia beati Odonis senri sui veritas esse probaretur, Dnnstanus, jam taoc Lundoniensis Ecdesiae pontifex, a rege et regno eligitur, ac in patriarchatum totius Britannim ^o- rioso Odoni dignissimus successor subrogatur. Cujus Dunstani, et hujus de quo agimus Patris Odonis iUud inter alia non parvo cognoscendae sancUtatis et beatitudinis iUorum indicio est, quod Dunstano in die sancto Pentecostes missam ad altare Domini Salvatoris Cantuariee celebrante, Spi- ritus sanclus qui super ipsum in specie columLjie apparuit, consumpto sacrificio in australem aitaris partem, ubi venerabilis Odo tumulatus jacebat. in apostoltca ejus sede sedebis. Ule autem qui ^ divertit, et super tumbam ejus multis intuentibus h(BC viderat, timens episcopi sffivitiam, dissimula- bat ista nuntiare. Sequenti nocte apparuit ei ite- rum sanctus Dei quffi ante dixerat dicens : sed nec tunc quffi audierat homo nuntiare audebat. Item tertia nocte adveniens vir Dei pontificali dignitate redimilus, increpavit proefati hominis socordiam, dicens : Si vitse tuoe prosperitatem gnarus retinere desideras, moneo ne quod a me secundo audisti cpiscopo tuo revelare dissimules. Nam si feceris, in pcena tua te bene fecisse probabis. Tum ille cx- perrectus, et admodum perterritus, mane facto perrexit ad episcopum incurvatu3que toto corpore ante iUum ait : Yenit ad me, Pater honorandC; spe- ciosus ut angelus Dei gioriosus Odo prsedecessor tuus, qui haec tibi prcecepit denuntiari : Quoniam, inquit mihi die nudiustertiano verbis iUusoriis ex- probrasti, baculo tuo sepulcrum meum percussis- ti, prffidico tibi quia mare transfretabis, Alpes as- cendes, sed nequaquam paUium patriarchatus sanctae Dorobernensis Ecclesise obtinebis, nec un- quam in apostolica ejus sede sedebis. Quibus dic- tis dimisit a se episcopus relatorem visionis, par- vipendcns ea quae audierat verba ineptae, ut dice- bat, comminationis. Sed evolutionis aUquantis die- bus, omnia evenerunt quse a sancto Dei pr»dicta fuerunt. Mari namque propter paUium deferen- dum transito, itinere aliquandiu prospere decur- so, mox ut montana conscendit, nimio Irigore resolutus, equos qui in ejus comitatu erant necari preecepit, pedesque suos eorum ventribus immisit. D requievit. Qu» res in tanta reverentia ab ipso Dunstano habita est, ut unquam post hoc ante sepulcrum ilUus transiret nisi genua flectercL Co- gnomine quoque boni in matcrna Ungua iUum deinceps vocare solebat, videlicet Odo Segode {al. Thegood], quod interpretatur Odo bonus. Quo cognomine etiam usque hodie ab AngUs, sed ma- xime a Cantuaritis appeUatur. His ita descripUs, gestfie rei series narrandi finem expostuiat, quem hic qnidem ponimus, et in eo Deum qui est finis et complementum omnium bonorum,consona vo- ce laudamus, qui nomen suum in omni gente ita glorificat, ut quicunque iUum timet et operatur justitiam, acceptus sit ilU. llli ergo sit laus et gratiarum actio per infinita seecula si«culorum, amen. Ut rosa de spinis, sic prodiit Odo paganis, Stigmata perfidiffi nuUa parente trahens. Contra vota patrum fidei complexus aratrum, Ut bonus agricola cordis arabat humum. Sanguine subUmis, subUmior ordine morum, Clarus progenie, darior ore fuit. Vir sceleris purus occursabat sceleratis, Summi regna Patris ampUficare studeus. Virtutumque phalanx iUi preecordia tutans, Non in eo vitium passa tenere locum. Hic precibus fusis hostiUa tela fugavit, Qui nos dente petit, hic prece caedet aprum. Qui super astra cluis, pro nobis, Odo, preoeris, Hultimodae cladis in regione sitis. 94) CONSTUnONES. m SANCTI ODONIS ARCHIEPISCOPI CAMTUARIENSIS 4 EPISTOLA IN VlTiyyi WUFREDI ARGHIEmOPI EB0RAGE1I8 (Apud Warthon» Anglia sacra^ tom. II, pag. 50) Orthodoxae fidei famulitio ancillatis, eisdemque ecciesiastico antistantibus proposito quaquaver- sum orbis, tam instantibus quamque futuris, Odo Dorobemicarum opilio oviUarum in sanctae humi- litatis consectionc cpllegium et in concessu inex- haustie beatitudinis tripudium. Sagax humanse curiositatis industria dum jugi- ter aggeratim sibi provideat labilia, adeo plerum- que protelatur philanthropia, ut intransmeabiles naturaB metas insolenter praBteriens undecimque et jam inficiando conquirendum fore praeordinet. Btcnim ex quo paradisi terrestris primicola vipe- rina minus prflesensit eludia, dilatoque mortis compendio debita moieste ccepit afElictari solertia, insopibili fere mundialis enormitas grassatur par- cimonia. unde et obstinatioris parcitatis silves- cente propagine, fasque nefasque interdum non admodum discrete compaginat, Enimvero nobis inenacuabili [inenervabili] veritatis testudine ga- loatis congruit normalibus agenda rubricare me- thodis, eatenus prsecipue ut ccenulenti flocci pen- dentes iucra rommcrcii, propheticis concentibus studeamus aptari. Mihi autem dicentes, Adhaerere Deo bonum est : qua in re ex diametro connecta- tur ; non ei famulari non bonum est. Siquidem quorsum h:c velint evadere minutiee. hujusce mi- cclio brachilexii contignabo. Innumeras Anglorum impcrium sustinuisse olim discordias) quibus et anliquorum vulnere domicilia patrum, et multa rcligiositatis unione fuscata, theorici cultus absoi- (273) A loco apud MabiUon. Act. Benedictin. rcperiuntur. A vere seminia, neminem ejusdem prosapiei phisi- legam nescire profiteor. [Igitur venerabilissimas beati confessoris Christi Wilfredi reliquias inde- cenli sentinosffi voraginis situ marcidas, imo quod dictu quoque meticulosum est, prselatorum horri- pilatione neglectas, cum inde favente Deo scilicet et loco (273) sepulcri ejus quidam transtulissent, reverenter excepi^ atque intra ambitum metropo- litanse, cui gratia Dei praesideo, Ecclesise collocavi.] Praesertim cogenteillo evangelist» testimonio,meo videlicet apologetico. Quia ubicunque fuerit eor' pusy congregabuntur et aquilce (Maiih. xxiv, 28). Itaque tantffi tamque Deo dign» affinitatis delec- tatus vicinitate, ct editiore eas entheca decusare, et excerptis de libro vit» ejus flosculis, novo opero 3 pretium duxi carniine venustare. lllud quoque as- truendum in calice, ne qui me caperato gangit suscendum [/., suscipiendum] supercilio impidis- simo [f; hmpidissimo] Dei nutui absurde nitatur refragari, dum fit in terranihjl sine causa. Quando quidem imperitate vitat illud comicum : Aunbus teneo lupum. Porrd acerbffi ternicositatis injecta- que deperationis angelogias iptrito universalitatis epitbemate et ambrosio dictionalitatis coliemate indulcabo, ringens cum giganticida Domino : Ego in Domino speravi. Omnis sperans m Domino exsultabit et Ixtabitur m misericordia ejus. Ego igitur exsuUabo et lastabor in misericordia ejus (Psal. XXX, 7 seqq.). seeo. v^ p. 283, ubi ista.qu» uncis inclusa sunt SANCn ODONIS ARCHIEPISCOPI CANTUARIENSIS GONSTITUTIONES 1\ wporc rcgis Edmnndi, hoc est annum circiter Domtni 942, in quibus caoetw^^ de officio rer/is, viayistratuum^ ct clcri^ ei dejuribus Ecclesise rite confercndis. (Apud Mansi, Concil. ampl. Coll., t. XVIII, col. 393.) TITULI CAPITULORUM. I. De immunitate Ecclesix. W. De smcularium principum officio et obedientia episcopis prxstanda. \\\. De officio episcoporum. IV. Deofficiopresbyterorum. V. De officio clericorum. VL De officio monachorum. 947 S. ODONIS ARt:BlftP. CANTUAR. 9» VII. De prohibendis illicitis connubiis, VIII. De concordia in Ecclesia conservanda. IX. De jejuniis et eleemosynis faciendis. X. De decimis reddendis. PRiEFATIO. Iq nomine sanctse Trinitatis et unicae divinitatis. Licet, nuUis existentibus meritis, monita piae. exhortationis ausu temerario quempiam cJocere preesumam : tamen quia certantibus et videlicet laborantibus in stadio hujus vitse, spirituale bra- vium auctore donorum Spiritu promittitur, et pas- torum curae populus Dei multiplicandus fide et numero ciiute conceditur ; ideo ego Odo humilis et extremus, divina largieute clementia, almi prae- sulis et pallii honore ditatus, queedam documenta. omni Ghristicolfie; ni falior, non indigna, quae a A narum inter virum ct proximum suum judicare, advenis, pupiilis et vidiiis protector es-.e, furtuni probthere, adultefia punire, iniquos non exaltare, paaperes eleemosynis alere; quia etsi omni homi- ni necessarium est (Uiristi custodire mandata, praecipue tamen regibiis et omnibus in siibDmitate positis ; qui et pro spipsis etiam, et pro univprsis sihi subjeolis^ indie (Hslricti examinis justo Judici rationem sunt reddituri. CAPUT jll. Tertio, admonendi sunt episcopi, quetemis cum omni honestate et modestia in sanctse relisioiiis pietate prredicent ct ostendant exempla bona ora- nibus. IJt suas paro«^hias omni anno cura omni vigilantia, prfledicando verbum Dei, circumcanl: preecedentibus illustrium virorum prwceptis cer- B ne aliquis per incnriam pastoris, per devia cujus- tissima eomperi, ad consolationem domini i:iei regis, scificet Edmundi, omnisque populi excel- lenti imperio ejus subjecti, in ista chartula coadu- nare decrevi. Unde devotissime obsecro, et cle- mentissime hortor audientium mentes, ut si quan- do hfiec recitanda audiant^ interius videlicet in corde frequenti meditatione plantent; etmuItipUci bonas operationis munere, ex eo fructum pacatis- simum in tempore messis sibi colligant. CAPUT PRIMUM. Primo capitulo prsecipimus et mandamus ut sanota Dei Ecclesia, quee sanguine Christi primum fondata est, et fidelium multitudine, sponsa deal- bata,nulli8 ingredietur malorum interruptionibus. Nec aiicui liceat censum ponere super Ecclesiam q Dei, quia filii Ecclesiee^ id est fiUi Dei, ab omni censn terrestri liberi sunt in omni regno. Ambro- sius dit : Ecclesia catholica hbera est ab omni censu principis. In Historia Ecclesise : Si qus; do- mus agri, vel quffilibet praedia a Christianis direpta sunt, sive sub fiscum regalem, sive in dona col- lata sunt, hsec omnia in antiquum jus Christianis preecipimus revocari. Gregorius enim ait : Si quis Ecclcsiam Christi denudaverit, anathema sit, si non satisfactione emendaverit. Et iterum : Quisquis Ecclesifie Dei parochias vel usurpare per rapinam tentaverit, ab Ecclesifie ministris excommunicandus est, etonmimodo a corporeChristi ahenus. Audente enim extra milites qui Christum crucifixerunt, ali- quid^ qui Ecclesiae ejus discipUnaB reguhs obedire contemnunt ; Ecclesia enim habet potestatem 11- gandi atque solvendi. CAPUT II. Secundo capitulo admonemus regem, et princi- pes, et omnes qui in potestate sunt, ut cum magna humilitate suis archiepiscopls oninibiisque aliis episcopis obedianf, quia iUis claves regni ccelorum datfie sunt, et habent potestatem Ugandi atque solvendi : nec se magni pendant in saeculari po- tentia, quia Detts superbis resistiiy humilibus dat gratiam : habetque rex prudentes consiliarios, Deum timentes super regni negotia : ut populus bonis exempUs regis et principum eruditus, pro- ficiat in laudem et gloriam Dei. Neminem injuste per potentiam opprimere : sine acceptione perso- D iibet ignoranti+e errans, lupinis pateat morsibus lacerandus. i\e quis turpis lucri gratia, Fed «^pe mercedismtemae, !?regem sibi commissum pa?cere studeal : quod cnim pratis excepimus, ^atis im- pendere fton differamus. Absque uUo tiniore vel adulatione cum omni fidneia verbimi veritatis prs- dicare regi, principibus popuU sui, omnibus di- gnitatibus, et nnnquam veritatem subterfui?ere. Neminem injuste damnare, neminem nisi juste commrmicare, omnibfis viam salutis demonstrare. CAPUT IV. Quarto capitulo, admonemus presby teros ut po- pulum Dei bonis exeinpUs, habitu sancto doeeanl, et doctrina sancta erudiant et informent. Ul illo- rum conversatio iu omni bonitate et modestia moribus populi cxcellentior sit quatenus qui eum viderit secundum presbyteratus sui dignilatem vestitum ineedentem, bene et laudabiliter enuuliat habitus ejus. CAPUT V. Quinto capitulo admonendi sunt clerici, ut ca- jiouice cum omni honestate et reverentia juxta sanctorum Patrum decreta vivant, prsebentei boua omnibus exempla, quatenus in eorum bona con- versatione laudeturepiscopus, honorelur Eccksia. populus proficiat in laudem Dri, et iUi secundum hominis sui dignilatem, digni in Dei hflereditatem venire efficiantur. CAPUT VI. (I» SeiEto capitulo hortamur monachos, et omnes qui votum Deo voverunt, ut in omni humililale et obedientia die uoctuque hoc a(UmpIere studeant, parmanentes in timore Dei in ecclesiis ubi se voto oonstrinxerunt. Non sint vagabundi, neque gjro- vagi, qui nomen monachi desiderant, officjum autem ejus contemnunt : sed secundum exempla apostolorum, lectione sacra, ct continuis oraiio- nibus se exercentes, parati, prfiecinctis lumbis, ardentU)usque lucernis, PatremfamiUas exspec- tent, ut veniens eos faciat in fieterna requie sine fine permanere. CAPUT VIL Septimo capitulo prohibemus et interdicimus om- nibus Christianis injusta connubia, et inccstuosa, 949 EPISTOLA SYNODAUS. 950 cum moDialibus, vel cognatis, vel cum aliis iUici-A sanctos ad coelu:n. Quatenus quadragesimale jej,u« tis personis. Sanctae fnim recordationis Gregorius papa, cum pluribus episcopis, seu sacerdotibus cifiteris, in basilica beati Petri apostoli constituit : Si quis monacham^ quam Dei ancillam appellant, in conjugio duxerit, anathema sit. Et responde- runt omnes : Amen. Nos quippe eamdem apostoli- cam auctoritatem sequentes, simili modo jacuhim maledictionis talibns imponamus, nisi correptus a tam nefanda prsesumptione ad satisfactionem perveiierit. CAPUT VIII. Octavo capitulo observamus : ut quando in ali- quo conventu venerimus, tota intentione conside- romus quod Psalmisla nos admonet, dicens : Do- nium, Quatuor Tempora, et alia legitima jejunia, videlicet iv feriam, et vi feriam, cum magna vigi- lantia observare studeatis : et super omnia Domi- nicum diem, et sanctorum festivitates, sicuti ca- non et exemplapracedentium affirmant, ab omni saeculariopere cautissime custodire procuretis, nec superstitionibus vanis consensmn praebeatis : ne- que creaiuram pro creatore magicis illusionibus adorabitis, quia qui talia agunt regnum Dei non possidebunt. CAPUT X. Decimo capitulo mandsmius^ et fideliter obsecra- mus, de decimis dandis, sicut in lege scriptum est : Decimam partem ex omnibus frugihus tuis, minus prospicit super filios hominum [Psal. lii), b seu primiliis deferas in domum Domini Dei tui ct reliquH ; et iterum : Dominus dissipat consilia gentium, et reliqua usque in haer^ditatem sibi (Psal. xx\i), Ideo preevidendum est, fratreJ^, ut sit concordia et unanimitas inter episcopos et princi- pes, omneraque populum Christianum, utsituni- tas ubique ecclesiarum Dei, et pax : imo una sit Ecclesia, fide, spe et charrtate, unum habens caput, quod est Christus, cujusmembrase invicem adju- vare mutuaque charifate dilij?ere debent, ut ipse ait: In hoc cognoscant ownes,etrehqua(/oan.xiv). CAPUT IX. Nono capituloadmonemusjejunium [addendum et orationem] oum eleemosynis caute et vigilanter {Deut. xii). Rursum per prophetam : AffertCy inquil, omneni decimam in horreum meum, ut sit cihus in domo mea, et probate me super hoc. S% non aperuero vobis cataractas coeli, et effudero benedictionem usque ad abundaniiam : et incre- pabo pro vobis qui comedit et corrumpit -fructum terras vestroe, et non erit ultra in ea sterilis [Malach. iii). Unde et cum obtestatione praecipi- mus, ut omnes studeant de omnibus quse possi- dent dare decimas, quia speciale Domini Dei est : et de novem partibus sibi vivant, et eleemosynas tribuant. Veritatem autem facientes, in charitate maneamus in illo qui est Deus benedictus in ai»- conservare : istm enim sunt tres alae quae ducunt C cula sseculorum. Amen. SABJCTI ^ III NIS ARCHIEPISCOPI CA.NTUARIENSIS EPISTOLA SVNODaLIS AD EPISCOPOS SIBI SUFFRAGANEOS. (Apud Mansi ibid, coL 398). Mirabili cunctipotentis polorum praesuUs cle- mentia opitulante, ego Odo Ecclesise Salvatoris Do- mini nostri Jesu Christi archiepisoopus, Dorober- nensis civitatis metropohtanus, coepiscopis fidei cathohcse compaginatoribus, spiritah charitate, cliam comitatus rigore, meis confratribus, prfesen- tium prosperitatem rethereique decoris beatitu- dinem. Si aliquo modo tieri posset ut totius mundi opes ante nostros ponerentur obtutus, ita ut imperiali munere nobis universaliter deservirent, libenter illa omiiia distribuerem, meque ipsum insuper pro vestrarum aniiuarum salute impenderem. Quippe quoniam meipsum a vestrui sanctitatis studio cu- pio et spero corroborari super eo in quo Dominus D Deus nos operarios constituit. (274) [Et multa, qui- bus onus pontificabus exponit, subdidit : ] idcirco bumiliter, quasi indignus, sed devotus, precor et hortor sanctitatem vestram, ne tepide et negligen- ter in regimine animarum convertemini, ut non in tempore tremendae vindictae conqueratur de vobis Dominus, dicens : Pastores non pascebant gregem meum, sed semetipsos (Ezech. xxxiv), et iterum : Principes exstiterunt^ et ego ignoravi (Ose. vui, 4). Sed potius curemus famUise Domini» super qua nos constituit rectores, cibum dare in tempore suo, mensuram tritici, probatam sci- Ucet doctrinam. Et quamvis meritorum qualitate non prsesumam consolari et hortari quemquam quippe qui solusindignus, et innumerabilium culpa (274) Quffi uncis sunt inclusa^ puto esse Willelmi Malmesburiensis, qui hanc epistolam refert. m RORICONIS LAUDUN. EPISC. CONSTIT. DE MONAST. S. VINCENTII 952 rum reus, gaudeo et indigeo fraternis admonitio- A tatem omnium vestrum charaxare decrevi, quate- nibus fideliter corrroborari : tamen propter anti- quam auctoritatem preedecessorum meorum, bea- tffi scilicet memorifle Augustini, et aliorum sancto- rum, quorumstuJiisregulaChristianitatis, prinium de hac archiepiscopali sede cunctis finibus Anglo- rum innotuit: idcirco istosdivinos apices ad utili- nus rexaugustissimus egregio vocabulo Edmundus cum omni populo suo imitari gaudeat, quodin no- bis et ex nobis audiat, omnesque gentes, qu«e undique regali imperio ipsius subjectGB sunt, titu- los hquidffi nostrffi conversationis ovanter sequi amentet delectent. A>'N0 DOHINI DCCCCLXl BOBIGO LAUDUNENSIS EPISCOPUS. NOTITIA HISTORICA (Ex Gallia Christiana, tom. IX, pag. 520.) Anno 949, « Laudunenses^ ait Flodoardus in B Chronico, qui fidelitati Ludovici regis attendebant, eli^unt sioi prffisulem Roriconem diaconum, ipsms rogis fratren, filium nempe nothum Caroli Simplicis ; quem consecrat Artoldus archiepis- copus Rhenus, qui tamen non receptus Lauduno, apud Petrffi pontem munitionem res^it. » Adfuit, anno 955, ordinationi Hadulfi episcopi Noviomen- sis. Anno 961, post mortem Artaldi archiepiscopi Rhemensis, arcnicancellarii munere functus est, usque dum Odalricus Artaldo succederet. Eodem anno monachos in abbatia Vincentiana resti- tuit, submotis canonicis. Anno 962 adfuit synodo tredecim episcoporum in pago Meldensi, in qua intercessit cum Gibuino Catalaunensi quomi- nus restitueretur sedes Rhemensis Hugoni^ Arthaldi competitori ; eodemque anno manus imposuit ipsi Odolrico a Widone Suessionensi consecrato. ADno 969, consensit, iu Non. Jun., donationi dimidis abbatiffi sancti Hilarii cum ecclesia, factffi monas- terio sancti \incentii. Anno 973 dedit ipse eidem monasterio ecclesiam sancti Medardi in villa Caprimiaco. Anno 976, « langore paraljsi correp- tus, inguit Fiodoardus in Chronico. post multas ac debitas Deo proipsa infirmitate reaaitas gratias, vita decessit, yidelicet vigilia S. Thoms apos- toli post laudes Deo matutinales. » I)e eo Necro- logium Vincentianum his verbis : « xiu Kal Ja- nuar, obiit Rorico episcopus Laudunensis, qui huic coenobio alteram regulam instituit, et mul- tas res cum terris et altaribus dedit. » Eum fuisse eruditum testatur Atso monachus in libro de Antichristo, quem rogatu Gerbergffi regin» conscripsit. RORZCONIS CONSTITUTIO De restituendis m monasterio 8. Vineentii monachis {Actesdela provmce eccUsiastique deReitns, tom. 1, pag. 626.) ■^ Auxillante supernffipropitiationis clementia, Ro- C Rico, etsiindignussantffiLaudunensisEccIesiffi prffi- sulatum adeptus, considerans ullimffi evocationis sortem, ut cffiteris, mihi quoque imminere, peccato- rum quoquemeorum quam magno pressusgrava- mine, ccepi apud me tacita deliberatione traclare quiddamhuic sedi, ciii auctore Deo prffisideo, pra- futurum, meis vero opinor consulendis criminibus peniecessarium. Siquidem in latere montis, cui pr»- eminetcivita8,in prospectu scfiicet ejus, esteccle- sia sita sancti Vincentii egregii martyria cultu pt honore venerabilis, super qua fama ferebatur onti^ quis temporibus insigem fuisse monasticffi oonver-' sationis, quse quidem moderno tempore destitutio- nis succumbebat penuriae, donec prffidecessor meus Adelelmusundecunque sumptibus duodecim cano- nicorum in ea serviturum conventum constituit ordine vivendi religiosum. Quo ita defuncto, ere- brescentibus diversorum cladium malis pene ad pristinum prolapsa est desolati^nis detrimentum. Quod ego non ffiquanimiter ferens, maxime quia non tam sedishujus episcoporam»s6detiamnobi- 953 ARTHALDUS RHEMENSIS ARCHIEP. — NOTITIA HISTORICA. lium^ necnon laicorum habebatur sepultura^ accito generali conventu, ipsius consilio deliberatus, in antiquum, ut fama erat, conversationis monasticce statum reformare, et prout dictabat temporis op- portunitas quantulumcunque numerum monacho- rum aggregare. ETOcatis igitur a monasterio sanc- ti Benedicti supra Ligerim sito duodecim mona- chis, eis yenerabilem Melchanum preefeci abba- tem, eumque cum caeteris monachisin eodem cob- nobio ad Deo serviendum constitui, quibus inter caetera beneficia a me coUata secundae sedis epis- copatus dignitatem, ab antecessoribus nostris an- tiquis eidem Ecclesiae concessa appn»bans, confir- mavi : sepulturam quoque episcoporum, canoni- corum, casatorum, custodum, matris Ecclesias capellanorum ac servientium et familiariumeorum, concessi etiam procinctum et districtum vallis et 954 A, montis, etc. ; ut autem heec auctoritas firmiori valeat vigore, tam proprio sigillo^ quam clerico- rum nostrorum, et nobilium laicorum testimonio subter roborare censuimus. Signum Roriconis indigni Laudunensis praesulis. Statuimus ergo eam mittere venerandae sjrnodo, quae habita est apud Montem Sanctae Mariae, in pago Tardanensi^ mense Maio, ubi recitatum est hoc residente domino Adalberone archiepiscopo cum coepiscopis, atque communi assensu ab eis roboratum. Adalbero sanctae Ecclesiae Remensis archiepis* copus subscripsi, et corroboravi. Actum Laudini anno Incamationis Domini nos- tri Jesu Christi 961, indict. iv, Kalend. Octobris in anno v:i Lotharii regis. ANNO DOMINI DCCCCLXT ARTHALDUS RHEMENSIS ARCHIEPISCOPUS NOTITIA HISTORIGA IN ARTHALDUM. (Ex Gallia Christiana.) « Nec mora, inqiiit Flodoardus, post obitum ip- ^ sius Seulfi Heribertus comes Rhemis venit advo* cans Abbonem episcopum Suessionicum, et Bovo- nem Catalaunicum. Quibus sibi junctis, tractans super electione rectoris hujus Rhemensis Ecclesifle, tam clencos quam laicos ad voluntatem suam in- tendere fecit. Sequentes igitur ejus consilium, ne forte per extraneas x>ersonas episcopatus divide- retur, eligunt filium ipsius. nomine Hugonem ad- modum parvulum, qui nec adhuc quinqucnnii tempus explesset. Qua re patrata ad regem pro- perant, ejus auctoritatis impetrandae gratia. Ro- dulfus igitur rex, liac electione comperta, praefa- torum episcoporum consiHo Rhemcnsem episco- patum committit Heriberto eequitatis censura dis- ponendum atque regendum ao ipso. Qui etiam le- gatos Ecclesiee cum Abbone praesule Romam mit- tere sategit, hujus electionis decretum secum fe- rentes, et assensum papee super ea petentes. Joan- nes itaque papa, interveniente Aboone preesule. C petitioni eorum consensum prsebens, episcopium Khemense Abboni episcopo deiegat, quse sunt episcopalis ministerii ab ipso in eodem episcopo tractanda et finienda decemens. Heribertus itague comcs potestate potitus Rhemensis episcopii injus- te privavit tam me qui non interfueram pr»miss8e electioni suae, guam nonnullos alios et clericos et laicos beneticiis possessionum ecclesiasticarum, quibus a prsecedentibus episcopis munerati vide- bamur obsecundationis gratia. Quae pro libitu suib voluntatis quibus sibi placuit impertivit. Interim, anno927, synodus sex episcoporum Rhemensis dioeceseos apud Trosleium, Herioerti comitis jus- sione convocata, rege tamen Rodulpho contradi- cente, patrata est. Peridem fere tempus, Odolricus Aquensis episcopus qui, ob persecutionem Sarra- cenorum, a sede sua recesserat, in Ecclesia Rhe- mensi recipitur ab Heriberto comite, ad celebran- dum episcopale duntaxat ministerium, vice Hugo- nis, ipsius comitis filii, tunc adhuc parvuli, con- cessa eidem prsesuli abbatia sancti timothei cum unius tantum praebenda clerici. » Anno 931, ia est forte 932, ut fert Chronicum Rhemense, ortasimultateinter comites Hugonem et Heribertum, ac regem Rodulphum, hic, post tres hebdomadas, capta Rhemensi urbe, conjuno- tis sibi decem et octo episcopis ex Francia vel Burgundia, fecit ordinari hac in sede prfiesulem Artaldum quemdam ex coenobio sancti Remigii monachum. Sed anno940, Herbertus, Durocortoro iterum in suam potestatem redacto, Artaldum coe- git abdicare se episcopatu. Tunc, anno insequenti, synodum apud Suessiones congregavit, cujus de- creto Hugo, tilius eius clero et populo assentiente, archiepiscopus in basilica sancti Remigii conse- cratus est a Rhemensis provincise episcopis. Caete- ris ille ordinibus jam initiatus erat, minoribus qui? dem ab Abbone Suessionensi, diaconatu a Widone Antissiodorensi, sacerdotio a Widone Suessionen- si. Anno 945, legati Rhemensis Ecclesi» Roma re- gressi, pallium eidem deferunt a Stephano papa transmissum. Anno 945. summum Franciie cancel larium gerebat. Anno9^5 abbatis Remigiani jure ac titulo ccssit. Anno 946, Durocortorum obside- tur a trihus r<5gibus, Ludovico Transmarino Fran- ciae, Othone Germaniee, Couraddo Gallim Cisalpi- n»!. Hugo vero sentiens se tanto exercitui pareni non essc, consilio habito cum Arnulfo Flandrensi Widone consanguineis, quid hoc in discrimine agendum esset (pactum namque erat ut erueren- tur ipsius oculi, si urbem vi capi contigisset), sibi cavens, post tertium obsidioms diem cum suis 9«# aathaldi rhemens. archkp. 95« liber excessit ; sieque reges itrbem ingressi, comi' A tantibos episcopis Arthaidum iterum inthroDizarl fecerunl per HoDertum, Trevireusem ai*cliiepisco- pum, et Fredericum Moguntiacensem. Anno se- auenti, Ludovicus rex Mosomagum castrum, qi3R)d u^o Rhemis ejectus sibi retinuerat, obsidet ; sed nihil pro yotis efiiciens^ recedentibus post aliquot obsidionie hebdomadas Lothariensibus^ ipse Khe- mos revertitur ; eoque paulo post, ad Othonem cir- ca festum Paschffi profecto, cum quitiam Hugoni principi subjecissent Durocortonim facile capi pos- se, hic conscripto mihte, quasi mox capturus es- set, eam urbem cum Hugone preesuJe aggreditur ; at regis et Artaldi militibus fortiter sese opponenti- bU6, octavopostquam adveneratdieilhisusrecessit. Interiminter se tractant reges Ludovicus etOtho definienda controversia pro archiepi^copatu Rhe- mensi^ indictoque conventu super Charam flu- vium, episcopi eam utrinque discurruut ; sod, quia synodice congregati non fuerant , altercatio ter^ B minari non potuil. Igitur, niedio mense Novembri, synodus habenda denuntiatu)', rehctoque inter BMNrM arehiepisGOiMktu penes Arthaldum, Hugoni remanere apud Mosomagum permittitur ; at hic repulsam ulturus veniens cum Theobaldo de monte Acuto, sororis susb marito, villas Durocortoro con- tiguas vindemiffi tempore devastavit. Synodus igi- tur Virduni celebratur, prsesidente Roberto Trevi- rensi prasule, cum Arthaldo Rhemeusi, Odalri- co Aquensi, Adalberone Metensi, Goslino Tullen- si, Hildebaldo Transrhenensi, IsraeleBritone, prfe- sente quoque Brunone abbate, regis Othonis fra- tre^ Agenoldo etiam et Odilone abbatibus cum aliis nonnuUis ; ad quam Hugo canonice vocatus cum venire noluisset, Rhemensis episcopatus Arthaldo adjudicatus est. Sed cum res nimium implexa es- set, nec commode per provinciales episcopos vi- deretur posse componi, placuit anno sequenti plenum concihum convocari in ecclesia sancti Pe- O tri juxta Mosomagum ex dioecesibus Trevirensi ac Khemensi. Veniens aulem illuc Hugo prsesul, etlo- cutus eum Roberto Trevirensi archiepiscopo, qui ex legatione speciah concilio prtesidebat, synodum noluit ingredi. Litteras vero Agapeti papse misit ad episcopos ner clericum suum, qui eas Roma detu- ierat, nihilauctoritatis canonicee continentes, sed id tantum praecipientes^ ut Hugoni Rhemense red- deretur episcopium. Quibus lectis responderunt episcopi congruum non esse ut apostolicie legatio- nis mandatum a Roberto archiepiscopo coram re- gibus et episcopis susceptum intermitterent prop- ter has htteras, quas insidiator et semulus Arthsu- di praesuhs exhibebat ; sicque recitato Carthagi- nensis concilii capite 19, ^e accusato et accumlo- re, judicatum est ut, Arthaldo parochiam Rhemen- sem retinente, Hugo, qui ad duas jam synodos vocatus venire contempserat, a communione et regimine Rhemensis episc^opii abstineret, donec ad D universalem synodum se purgaturus occurreret, ipsumgue capitulum mox in charta descriptum, aefinitionemque suam Hugoni miseruut^ qui die .sequenti, xix Kal. Februar. , eamdem Roberto pon- tiiici chartam remisit, adjiciens se eorum judicio nusquam obtemperatiurum. Ad Arthaldum quod attuiet, is dicitur fuisse Do- donis cujusdam frater. Postquam autemcxmona- cho Rhemigiano factus esset archiepiscopus Rhe- mensis; pallium acceperat post annum ordinatio- nis 8U8B, .missum sibi perlegatos Ecclesise Rhemen- sis a Joanne papa, filio Marifie, quse et Marocia di- oebatur> vel ab Alberico, patricio, fratre ipsius pa- psB. Tuno anno 933, praesederat cum Teutilone Turonensi antistite synodo Castri Theoderici, co- demque anuo consecraverat Hibdegarium Belio- yacensem, ac Fulbertum Cameracensem episco- pos ; anno 935, concihum celebraverat hnibus apud sanctam Macram, Wifredumque monachum ordina^erat in episcopum Tarvaneasem ; anno 936, regem inunzerat Ladovicum TransmarinmD in urbe Lauduno ; anno 939, Herbertum qui opi»- da quaedam villasque Rhemensis Ecclesioi detine- bat excommunicave rat; anno 940 receperat sibi et Ecclesjae suae a Ludovico Transmarino Rhemen- sis urbis monetam jure perpetuo possidendam, et omnem comitatum Rhemensem eodem annoy post- quam loco cedere coactus esset acceperat abba- tiam sancti Basoli, et Avenacum monasterium. Anno 948, post conciliura Mosomagense, Agapi- tus papa, litteris restitutionis ejus susceptis, misit vicarium suum Marinum episcopum ad Othonem regem pro convocanda generali synodo. Congre- gata est illa eodem anno, vu Id. Junii, in palatio Ingulenheim, ibique coram regibus et episcopis recitatae sunt Utterse Artaldi. Post quarum littera- rum recitationem,' et earum propter reges juxta Thudesticam linguam interpretationem, ingressus qaidam Si^ebaldus, pnemissi Hugonis clericus at- tulit litteras, quas Roma detulerat, quasque jam in alia synodo Mosomi propalaverat, asserens eas- dem litteras sibi Romse ab ipso, qui aderat, Marino vicario datas. Qui domnus Marinu;» proferens, litr teras quas idem Sigebaldus Romam detulerat. praecepit eas coram synodo recitari ; in quarum recitaUone repertum est prout ipsa^ htterfe fate- bantur, quod Vido episcopus Suessionicus, Hilde- garius qaoqueBelvacensis, Rodulphus Lauduneur sis, ciPterique cuucti Rhemensis dicEceseos episeo/ pi easdem iitteras atl sedem delegaverint aposto- licam pro restauratione Hugonis in sede Rbemen- si, et expulsione Arthaldi. Post quarum lectionem exsurgentes Arthaldus preesul ct prsefatus Rodol- phus qui eisdem litteris nominabatur, Fulbertus quoque Cameracensis antistes, eas htteras refuta- runt, astruentes quod eas antea nunquam viderint vel audierint, neque in earum delegatione consen- sum prsebuerint. Quibus dum idem clericus con- traire non posset, hcet in eos calumniis obstre- pens, praecepit domnus Marinus, suggerens uni- versae synodo, ut sibi consilium et rectum judicium f>roferrent super hujusmodi calumniatore, et ca- umniarum in episcopo delatore. At iUi postquam delator pubhce confutatus est falsa detuusse, lec- tis capitulis de hujusmodi calumniatoribus, judi- cant et unanimiter censent eum auo fruebatur ho- nore privari debere, ac secuncfum capitulorum tenorem in exsihum retrudi. Diaconatus igitur quo fungebatur ministerio multatus, a conspectu sy- nodi reprobatus abscessit. Arthaldo vero prsesuli, qui omnibus se synodis priBsentem exnibuerat non rcfugiens synodale judicium, episcopium Rhe- mense juxta canonum instituta, et sanctorum Pa- trum decreta, omnino retinendum atque dispo- nendum decernunt, laudant atque coiToborant. Secunda consessionis die, post recitatas divinae auctoritatis lectiones, et Maruii vicarii allocutionem, suggessit domnus Robertus Trevirensis archiepis- copus, ut quoniam juxta sacrae legis instituta res- titutum atque restauratum fuerat Rhemense Ar- thaldo praesuh episcopium, iu ejusdem sedis inva- sorem svnodale perageretur judicium. Pr»cepit itaque Marinus vicarius ut canonioam super hac Eraesumptione synodus proferret sententiam. Ju- entur ergo sanctae legis proferri capitula. Quibus recitatis, secundum sacrorum canonum instituta, et sanctorum decreta Patrum, Sixti, Alexandri, In- nooentii, Zozimi, Bonifacii, Coelestini, Leonis, Sym- machi, cseterorumque sanctorum Ecclesifie Dei doc- torum, excommunicaverunt, et ab Ecclesi» Dei gremio repulerunt praedictum Hugonem Rhemen- sis Ecclesiae. pervasorem, donec ad pfpuitentiam et dignam satisfactionem venu*e procuiaret. Eodem anno interfuit Arthaldus conciiio Trevi- rensi, et Ludovicum LudoviciTransmarinlfilium de sacrofonte suscepit, id est,baptizavit. Hicvero de- sinit Flodoardi bistoria. Anno circiter 950 transtu- litAvenacumidem pr»sulcorpus sanct» Berthae 957 EPISTOLA AD SYNOBT. TNGELHEIM. m abbatissae. Exstant anni hujns, et annorum 938, A 9jO et 953 diplomata,^ ex qulbus constat Arthal- dura fuisse tunc summum regni cancellarium. Anno952, reddidit Remigianis monachis abbaliam quamdam nomine Coslam in Vosago positam. Eodem anno clericis sfBCularibus apud sanctiim Basolum moDachos substituit ; iisdemgue Rhemi- gianis dedisse fertur abbatiam sancti Timothei, qii8B ad hoc usque tempus Rhemensium .'.rchiepi- scoporum fnerat ; sed neBC concessio Adalberoni potius referri debet ; qua de re lege Bollandianos Aug., tom. IV. pag. 576. Anno 953 synodum coe- git quinque episcoporum apud sanctum Theode- ricum in Agro Rhemensi. Anno 954, prid. Id. Novem- br., Lotharium regem Franoorum consecravit in basilica sancti Remigii. Anno 958, Gastrum Oo- diciacum creptum Ecclesite sute a Theobaldo Car- notensi comite expugnavit. Demum anno 961 , prid. Kal. Octobr., morbo correptus mortalitatem exple^ vit, sepultusque est ad pedes sancti Remigii. Tunc adnitentibus Hugonc comite aliisque Her- berti liberis et episcopis quibusdam, ut Hugoni va- cua jam sedes Rhemensis re ideretar, Gerberga regina, et Bruno ejas frater, impodimeAta objeee- runt, quamvis Lotharius rex restitutioni Hugonis faveret ; et in synodo ad Matronam in dicecesi Mel- densi, coram prcesuhbus qui eo convenerant res discussa est, anno 962 ; sed nihil sibi de Hugonis causa inconsulto summo pontitice stfttnendum censuere. priesertim Rorico Laudunensis et GiJEnii^ nas Catalaunensis, cum a pluribus episcopis ex- communicatus communioni ecclesiasticae redinte- grari non posset. Post ailatum autem Roma re- sponsum, rejectoHugone, alius antistes ordinatur. De scriptis Arthaldi iege Hiatoriam LitterahaiQ Franciop, tom. VI, pag. 297. IIHEMENSIS AR( HIEPISCOI*! EPISTOLA AD SYNODUM APUD INGELHEIM CONGREGATAM {Actes de la province ecclesiastique de ReimSy /, 614.) Sanctie Romanae et apostolicae sedis vicario B domno Marino, universteque sanctae synodo apud Engelheim congregata, Arthaldus, divina propi- tiante clementia, Rhemorumarchiepiscopus. Domnus Agapitus papa litteras nobis et cfipteris coepis(^.opis nostrfle dioE^ceseos direxit, in quibus prtecepit [ut ab hoc sanctitatis vestrte consilium convenire studeremus, ita instructi de omnibus, ut rei veritas de miseriis nostree sedis, quas patimur, coram sanctitate vestra manifesta fieri posset. Quo^ circa propalare prudentiee vestrm commodum du- ximus, qu diter res exordium coeperit htis hujus, quae adhuo inter me ot Hugonem miserrime ven- tilatur. Defimcto siquidem Heriveo archiepiscopo, Seulfum, qui archidiaconatus urbis nostree tunc officio fungebatur, ad praesulatum ejusdem sedis p^ eligimus. Qui pontifex ordinatus, assumens selum contra proximos praedecessoris sui, cum eos per semet a loco depellare non valeret, concilio inito cum quibusdam laicis, scilicet corsihariis suis, ami- citiam qncesivit Heriberti comitis, quam dato jure- jurando per eosdem consiliarios obtinuit, eo te- nore ut post obitum ipsius ad electionem pontifi- cis milites ecclesise nullatenus aspirarent sine con- silio ipsius Heriberti : idem vero comes fralrem He- rivei praesulis, et nepotes ipsius, a participatione rerum Rhemensis episcopii separaret, quibus pa- tratisyinsimulati sunt iidem propinqui Herivei prae- sulis a consiliaris Seulfi episcopi iufidelitate ipsius Benioris sui, accercitoqtte Heriberto comite cum pluribns suis, jubentur ad rationem reddendam coram ipsis venire. Et quia contra eos, a quibus accusati fuerant^ singulari congredi certamine noluerunt, sublatis ab eis rebus quas ex episco- pio possidebant, comprehensi sunt, atque deducti per Ueribertum comitem ad Robertum regem, a quo etiam sub custodia sunt detenti usque ad mortem ipsius Roberti. Tertio demum sui epi- scopatiis anno Seulfus episcopus, ut plures asse- runt, ab Heriberti familiaribus veneno potatus de- fongitur. Mox itaque comes Heribertus urbem Rhe- mensem adiit, et ecclesiee milites, clericorum quo- que quosdam, de rectoris eleotione ad suum consi- lium, ceu juratum fuerat, intendere fecit. Gum quibusad Rodulfum regem pergens in Burgun- diam, obtinuit ab eo ut sibi committeretur idem episcopiuii), eotenore, ut tam clericis quam laiois debitam honorem concederet et conserraret, nec injustitiam alicui faceret ; sed ipsum episcopium aequo jure gubernaret, donec talem clerioum eidem regi prsesentaret, qui ad episcopale ministerium exsequendum rite ordinari, valeret. Qui comes ad eamdem urbem regressus, res episcopii, prout sibi placuit, fautoribus suis divisit, ceeteris abstulit, et absque uUo judicio vel lege, quos voluit rebus ex- spoiiavit, vel ab urbe propulit. Odalricum denique Aquensem episcopum in eadem urbe duscipiens. episcopale inibi ministerium celebrare prsBoepit- Sicque annos sex^ et eo amplius, idem episcopium 8Uo dominio vindicavit, pro libitu proprio illud 959 ARTHALDl RHEMENS. ARCHIEP. traclans, et in sede preesulis residens tam ipse A quam conjux sua : donec septimo tandem anno, ortis inter ipsum et regem Rodulfum atque Hugo- nem comitem quibusdam siraultatibus, Rodulfus rex cum Hugone et Bosone fratre suo, ceeterisque pluribus tam episcopis quam comitibus, Rhemo- rum obsidet urbem, succensentibus sibi episcopis, et conquerentibus adversus eum, quod tam diu- turno tempore contra divinaB legis auctoritates hanc urbem permiserit vacare pastore. Quorum querinioniis permotus rex admonet clerum et po- pulum de pastorls electione, dans eis id agendi fa- cultatem ad Dei honorem et sui fidelitatem. Sicque concordantibus ounctis tam clericis quam laicis qui extra obsidionem erant, pluribus etiam eorum, qui clausi tenebantur, in id ipsum faventibus eli- b gitur humilitatis nostrae persona in hoc magis onere quam honore subeundo. Aperientibus tan- dem tam miiitibus quam civibus portas urbis regi Rodulfo, et episcopalem benedictionem mihi tra- dentibus episcopis, qui erant ducem et octo, et su- scipientibusnostram humilitatem^tam clero uni- verso quam reliquis civibus,inlronizatus ab episco- pis nostrsedioBceseos, impositum mihi, proutDeus concessit, ministerium per annos ferme novem tractavi, ordinans per dice jesim episcopos octo, et in episcopio multos, prout competens videbatur, clericos : quousque nono postmodum, anno post- quam Ludovicum regem, favente Hugone, cuncti- sque regni principibus. Gerbergam quoque reginam iienedixeram, et sacro perfuderam chrismate, in- q stigatus Hugo comes iracundia, quod eiconsentire velconjungi noluerim ad ipsius regis infidelita- tem, adhibitis secum Heriberto comite, et Willelmo Nortmannorum principe, Rhemensem obsidet urbem. Nec lon^um, sexta scilicel obsidionis die, deseror ab omni pene coBtu laicalis mihtioe : sicque derelictus, ad Hugoneui et Heribertum compel- lor exire. A quibus coarctatus et conterritus cogor memet episcopali procuratione abdicare, et ita me propelleates in ccenohio sancti Basoli habitare constituunt : Hugonem vero filium Heriberti, qui Autisiodori diaconus ordinatus fuerat, in urbem introducunt et civitate potiuntur. Ludovicus au- tem rex a Burgundia rediens, me apud sanctum Basolum reperit, et assumens secum simul cum propinquis meis, quorum res Heribertus comes abstulerat, Laudunum dcducit, quod castrum tunc obsidebant Heribertus et Hugo : solutaque obsi- dione oppidum ingreditur, nobisque metatus de- gendidisponitur. Interim clerici nostri loci, sed et laici quidam pessime ab Heriberto tractantur, et quidam clericorum in custodiis retruduntur, res eorum auferuntur atque diripiuntur, rapinae per totam urbem late perpelrantur, Interea convocan- tur episcopi nostrae diceceseos ab Hugone et Heri- berto satagentibus et quserentibus ab eis de ordi- natione Hugonis filii Heriberti. Qui Suessionis congregati,mittunt ad me Laudunum Hildegarium episcopum, cum aliis quibusdam legatis, mandan- tes ut ad eos venirem, ad consentiendum scilicet D hujus ordinationis perversitati. Quibus remandaTi quod non esset mihi competens ad eos illo profi- cisci, ubi adversarii et inimici mei cum ipsis erant aggregati. Quod si loqui mecum veUeni, ad talem locum devenirent, ubi sine periculo ad eos accedere possem. Quibus advenientibus in locum ab eisdem delectum, profectus sum ad tos, ve- niensque prosternor coram ipsis, obsecrans ul propter amorem et honorem Dei tam mihi quam sibi competens consilium dare studerent. Qui me de ordinatione praedicti Hugonis interpellare c(£p^ rant, ct hoc omnimodis suadere, ut eis in hac or- dinatione consensum prseberem ; promitteDtes res nonnullas episcopii mihi se impetraturos. At ego, postquam responsum diu distuleram, videns *eos cunctos in proposito quod cceperant perseve- rantes, surgens interdixi palam cunctis audienti- bus, excommunicans auctoritate Dei Patris omni- potentis, et Filii, et Spiritus sancti, ut nuUuseorum ad eamdem ordinationem accederet, nec alicui in episcopali honore me vivente manus imponeret; sed nec uHus eamdem benedictionem suscipere prffisumeret. Quod si forte fieret, ad sedem apo- stolicam eos provocabam. lilis inde furentibns, ut possem exire de medio eorum, et Laudunum re- verti, temperavi responsum, dicens ut mitterent mecum qui eis renuntiaret quid consilii reperire valeremsuper hac re indominameareginaetfide' libus ejus, quia rex non aderat. Ad hoc illimiltnnt Deroldum epiKCopum,putantes meessemutaturum consilium. Quo veniente^ et coram dominaregina et fidelibus ejus inde me interpellante, iterum ei' surgens prsBfat» modum excommunicatioDis in eosdem episcopos jaculatus sum: vocatioDeffl quoque ad sedem apostolicam iterare curavi, ex- communicans ipsum hunc Deroldum, ut ideis omnino uon taceret, sed cunctis raanifeste profer- ret. Hisita gestis^ parvipe.ndentes illinostram ex- communicationem^ Rhemis accedunt, etquidam eorum ordinationi huic manus applicuerunt, qni- dam vero se subduxisse sciuntur. Ego vero cum rege manens, quas iUe scitur angustias pertulisse, et secum pertuli; et quando eum bello aggre^ sunt Hugo et Heribertus, cum ipso eram, etvix evasi mortis periculum. Prolapsus itaque, auxibo etprotectione Dei,de medio inimicorum,.profugus et vagabundus loca invia quaeque silvasque per- lustrOy nonaususcertoconsistereloco. Comilesau- temHugoet Heribertus afifati quosdamamicosno- stros sibi subditos, suadent ut me requirentes ad ipsosdeducant, poUicentes semihi benefacturos, et rebus quas ipsi petissent ditaturos. Requirentes ergo me amici reperiuntper diversa vagantem,etitape^ ducor a fratribus meis et amicis ad prflefalos comi- tes. (Jui postquam me in potestate sua conspt- ciunt, quaerere coeperunt, ut eis pallium a sede Ro- manamihi coUatumtraderem, etsacerdotalimcfl»!- nisterio ponitus adjurarem. Quod egonuUatonusine facturum, neque pro amore vilfle hujus prwsentis, attestor. Districtus igitur, et coangustiatus ab eis, episcopii tandem rebus abrenuntiare compellor. 961 EPISTOLA AD SYNOD. INGELHEIM. m sicque rursus ad sanctum Basoliim, quasi vacans, A habitaturusdeducor.Mansi denique paucis diebus in ipso coenobio, quoadusquc co*uperier.s per cer. tos ex familiaribus Heriberti comitis nuntios, quod ab ea male de mea tractabatur perditione, iterum iterumque nuntiis hujusmodi pavefactus et impul- sus, locum deserui, et abdita lustra silvarum va- gabundus reperii: horisque sileLtibus, et itinere devio^ Laudunum revertor, ibique susceptus a re- 3 gc secum manere constituor. Mansi vero ibidem cum ipso vel fideUbus ejus» exspectans et depre- cans misericordiam Dei, donec ipse est dignatus in cor domini regis Ottonis mittere, ut ad subven- tionem senioris mei regis, et nostram, properaret in Franciam. Denique, postquam domina nostra regina Laudunum propter absolutionem domini regis rcliquerat, egressus inde ad dominum regem Ottonem cum seniore meo deveni rege, simulque Rhemos accessimus, cingitur itaque urbs exerciti- bus, et episcopi qui aderant me sedi nostree resti- tui censent. Mandatur ergo Hugoni a domino rcge OUone, ut egrediatur, et pervasam deserat urbem. At iUe nutans aliquandiu, ct pro posse, ubi vidit ad resistendum penitus sufficere se neqaaquam valcre, nec amicorum sibi prtesiJia subvenire, de- cernit exeundum, quaBrens ut liber cum suis di- mitteretur abscedere. Permittitur itaque sanus exire cum omnibus qui secum voluere comitari : et qusecunque secum voluit ferre, nuUo contradi- cente asportavit. Sicque cum regibus introgressus urbem, prascipior loco nostro et honori reslitui. Susceptus igitur a dominis archiepiscopis, Rotber- C to Treverensi, et Frederico Moguntiacensi, comi- tantibus cfeteris, et congratulantibus tam clericis ecclesiee nostrae, quam rehquis civibus, ab ipsis restituor cathedrce episcopaU. Hugo vero Rhemis egressus Mosomum castrum cum suis occupat, et muniens contra fideUs regis senioris nostridetinet. Habito denique coUoquii placito inter reges senlo- rem meum videUcet ac dominum Ottonem, super Charum iluvium, convenimus ad Ulud tam ego quam ipse Hugo cum ordinatoribus suis. Ibique res Utis hujus ab episcopis auditur : protuUtque Utteras ad sedem Romanam quasi ex persona nos- tra datas excusationis mese, ac si vacaUonem pe- tentes administrationis episcopii nostri, quas me unquam dictasse, neque subscribeudo aliquate- nus corroborasse, protestatus sum, atque protes- tor. Et quia tunc synodus convocata non fuerat, id opponentibus fautoribus ipsius Hugonis, aiter- catio nostra determinari non potuit. Synodus au- tem circa medium mensis Novembris habenda Yirduni, utriusque partis episcopis annuentibus, denuntiatur. Interim vero sedes Rhemensis mihi regenda decernitur ; idem vero Hugo Mosomi com- morari permittitur. Nec longum, instante sciUcet vindemiae tempore,hic noster semulus Hugo, assu- mens secum Theobaldum regis inimicum, et regni nostri, cum aUis pluribus maiefactoribus, in viUas Rhemensis episcopii contiguas urbi devenit,et omne pene vinum ex his colUgens in diversos pagos ab- duci fecit. Tum multa mala inibi perpetrata^ et Ecclesise nostrae homines captivi abducti, et ad redemptionem variis sunt adacti tormentis. Syno- dus autem denuntiata Virduni celebratur, prsesi- dente Rotberto preesule Trevirensi, pra^cepto dom- ni papee Romani, praesente quoque domino Rru- none, cum episcopis et abbatibus nonnuUis. Ad quam prflefatus Hugo evocatus, missis etiam duo- bus ad eum deducendum episcopis, Adalberone et Gozlino, venire contempsit. Universa vero synodus mihi Rhemense regendum decernit episcopium. Indiciturque Iterum synodus habenda die Iduum mcnsis Januarii, quse et aggregatur, ut denuntia- tum fuerat in ecclesia sancti Petri,ante prospectum castri Mosomi, a domino Rotberto, conveuientibus caeteris. Quapropter cognovimus tua industria sta- biUtum in Mosomo castro, quod est super iluvium Mosae, in veneratione Dei genitricis Maria?, monas- terium monachorum reUgione decusatum, tuisque proprietatibus, ecclesiaeque tuae terris et ecclesus dotatum, quod sub pagina R. Petri apostolorum principis decreti, nostrique, te orante suscepimus. Insuper locellum, qui a Stephano viro iUustri at- que ejus conjuge Preduide^ Tin nomine, constitu- tus^ sanctoque Remigio suppositus fuit, quem ei- dem monasterio Mosomo, quia per se ob exiguita- tem rerum stare non poterat, contuUsti, coUatis rebus in compensatione B. Remigio, consentienti- bus fratribus. Ut autem cognoscat universa Eccle- sia, nos unanimiter assentire : a te coUata vel confereuda, seu a quibusUbet, in terris cultis et incultis, vineis, pratis^ ecclesiis, mancipiis utrius- que sexus, aquis, aquarum decursibus, in omni- bus ad supradictum monasterium pertinentibus, B. Petri apostolorum principis, et nostri, firma- mus decreto : quatenus sine livore oblatrantium locus quietus et invioIabiUs jugiter permaneat. Si quis interea, quod non credimus, temerario ausu contra ea quee ab hac nostra auctoritate pie et fir- miter per hoc nostrum privUegium disposita sunt, ire tentaverity vel hsec quee a nobis ob iaudem Dei, pro stabiUtate jam dicti monasterii^ statuta sunt, frangere et in quoquam transgredi : sciat se auc- toritate B. Petri, cujus quanquam immeriti vices agimus, anathematis vinculo innodatum, et cum diabolo et Juda traditore Domini nostri JesuChris- ti, aetemo incendio concremandum. At vero qui pio intuitu observator in omnibus exstiterit, cus- todiens nostri apostoUci constituti ad cultum Dei respicientis prseceptionem, benedictionis gratiam, et deUctorum suorum indulgentiam consequatur, et vitee eeternas particeps efficiatur. Scriptum per manum Stephani scriniarii sanctae Romanae Ecclcsiae in mense ApriU. Data per ma- nus Andrefie episcopi, ix Kalend. MaU, anno pon- tificatus domini nostri sanctissimi et tertU decimi papae septimo. Imperii autem D. Ottonis majoris Augustini xi, junioris vero v, in mense AprUi, in- dictione xv. «Ml »64 ANNO DOMINI DCCCCLXIII. ODALRICUS RHEMENSIS ARCHIEPISCOPUS. NOTITIA HISTORIGA IN ODALRICUM. (Ex Gallia Christiana, tom. IX, pag. 56.) Odalriciis, sive, ut alii dicunt, Udelricus, vel Ul- A ricus, Hugonis comitis et Evce filius, e Lotharingia oriundus, parentes habuitexjsancto Arnulfo Metcn- si ortos, ut sanguine, sic et moribus et pietate cla- rissimos. Post admini^tratam, si tamen Golvenerio fldes, Ecclesise Rhemensis prseposituram, eiectus est, favente Lothario rege, anno 962, et consecra- tus eodem anno ab episcopis Widone Suessionensi, Roricone Laudunensi, Gibuino Catalaunenoi, Ha> dulfo Noviomensi. et Wicfrido Virdunensi, accep- toque pallio ex aecessorum more a Joanne XII summo pontifice, haud ita post ob claritudinem Seneris, et su8b dignitatis prfierogativam, summus t regni cancellarius a rege Lothario, quam digni • tatem obtinebat annis 963 et 968. Quantae vero strenuitatis vir fuerit et providentiee in defendendis Ecclesiae suee bonis, Flodoardus in Chronico bre- viter retulit ad annum 965. Nam cum orta simul- tate pro episcopio Rhemensi, graves bellorum mo- tus inter regem Franciee et Heberti familiam exar- B sissent, in quibus tota pene provincia rapinis, in- cendiis. et urbium direptionibus attrita fuit, nonnulli proceres qui villas jure ecclesiastico no- mine regio tueri videbantur, eas sensim ad se velut hrereditarias traxerant. Inter guos Theobal- dus comes exstitit ; quem vocari fecit Odalricus et renuentem excommunicationis mucrone pertulit, anno 964, propter Codiciacum Castrum, ot quiP- dam aliam sancti Remigii praedia, qu^e improbe obtinuerat, et pertinaciter retinebat. lllo ad melio- rem mentem rediens, quod male partum fuerat restituit ; quem idcirco pontifex non absolvit mo- do, sed prsedictum Castrum filio ejus Odoni qui eidem se comnodserat indulsit. Hoc motus exemplo Herbertus comes viUam Sparnacum lubens reddidit. At Ragenoldus perti- nax excommunicatus est pro viliis quas pariter injuste retinebat ; ipse vero loca queedam ejusdem episcopii cum suis hostiliter pervadens, rapinis G devastavit, ihc«ndiisque. Anno 963 adfuit Odalri- cus conventui cpiscoporum colonice Agrippinae ce- lebrato, in quo fundatio ecclesiae sancti Martini Leodiensis confirmata est. Laudatur munincus prsosul quod ecclesiss suee Rhemensi villam Via- denissam in comitatu Regitestensi positjm dede- rit, et quod valiem Rodigionis quam Hugo iilius Rogeri comitis eidem ecclesi» donaveral, postea posteris ejus usurpatam, ad ejus ecclesiffi liberam revocaverit, anno 967. Non reticendum tameu quod ipse propter csedem consanguinei cujusdam sui in burgo sancti Remigii indigne obtruacati, burgum omnem et universa qu» castro sancli Ke- migii contigua erant succenderit, vastaverit, neini- n'imque deinceps ibi habitare periiuserit. Obiit ex appendice ad Flodoardum post septem susrepti regiminis annos, hoc est anno 969, sepultusque archiepiscoporum Rhemensium primus in ecclf- siastica metropolitana. De illo breviter ISecrolo- gium Rhemense in heec verba: «Odelricus si\e Odalricus archiepiscopus , vui Idus iNovembM obiit, qui.dedit nobis Vindemissam; pro cujiii; unima dantur pauperibus de communi 24 nummi cum totidem panibus et vino ; sex pauperes cierici reficiuntur in refectorio. » Sub eo prccsule, v Kal. April. anno 966, celpber- rimus Flodoardus, natus Sparnaci ad Matronam, presbyter primum et canonicus Rhemensis, dein- de parochus Culmisciacensis (Cormici), tum, ut volunt quidam, monachus et abbas incerti mo- nasterii in dioecesi Rhemensi, obiit aniio eetatis scptuagesimo tertio. De quo consule abbates san- cti Basoh, episcopos Noviomenses in Fulchario, Acta sanotorum ordinis sancti Benedicti, tom,\|. pag. 325 et seqq. Annales ejusdem ordinis, tom lHi pag. 397,514 et512, et Historiam Litterariam Fran- cise tom. VI, pag. 313; quibus nihil de novoad- dendum occurrit. ODALRIGI ARCHIEPISCOPI RHEHENSIS SENTENTIA CONTRA FURES SAGRILEGOS {Actes de laprovmce de Beims, tom. I, pag. 621.) Odalricus episcopus, Rodulfus archidiaconus et d Quidam perversi et nefarii homines tempi""' omnis Rhemensis Ecclasi^e clerus omnibus Eccle- Dei cum scelerata mente introeuntes, dum ^l^ siee filiis. mentiam Dei exorare, et precibus deherent lusi- Uh SIGEHARDI DE MIRAOJLIS S. MAXIMINI. m stere, fiirtis et sacnkgiis instinctu diabolico no& A per virtutem et auctohtatem Dei omnipoteatis Pa- metuunt inhiare. Ex quibus quidam, quos adhuc ignoramus, ingredientes hanc beat» Dei Genitncis Mariae basilicam, pallium desuper altarl sanct(e cpucis non timuerunt auferre ; sed et alia queedam nuper ablata sunt inde, liteamina videlicet ex le- cto Frederici custodis ecclesiae ; sed et de capella S. Petri infra claustrum ablatum est vestimentum sa- cerdotale in praesenti, in praeterito vero anno liber missalis. Quarum omnium rerum fraudatores et sa- crilegos escommunicamus et anathematizamus tris, et Filii, et Spiritus sancti, in virtute sanet» crucis, ex virginitate beat«e Dei genitricis Marifieet auctoritate sancti Petn apostolorum principis, om- niumque sanctorum, ut sint excommunicati etse- parati a participatione corporis et sanguinis Christi et ingressu ecclesise, omniqne Christianorum so- cietate, donec ad emendationem et satisfactionem veniant vel preedicta quse abstulerunt huic eccle- sisB reddant. CmCA ANNUM DOMINI DCGGCLXIII. SIOEHARDUS MONAGUUS SANGTI MAXIMINl TREVIRENSIS. SIGEHARDI DE MIRAOULIS SANCTi MAXIMINL (Apud Pertz, Monumenta Germanise historica.) MONniJM AD LFXTOREM. S. Maximi Vitw a Lupo episcopo fortasse Catalaunensi (274*^), conscriptfe ut secundum iibrum de miracuhs ejusdem sancli adjiceret, Sigehardo auclor fuit Wikerus, qui a 957-966, abbas monasterium S. Maximini Trevirense ref?ebat (274bj. llle, quamvis viribus diffisus, anno 962 vergente vel963 incipien- te <274c) opus agirressus, ea tantum se uarrare pi otitetur, qusB abbas bene comperta habuerit ipsique Iradiderit (27^0). Attainen etiaiii alios coenobii monachos cousuhiisse videtur. Nam etiamsi quae Giail- bertus dux Ogoni abbati retulerat (274^), Wikero narrante, perceperit, aha tamen Thietbertus mona- chus (274f), Ruotpertus presbyter (274g), Wenido eustos (274^^), Reginerus presbyter (274i), fortasse Adal- bertus quoque postea MagdeLurgeusis archiepiscopus (274JJ ahique {"11^^) cum ipso commuuicaverunt. Hiec omnia Sij?ehardus, qui certo certius monachus habenaus est (274') calamo excepit, et simf^citer quidem temporisque ordme neglecto (274>»), sed satis acourate, bona fide, et satis probabili dicendi ge- nere usus (274n), memorifie tradidit. Ex quibus capita 8-i8, quse res Lotharingicas saeculi ix et x aUqua- tenus illustrant, hocloco erant exibenda, rehquis praetermissis, quippe quce ad historiam vix acne vix quidem spectenl. Codices in bibhotheca urbis Trevirensis ditissima, in cujus hbris manuscriptis exscribendis hoc apno VV. Cll. Wyttenbachio socio nostro et Laven bibhothecffi prjefectis permittentibus mihique benigno ani- mo valde faventibus, integro fere mense occupatus fui, quinque inveni, quorum ope textum non uno loco emendavi. (274« ) Acta SS. Mai Vll, p. 20. (274i> ) Ann. S. Maximini, p. 7. (274C ) A. 27. Ottonis primi, c. ii. (274d ) Pr»f. ; cf. c. 23. (ed. c. 24.) : « Jam vero ad hoc tandem veniamus, quod de se ipso vene- randus pater noster referre sohtus erat. » (2740 ) C. i2. 274' ) C. 6. 274k) C. 17. 274»»)C. 47. (274* ) C. 21 : « ut ipse mihi seepe testatus est. » (274i ) C. i6. (2741^ ) C. i5: « ut affirmant qui viderunt. » (274' ) In Necrol. S. Maximmi antiquo (Cod. Corres.Confluent. n. 2, vi Kal. Sept. occurrit: ]iothcca Montensi mveuit, quo sinedetri- mento editionem nostram carere posse, confido. Adnotationes quasdam Hotheim praebuit, quilibhfra- gmenta scriptorum Trevirensium coUectioni (I, p. 465-468) inseruit. copia loqui nequivisse. Temeritatis vero, quasi qui A viribus meismajora prfesumpserim,a nemine me spero arguendum, quia prsemissa prsefatiuncula satis lecturis aperiet, quanta prsecipientis aucto- ritas me' invitura multumque refragantem ad ista tandem impulerit. > (275) Eamdem, ut videtur, manu in schedula parva addita est historiola qusedam de miraculo ab Ottone imperatore probato, quae in editionem c. 25 Act. SS. Mai VII, p. 30. transiit, nequetamen Sigehardo tribui potest : « Sed quid prsehabita re- censemus miracula, cum novella nabeantur in proximo ? Te namque Wilkero in abbatiali honore onereque constituto, patroni nostri gloria refulsit. Reginso,ut nosti, et Engela [de Branbach (a)] Hberi ex liberis parentibus orli, se et unicum iilium suum Adelmannum sancto Maximino tradiderunt, ea conditione^ ut ipse puer, quoad viveret, poste- rique sui, qui masculi essent, duos denarios, feminte vero unura denarium ad altare beati Maxi- B mini in festivitate sancti Martini persolverent, post mortem vero illorum, quod melius haberent in pecoribus sive in vestibus, ecclesiae cederet. Interim cuidam miles, hanc in patriam praedae causa veniens, ipsum puerum praenominatum, parenti- hus ignorantibus^ subtraxit, et per Treberinum pontem equitans, abducerc secum cogitaverat. Quid plura ? Puer reflexis oculis monasterium divi pontilicis Maximi intuens, ut eum sanctos Dei de manibus erueret militis, exclamavit. Unde iratus miles puerum percussit ; sed mox ultione divina fracto equi collo, de ponte in aquam cecidit; puer autem super pontem incolumis et iUaesusremaDsit. At puer hmina sancti expetens, tibi abbatiWlkero causam innotuit, qui Oeo gratias agens, puerum parentibus restituisti. Perinde etiam hoc ceiebre lactum regi serenissimo, Ottoni videlicetprimo,ea luce Treveris existenti, aperiens, puerum suee re- gali magnificentifie praesentasti^ utque testamento suo traditionem pueri prsedUctam confirmaret, necnon ab omnibus advocatis ipsum puerum me- moratum ejusque posteros absolveret, et ut nulii beneiiciarentur, exorasti. Quam denique petitio* nem piis votis morem gerens fieri decrevit, etchi- rographumiDdeconscrioi sigiUique sui impressione anno regni ejus tertio jussitcommuniri. » Diploma Ottonis,exquo haec excerptasunt,(HontheimFi$^ Trev, I, p, 299.) an genuinum sit, valde dubito. (276) Rivet Hist, litt. VI, .30! , errat, sihanchi- storiam excod. S. Victoris Par. editam dicit (277) Ex hoc etiam historiolam n. 45 memora- tam recepit, quae tamen jam ab alio quodam in nota marginali Sigehardo adjudicatur. Deest in codd, 3, 4. (a) De branbach e corr. add, 2. PR^FATIO AUCTORTS. Onmi in Christi reverentia suscipiendo ^ domino a tnro suggerente materiam. Qua de re coartor e duobus, veritus scilicet, ne aut tibi renitendo ino- bedientiae crimen incurram, aut itenim pwcw conando ccepto subcumbam ; cum nimirum iB- genioli meitenuitatemeteloquiistillulamexequen- do istiusmodi negotio nullatenus sufficere vidcam. Igitur tanta rerum difficultate *, qua nusquam il- laesus evadere vaieam, quasi quodam muroruni ambitu inclusus et undique circumseptus, hoc solum michi agendum utile ratus sum,scilicet^ac in parte locum evasionis eligere, qua perspicw minus ex prcecipitio laesionis posse contingere.Nam cum constet contemptum quidem seniorum ad animae periculum, defectum vero in cceptis spectare abbati Wikero Sigehardus *. Rogas, pater karissime, immo vi quadam auc- toritatis extorques invito, quatinus arduum omni- no meisque viribus praeminens explicandum opus assumam. Nam prascipis propriaque ' potestate compellis, quo ea quse post editum a Lupo episco- po de Vita sancti Maximini librum per eundem gloriosum Ghristi confessorem sunt gesta miracu- la, ne prorsus legentium vel audientium utilitati depereant, stilo alligem, ac competentis serie narrationis digestis, post illum primum, secun- dum super illis libellum absolvam, te certe locu- VARIiE LECTIONES. * suspiciendo 3. amplecleodo 4. 0. in c. r. s. desutit i. 2. * S. obsequium et debitam obedienti» exhibitionem 4. » que post add. i . ac propria 2. * difficiUitate 1. difficuitate 2. m DE MIRAGULIS S. MAXUIINI. 970 ad ridiculum, quis sanum sapiens toUerabilius, A homuncionem, omnium reprehensione dignlssi- immo ionge salubrius fore non censeat, pro im- pericia irrisiones bomioum sustinere, quam pro superbia semetipsum condempnare ? Quapropter diu multumque desideratum opus perge ^ securus aggredi. Ego plane tibi pro viribus adero, nequa- quam ausus tuse sanciitati diutius reluctari. Om- nia ergo quae dixeris, vel a te ipso, ut promittis, et ab his qui adhuc vivunt tecum visa, vel ab his qui viderunt tibi probabiiibus personis comperta^ qualicumque prosequar stilo, non ad hoc propriaB possibilitatis fiducia nitens, sed tam operosum michi negotium tum potius cunctorumque sancto- rum fratrum meritis etorationi committens. Aderit etiam, sicut semper in omnibus, ita et in hac quo- que parte clarus noster forte Maximinus, facile, ut g confido, apud Ghristum dominum obtenturus ^, ut, sicut ille a Deo patre in Spiritu sancto factus est omnibus salus et justitia, ita quoque et michi • elingui efflciatur lingua. Quod si dignabitur, haud dubium, liquidam veritatem etiam a muto lucu- lenter expressum "^ iri. Nec reticendum est, quod cum facile confidam^ Deo piisqde omnibus succe- dentium temporum hoc opusculum gratum fore, vereor tamen preesentium aliquos eidem derogatu- rosmequeinsulsum, falsUoquum, nulhus momenti mum, toto orbe adjudicaturos. Neo te, fateor, pater venerabiUs, etsi voluerint, excipere valebunt, quin tocius hi:gu8 insectationis peste invoivaris, quippe eum et me juxta assertionem taUum falsa scribere compuleris et seribenti falsitatis materiam mini»- trasses. Qua ex re operse * pretium video, prcBsen- ti ' prflefaciuncula calumpniandi viam estis obs- traere,nonmagn8edefensione arte refragando, $ed humiUter suggerendo, quo meminerint, primos ac fortissimos Christi assertores ydiotas ^^ fuisse, non sophistas ^^ ; neque me expectant MercuriaU lepi- ditate *' TulUique *' copia in curia declamaturum, sed in ceUula monasterU rerum gestarum verita- tem, sobrio ac veridico pU patris ore depromtam, puro simpUcique seamone cUcturum. Deinde vero, etsi merito iUis despectui habita fuerit viUtas ista elaborantis, honori tamen quseso habeatur praero- gativajubentis; nec statim credant, patrem nos- trum, virum utique sancta vita et oonversatione conspiouum, falsa dicere quam sUere maluisse. His ita praelibatis, Wikere ^^ pater, quod agendum imminet ineamus^ exorata prius dignatione divina^ quatenus ipsa annuente, qu» iUa sanctisque om- nibus digna sint, et tu ore edicere et ego scripto persequi valeamus. EXPUaT PRJIPATIO ^'. 8 t*. (890) TemporUi>us Amulfi " imperatoris, G dominus meus imperator largitus sit ? » lUa vero cum jam in hoc loco reUgionis, pro dolor ! status haut minima ex parte laberetur et monachicae professionis rigor paulatim laxari ac dissolvi coe- pisset, defuncto monasterU abbate Herkenberto, monachi pro electione abbatis palatium ex more competunt. Quibus cum peccatis exigentibus electio non permitteretur ^', sequestratis aUquibus monasterii possessiunculis, quffi vix artam mona- chis sustentationem potuissent praebere, cuidam Megingaudo (278), regni hujus duci, qui tunc forte aderat ^*, abbatia ab imperatoro donata est. Qua suscepta oum Iffitus ad propria remeas- set, hUarem se ao jucundum pro accepto bene- ficio per totum diem ^^ omnibus exhibens, adve- cum se nescire fateretur : « Servum, inqoid, prae- divitatem in beneficium michi indulsit ; et si vis scire, ipse est Maximinus cum abbatia sua **, quem etiam tibi si *> voiueris tradam. Quibus au- ditis, san» mentis muUer virum prope modum insanum, quantum in se fuit, pro temeraria gar- ruUtate vehementer, objurgare, seque tanti bene- ficU indignissimam proclamare '^ ; cum inter hffio haut mora fuit, et ecce injuriam dUecti Dei Maxi* mini >^ digna vindicta subsequitur, aique os blasphemum ultio divina corripuit. Nam iUe fr&- giUs ac caduous terricola, qui inani jactantia ac tumido animo se super coeli consulem Maximi- num extendisset, subito infra semetipsum totus nientenoctecumconjugeoubicuIumadUt.Cumque 0 oontrahitur, et paulo ante hominis forma, in Ifieti thoro pariter discubuissent, digressis omni- spaeram quamdam vel globum pene informem bus, solam muUerem secreto in hfiec verba aUo- oonvolvitur. quitur : € Soisne, inquiti quantum miohi munus 9 *'. Tunc Megingaudus, tam aoriter diutius ** VARLE LECTIONES. ' pergo 2. 3. * obtentaturus 2. corr. obtenturus 1. "^ expresum 3. ' post add.i, ' deest 2. post add, i . '^ ideotas 3. " e corr. rec. mantAS 1 . <* lepuUtate 1 . *' tuIUque copio corr. tuIUique copia i . tuIUque corr. tuUUque 2. ^^ wichere 2. corr. wikere 1. ^^ ita 3. ubi sequitur : Incigit IU>er secundus de miraoulis sancti Maximini archiepiscopi Trevirorum. — Exordium hujus opuscuU ilU miraculo insigni statueram dedicare. Ita fere etiami. Ceteri codd. et ed. hoc loco manci sunt. ^^ o. iO. cdit. — add. rubram : Gravissimo periculo se exponunt qui abbatialem hujus monasterU electionem cassare mo- Uuntur ; 3 : Quam dire uicio divina Megin^audum regni hujus ducem hanc abbatiam tenentem et in sanctum Maximinumblasphemantem compuit " amoldi 1. 4. amulphi 2. 3. ^^ admitteretur 3. *' aderant corr. aderat I. adieral 3. *® deest 3. " post ad. 1, deest 2. '* si v. tibi 3. *" cepit p. 2. *^ post add. 1. *'2. ad. rubram : Predicti Megin^audi congiobati curatio benivola; 3 : Megingaudus pe- nitentia ductus virtute Maximini pristine redditur forme. *' ita codd. omnes, diuimius ed. — 2, ade, uexatus, quod in 4. quoque scriptum sedpost deletumest. NOTiE. (278) cf. Regino a. 892. Lamei Acta Pal. V. p. 165. Ad eum Brower. Ann. p. 439 epitaphium in ecclesia S. Albani Mogunt, repertum refert. Patrol. CXXXIll. 31 • 71 SIGEHARDI MONACHI n animadversus, in se rediit, quid et cur pateretur A intellexit, et ex toto corde> adiiortaate conjuge, dicti pcenituit^ seque copiis prfieparatis magaa cuin celeritate Treverim deportare pvfficepit. Tandem itaque ad monasterium ventum est^ ante sanctum altare deponitur^ xeniis preciosis ipsum altare cu- mulatur. £t qui prius se domiuum superl>e pro- clamavit, tunc sancti Maximi servum uutibus ac sibilis potius quam verbis humiliter assignavit. Nec fructibus suao satisfactionis privalus est homo postquam ad ejus clementiam, quem quasi pro* caciter laesit, supplex ^"^ confugium fecit. Nam fusa pro eo a fratribus prece, meritis Maximini coeles- tis ira sedatur, virtuteque saxicti integra sanilas in puncto temporis Megingaudo redditur. Sic ho- mo salubin correptione a Deo castigatus, ne ulte- g rius blasphemaret in sanctos, Maximinum ex tunc vita sua colit ut sanctissimum, amplectitur ut pa* trem, veneratur ut dominum. Hemque ^^ gestam ad imperatorem protinusreferens, pro denegata^' fratribus eleotione soUicitavit, nec prius rogatu et obsecratione circa regem destitit, quam regalem iisciim, Ribiniacum (279) nomine, frati*um usibus acquisisset ^*^. llujus ergo tanti ac talis patroni noslri sanctitatem quis satis miretur, quis digne collaudet ? Adeo in meritis ac virtute Maximiui nostri omnia altiora, omnia excellentiora sunt, quam ut ne sestimari quidem, nedum ettam abs quohbet mortalium valeant explicari. Sed nos un- de hac quantulacumque sancti laudatiooe digres- si sumus, ad propositum rcdeamus. 10 ^^ Quamvis, ut superiore capitulo retulimus, ordo ac dislrictio regularis in hoc loco anteriori tempore negligentia et onervitate praspositorum ahqua claudicasset ex parte, numquam tamen divina meritis Maximini annuente clementia, huic loco sanctos ao reUgiosos defuisse viros, donec iterum datis abbatihus neglectus regu- laris observanUsa vel in pristinum vel etiam iQ meUus Deo propicio corrigeretur, cum ex multifl quas non est temporis hujus '' explicare, C tum etiam ex eo quod in prflBsentiarum referam, Uquido claret. li 3'. Siquidem post memoratum Megingaa- dum potestatibus et usibus hujus regni ducum hiec abbaUa ^^subjacuit,his tantum exceptis, qu» fraU^um sustentaUoni dudum sequestrata fueraut; qu8B tamen ipsa, sicut et adhuc» eorum defensiom a regibus committebantur. Qua ex causa cum Gi- silbertus admodum juvenis dux regno praeficere- tur, ut iUa se tetas habet, secularibus ohlect&meQ- Us et pompis ac voluptatum iUecehris primo sui principatus tempore, quamvispostea^^ egregius^^ vir factua sit ^280), se potius dedens, quam com- moiiitaUbus subditorum prospiciens, monachos hujus mouasteru etiam vehemeater afHixit, ea scl- Ucetqusein ususeorum cesserant adimens suisque sateUitibus disperciens. Ea autem tempestate vir clarissimus Heinricus '\ genitor sereaissimi [au* gusti 38] ottonis ^^, cujus imperiU anno vigesimo se]!tmo haec scripsimuSy monarchia regni potitos, sul> Utosquidemjusticia» pace et clementia mo- de&uissime gubernavit, imperii vero apicem\ir- tutiims et gloria omnique bonestate singuiariter decoravit, 12 *°. Inito ergo consUio, fratres, ut dictumest, intoUerabUi alUicUoae a GibiJberto depressi, re- giam clementiam adierunt, quidque ^^ incommodi a duce paterentur, conquesti sunt. Nichil tamen tanto labore assumpto proUcientes, iodignatio- nem magis preedicU ducis, immeriti Ucet, emerue- runt. Quid aUud agerent ? Defectom tantum amo- naslcrio, necessitalis ulUmo coacU, meditabautur, cum subito vires denuo reparant animorum, coa- siJiuiu in huno modum restaurauty scilicel ad rege;a regum, Maximino patrocinante, suam orando leferre negocium, Quod " cum ali- quandiu haut segniter ageretur ^', quadam nocte venerabiUs Maximinus in visiooe duci quiescenU supervenit ; ac primo quidem» quis sit quorumve causa venerit, pandit ; deinde ol>- noxU oulpaa arguit ; ad ultimum vero — murA dio- VARIJS LECTIONES. *'' suplex { . '• que deest 2. *• de neganda post con\ denegata 1 . deneganda corr, non deneganda 2. •• acquisiuisset con\ acquisisset 1. «* /n 1. nulla capitis (Hstinctio;2. 3. add, rttftrom : DiriDa annuente clemenUa huic monasterio sancti acreUgiosi viri nunquam defuere (defuerant 3.). ^deeU coDtra ducem interpeUaturi adierunt ; 3 : A. f. regia tutamine frustrati Maximinum merentur de tiraD- no ultorem. • ♦* quicquid incOmodi 2, *« In 2. novum caput incipit hac rubra notatum : LamentantiuiD fratrum precibus venerabiUs Maximinus incUnatus, scelerato duci post illatas minas flageUatioiiibus ipsum emendatum reddidit. ^^ agerent 2. NOTiE. (279) Rubenach ; cf. Arnulfi diploma ap. Hon- D esl quod moneo repetens, tibi dico, Ursidungi Cel thcun Hist. Trev, 1, 226. (280) De eo ita Vita Gerardi Broniensis c. 23, ap. MabiU. Acta, V, p. 268 : « Ca.:. ^'im ne dux Gisle- bertus, cujus menUonem prcetituiuvincus, a nobis abscedat iUaudatus et inglorius, circa ejusdem san- cti locum exstiUt satis humauus et valde muniUcus, quiedam scilicet pnedia subtrahens sibi militanti- bus, quiB non pauca expenderabeneftcii grati mi- Jitihus, inibique contradens jure perpetuo cum militaturis Christo miUtantibus. Qua de re unum lensis (i. e. S. Gisieni) monache, qui ducis Gisie; berti largissima victitas stipe, considerans dui- penter attende, ne quando ejus animaB invenians immemor esse, sed potiusiDcogitabUembenigDis- simi Jesu pietatem pulses importunissima prece, quatenus aurea perpetuae contingat praBmia >il^ Lt no fortc desperando mussites rebellassc euraaa- versus dominum suum principem Romanum,m<'''' tisdirisflimum, proh dolor ! recepit oommeroioin > et Dominus Jeaus noii bis viiiiiieat in idipflum » m DE MIBAGUUS S. MAXIMINL 97« Uicua 8um et ferme iiieredibiiia, his tantum qui A caput, et se ceteris preBnpiens frauduientus ^^ m* Deum noo oredunt omnia posse — latera ac sca- pulas £Lagelli& ccedeudo liventes reddit, statimque disparuit. Mox autem dux, sommo suo simui ac somnio ita graviier excussus, famiiiaribus paucis, somnium quidem ^^ se vidisse, quidque in ipso perpessus sit attestanlibus plagis^ edixit^ sed cur hocy vel quis egerit, summo studio alicui illorum^^ indicare dissumulavit, quamvis tamen facile timc ex consequentia gestorum id quoque conici ^^ pos- set. Siquidem continuo Treverim versus iter acce- leravit, et Maximinum sibi prece placans ac mu- nere, monachis non solum ablata restituit, verum etiam amissam illorum gratiam pecimiarum, qui- bus fraterna communio valde eguit, redemit im- cumductor efficitur, prsecedens et indice prasmon* strans^ ac multa de sanctorum prsBdiis, antiquos transgrediens limites,falsa demonstratione inpar- tes ^^ sui senioris transferre conatus est. Ibat ergo, et cirroteca '^^ quam ru;;>tici wantum (283) vocant, manu superducta,sicut voluit demon8travit,noslris subsequentibus ac renitentibus et auxilium Maxi- mini atque Remigii conatantissima inprecatione conciamantibus. Interea bonus ille ductor atque justus cirrotecam ^^ manui ^* detrahit ^% sed in eadem amputatum divinitus digitum reliquid.Tuno malicioB suae convictus et ^^ a seniore suo, ut di- gnum erat, ignominiose ^^ tractatusy gratiam ip« sius amisit ; sicque veritate declarata, omnis illa pendiis. £x hoc jam tempore a juvenilibus actibus g contentio terminum habuit. resipiscens, magnitieum prorsus evasit in virum, locumque istum et congregationem in tantum di- lexit, ut ejus potentissimum studio venerabili Ogone huic [loco ^^] abbate intronizato ^^ (934) diu nimis obtenebrata religiosse conversationis daritas vitce nostrse tandem splendidius reluxisset. Ueec ergo omnia, ita ut retulimus, de se gesta> ipse sancto viro Ogoni confessus est. in qua etiam con- fessione se Deo ac saucto Maximino monachum futurum devovit, si uxori superstes conjugaJi vin- eulo mereretur absolvi. i3 ^^. Heferam et aliud^ quod huic meo judicio haut longe impar decernitur ; nisi forte hoc Maxi- miui virtutum credi debeat detrimentum, quod in illo miraculo facti socium Remigium clarum ha- buisse asseritur. Comes quidam^ nomine Ruober- tus ^^ (281), germanus illius, de quo supra retuli- mus, Megingaudi fuit,cujus praedia in pago Naach- gowe Maximini ac Remigii (282) conhmitantia ^^ prffidiis adjacebant. Quam ob rem servi ejus cum familia sanctorum crebro litigio decertabant, illis antiqua coniiniasup6rgredi cupientibus, istis e con- trario totis viribus retinentlbus. interea cum cru- dehtas ^' servilium querelarum et rusticse conten- tionis a vicinis compesci nequivisset, nostris cupidi- nosam injuriam proclamantibus, causa refertur ad comitem. Ule mox placitum indicens diemque sta- tuens, ad conspectionem ac circumductionem ter- minorum, magna turba circummanentium comita- tus advenit,suisque prseire *' jubet duces.Nec mora; C 14 ^*, Est villa monasterii quas Wimari ecclesia (284) dicitur, quam sffivissimus quidam, cujus no- men memorifie nostras dapsum est, in beneficio habuit. Qui cum sanoti familiam gravissime af- fflictaret, etiam non inveniens, quid eis» unde eulpari possent,objiceret, uni eorum, qui agrestior ceteris videretur, acoipitrem suum custodiendum oommisit, sciens rusticum iilius artis nuliam h&* bere periciam, ut dum ales neglecta deperireti interitus culpam in rusticum retorqueret. lUe vero diu ^^ multumque reniti et impericiam excusare artis, cum tamen alitem demum oonpui* sus est custodiendam suscipere. Quid autem age- ret? Servavit interim vivam, sine esu in domo fu- mica ^* cito morituram. Qua n^ortua, plumas ei detraxit, ac sale conspersam domino servandam suspendit. Putabat enim stulta rustioitas, se astu- ciam callidi hominis evasuram, si ei vel cadaver avis ^^ tempore exactionis incorruptum valuisset exhibere. Cumque jam revoluto longi temporie spacio, immitis dominus accipitrem suum a rusti- 00 exegesset^illc protinus oadaver obtuUt. Ibi nao- ta ^^ occasione sffivit homo, et fera crudelior qua- si contumeliam sibi a rustico factam sociis omni- bus imputat, astruens, communi consilio illum ad audaciam facti fuisse animatum : cunctosque in crastinum ad placitum ^"^ vocat, omni peculio spo- liandos multisque insuper verberibus afficiendos. Territi ergo et eestuantes miseri, nocte illa conve- nerunt, omnique humano prorsus desperato *' au- unus ex ilhs, qui hujus iniquitatis semper exstitit ^ xiho, Maximini opem expetere statuunt, eleotos- VARLE LECTIONES. ** seq. 3. *» deest 2. *» connici 1. " ita 4. deest 1 . 2. 3. ** intronisato 2. 3. *» 2. 3. add, rubram : Fraudulentus circumductor (antiquos 3.) praBdiorum sancti maximini limites transgrediens quomodo I>unitus est (t. digiti ampulatione p. sit 3.) ^^ robertus 2. corr. ruobertus i, rubertus4. ^^ oum limitan- tia 2. post corr. conlimitantia 1. »* cruditas 4. corr, crudelitas 1. ^' perire corr, preire 1. •** frauden- tus 2. " partis 3. *• cirrotheca 2,3.et ita infra ; kirroleca4. " cirrotetam 1. ** manu 3. ** detrahat pQSt corr. detrahit 1. "° deest 2 postadd. /. ^^ ignominiose 4. quod etiam 4. ante correcturam ha- buisse videtur. •' 2. 3. add. rubram : Sevissimus quidam tiramus innocentium hominmn oppressor viscerum effusione vindioante (v. sancto 3.) Maximino miserabiliter interiit. •' e corr. 1. •* post corr. fumifica 1. " ejus 3. •• nata corr. nacta i. «^ palatium i, 2. " desperati i, 2. NOTiE. (281) Alibi haud occurrit, nisi fortasse idem sit (283) Gallice ganl. qui a. 884, a Reginone nominatur. (284) Weimersidrchen ad Alisontiam (Elz). Uon»* (282) Ecclesia S. Remigii Ingelheimensis esse vi- theih. detur. d75 SIGEHARDI MONACHI. — DE MIRAGULIS S. MAXIMINI. 97« que cx omnibus duos juvenes, impositis eulogiis datisque mandatis, concite ad monasterium mtt- tunt, illis cum timore maximo statutum placiti at- tendentibus. Missi autem juvencs, cum fratres ho- rse nonsB sinaxim ^' celebrassent, portam monas- terii valide pulsaverunt ; et quia putabatur aliqua potens esse persona,mox intromissi sunt. Qui cur- rentes permedium chorum, eulogias^^ ante altare tacite deponunt, ac primo scopis, quas secum de- tulerant, altarc diverberant, deinde prostrati solo, ingcnti ac miserabiii ululatu Maximinum evigilare et in suum auxilium adversus tirannum '*^ exur- gere deposcunt. Gadem ergo hora eodemque mo- mento, quo isti hic miscrias suas deplorant, ille efferus de loco placiti surgens, secessum peciit^ ibique cum inenarrabih "^* tortura viscera carnis simul et crudelitatis effudit. 15 ^^. Bernaker (285) quidam erat vir nobilis et opulentus, qui longc postquam hoc accidit, quod actenus retulimus, eandem villam precario jure acq[uisivit. Qui facibus avaricicB succensus^ agris illius villflB undique contiguos et collimitantes pauperum agellos^ eo quod fertillis illa terra es- set, sibi injuste usurpavit. Cougregatis autem arantium turbis, ararc ipsos agros jussit, cum ii- li, quibus violentiam intulit, eum per Deum obse- crare et sanctum Maximinum, ut sua sibi sufdce- rent nec se inique suis possessiunculis spoliaret. Quibus cum id responsi reddcret^ scilicet nec latitudinem ncc longitudinem pedis se propter Maximinum de omnibus his terris alicui con- cessurum, illi ad consuetum recurrunt prsesi- dium, id ipso videlicet loco, quo aratorum mul- titudo jam tunc'ad prandendum considerant ''^, Dei sanctique Maximini subsidium, cum nemi« nem haberent qui "^^ eis tuicioni esse posset ^^, cum magnis fletibus et ejulationibus solo stra- ti precantes. Mira dicturus sum ; ut aflirmant qui viderunt, in nulia cfcii parte nc quidem '' minima A cffili nubecula apparuit, cum subito in hoc tantQin loco, ubi juga boum cum aratris stabant, ianta tempestas exorta est, ut vi ventorum tarbinisque vertigine elevati boves cum aratris in vaUem qoan- dam profundissimam^ dimidio pene miliario ab hoc sejunctam loco, rotati projicerentnr; ac sioe mora, sicut undique fuit^ ita ibi quoque serenitas affuit. Cumque agricol» quaquaversum dispersi, boves suos et aratra disquisissent, vettientes ad vallem, bonos quidem aliquos semineces, aiiquos jam mortuos, his comibus evulsis, illis cniiibas vel cervicibus fractis, aratra vero in frosta ^* comminuta reppererant ^*. Tunc agricolffi pro dampnis suis admodum moestificati, ad Bema- chrum "^ sunt reversi, et quae acciderant cum B gravi luctu nunciaverunt. Hle vero magno timore perculsus, et adhuc graviorem se vindictam s^- surum suspicatus, virtute Maximini territus, ab insectatione pauperum cessavit ulterius. 16 *** Nec reticendum, quod pro simili crudc* litate Adalbcrto ", hujus nostri Adalberti (M6) genitori •', Gisilberti ducatus tempore cvenerit Ipse etenim cum inhumane prorsusfamiliamsan- cti Iractaret, et a matre juvenis ducis — nam pa- ter »* jam obierat (287) — proinde saepius objur- garetur ■', nec ctirrigi a nequicia valuisset, quo- dam tempore sexaginta viri de villa Ramiche •* (288) — hflBC '^ enim beneficium ejus erat — sw- gentes, omnes huc pariter veneruut; cunctisque pro foribus tola nocte excubantibus, liccnlia a P custode impetrata, duodecim tantum infra eccle- siam missos pcr tria disponunt altaria; tota nocte sufFragia Maximini indefessa prece qufesituros. Nec spes de Maximini pietate praesumpta vo- tum supplicum miserorum fefellit. Mane siquj- dem ** domiiia illa — hic *» enim tunc morabatur — cum ad missam Adalberto mullisque aiiis satellitibus comitata, procederet, omnes iln viri in eoclesia ejus prfestolantes adventum, mox VARI/t: LEGTIONES. •' sjr'naxim i. '° elogias I. "* tyrannum 1. '* enarrabili i. "1,3, add. rubram : Opulcnlus quidara avaritie facibus succensus agellos sibi pauperum injuste usurpavit. ^^ consederat 3. '" quis 3. "*iws- sit 2. ^' post add. i, deest 2. ^* frustra corr. frusta 1. " reperebant I. *^ bernachum 2.poslcorr^. bernachrum I, bernakum 4. ** 2, 3, add. rubram ; Item Adaloertus quidam tirannus familiam sancu Maximini afflietabat, frustra tamen. ** ab alberto 2, post corr. adalbcrto I, ab adalberto 3, delI)crlo*. " genitore 1, 2, 3. ** p. ejus 2. '^ objurgatur 2, corr, objurgaretur 1. ** remiche 2. "' hoc 3. ' jwjf add. cum 1. '• hinc 2. corr. hic I. NOTiE. (285) Cf. ejus diploma Hontheim, Hist. Trev. I, p. 268. (286) Adalbertum Russorum apostolum, postea Magdcburgensem archiepiscopum, intelligi^ Hen- schen, putavit. (287) Quo anno Ragenarius obierit non constat; cf. Richer. I, 34, qui tamen tempus non recte dc- iinivit. Uxorem Hersendam mortuam Ragenarius co7nns c. a 886, in diplomate ecclesiaB Gorziensi dato nominat (Calmet, I, Probb. p. 3t3). Altera qiup. hic noniinatur fuerit oportet, quas post viri mortem pro Gisilberto puero (supra c. II, cf. Ri- cher. 1. 1. : jam factojuveni) ducatum Lotharingine administrassc vidctur. Notandum est^ quod SiTC. x, seepius feminfe ducatus administrationem susce- D perunt, in Alamannia Hadawiga (Ekkehardus dc Casibus c. 10, Mon. H, p. i22; Suevorm m Purchardum virum dux vidua), in Bavaria Ju«'fn (Ratherii Op. ed. Ballerinis p. Cl. 382, n. 39), m Lotharingia Beatrix (Chron. Senonense ap. Dacne- rium ed. 2, 1, p. 616 : erai quxdam ducissa, gu<^ vtrosuo xnduala Lothariensem ducatum prow> dulo regtOat; cf. Vita Gerardi Tull. r. 21, et Ger- berli epist. passin)). Ita etiam regnum imperatn- ces Adelheida etTheophania gubernarunt,quaruni hpo.'. in diplomalibus Italicis non semel imperai'»' audit; cf. lahrbucher H, 2, pag. 65, 66. (288) An Remingen (Remich) ad sinistram ito- sellre ripam, 8 leucas supra Treviros? Henschf^- 977 FRIDEGODUS MONACHUS BENEDICTINUS. — NOTITIA HISTORIGA. 978 utingressa est^concti pariter in paTimentum co- A perius fecimus mentionem (289), sumens lagun- ram sacro altari corruunt *% terribilibus ac *^ culam trium tantum capacem sextariorum vino maximis damoribus Maximinum in tanta necessi- plenam, Maximini benedictione exorata, sexaginta tate patrocinariy seque de Adalberti *' tirannide '^ illos viros, yigilis totius noctis ac fletibus fatiga- jam tandem conclamant eripi. Vix illis clamoribus tos, satis habundc refecit. Et ne ctiam corporali post eyolutum dimidioe, ut fertur, horse spacium suse charitatis prsemio priyaretur, mox ut rediens silentium est imperatum. Adalbertus vero '^ cle- intravit ecclesiam, eandem lagunculam ut erat mentem *> videns feminam haut modico dolore ex prius plenam invenit. Porro istis omnibus, qum conpassione miserorum attactam, dejerare per in hoc capitulo retulimus, Ruotpertus, presbiter Maximini virtutem coepity omniaque quee dicerent et monachus, qui inlerfuit et vidit, attestatur. homines illos fuisse mentitos; et ut erat ense ac- iS '^®. De Wenidone autem ^^' dum arduam vit» cinctus **, manum protinus extendens ad capu- suffi conversationem, ssepe michi ab hiis qui eum lum, procaciter nimis per spatum suam juravit, noverunt expositam, cum hoc confero, quod ita se gravissimas pcenas pro timta temeritate luitu- familiariter Maximini virtutum *®' quantulaecum- ros. Necdum minarum verba finierat >'', cum su- que portioni communicat, quid aliud quam sanctae bito, videntibus cunctis — paUio enim tunc non 3 censeam sestimare? Et quia tantum de hocviro erat amictus— , soluto divinitus cingulo, srladius diximus, libet et aliud mei similibus, scilicet corde de ejus femore in terram cecidit. Factumque hoc, pollutis et corpore, in exemplum se cavendi re- quod exinde mi]ici(e foret inutilis, evidens '" por- ferre, quod illo quoque referebat, quotiens negli- tentum fuit. Ita Maximinus, cum ejus virtute Adal- gentiores vel moneret vel corriperet fratres. bertus publice confusus, mox beneficium amisit, 19. Quidam in hoc monasterio fuit acolithus ad ipsius feritate servos suos potenter eripuit. (290) il ••. Tum Wenido custos ecclesioe, de quo su- VARIiE LEOTIONES. »« corruerunt 3. •* et 2. " atberti post eorr. adelberti i. ^* tyrannide i. ** postadd. i, deest 2. " e corr. 4, '* accintus i. »^ finierant 3. •' e corr. I, eidcm 2. •» 2, 3, add rubram : Miracu- losa vini recompensatio. ^^^ 2, 3. add. rubram : Sancta Wenidonis conversatio. *°' a. d. desunt 1, 2. «« uir 2. NOTiE. (289) c. 5. C sura subegerat^ cum propriffi impietatis facibus (290) Narrat autor in sequentibus qufiedam nul- gentilium furor succensus urbes ac vicos et univer- lins momenti de Wenilone monacho, Reginero sas Christi ecclesias ignibus conflagraret, contigit §resbytero,guem«antehocbienniurodefunctum,» hanc guoque urbem Trevericam cum suburbanis icit, Richwmo monacho^ € qui nunc usque supe- cjus eisdem casibus obnoxiam subjacuisse. Etquo- rest », Willero et Wikero abbatibus (c. 20-2'»), de- niam tam miseranda civium stragcs urbisciue sub- nique reliquiarum S. Maximini, Normannorum versio improvisa ac subita evenisse asseritur, hoc tcmpore reconditarum, inventionem sub Ratbodo- monastermm inter csetcra non solum coucrcma- ne episcopo (c. 25-29), ex quibus htee tantum de tum est^ sed tanta monachorum ct ecclesiasticae Normannis c.26,recipienda duxi : < Ea tcmpcstato, familiae cfiede completum, ut nc unus quidem su- qua pene universam Galliam Nurthnuinnorum perstes rcmaneret ex omnibu?^ cui notus csset lo- crudeiitati feriendam divin«'e anim dversionis cen=- cus tumnli, quo sacree reliquioe claudebantur. » CJRCA ANNUH DOMINI DCCCCLXIII. FRIDEGODLS BKNEDICTINUS HONACHUS. NOTITIA HISTORIGA IN FRIDEGODUM. (Fabnc, Bibliotheca med. et inf. Lat ) Fridegodus, monachus fani Servatoris Duroverni Cantiorum sive Gantuariensis, ordinis Benedictini, circaannum I.hristi960 Vitam S.Audoenh archiepiscopiRothomagensis,an.677defuncti,prosascnptam sub hujus nomine edidit Surius ad 24 Augusti, Vitam S. Wilfndi, Eboracensis archiepiscopi (qui an. 687 obiit), versibus hexametris ad Odonem, archiepiscopum Cantuariensem, vulgavit Mabiilonms saec. iii Be« neditin., pag. 169, et supplementum ejusdem ex codice Cottoniano seec^ v\y pag. 722. Joannes Baleus II. 979 FRCDEGODI MONACHl BBNEDIGTINI 980 52, ettmque secutus pa^. 174. seq. Pitseus huioQe Fridegodo prffiterea trtbunnt tractatum De peeeatriee in Evangelio, qui incipit : Dum pietate multimoda Deus ; et alium : De Hierusalem supera et visione beatorum, scnptum versibus, hoc initio : Cives Cfielestis patrise regione superna. Denique Contemplationes varias. Eodem Baleo notante ; Grxce eruditus fuit iste FridegoduSy ut in opere suo de Pontincibus Anglorum Guilelmus Malmesburiensis habet. Guilelmi yerba haec sunt lib. i De gestis pontificum Anglorum pag. 200 : Et ut clarissimum patriae jubar (Wilfridum) produceret m speeulam (Odo archiepiscopus Cantuariensis) heroico metro vitam iUius texi praecepil, etc, SoripMn S. Wilfridi Vitam ante rridegodi tempora, notante Lelandocap. i34. Beda Girovicensis, Heduus cogno- mento Stephanus, Accae episcopi Hagustaldensis familiaris^ et Odo. Cantiorum archiepiscopus. laem fecit postea Petrus BlHesensis, arcbidiaconus Baduensis, homo Gallus, ac opusculiim Gallofriao Planta- genistffi, Eboracensi archiepiscopo, dedicavit, Fride^odi deniqne esse yerisimiiiter satis suspicatur. Ca- aimiruB Oudinus tomo II. pag. 467 seq. carmen epicum. De pontificibm et sanctis Ecclesim offri Ebo^ racensis, quod sub Alcuini nomine vulgavit Thomas Galeus in Scriptoribus XV HistoriaB Anglicanffi, an. i69i| pag. 730-732. Certe Alcuino illud non esse tribuendum, haud inficiandis laudatus Oudinu:^ probat argumentis. Vitam Audoeni, qualem edidit Surius, nou genuinam veteris scriptoris, se interpo- latam esse notat Cointius tomo II, pag. 607. Adde eumdem tomo I, pag, 754 seq. FRIDEGODI MONACm BENXDICTIISl DE VITA SANCTI WILFRIDI EPISGOPI EBORAGENSIS. (Apud MabUI. ActaSS. ord. S. Bened. Ssec. III, p. 168, et S»c. IV, p. 729.) OBSERVATIONES mM\m. Plures Wilfridum, eo nomine primum Ebora- A Heddii aut Fridegodi mentiene facta, tametsi Fri- censem episcopum, scriptis suis celebravere auc- degodi ipsissima verba non raro usiu^pat Unde tores. In primis Beda Venerabilis res ab eo gestas suspicio injicitur num Fridegodi fetum Odoni, qui describit in variis HistoriaB suae locis, maxime in hortator operis fuit, supponat. Sed tamen ex pro- lib. ui, cap. 25, et lib. v, cap. 20. Bedffi 6equalis logo ipsius Odonis, quem Eadmerus in iine Vita? accedit Eadi seu Heddius, cognomento Stephanus, ab se compositaa citat. aliam Odonis a Fridegodi gui librum de Vita sancti Wilfridi composuisse lucubratione fuisse conjectura est. Eadmeh frag- lerturapudJoannem Pitseumaliosquerecentiores, mentum de translatione corporis sancti WilCridi « Is fuit invitatus de Cantia a reverendissimo viro recitat Gervasius Uorobernensis monachus in libro Wilfrido, ut primus post Jacobum can(andi ma- De combustione et reparatione Dorobemensis ec- gister Nortanhumbrorum Ecclesiis esset^ » teste lesi» ; quod fragmentum ex alio Eadmeri opere Beda in HistoriaB lib. iv^ cap. 2; qua ex consuetu- desumptum est. Eadmeri secjualis fuit Willelmus dine Wilfridi gesta certo rescire potuit. Post Hed- Matmesburire monachus, qui ilidem facta sancti dium occurrit Fridegodus, cui Odo Cantuariensis Wilfridi recantavit in libro secundo de Pontitiei- episcopus Vitam ejusdem sancti heroico metro bus Anglorum, ubi de episcopis Eboracensibus. texere prsecepit. Legerat Willelmus Malmesburiee Post eos omnes Petrus Blesensis, archidiaconus monachus eam Fridegodi scriptionem. de qua hoc Bathoniensis, librum de Vita sancti Wilfndi com- profert judicium in lib. i de PontificiDUS Cantua- posuit, eumque Galfrido Eboracensi archiepiscopo riensibus:«ExsecutusestidmunusFridegodusqui- dedicavit, ut legitur in Monastico anglicano, pag. dam versibus non improbandis : nisi quod latinita- B 172, ubi fragmentum ex eodem Petro adducitur. tem perosus, graecitatem amat, Grsecula verba fre- His omnibus annumerandi sunt Anglorum scrip- quentat,utmeritodictisejusapteturiIludPIautinum: tores, in his Thomas Stubbesius in libro de Epis- „ ., . ^ , .|, . . copis Eboracensibus quorum catalogu& vetustus HiBc qmdem prater SybiUam leget nemo. ^^^^^ ^pud Labbeum m tomo I Bibliothecffi nov«, Huic lucubrationi manum admovit Fridegodus pag. 322. Ex praedictis auctoribus obvii quibusque statim post Wilfridi reliquiarum translationem in sunt Beda et Willelmus. Ecclesiam Cantuarien^em. Ipse etiam Odo, qui 2. Wilfridi diem natalem exprimunt tnm Martj- Ecclesifie Cantuariensi praefuit ab anno 834 in rologia recentiora, tum vulgala Bedee historia iv annos quatuor et viginti, WilMdi gesta descrip- Idus Octobris ; tametsi haec verba Jntrusa sunt in sisse perhibetur ab Eadmero. Eadmerus vero seu textumBed8e,qu8eapudAbrahamumWheIocamin- Edmerus monachus^ Anselmo Cantuariensi ponti- tra parenthesim conclusa,desuat in exemplarino- fici a secretis, id postea praestitit anno 1I2I. Sic stroGermanensi,utietinAlurediversioneSaxonica. enim praeflxa habet inscnptio codicis manu exa- Dies certe praedictus est translationis, quo tes^te rati bibliothecae Cottonianfle : Vita sancti Wilfridi Eadmero corpus sancti Wilfridi decentiori loco re- archiepiscopiper Eadmerum Cantuariensem anno positus a Lanfranoo est. At quo tandem die vir MCXXI. Res ab se descriptas in exordio et in fine sanctus ad superos migravit, suent Vit» scriptores approbat € auotoritate venerabilium virorum Odo- omnes, unus inter vetustos fastorum sacrorum eoa- ms archiepiscopi et Bedae presbyteri », nulla ditores designat diem vui KaL Maii^ is nempe qui fSi •DE VrTA S. WlLPRIDI EBORAC. 982 nomind Bed» ynlgatus est metrici Mart^rrologii auctor in tomo X Spicilegii, his versibus i Egbertus, digna yirtutum laude coruseas, Ascrigerum oetaTis veneranter scandit olympum, Quoque die preesal penetravit Wilfridus alma, Angelico vectus c«tu trans sidera coeli, Gelebrior tamen videtur fuisse solemnitas transla- tionis IV Idus Octob., ut patet ex titulo quem Ead- merus postPrologum Vitee prseposuit. 3. Monachi vitam ab anno fietatis quartodecimo egit Wilfridus, etregulamsancti Benedicti mirifice propagavit. Quo vero in loco monasticum suscepe- rit habitum, non ita liquet. Etprimo quidem annos natus quatuordecim apud Lindisfarnenses mona- chos dmgenter c< ea quae monasticsB castitatis ac Eietatis erant, et discere curabat etagere » inquit eda in lib.v cap. 19 : « Necdum quidem attonsus, verum eis qui tonsura majores sunt virtutibus, hu- militatis et ol^edienti») non mediocriter insignitus. In quo monasterio cum aliquot annos Deo serviret animadvertit minime perfectamesse virtutisviam, qu8B tradebatur a Scotis : proposuitque animo ve- nire Romam, et qui ad sedem apostolicam ritus ecclesiastici sive monasteriales servarentur, vide- re. » lihc perfectam vit^e monasticse, hoc est Bene- dictinee^ aJeptus normam, reversus Lugdunum a Dalfino seu Annemundo loci episcopo tonsus est. Postea Alchfridus, Oswii Nortanhumbrorum regis fihus. TVilfridumin Britanniam regressum «virum, ait Beda, doctibsimum, magistrum habuit eruditio- nis Ghristianse. Uujus doctrinam omnibus Scoto- nm:i traditionibus jure prseferendamsciebat :unde ei etiam donaverat monasterium quadraginta fa- miharum in loco qui dicitur in HRipum. » UffiC Be- da in hb. ai cap. 25, ubi Wilfridum abbatem con- sequenter appellat, ut proinde monastica insignia eo m monasterio suscepisse dicendus sit ; paulo post ab A^^erto GaUo, occidentahum Saxonum episcopo, in prcefaio suo monasterio presbyter factue rogaiu Alchfridi, Scotis in synodo Strea- neshalensi confutatis, in monasterium Lindisfar- nense, ubi Scoti monachi degebant, monachos nos- tros induxit. Undeipse apua Willelmum gloriatur, quod primus in iSortanhumbria « verum Pascha Scotis ejectis docuerit, et sanctissimi Benedicti re- giilam ^ monachis observari jusserit. » Comphira aedificavit coenobia,« HRipense. Hagustaldense » in suo ipsius episcopatu ; aha in Cantuariensi ; Sele- sciense apud australes Anglos, et aha in regno Merciorum.Hucspectant epitaphii ejus hiversus : Inaae locis istis monachorum exaraina crebra Coliigit, ac monitta cavitquse Regula Patrum Sedulus instituit. Quo in loco regula sancti Benedioti, quam Wilfridus tum in Britannia, tum Romfe (hdicit et excoluit, Regula Patrum appellatnr, utiet diserteapud Am- brosium Autpertum in libro Oe Vita sanctiPaldonis abbatis et successorum. 4. Ad seriem gestorum Wilfridi quod attinet, natus est anno 034 aut insequenti siquidem obiit anno 709, annos natus set>tuaginta cfuinque. Ado- lescens anoorum quatuordecim Lindisfarnensemo- nasterium petiit, ibi ahquot annos moraturus,lnde Romam petiit anno circa 653, paulo ante aut certe paulo post mortem Honorii Gantuariensis episcopi. quam eo anno reponit Beda in lib. m cap. 20. An- A nis fere quatuor tum in Lu^duni mora, tum Romae exactis, reversus in Britanniam HRipense monas* terium aediticat et abbatis nomine administrat. An- no prope 660 Colmannum, Scotorum antesigna- num, refutat m synodo Streaneshalensi, tametsi Beda in lib. m cap. 26 signat annum 664. Verum Beda non satis sibi constat, dum eo loci scribit A^ilbertum episcopum Gallum huic synodo inter- fuisse, ejusque jussu Wilfridum, adhuc presbvte- rum Colmanno restitisse ; et tamen Wilfriaum episcopum ordinatum esse anno ipso 664 Compen- dii in Gallia, ex cap. 28, ab Agilberto jam Parisio- rumepiscopo, c^uifiniiaac soluta concionadomum, id est in proprium episcopatum. quem apudocci- dentales Saxones obtinebat, reaime dicitur cap. 26. Ctsrte in Epitome Saxonica, Bedee Historifle sub- jecta, Agilbertiis « aimo 660 abiisse a Kenwalchio, et Parisiorum episcopatum in Galhis ad Sequanam flumen suscepisse » perhibetur. Wilfridus anno B 664 oi^dinatus episcopus Eboracensis, cum ex Qal- ha reversus dioicisset Ceaddam EccIesifiB suee con- secratum episcopum, secessit in HRipense monas- terium. Dein a Wlfario Merciorum rege accitus, postea venit in Cantiam, ibique « presbyteros et diaconos ordinavit, usquedum Theodorus adveni- ret, » exBedaehb. mcap. 28, etlib. iv cap. 2.aquo Ceadda Eboraco pulsus, et Wilfridus in sede sua institutus. Anno 6700swiusrexNortanhumbrorum oum Romam ire vellet, Wilfridum itineris ducem sibi heri rogaverat ; se ! re infecta moritur, apud Bedam in lib. iv cap. 5. » Anno 675 » Wilfridus concilio Heorutfordensi, Theodoro preBsidentc, « per proprios legatarios adfuisse » memoratur ibidem, € Anno 677 orta inter ipsum et Egfndum regem dis- sensione, pulsus idem antistes a sede sui episco- patus, etauo in locum ejus substituti episcopi^ Bosa, qui Deirorum, et Eata, qui Bemiciorum pro- vinciam gubemaret, » cap. 42. Interim Wilfridus C post biennium Romam pergit causam dicttu*us. i.ionfecta re provinciam australium Saxonum con- vertitad Christum, ac Selesciense monasterium eedificavit, favente Edilwacho rege : ac Ceadwala itidem conspirante Vectfle insulae populum Chris- tianis institutis imbuit cap. i6. Anno 687, post mortem Cuthberti Lindisfamensis episcopi, epi- scopatum Ecclesise « iUius announo servabat venerabilis antistes Wilfridus, donec ehgeretur qui pro Cuthberto antistes ordinari deberet, » cap. 29. « Post longum exsihum, » annorum videlicet amphus decfem, « in episcopatum Hagustaklensis Ecciesiae receptus » est ex Iib. v cap. 3. « Anno secundo {maiim duodecimo ) Aldfridi,quipostEg- fridum regnavit, » alius ab Alchfrido, id est anno 697, « sedem suam et episcopatum, ipso rege in- vitante, recepit. Sed post quinque annos denuo accusatus ab eodem ipso rege et plurimis episoo- pis, prsBsuIatu pulsus est, veniensque Romam » D anno circa 703, a Joanne papa absolutus repeda- vit in Qalliam. Meldis ad extrema Titee redactus, inducias annorum quinque a Deo meniit. Postea in concilio Niddensi restitutus principio regni Ofiredi Aldfridi filii, id est anno 705, mortuus est anno ejusdem Ofrediregis quarto, « post quadra- ^nta et quinque annos episcopatus, r> teste Beda m lib. V cap. 20, et quidem vni Kal. Mau anni 709 ineuntis. Gerte « quiudecies temos episcopus an- nos egisse » perhibetur in epitaphio suo apud Be- dam relato. INCIPIT PRiEFATIO PRiEPATIO. Inscius segregios eegris conatibus actus Ordlor en, mutilum quo fertfiducia sensum. Ausibus infidis aderit sed calculus ignis, Forcipe Tatidicam solitus purgcyrelabeUum. Cunctipotensopifex, arcani pandulus indexy Spiritus intemis animans dulcoribus antra, Cordis amara mei, ne quid displodat inepti Lingua tenax justi, quo nonfervente serenas Efficit haud PhoBbus tfledas aut Gynthia parcas. 983 FRIDEGODI MONAGHl BENEDIGTINI. 9S4 Seeda priora quldem, lubrico phantasmate lusa^ Bzcoluere suos vano terrore tyramios. At postquam summi voluit regnator Olympi, Virginis intactoB talamos invisere gratis ; Dissepsit varios eliso principe Iiircos, Perque crucis lignum legis solvit maledictum. Astriferas ubi glorificus recucurrit ad arces, Praesens ipse suis jugiter cultoribus almum Nubibys e summis direxit splendide Flatum. Isque quater temos ignita luce clientes Imbuit et dignis numerum successibus auxit. A Hujus inezhaustfle pnedulcia pocula vensB Sensit Wilfridus fama super ardua notus : Est votum nobis, si suppetat auctor herilis, Nomen et^elatas cujus depromere palmas. Huc ades, o formose, Dei per climata testis. Namque, fatebor enim, tua me pellexit honestas, Scilicet indulcanda modis odisque canoris : Goelo vita micans, terris oratio pnestans. Ergo age deciduas precibus suppleto loquelas, Affer prffisidium, ne sit sub falce ruendum. INGIPIT VITA I. yfilfridus in Britannia ortus luce indice. Tellus 8Bquoreis circum gyratur ab undis, Multipetax olim scelerum cultrixque deorum, Anglicus extruso colit hanc anhleta [an athleta] [Britanno. Hujus in occiduis convexi partibus orbis Naturse solitum Wilfridus pertulit ortum. Anxia dum genitrix parit hunc connixa sub umbris^ Flammivomis lampas radiis preesaga futuri Gcplitus enituit. Vicinia protinus omnis Pnepete concurrit nutanti pectore gressu, Ignis edax socii subeat ne culmina tecti. H»rentimmoti, nondum miracula Ghristi Amplexare cati [u e. docti^ oum non stupuere cre- [mari. Est, aiunt,pap8B I dtvini numinis omen. Interea taciti muliebri murmure discunt Fortunatd viri, quoniam nascentis imago Tali promeruitdonari forte sacello. Hac face IsBtiferas pepulit puer iste tenebras Gordibus e multis, gliscens virtutibus almis. II. Pie institutuSf noverca relicta, palatium petit, dein monasterium sub Cudda, Jam quia mellito dulcescit nectarc guttur, Prosequar arguta juvenem modulando cicuta. Hic membris etenim comto glaucomate firmis, JSqusBvos habitu studuit superare venusto, Nil puerile geren» : facundeB munia linguaB Aspirante Deo gestis explebat apertis. At perfecta virum postquam perfecerat setas, Natales statuit functa genitrice penates Linquere et assiduis Domino famuharier horis. Quartum post decimum jamjam transegerat an- Immitis furias malens vitare novercsB, [num, Gum sociis cessit sueta comitate decoris Armatus properans juvenis, ceu nobile germen Nobilium : sed operta fides umbone latebat. Inde patris dextra pie commendatus avita^ Aulica perspicuis penetravit pergama plantis, Insignis populi qua tempestate regebat Dux praBcIara nimisiEonfled cognomine habenas, f29i-92) Eadem vox infra cap. 7. (293) Nempe in monaHterio Lindisfamensi ex Boda m hb. v cap. 20 et aliis VitaB scriptoribus. Be- da tamen in lib. iT cap. 23, viris sub Hilda abba- tissa Streaneshala institutis i^um^rat Wilfridum B Hujus magnificis actutum vultibus almus Oflfertur multoque dehinc lepore beatur, Acceptus cunctis fidei pollebat in actis. Ac tum fortuitu memorandas Gudda senect», Vir probus ingenio, regum meritoque satellesy Lubrica'coBno8i postponens gaudia s»cfi, Maluit augustaB certamen inire palsestrsB, Normalissese dedans (291-92) sub regimine (293) [vitae. Is juvenem sacro suscepit amore docendum. Exin tiro Dei fultus fervore fidei, Ut verus Samuhel servabat jura u^agistri, Fratribus «Bquali cunctis subjectus amore. III. Romamperegrinatur: ab Ercombertodetinetur quadriennio. C Jam gravis electam purgarat sarcina mentem» Excoctumque diu solito flagramine pectus Goncipit intemos Jesu spirante salebras. A virtute volens virtutis in alta migrare, Romuleum statuit concurrere gratis ad altar, Scilicetut veteris lustraret busta piacli, Augmentumque suis quiret conquirere votis Hoec pia praBfato narravit sensa magistro. Archades hinc ambo voto statuere sub uno, Gulmen apostolicum peteret. creperumque piaref. Et regina quidem faustum conferre levamen. Prtetaxata volens, regi mandata propinquo Dirigit ac Domini placidum committit alumnom. Erchumbertus erat, plebis qui sceptra tenebat. Hinc sine fraude virum coluit, sine peste refecit. I^ Tandem triquadro postquam servaverat anno, Pluribus emisit sociis fretum duce quodam» Barbaries Biscop Baducing (294) quem incnlta [vocabat. Prospera flabra virum litus jecere sub aptom. Gallica rura petit, Lugduni culmina scandit. Mox juga corripuit, comitnm deliquia sensit, A duce deseritur, Ghristi tamen ore locatur. IV. Lugduni a Dalwino. Tibia veriloquo cecinit miracula plectro r Vis tamen innataBreticet haud mystica mnsm Eboracensem episcopum, primum an secundunf^ (294iNovum nomenBiscopi, quem et Benedictum vocat beda in Historis^ monasterii sui et alii, nus- quam Baducin^. i^M*»^ 98S DE VITA S. WILFRIDI EBORAC. 986 Pangere magnificas athletffi nobilis odas. Moenia prsefatae prsesul memorabilis urbis Christicolamque gregem septis servabat amoenis, Francorum Dalwinus adeps : qui sicuti furvas Pallenti lychino depelht rite tenebras. Postquam fama volans pulsavit preesuhs aures, Accit continuo, praebens solamina justo, Excipit hospitio, dapibus fovet oreque mulcet. Preesensit quippe praecordia casta juventee, lllustrisque viri faciem perfecte micantem. Heus, inquit, hospes, mecum sis perpete sospes. Dum juvat, uberibus pro votis utere glebis, Farris et excreti communis copia vini. Si vero consueta placent connubia forte, Ne differre pares : generosi sanguinis altam Immensis opibus cognatam trado puellam. Meque patrem tibimet^ temet mihi dedico prolem. Hsec placidus heros exprompserat ore jocundo. Tirodehinc agilis voti non immemor intit: Ardent excoctis fibrarum omenta (295) laternis, Abdita conceptis dum detrahor, optime, votis. Tethys cur tumidas Zephyro minitante salivas Expelii ? Frustra me sceva salacia pressit, Gosmica si spreto repetam contagia Christo. Sedis apostolicae viso primum chothetro (296), Aeria merear si longule vescier aura, Te^ pater, ex animo soboles devota videbo. His ita compactis, opibus pro velle paratis, Praesulis auxilio perrexit calle secundo. A Bis didicit bini pia dogmata docte fluenti, Ritus paschales^ varium luneeque recursum. Ignarasque suis latiatim sane rubricas. Nomen erat tanto Bonifacius huic pedagogo, Profuit iste viro nimium, quem glorificandum Sub sacris papeB venerabilis abdidit alis^ Exponens longos animi ferveniis agones. Quique fidem cernens, dextram prfietendit, et ipsum Liberius lata perfudit blande charita {sic). Fultus sic pretiis sanctorum ex artubus almis. Reliquis, pernix reduces supra memorati Convertit gressus cara ad habitacula patris. Commode cuncta meat, Lugduni celsa subintrat. B y. Romatn tamen peraccedit, ubi a edoctus, papx donarUs konoratus^ Lugdunum revertitur. Quamvis informi Terpsicore paucula versu Luserit, ardet amor quo pluscula cara superstes Expediat, famulumque Dei super sethera tollat. Namque iteris longos explevit honeste meatus, Optatamque diu Petri properavit in aulam, Tripudians pandis callido sub pectore venis. Prseterea Andrese germana diauha sancti Ingressus, dictu mirabile 1 poplite cosso (sic), Ingentes animos labiis patefecit apertis. Eu ego commissis veniam deposco piacUs, Inquit et excelsi testor per sceptra Tonantis, Solve mcfie precibus molimina tarda loqueloe, Si quid hal^es fidei, pie doctor, apostole christi Haec mox explicuit, non serius edita sumpsit, Ingenium fandi capiens pariterque legendi. Aiiglicus indicio superest adhuc quoque clerus^ Divinas pangens Latiis sermonibus odas. llle vaporatis afEIatus haustibus erga Auctorata volans altaria, liba piarum Fundere jure precum studio stagebat inormi. Unde sibi preeceptorem lucratus ad unguem. VI. Post annos tres tondetur. Dalphtno cxso, Bri^ tanniam repetit, Quid narrem lacryi as alterna fronte profusas ? Gaudebant ambo, Wilfridus amore paterno^ Nec minus ipse pater dilecto pignore viso : Quemque prius animo moerens laxarat amaro, Permulcet, blandis dans basia casta lacertis. Nunc singillatim modo miscent laeta vicissim. Sero quidem rediit, verum tria lustra (297 peregit Hospite cum prisco, discens examine multo, Abdita multimodse scrutarier antra sophiae. Urit amor juvencm, nec tardat grata cupido, Occuluit quod tecta pio synthemate virtus Prodere. Nam crines summo de vertice passos Pontificis dextra primum titulante recidit, ^ .^ . Optans vivificae sustollere stigma coronae. f.^"^^ C Archipater gaudet heredem nactus opimum, Cui queat eudoxas moriens committere caulas. Arbiter ast rerum pr«esciverat hunc aliorsum Yomere salvifica sulcare novalia Christo. Francorum tum forte scelus vastissima pestis Augebai, Balthild reginee nomine pistrix (298), Olla velut fervens stygia fuligine tosta Instabat laceris agios laniare creagris (299). Non nostrum facinus metro disdudere tautum. Ecclesiae novem violaverat ense patronos [episcoposj His licet exceptis, quos non capit ars numeralis. Horum preefatus sine casu criminis unus, Dalwinus fuerat verbo, re^ speque beatus, Quem fera multatrix lictoribus impietatis Addixit saevas mucronis pendere pcenas. Hi mox arcessunt crudelia jura furentis, Multivolae Domini beluae, quam jura tueri. Ergo petens iliri prsefixum scamma duelli, Accepit socium, quem fecerat ante propinquum. Rennuit ipse tamen, huic ne foret exitus idem. Sic Pater aetemam sumsit moriendo coronam, Fihus et fortes vixit tolerando labores, Cum moerore gravi condivit funera ceesi. Protinus ipse parans reddi natalibus oris. (295) Omentum, membrana interiora tegens. (296) Cliothetrum seu cliothedrum, sella plica- tilis. Vox male compacta ex xktUi et iipoc, bulche- rius Carnutensis in lib. iii Historise Hierosolymita- nae. cap. 61 , considente autem Bohemundo super tiothearum suum, etc. Lege Adriani Valesii Notas in librum iv Panegyrici Berengarii Augusti. (297) Id est tres annorum recursus, ex Beda et Eadmero. (298) Sic vocant beJhiam marinam ingentis ma- gnitudinis. Haec quam immerito Bathildi reginse nice et sanctce aptentur demonstratum et in ipsius Vita. (299) Creagra, harpago 987 FRIDEGODI MONACftl BENEDlCtlNI 988 CaBnileum rapidis sulcabat Nerea [mare] remis. A. Scolticaplebs,etPictacohors,TulgusqueBritaimuin Littero felici patuere salubria cursu. VII. Regiam adit. A rege predia accipU et H Ri- pense monastefium. Fasces imperii reges tum forte gemelli, Alfridus imperitans, una genitor simul Oswiu, Foedere consorti servabant scitaque vulgi, Ardentes animis subdi coelestibus orgiis [i,e. mjs- Nec potuitlatebris abdifax missa nefandis. [teriis]. Mox proceres inter rumusculus exiit aulae, Scillicet adventasse virum virtute vigetum, Optima clavigeris qui fatur dogmata coeli. Regaiis sane subiit proscenia fundi, Pax domui tunc, infit, huic, captimque loquelas Tractat evangelicas, quas indice discere Christo Promeruit, latfie penetrans gymnasia Romse, Quseque sub argutis congesserat optima Gallis. Attonitus stupidis princeps sermonibus ultro, Non puduit glauoo telluri sternier ostro, Ore pelens agii oonfestim se benedici. Explevit, Cum rege manens, sat multa benigno Obtinuit merito pecuaria, praedia, census, Atque monasterium (300) vulgari nomine flRipis. Qui non «ratus instabat condere gazas^ Dapsihs ast cunctis, dedans hermenia (300*) vit», Pauperibus largas prsebebat sedulus escas, Exemplo pendens cogitet quid spiritus ardens. Vlll. Ab ^giibefto Gallo episcopo presbyter ordinatur, Materiem hxkdi dabit amodo gratia tanti. Interea Boreae prsesul defertur ab oris. ifigilbertus erat, doctrinae robore mactus, Astabat ducibus, suadens quse mandat Jesus. Is mox Wilfridi vitam meritumque notavit Praecipuum, Sermone ducis sententia fertur, Utile personam gradibus donando beari DiviniSy quam nonhebetet censura palustris. Allegat praesul facihs ; verumille juvent» Excursus trepidat, ne forsan mobilis setas Prsecipitem pravee retrahat per competa sectsB. Tandem coUa jugo subdens deleota petito, Ordinis aptatur calebs in honore secundi [t. e. sa- [cerdotii]. Tum magis atque magis fructu meliore gravescenB Sufflciebat ovans cunctis documenta salutis. IX. Schismate exhorto de Paschate, Wilfridus Scotos revincit, Orta dehinc pestis(30i )geminum discludit in orbem Unieolam verae fidei sat morbide plebem. Dumque tremuntbifidocorruptee schismate partes. Eoo ooiere simul, gelida sed et Arcto, (300) Non monasterium, sed monasterii locum, quem Alchfridus pauloante eis qui SQOtos seque- oantur, in possessionem monasterii dederat^ teste Beda in lib. ui cap. 25. Eo in loco postea Wilfridus coenobium sedificavit. Unde ipse in epistola ad Joannem papam apud Willelmum : Ego monaste- ria duo in ea provincia posita. liipis et Bagus- taldeias, quw fundavi^non amittam, Loci regimen ad mortem usque relinuit Wilfridus, quo mortuo Tatbertus abbas ab eo designatus monasterium rexit, exmonastico Anglicano. Nunc Rippon nomen hfloret oppido supra Eboracum, inter Utum et Hinc regale decus, ephoeborumque manipli, Turba senum, prcBsiil violento deditus Euro. Stant acies dubio certatim fine retentse, PubUca decIivflB fiunt divortia lunfle. Inde loquas positse Colmanus episcopus uinbrfle, Dat prflecepta prior subito lapsura fragore. Nos seriem patriam, non frivola sripta tenemus, Discipulo-Eusebi Polycapo dante Joannis. Ille etenim bis septeufle sub tempore phoBbae, Sanctum prsefixit nobis fore Pascha colendum ; Atque nefas dixit, si quis contraria sentit. Docte quidem morem narrans depromsit avitum, Utpote prflet^ritflg recolens choragia zoee [vitfle]. Sed non flequatis appendit lancibus fiesqui B Testamenta Dei, veris aequata chyUndfis. Condoluere Patres, cabco quianumine fratres Nituutur validis tabularia menda tueri, Obicibus faciles nec cedunt posse refelli. Heroum jussu clivosi tramitis atque Anfractus lubricse prudenter devia sectse Wiifridus legitur spermoloims arte sagad Pellere, nota peregrinse cui famiufie glossfle. Hinc dubios inter cuneos orator adorsus : Ter centum memini ter senos atque gerontas, Limpida collectim Nicflefle exempla tuTisse. QuflB si perspiciant, mox eluctabitur omnis Desidifle scabies, torvis illata cheiydris. Metarunt etenim ter seni themata cycli In sese refiuos juncto monade recursus. C Hic tenet : ignorat sed hunc gens indiga veri, Cflecutiens hppis quid differt discere ocellis. Dixerat, effertur legionum vaide favore. Addit praeterea plano sermone profatus : HflBc immota manent cunctus oracula soles. Stirps quaecumque volet fixos obvertere fines, Tartara flammiferis sudibus sub acerba roteCur. Quo dicto siluit Princeps, canique sequaces Frigida convulsis vexabant pectora pugnia. Solvitur in tenerum confestim concio luctum; Dulcia post medicum rex mitis protuiit ora : Concedet eniti poenis Acherontis adusti, Exemptas justis mentes miscere suadelis, Dicite, qu»so, Patres [f, fidei] fervore balentes, Numquid olympiaca Petroquis major Iri aula? Quem nos et prisci dudum legere tyranni. An Golumchilla (302) quo plebs infausta superbit? Synodus elata respondit voce beata : Petrus ab altithrono donatus desmate (303) Jesu, Difficit ignavse torquentia lora senectse, Scketf fluviolum locato. (300*) Id est expositiones. (301) Hsmcde Paschate controversiam late refert Beda in hb. in, cap. 25 (302) Sic fere Columbam abbatem et conditorem Hiiensis n;onasterii appellabant, testante Beda in Historifle Ub. v caput 16 his verbis: Qui videlicet Columba nunc a nonnulis composito a cella et Co- lumba nomine Columcelli vocatur, Acta ejus ex- stant in Sfleculo n Benedict. (303) Id est potestate ligandi et solvendi. D DE VITA S. WILFRIDI l^BORAG. Suscipit elisiis jQstum spiramina zetis [mansioni- A Utpote coelestes retinens pro monere clav es. [bus] , Hunc^ inquit, plebes, hunc amplezemur et omnes, Ne non vitalis pandatur regia templi. Rex ait, et victi cesserunt improbe Picti, Colmanusque suas ingloriiis abjicit arces, Malens Ausonias victus dissolvere leges. X. Eboraci designatur episcopm, In GalUa vuU ordinari» Auxit rorigeri per quem mlcat astrea coeli Victoris specimen, quem jam transvexerat Alpem. Nam postquam dicto sedes viduata patrono ; Consulto Regis, necnon hortamine plebis, Lactea suspensis qui pnebeat ubera mandris, Wilfridum patria creverunt voce lep^endum, ® Lilia suppressis et norit comere lappis. Territus ipse quidem viridis pro tempore succi, Mille movens animo balearica tela nefandi Hostis^ et ignotas aegrotis sensibus auras. Sed ne blasphemse ruat in praerupta catervse, Aut vitet sceleris madidas lustrare lacunas ; Suscepit humilis quid fors jubet imperialis. Ergo manet sohtus succincto sudor alumno, Emicuit quamvis geniaHs flamine vertex. Convenere dies graduum, quibus ardua moles Excipienda viro. Tunc fatur regibus ultro : Inconcussa, duces, vestri sententia, quaeso, Si fortunatis agitat mea dogmata fatis, Primum prceteriti fas est meminisse laboris. Nam superest recidiva lues cLum Hsque veterna, C MoQstris haud patiar maculatis coHa (304) beari. GaHica non paucis pavit me glarea aristis [annis], Hesperiumque decus laribus servalur in iHis. iHa commissi properans sandaHa juris Accipiam, pontus ni forte repagula nostris Classibus opponat, vaHdo turbone coactus. indulgent proccres, magnates, necne calones. XL Fretum trajicit. Comecratur. Mox rebus gestis ornatur regia classis, CoeHcolBB socias leeta exceptura phalanges. Navita feHcis defixit stigmata clavi. MultipUces nectens malo trutinente rudentes. Solvitur, et laxis fastigia spumea verrunt. Ocius antemnis pelagi, nec inepta capessunt IJttora, gratanti subeunt et pectore portum. Interea placid* patuit legatio nautae. Pontiiices coeunt aiacres, ut nota voluntas In conventicuHs adsumitur immaculatis, Pertonuitque tubis aedes pretiosa beatis. Stat duodena cohors multis stipata columnis, Exsultant jubilo miscentes organa sistro, Mystica veriloquo traduntur et arma ministro. Occiput effiiso gratis pinguescit oHvo, (304) Caput sacrari. (305) Catceos episcopales an monile ? nam o^fM^ corri^am calceamentorum et monile si^nificat. De calceis superiori in capite dixerat WHfndus, veHe se commissi juris sandaiia accipere in GaUia, D CandiduH primum retinent omaeula lini» Aurifluee rutilant serrano murice zonae, Comuntur roseo candentia podere coHa, Genmiata vehitur archontum more curuH, Induit ormiscum (005) subut hoc schemate iem- Postquam signa tuHtmulto radiata metallo, [plam^ AstiUt, eucharis [eucharistia] Hhamina conseorat [aris, Omnibus expletis remeat, navemque aubintrat. XII. Rediens tempestaie jactatur. A prmdonibu» impetitur. Victor portum attingit. Sed quia feHces tentatio comprobat omnes Indivisa comes ; dum tensis alta pererrant Marmora (306) Psalmigraphi recolentes orgia velis Ecce repeuHuis pontus fundotenus untHs Infremuit, casus agitans artemo minaces Longe suh ignotis minitat labenfia ripis Agmina dira pati vicinze impendia mortis. Incumbunt remis, vexatur languida puppis. Cruribus ipse Pater navaHa procubus arma Confirmat positis, intentans lumioa coeHs. Ecce sub infausti contraria Httora portus (307) Geus effera suis casum spectabat in armis, Preedari fragilem captiva plebe carinam. Quos Pater intuitus, humiH sermone precatus : Naufragium servatis, ait, sed sponte mearum Grandia contribuam, resipiscite^ munera rerum. Nos equidem gravis afiElictat violentia ponti : Sed velox aderit, fateor, miseratio Christi. Stans volucres augur soHtus servare sinistras, Despumat tumidis oracula sseva labellis : Eumenides furias vocitat sub murmure Parcas, Manibus infernis ut fortis mandat Erinis [Erinnjs] Expedit admisso plebs cara cruore Htari. Hoc ail, et properans bellum ferale perurget. Preesul itcm sanctas tendens ad sidera palmas, Invocat auxiHum divinitus adfore magnum. Haec inter tereti juvenis scutale lapiHo Ornat, et infandi torquens per inania vatis, Figens sincipiti trajecit in antra cerebri. Corruit utque vafer, clamoribus restuat flether Cara dehinc recolit pastor miracula David : Incubat ipse magis, avertitur impia pestis. Conclamant acies truculento marte ruentes, Vocibus infestis concursant agmina regis. Quid plura ? quoties crudeHa beHa lacessunt, Excipiunt ictus Jesu vigilante cruentos. Unde quater victi remeant, victorque sereno Evehitur pelago, frustratus remige quino, Optatumque tenent repetito Hmite portum. Xlli. Ceadda Eboracisubstituto, in H Ripense mo- nasterium secedit. A Volfario rege Merdorum expetitur, Cantice ministros ordinat, monasteria constniit. Hi quoque quos pridem regaHs concio victos NihH vero sandaHis hoc loco respondet praeter or^ miscum, an hormiscum. (306) Mare. (307) Nulla hujusce tempestatis coniHotusve mentio apud Bedam. 991 FRIDEGODI MON/LCHI BENEDIGTINI 99% Expulerat, fraude tantum potuere mereri. Gallica detentus ponto dum rura vagatus, Temperiem lente speraret adesse jocundam; Mutavit malefida locum defectio regis. Gonstituunt etenim perverso canone Coeddam, Moribus acclinem, doctrinae robore fortem, Prsesulis eximii scrvare cubilia : sicque Audactcr vivo sponsam rapuere marito. Obvia turba Patri luctu quatiente revelat, Divertitque humilis sub nola mapalia HRipis. Usque adeon, potuit quisquam nescire moveri ? Non hunc subrept^e tanto discrimine sedes, Non illum sumti multo luctamine fasces, Aut labor, aut tumidi conterruit ira profundi : Spe meliore manet latebris contectus in iUis. Ssepe licet proprias videtur pascere ovillas, Nulla datur requies, vicino urgente colono. Quaeritur a ducibus^ quorum Wifarius unus, Nobilibus pollens per Mercica regna triumphis ; Yix potuit fato pastorem efferre locello. Qui postquam meruit tanto doctore potiri, Affectu coluit, terris et honore ditavit. Ekbertus vero, quem Cantia rura timebant, Dum pastore caret, flexo rogitamine poscit, Ordinet ut sacros decreto more ministros. His ita digestis; natales prospere lines Asseculis fultus repetit fastu sine multis. Plures instituit normali tramite cellas. Yitam privato servare monebat asylo. Se quoque continuis ter ducti solibus anni Accinxit solitis fidei pugnacibus armis : Nec cessit diri spolians capitolia furis. XIY. A Theodoro sedi restituitur. Emensis igitur praedicti temporis annis, Mittitur Ausoniis pastorum prassul ab oris Cultor justitine Theodorus ac pietatis. Comperit ut justum collata sede revulsum, In commune dolet violatae foedera legis. Mox foribus raptis Cceddam dimovit, et apte Prcefecit se li longum pastore vacanti, Wilfridumque suis redimivit protinus aulis. Sic patiens meruit collato juro pacisci. XY. Tempium resarcit, HRipensem basilicam sacrat. Redditus ergo suis, instabat promtius illis. EccIesifiB vero fundamina cassa vetustae, Culmina dissuto violabant trabe palurobes. Humida contrito stillabant assere tecta : Livida nudato suggrundia pariete passa Imbricibus nullis : pluviee quacunque vagantur. Pendula discissis fluitant laquearia fignis, (308) AmaritudOy id est adversitas. (309) Auctor Bucolicorum Quirinalium in prologo memoTaii vasa columa,\n tomol antiq.Lect.Canisii. (310) iiyiipai, dies. (311) Petrus Blesensis : < Construxit ecclesiam in Ripis ad honorem Petri. Magnates qui aderant in consecratione, terras plurimas in dotem ^eccle- siffi contuIerunt,sciIicet Rible et Hansmurodesham. etc. in regione Duninga, w A Fornice marcebant cataractffifdilapidato. His ita contuitis, exhorruit ilicet alti Yiribus ingenii reparare peribula templi. Incumbunt fesri vasto sudore latomi, Nec roinus approperant opicizi {sic) emblemata pro- Arcus incultos hyalino [vitreo] claudere velo. [ni Pondus et informes atlantes [columnas] ferre prio- Jussitet expletum : Ijmphis perfunditur absis, [res Albanturque suis lustrata altaria peplis. Exin glorifico persolvit munia Chrisio. Crescit summa viri, crescit delectio saneli, Virtutum genitrix almorum florida nutrix. Non igitur coeptum dissolvit dexia [t. e, prosperi- [tas] votum, Picria (308) neve tulit. Seu dissologia [discordia] K [rupit, Theosopho spirans animo cognata synergus Oppida diiTuso HRipis amplificare colurno (309). Illic planata decusatim vomere terra, Symmetriis perpendiculo perfecte libratis, Ecclesiam statuit^ talanum Christoque dicavit, Tandem post paucas omatis rebus imeras (310). Convenere duces (3H), necnon basileiapubes, Tristatffi (3i2) comites, vulgi promiscua strages, Ecclesis proceres eedem pro more beantes, Omarunt altare Petri sub honore canori. Stans in eancellis dat cunctis sperma salutis, Regibus edixit, repetitaque rura recepit, Yerbo necne cibo triduo turbam satiavit Optima quaeque dedit libens exenia miris Q Deflorata modis, capsacibus atque gemellis (gem- [mulis) Codex aurato conseptus grammate scriptus, Auctus(5t;)evangelicum servansin corpore textam. Cumque benlgnivolo persolveret omnia corde, Inflatur nuilo Jesu moderamine typho. Quapropter merita donatus digne chorea Floruit, ut quondam Moysi sub tempore lampas, Pandens seternee callem patriamque quietis, Atque domos sibimet superae religionis amicas. XVI. Baptizatos confirmat. Puerum mortuum sus- citat^ eumque baptizat et Deo sacraL Quid ? bquar an sileam ? verbi da, Christe, lu- [cernam. Exiguum dixi, hceat jam rumpere longas D Inscitia cogente moras, ne lingua pudorem Prffisumtrix tulerit. Neque enim modo sufficit uUa Virtutum pelagus percurrere rite tuarum, Quas memere tui per te complere coloni. Et numero quorum Wilfridus marchio summus, Nobihter superflB ducens per pascua vitfie Pastor alcbat oves : ut propulit eminus hostes, (3i2) Ita infra cap. 47, tristatcB^ id est proceres venationi regise prfiBpositi, uti colligimus ex Ethei- redo abbate Ricvallensi in libro de Genealogia re« gmn Anglorum, cap. ultimo, his verbis : « In quo rex cum cseteris superior constitisset, secundum legem venandi, qi-am vulgus tnstam vocat, sin- gulis proceribus cum suis canibus singula loca elegat, ut obsessa undique bestia ubicunque eii* geret exitum, inveniret exitium. >» 993 DE VITA S. WILFRIDI EBORAG. 994 Monstrabat liquidis salvandos tingere lymphis In Patris et Nali necnon et Flaminis almi Nomine, chrismales adhibens Pater ipse fluores. Qucm popuii pulcra medium cinxere corona. Ecce per offusas denso tamen agmine lurmas Plena metu mulier^ defunctffi funera prolis, Sandapilam fugiens^ fessis ostenta in ulnis. Stat turbis immitas fides, terrorque gementem AfQictant tacitis circum priBCordia flagris. Tum Pater accessit, mox pallida conspicit ora. Obstipuit (313), heesitque loco temeraria latrix, Pronio incubuit, luctum singultibus auxit. 0 Pater, elatam noli deponere dextram. Orbatam nato matrem cur despicis uno ? En qui confirmas Ghristum fore [esse] cunctipo- [tentem, Imple fidem gestis, miser» da pignus alumniB. Ingeminat querulas instanti murmure voces. Goncio concurrit gemitu collecta misellffi. Fit plangor grandis. Tandem compassus herilis Prsesul, agit tacitas sancto sub pectore grates, Perfida quod novit Jesum rogitare caterva. Moxque solo fixus claros in corde meatus Timc reserat, faciem lacrymis et corcula palmis Afficit, Adonaique pio clamore citavit. Consurgens autem prssentis adesse salutem. Timpora (313) cumque manu palpasset frigida ; [functus Csesariem movit, vitali redditus aura. Vulgus inexpletas confusis vocibus odas, Hsec ubi sunt patrata, dedit : puer illico sacris Baptizatur aquis, misersB dans gaudia matri. Protinus acceptum secum portavit alendum. Jussa patri post septenos ut redderet annos. Ast cogente fero contemsit dicta marito, Exsul ad externos fugiens cum prole Britannos. Nec multum latuit. PosthaBC non sponte reduxit Praefectus puerum quidam Patris in dominatam, Exin divinis illum famulatibus addit. Pluribus exemplo puer isdem profuit almo. Tunc fax emicuit, quse inter crepitacula fulsit. XVil. Anglixfelixstatus.Egfridus resNortanhum' brorum Piclos rebellesperdomat WilfridimetHtis. Anglum tum germina fulgebat lampade regnum. Pontiiices regis consulto digna gerebant, Rex quoque prsesulibus latria servibat honora. Summa quies plebi legalia jura tenenti. Frugiferis gravida gaudebant horrea glebis, Epibatffi [nautsB] faciles ausu sprevere latrones. Classica dira silent, nec formidatur egestas : (313) Sic infra cap. 47, obstipuere, quasi stipitis instar rigescere. (31 4>) Sic antiqui amant scribere timpora^ cum adhaerentes fronti partes significant, forsan ut di- stinguant a pluraU vocis tempus. Puer iste vocatus est Ethelwaldus, et Willelmo, qui hoc factum in villa Tiddanefrae contigisse ait, et puerum in Ri- pensi coenohio monachum postea vixisse. (315) Diabolus. — Sic passim mss. codices prae- ferunt lt£tum,pet(B diphthongum^ ubi mortem si- guificat, aliqui cum e simplici absque diphthongo. (316) Nempe in Haugustaldensi oppido, teste Eudmero, quem locum WiUelmus Henglestetdem A Promicat Ecclesia pacato foedere nexa. Laetifer (315) invidit, conamina mille reclusit, Rumperet ut sanctam perverso schismate pacem. Aggeribus crassis nisa est gens Picta rebellis, Anglorum soUtas jam tunc non ferre catenas, Egfridus imperii largas retinebat habenas. Conjunx alma viro Ediidrid, famosa virago, Addita conjugio vixit castissima virgo. Princeps ergo leves animo flammante cohortes Admovet, indomitoque reos mucrone trucidat. Exclusere duos caesis ex hostibus amnes^ Manubiis fratri regis venere maniph, Dant stragem late, redeunt in colla catense : Perfruitur magno rex victor longe triumpho. Non armis etenim raro cum mihte vicit : )ji Sed virtute Dei, meritis et prsesulis aimi, Obtinuit gentcs vacuo turgore minaces. XVIII. MercU quoque perdomantur. Nec minus innumeras, dum Mercica regna tume- [rent, Cuspide confossas stravit rex i^te catervas. Quorum dux cessit fugiens, aevoque sequenti Addidit Arctois borealia sceptra triumphis, Fultus magnifico Wilfridi plane rogatu. XIX. Wilfridus pie tnvit. Virtus ergo viri nullo sudore remitti^ Neve supercilio subrectis nisibus extra Justitiae verum diduci quibat oestrum [stimulum]. Sane per ignotas instanter mente pererrans^ Divinse gentes sationis tempore passim ^ Dilatans^ exercitium non segne gerebat. Excubiis pernox gaudens instare secretis. Corpus perspicuis castum purgat in undis. Ingeniti fervore laris ne torreat ustum. Non ardor Phoebi, non algida tempora brumse Dulcia conceptae rupere volumina curae : Donec apostolicis jamjam defecta senectus Prseceptis tanto mcruit squalore resolvi. Nec solus poti scyphum consumere rivi Fas fore decrevit : jejunia laeta luebat, Subjectosque viam praecurrens duxit in artam. Contlua tuba ducum soboles conferre sub ipsum Gaudebat, mirata piam morum probitatem, Seu servire Deo, seu nosse palatia justo. Haec quoque falsUoquis praebebant jura linguis, Ast athleta Dei contectus veUere pacis, Obsequium mitis odiis suffibat acerbis. XX. S. Andrem basilicam condit. Etisum soMpUat' redintegrat Praeterea templum (316) caesis instaurat arenis, appellat. Undalum Beda in lib. v cap. 20, et Le- landi collectanea in Monastico AngUcano, a pro- vinciae nomine. Ethildrita locum concessisse dici- tur ubidem. Baugustaidehem, inquit WiUelmus in fine capitis deepiscopis Eboracensibus, /octij ^titn- quaginta ab Eboraco miliaribus disparatus ; et infra : Nunc est Haugustaldem villa archiepiscopi Eboracensis, quae tamen quondam sedes espisco- palis fuerat. Huc spectat Alcuini epistoia 32 ^dil- oerto episcojio et omni congregationi in ecclesia sancti Andrex Deo servienttum. Lege libnim de MiracuUs sanctorum Hangustaideiisium. FRIDEGODl MONACSll BENEDICTINI 999 Gircumdans eaoois sinuato fornice crjptis, Lenibus obductas pingens flavoribus aulas. Mox recolit tardad coUata juvamina linguffi, AndreiBque pii vocitatem contulit araB. Invidia mortiferi non defuit aura chelydri. Trullissant etenim muri dum futUis alta, Gorruit in prsBcepa colliso corpore frater. Gruscula gressuros non norunt solyere tractus, Elisisque tori [colii] marcescunt horride fibris. Ultima cum timidas traheret suspiria vitsB^ Goncurrunt tristes ad hsec funebria piebes. PraBscia mens Patris statim cognovit in antiis. Extimplo lacrymis puro de pectore fusis^ Hortatur rehquos Dominum obsecrare dolentes, Ut reparet lassam pastor supremus ovillam. Adfuity et properam sumseruut membra saiutem, Erubuit leetum vitam mediante repulsum, Quapropter magni laudarunt munera Christi. XXI. Ermemburge regince impulsu Egifridus rex, TheodoH consensu, Wilfridis dioscesim in tres partitur, Romam appellat Wilfridus, In&ectan-* tium posnas prxdicit. ' DsBmouis ira fremens tantam vult subdole guosin Fallere, delecto quo primum uiilite caeso Invalidi fragiles perterreat agminis hastas. Plurima maturans antiqua recurrit ad arma^ Corrupitque levem regis morbose jugalem (347). HiBC virosa malee jaciens tum tela pharetree^ Corcula strophoso violavit vulnere regis, Ranciduhs infesta modis, ceu garrula perdix, Culpabat justum collatis rebus abuti, Gloria namque viro totis a partibus orbis, Agricol» plures, fecundffi gramina terrsB, Procurvi proceres, juvenum fetura locuples, Insuper SBtherea monachorum concio vites. Postquam pestiferum penetravit corda venenum, Adscivere suis deceptum prone loquehs Yeri doctorem, justi quoque pene sequacem Theodorum, supra cecinit quem rustica musa. Annuit ipse quidem regalibus unprobe coeptis, Substituens temos sub nomine praesulis intra Gontiguos Patri fines illo usque monarchas (epis- [copos). Audiit Eutyohes (318) quid rex sibi contrahat, imas Peroontare Toiens naBvo sine criminis iras^ Alta petitlento triclinia opipare gressu. (817) Nempe Ermemburgam^ quam superduxit Egfridus dimissa Ethildrita, quas servata pubhcitia in monasterium Ehense secesserat auctore Wii- frido, gui ei virginitatis studium inspiraverat, ex Beda in lib. iv cap. 19, et rex libro De Yita S. EthildritflB Camdenus in descriptione agri Ebora- oensis observat in templo HRipensi avorum me- moria oeleberrimam wilfridiacum fuisse, id est angustum m cryptoporticu foramen, quo mulie- rum pudicitia explorabatur. QuaB emm casteB erant, facile transibant : quas dubia fama, nescio quo miraoulo oonstrictiB detinebantur. Ita iUe. (318) hrvxki, felix, Wilfridus scihcet. (319 Falsa i^gio. (320) Is erat frater Egfridi regis, cvsus ab Ethil» redo rege Mmroionim» Etwinus dictos opud Bedam A Ecce faces tanti stimulatoresque perich Obriguere metu, commentaturque mahgna. Cur lesdo, Pater, inquit, ab his, quos nuila fatigat Nostrarum, fateor, impune molestia legum? Nos, aiunt, facinus quamvis cogente senatu Ponimus, haud quodquam nefas decreta refelli. Sic testes scelerum firi [heri] potuere suonm. Antistes vero nollens desistere coepto, Quidquid ei pravumspeudo-theosebia(3i9)neetity Romuleo sanxit voto fore discutiendum. Intuitus quosdam fcedo insultare cachinno : 0 utiuam leetos pueri feliciter annos Ducatis ! sed gaudia sors infesta resolvet. Nec prius iu refluos venient heec tempora soles, Immatura nimis quam tristia fata luatis. Q Haec ait, et sobrio compressit verba palato. Alfwine(320) postjugulumpopuhluxere profatum, Inferias co^so dantes mcerendo Chtoni (32i) Cujus posttumulum fratris victoria fluxiL XXII. Mare transmisso ad Fresones deportatus verbum Dei prcedicat. His i(,a compertis redht, laetoque negatas Corde revisit oves, arentia pectora blandis Pauiatim reparat solamina dando loquelis. Interea pernix obhquo httore celox [scapha] Solvitur, aequoreos pertentatura meatus. Quam circum monachi, dextra laevaque rehcti, Fausta patri pariter lacrymosis questibus orant. Tuuc inimica seges igni tradenda perenni, G Non contenta susb virus fudisse kakite [malitise,] Legatos regi Francorum dirigit, atque CEconomum Domini pre^dati impune petivit Sed superi pietate .iucis conamina falsa Macario nuUas quibant inferre ruinas. Lfietiferas vero scrobibus versnte latentes Decipulas sensit Wiifhdus prflesul, eisdem Perditusinsidiis, tantum monogranunate (322) lu- [sus. PrsBterea flabris ahorsum prospere versis, Freisonum leBhs portum percepit in oris. GentiLes stupuere nimis, sed summa mekotes (sk) Regem cum ducibus placatos reddidit omnes. Categorans [preadicans] ergo divinum sperma po- ' Aperuit dulces in falsia rupibus amnes, [pello, ^ Tum pecudum fectura habiha, tum semen in ar¥it Crevit, et exsultant soUemniter opiUones. m hb. IV oap. 21 . (321) Angli regium adolescentem regni futumm haBredem, quem nos Galh Delphinum appeUamus, Clitonem vacant, quasi inclytum. Lege Spelmanni Glossarium et Guihelmi Somneri in historicos An- ghcanos. Elfwinum Egfridi fratrem hoc loco infel- ge ex dictis. (322) Nmurum unica httera differunt WilMdos et Winfridus, WiUelmus : (c Ethelredus tariumpho functus, mtegritate regni recepta, Winfridum epis- copum, qui CeddeB apud Licefeld successerat, ({uod Egfridi partium fuerat, expuht. Is GaUico httori forte appulsus, in Theodoricum regem et Ebromum ducem Francorum incidit. >» eto. Nolla hujus rei mentio apud bedam. 097 DE VITA S. WILFRIOl EBORAC. «M Post modicum multis tnbuit baptisma Balutis, Et fundavit eas Wilbrordus (323) iiuas habet aroes, ifi)quiparaus tantum fidei fervore magisLrum. XXIll. Frisonum regem inWilfridum accendereni- tiiur Ebromus. Nec tutela ducem, quem multae copia gazse Francorum rupit, furiis accendit acerbis. Syngraphidem sculpsit, munus venale notavit, Quiret Adalgisom collatis subdole regem Implanare opibus Efruinus [Ebroinus] philocompos Legati properant,paraphrastica j ussa revelan t. [324) Rex vero phronymus scindens ferale volumen, Aspematus eos^ flammis projecit in altis. Imprecor eeterno pereat sic caumate, quisquis Compact» qufierit fidei dissolvere nodos, Iniit : et infestos jussit remeare sodales. Haud dubium quin lustratus fuigore superno, Ad cunas agii quondam qui luxit ab alto. XXIV. Apostrophe ad reginam. Imprudens mulier, justum furialibus armis. Cur stimulas ? sat erat patria expunxisse beatum. Quid mare soUicitas ? quid casses abde charybdi ? Num tihi quatripatens obedit machina ruris ? Tene jubente poli rutilabit dextimus axis? Siste, capesse iidem, dynami (325) capieris eadem, Ocius amisso mutaberis ipsa marito, Grassatrix scelerum fies inimica luporum, Chrisli candidulos pasces modo mitior agnos. Quem nunc persequeris, posthac devota sequeris, Multa dehinc populis adhibens mooimenta salutis. Ista per ecstasin scapello lusimus unco. Coepta libet solito nunc insanire cothurno. XXV. Wilfridus ad Dagoberium se recipit, Ver gelidos tepidis jam solverat SBstibus Alpes, Viribus adsmntis cum prassul Istus ab illis Gallica rura petens ezivit iinibus, atque Nota subit fldens Dagoberti (326) moenia regis. Is equidem merito, venturus ut adseret ordo, Publica suscepto preebebat laeta patrono. Perditas, ot nostis, inquit, popularibus aiis. Exoepi mcestas tenero olim somate erumnas, Adacendi tremulum non multb remige lembum, Pulsus ad ignavos adulescens exsui Hibemos. En vobis, cujus merui tutamine reddi ; Per me, perque tuam, miles delecte, salutem, Si qua fides aaimo, tantom servemus amicum. (323) De Mora WUfridi cum Wilhbrordo mentio- nem facit Beda in lib. m cap. i3. (324) Amator factantix, fikoxoii^^oq. Eadem voce utitur Ratherius m Apologetico, tomo II Spicilegu. et in Vita S. Vfalipmgis phiiocompica nota. Ebroi- nusnove hicvocatur Efrmnus^ Ebf^emerdus etiam dictus in Vita S. Leodegarii auctore anonymo. (325) Juva^ft, virtute, (326) Hic Daffobertus secundus, Sigiberti regis filius, Dagoberti senioris ncpos : cujus restitutio in regnum obscura, immo multo tempore i^nota, nuper asserta est testimonio in primis Willelmi Malmesburiensis monachi, cui iste auctor pr»ivit« Dagoberti non meminit Beda. A Exsuitant proceres : naqueenim lere principis extra Praecipuum fas est subjectos velle meare. Obtuht egregias immenso oromate sedes, Ire catiliatum nec vult rex ultra beatum Frigutlird, petit vetitas alncrior arces. Magnanimus veix> votis regaiibus heros. Non cessit : verum rebus sociisque levatus, Quin etiam sumto Deodato (327) prassule pergit. Rursus ab objecto properans sibi rege paratum Vadit ad hospitium. Bertherus (328) namque pa- Imperitans terras multo terrore regebat [tentes Ipse pio solans justum suscepit amore. Post epulas et post grati carohesia bacchi, Rex ccepit narrare Patri, qui Hvida civis Viderit orsa mali sese violare volentis. B Ast ego praeteriti memor, inquit, sancte, pericli, Ut quondam tellure mea privatus, amaras Externo sub rege degens sensi cicatrices. Foedere sed multo quamvis servatus ab huipo, Evasi saevos discedens liber amicos. Me quoque muneribus voluerunt fallere latis, Quod te deciperent glauci lacerando Britanni, Quod si me fidei gentilis amore tenacis Vendere despexit, te nec minus ipse fovebo. Gaxendix tonuit, comites rex promutulus anxit. Sic Romana petunt pernicibus atria plantis. XXVI. Ipsoprmsente Romm synodus convocatur^in qua reslituitur Wilfridus. ^Cursores sed jam pra^miserat archipolites ^ Theodorus. Tum VVilfridi pia fama beati Ausonias notis penetravit nutibus aulas. Euge ciunt cives certatim proti^us omnes. Bxterit abiegnas Petri dignissime valvas. Agatho apostolicas decorabat praesul habenas, Justitia simplex, fequi non marcidus auspex. Edictum posuit, patrium syntagma gregavit, Atque quater duodena Patrum, nectente diade (329) Agmina conduxit, communi famine dixit : Cultus et Ecclesice fucatur sanctio priscs, Ni coquat emersas calor ecclesiasticus herbas. Anglica comperimus vexari pessime regna, Dum praeter fixos fiunt discidia fines. Arguto fratres fratrum discremine clades. Pendite ne rudibus pereant, antiqua bilibris. I^ Primores Itali trutina pietatis adulti, Talia doctiloquo retulerunt fata magistro. Incipe, pastor, habes veterum decreta virorum* (327) Henschenius in lib. u de tribus Dagobertis cap. 4, Deodatum hunc eum esse putataui ex epi- scopo Nivernensi factus est monachus Yallis-Gali- lees. Ego vero potius crediderim esse Deodatum TuIIensem episcopum, qui cum WilMdo Romam profectus, concilio Romano sub Agathone papain- terfuit, cui et subscripsisse invenitur apud Spelma- num in tomo 1 Conc; aliis Adeodatus appellatus. (328) Eadmerus vocat Bertherum Companix ducem, WiUelmus Bertharium ducem Provinciw. An his mii gener Warattonis, et post cum major domus theodorici regis in continuatione Fredega- rii cap. 99. (329) Centum viginti quinque. 999 Nunc illos admitte, placet^ quos multa fatigant Instigante fide spatiosse incommoda terr»). Deoernes sermone pio, quid subditus ordo^ Et quid quseque coiant, seu quid vitare jubentur Ecclesiee, sceius hoc pacto vacuabitur omne Allusit : statimque sacras Wiifridus in cedes Cogituripse suas jussus narrare querelas* Obtulit expressum Patribus diploma legendum, Ut patriee curas ovium ceu lucra piarum Sedulus obsequio tractaverit, utque dicatas Invidia cogente fores suspenderit, atque Eheu pontiiicum fraudes qui more procorum Ornatam proprio sponsam invasere patrono. Non ego criminibus quemquam depravo peractis. Prssstolor Hesperia qui judicer, inqiut, ab aula, Omnia versifico longum exanthlare relatu. Alternee perhibent sincera oracula partes Expromisisse virum : prorsus hunc esse legendum^ Gujus apostolico solidandas robore vires, Hoc virus ne serpat, et incautes malesano Inficiat succo, dum Justum pessimat atrox. Annuit, et scriptis legalibus archierarchus [papa] Theodoro regique jubet sancita notari. Nipietate pari conservent jussa magistri, Judicio Domini cunctos anathemate plecti, Quierentes animam sine re (330) damnare beati. XXVII. Dagoberto bello impetito et cmo Wilfri- du8 ob ipsum servatum convicio appetitur. His ita fundatis, ne sicut apostata vilis, Aut legum profugus sola quaerat perdere nota ; Limitibus planis excessit finibus illis. Oritur infestus humanae prolis amicus, Commaculare bonum perquirens livide votum. Nam properans patuli dum verreret eequora campi, Conglomerata suis furunt collegia signis Noxia, regali, ceu fertur^ sanguine fuso. Civiles etenim Dagobertus Marchio (331) dextras Senserat, et rigidum capulotenus inguine ferrum. Prselia vibratis intentant comminus hastis. Arduus excusso quorum convicia telo Unus pontifici fcBdo sic ingerit ore : Delator patriee petulans, moribunde viator, Gallica tu pridem violasti sceptra^ relato, Qui periit cabsus, quem jure sequere, tyranno, An pravum gessi, regem dum forte remisi ? Inquit, et opto pati gaudens pro nomine Christi. Mox truculenta ruunt hastilia : deinde remissis Acclines rogitant ancilibus ut benedicat. Crediderim rutilo perculsi fulminis igne, Quod patuit mundo, dum matris fluxit ab alvo. XXVIII. In Angliam reversus litteras exhibet pontificias. Nil metuens ergo pertransit gramina tuto, Securusque cavas intrat velociter alnos [naves] . |330| Sine causa (331) Sic etiam marchionis nomenpro rege usur- patauctor mfra cap. 35, supra vero cap. 16 pro episcopo. Insignis hic locus, quo discimus Dago- berti mortis genus et annum 679, quo habita sy- nodus Romana. A Fridegodo id rescivit Eadmerus, Fndegodus, ut puto, ab Heddio. FRIDEGODI MONACHl RENEDICTINI. A Multivido fratrum post hsec oramine fultus, Auctorata ferens Petri vexilla beati, Regales adiit, dans rectis gaudia, postes. RuIIatas ofifert signato cortice chartas. Confestim doctae pariter coiere catervs, Quid narret Romanus apex, audire paratae. Archistrateios (332) solio prospectat ab alto, Jus crudele sacris ausus dictare loquelis. iOOO XXIX. Quibus spretis, ipse zVi carcerem conjiciiur. Post evangelicum catorthoma, post recitatas Sedis apostolicee causas, indigne ferebant Oppositi quidam raptam persolvere prfledam. Urgebantur acri furioso pectore bile : Permulcentque, nefas : perverso fasmate [fa/nlne 3 [regcm Spemere syngraphas furtivis rebus adeptas : Synmiystenque Dei gaudent sychophanta noiari. Tandem semoto Patrem trusere locello, Rlanda retractantem regis promissa superni, Olim qui dixit, qui vos hic, me quoque sperniU Tum regina gravis hujusce schismatis auctrix, Praesumpsitpretias [pretiosas] sancto di veUere cap> [sas (333), Non impune sibi tantam sociata rapinam. XXX. Oratio ipsius ad suos. Ergo apibus sociis pessumdatus inclytus heros, Famina mirifico fratribus depromsit ab ore. Gloria multa, loquens, multo captanda iabore. Oana Patrum series, longo experta dolores, ^ Vincere multiplices meruit divLnitus hostes. Heroum duodenus apex patiendo beatas Sidereumque decus Jesu tribuente coronas Excepit, multum modico lucratur ab ipso. Nostra hcet duram patiantur corpora sortem, Mentes triticeo ccelis indentur acervo, Quo fruges animse capientur mox locapletes. Praemia non quaerat^ ni qui tolerando tiiimi^t. Dixit, et actutum lictorum torva vorago Obstitit, etraptmu tenebroso vinxit in antro. XXXI. In carcere illustratur luce supema. Qualem te, pastor, laetum tristemve fatebor ? Lffitabare qiudem te Christi post fore risten (stc) ; Flebas damna gregis pastorom verbere isesi. D Actu coenoso dum stringeris undique TallOi Num solito non quivisti fulgore potiri? Exacuere leves inimici frustra ligones, Nequiquam ancipites inspicant acrius enses. Tempestiva tibi funduntur lumina coelis, Inviso propera t consueta porismate [meatu] lampas, Pervi^ excubi£[s Jesu dum solvis amatas. Testis adest custos,ergastuIa saeva serenis Inspiciens radiare focis in tempore noctis. (332) Rex Egfridus. (333) Eadem voce usus est Auscharius in Vita S. Willehadi Rremensis episcopi cap. 4. Capsaces infra cap. 35. Eadmero capsuUi religuiarum. Wil- lelmo chrismarium. Quam etiam vocem hoc in si- gnificatu usurpavit Audoenus in lib. i de Vita S. Eligii, cap. 8. 4001 DE VITA S. WILFRIDI EBORAC. lOOt Quid minus a Petro, cui lumen fulserat arto ? A Digae quidem parili posthac donabere serto, Quem voto sequeris, quem tormentis imitaris. Et ne desperes, aequo splendore nitescis. XXXII. Pontificias Itttetm violari non patitur. Interea multis vexatur fraudibus almos Exsecrare apices, actusque probare feroces. Vertex si capulo, dixil, ctedatur acerbo, Aut terebrent costas instantia pila tenellas ; Unum iota meo nunquam fraustrabitur astu, QuflB sanxere Patres Petri documenta sequentes. Sic legit fuscos primatum offendere vultus Non et apostolieos consensit faUere ritus. XXXUI. Prwsidis uxorem pene exanimem sanat. Carpitur inde gravi coi^junx dilecta vatemo ^ Praesidis, infaustas ha ha 1 procurantis habenas. Corpore contrito, corapagibus atque solutis, Mortua contractis flu!tabant viscera nervis. Sensu pene carens^ extis jam condolomatis (334) Grande viro scrupulum congesserat, extima vitfls Spectantiy dum prnteritffi spiramina reddat. Protrahit iUa moras : tandem velociter artas Vir supplex satagit sancto reserare catenas. Fletibus haud modicis deposcit opem medicantis. Ergo Pater, solito pietatis munere fisus, Passibus approperat conferre juvamen anhehs. Adfuit, et turbas removeri jussit adactas. Hinc precibus fusis, perfudit viscera lymphis : Mox rediit priscos vitahs fervor in artus. Nil nocuere virum crudelia lora beatum : p Quin alacri vultu lucum remeavit in ipsum, Nec puduit teras iterum curare cavemas. Prasfectocognomeneratquem diximus Osferd(a/. Conjugis ereptSB vocitatem dicitur Ebbse, [Osfred), Post modlcum sacro gaudebat condita velo. XXXIV. Artius religatur, sed frustra, Solvitur. At PrsBses timidus, rerumque stupore coactus, MaUe pati proprisB divit dispendia vitss Intimat, et ssvo quam justum prodere regi Isque tumens nimium prsecipit acerbius illum Compedibus rigidi damnatum carcere ferri Stringere, mutata custodis sorte prioris. Urgentur chalybes furcos aptare bicomes, Et sterili funes nexare labore trilices, Quis terrere queant athletae corda ligati. d Sed quo suppliciis animo mordacius instant^ Prorsus eo minimum se profecisse stupebant. Nam queecunque sacris nectebant vincula mem- [bris ; Aut diffusa cadunt, aut forte incongrua fiunt : Artubus innocuis libertas cessit herilis. 0 omdele genus I frustra contunditur incus. 0 scelerata manus 1 quid prodest Ifiedere corpus? Non metuit jugulum, quem contremit indere lo- [rum. Digne satis gressus tremuleB fugere catenaB, (334) Id est condylomate seu postu'oso morbo tabefactis, ut videtur. (335) Ita superius cap. 8 legimus cotnpeta. Nihil Patrol. CXXXIII. Paciflce qui currebant per competa (335) vitcB. Ergo alacres pastor curans mitissimus agnos, Lingua perdocuit, manibus baptismate tinxit. XXXV. Regina ob sublatum reliquiarium punitur, Wilfrido liberaio convalescit. Oppida commissi verum dum marchio regni Permeat, illecebras explens pompose eaducas, Ecce repentino turbantur gaudia casu. Dum raptis etenim conjunx regalis abuti Audet relliquiis, spirans typho impietatis ; Vindex ira subit, satan pcr viscera gannit : Quem coluit petulans, hujus sit hospita bacchans. Talibus attonitis accessit regia nutiix Anne patent, inquit, veteris commissa piacU? Extera WUfridum violant ergastula justum : At tua terrifico quatiuntur d»mone membra : Sprevisti emeritas Petri de culmine chartas : Excipis en dignas irato judice poenas. Capsaces [phjlacteria] coUo demsisti immunda [verendo : Nunc moribunda Baal vinciris et ipsa vemto (336). Naribus immanes ceu fundens torridus ignes, Rex aderat, quem sic genitrix afifatur honesta : Jam memor esto tui, loetargum subrue, fiU, Ultio dilectam profiigat summa jugalem. Sed tu sceptrigeram si vis augescere dextram, Vincula solve viri^ quoquam sine crimine nexi : Et si fers animo, jubeas discedere regno. Annuit invitus, patuit mox carcer apertus, Reddidit et claram nubes densissima stellam. Protinus immeritabi sensit regina medelam. XXXVI. Wilfridus liber deserit patriam, Palabun^ dus advet*sariorum factione. Excedens igitur patriam cognataque rura Deserit, australesque petit velut advena terras. NobiUs expulsmn per devia quaBque viator Obvius cxcepit^ mundi quia summa potestas Indefinito prffifixerat omnia verbo, Defore nU justis spondens pro se tribulatis. Regia progenies Berthwaldus munere dives Nec latuit : statimque furor hostiUs inarsit. Sed Pater a soUto nunquam sudore fatiscens, Instruxit gregibus monastica jura fugatis. Jam fati teUure viri tunc invida pestis Corda ducis zabuU praBstrinxit hospitis apti, Fratris EdUredi per Mercica regna decori, Cujas in obsequio conjunx inimica manebat, Ekfridi germana trucis tumidique tyranni. Hi pulsare virum multo terrore serenum Haud cessant, coguntque datam moUmine pravo Degenerare fidem. Sic compuUt ire carentem Hospitis aiixiUo, comitatum prffiduce Christo. Profecto alterius susceptus regis in auUs, Femineas patitur instinctu dsBmonis iras. Ermenburgis enim totius criminis altrix, Cladibus, ut cecinit praBmisso musa tenore, mutandum duximus. (336) Paessulo, GalUce verrou. 32 1003 FRIOEOODI MONAmil BENCDIGTIM 4004 Multimodis torsit tantum furibunda patromim ; Saeva soror cugufi GdQtwJlAe regia coiijuax ExpuUt indeauiem nullum servata [servando] [pudorem. XXXVII. Ad Australes Saxones se recipit. Regem Edilwalk cum suis Christo lucratur, Ccenobia construit Uuid stridesi peritura seges, aut sulfure averni Perpete torreris ? en aspernata probabis. Ipse sibi patriam pr»sul non longe jacentem Adquiret, nondum divino vomere scissam. Non licuit cultis committere semina sulcis. Anne vacat saltem steriles invertere glebas ? Non timet exsiUum qui gestat pectore Christum. Gens igitur quaedam, scopulosis indita terris, Saltibus incultis, et densis consita dumis, Non facilem propriis aditum praebebat in arvis : Gens ignara Dei, simulacris dedita vanis. Hanc adit intrepidus, sincero dogmate fretus^ Adsisiensque duci, pertractat munia Christi. Fosdere complacito statim captatur ab ipso, Non auri pretio, ferro non hostis avaro : Juravit pactos nunquam dissolvere nodos. Hinc passim sacris permulcet corcula verbis. Lucratusque ducem feliciter, atque jugalem, Emicuit mediis fax indefessa tenebris. Delubra contritis pereunt velocius aris, Nec doluit madidas subvertens augur acerras. Dulcia divino funduntur mella canistro, Tinguntur plebes sanctum baptisma petentes. Rex quoque vivifica perfusus Dobilis unda^ Preedia delegat, coenobia prassul adornat. Edilwalch princeps vocitatus dicitur iste, Wilfridi meritis qui novrt ccBlica tempe. XXXVIII. A Cedwata m regnum resHtuto txcipitur in Westsaxoniam. Teque canam, fugitive puer CedvaJIa, negatis Quem fudit sceptris nemoroso Ciltena [Wessaxonia] [luco. Audacem quippe Wilfrido subdere mentem, Ut quires redhibere tui diademata regni, ) Magnorum queerens evadere fata malorum ; Crevisti patiens, rex fortis, ab exsule pasci. Tempus post modicum fidei capis incrementum. Nam vertex tremula quem dudum foverat ulva (337), Prffisuhs auxilio rutilat cingente corona. Tu quoque pontiiicem multa tellure dltasti. Felix exsilium, quod poscit purpura regum I Imme Pater felix, exsul pro foedere pacis 1 XXXU. Egfrido, mortuo redU in gratiam cwn Theodoro Rumor tunc prodit, quia bello plura eruenlo Agmina comierant altema cede Torata : Ekfridusque feri percusstts oaspide Pioii, Exsillo sanotos desivit trudere pravo. Praeterea pastor Dorobernica olausira gubenuuis Theodorus, danmare nefas in prfiBSuIe quondam (337) Herba palustris. (338) iffAvd^, venerandus. A Commifisum cupiens, jamjam vergente senect^ Expetiit rovocare virum sat inepte repulsum* Ergo redit humilis, impleiis exacta prioris. Hos inter prsBsuI Erchenwaldus venerandus. Accedunt terni verae funabula lucis. Exorsusque dehinc senior Theodorus infit : Poenitet en, Fili, qnia tot tormenta subisti. Ultima porro mese properant confinia vitfie : Tu quocunque modo deliqui^ quaeso, remitte. Terruerant animum Wilfridi gesta beatum. Tum caelis oculos attollens^ brachia terris, Indulsitfacinus, sicut praecepit lesus. Ergo solo strati, ^oscunt mis§ramina Christi. Inque vicem culpis perfecto corde remissisy Gaudebant lacrymis sobria de fronte profusis. B XL. Aldfrido et atiis commendafur. m Jam £asces regni^ jam pubhca sceptra peremti Sumserat Ald^dus. Mox pastor scripsU eous Sedibus abreptis reddi debere beatum Christi mathiten post tanta pericula sennem (338) : Ne contingat|huic moriens quod pertuht Ekfrid, Qui voluit dictum primus spoliare pati^oouia. Hoc et idem cunctis statim desiguat amicis .il!llilede« quae virgineo succincta pudore Pascebat nitidas Jesu prudcnter ovillas. Tuque cUentehe, princeps^ memor esto cuptte. Scripsit Edilredo cognato (339) morte $opito, Qui studuit toto Wilfridumpellere mundo. Nimc age, commupi si vjvas optime voto^ ^ Smpe meis^ fateor, parebas phronyme [prudenter] ^ [dicUs. Jam quoque Pastoris extremos crede logatus, Ut tua pcfficluibus gliscens cuprepia [exceUentia] [soeptris Ardua Romulei si^rvet prfficepta vigoris, Quee statuere Patres Petri vectigal alentes, Agathoprecipuus, Benenedictus, Sergius atque. Dux etiam monitis arrisit protinus istis, Summo ceu decuit servans in honore magistrum, Usque sub extremam vitae fraustrabilis horam. XLI. Ab Alfrido revocatur. His ita consertis, Alfridus stemmata regoi Non obsoura gerens, Chrisli i^vocavit alunmum. Certatim priscas posseditdeinde caseUas. ^ Pelluntur m D iOll iOANNI» PAPiE XII lOllt Inter moerentes, orantes, opperientes Eyasit volucer, carnis ceromate [visco] liber. LV. Postqoam membra saoro tumulanmt sacra se- [pulcroi Induaias sumsere sibi fratres venerandi : Interulamque puer sancti sudore madentem Corripuit, normatrici [abbatissae] tulit atque [beatffij Quam sibi flamineo [velo} sociaverat apte verendo Egregius beros^ redimitam castificando. Hanc adit organico membris deserta vigore Clinica, suppliciter poscens se tangere posse. Pavit secretum depromere virgo iidele. Tandem compatiens miserse subnixaB petenti, Yinxit, aquis vestem» meruit quibus illa salutem. Post haec bachantes dementi pectore quidam. Yiilcanum [ignem} tecto^ quo transiit ille, adhibe- [bant. Sed vi^ defuncti viventem terruit ignem : Sffivos mitificans, virtutis et omina monstrans. Annua bis senos confecerat orbita menses, f350) Apopompxo, Id est liberatori. (3Si) id estOao Cantuariensis antistes, cui Fri- degodiis carmen istud nuncupavit. Sic^ erj^o poeta Br^viloquium VitCB. S. Wilfndi claucllt in codice Cottoniano, in quo errata fere eadem quse in Cor- beiensi reperiuntiir, insertis capitulorum lemma- tibus, qu» in Corbeiensi exemplari antiquiori de- Bimt. Cottonianus liber pro BaUhild mendpse ba- bet Brunhildj qusB annis bene quadraginta ante id tempus occubuerat. Ad Odonem quod attinet, nulla mihi videtur fuisse ejus scriptio de S. Wil- frido prfl^ter Fridegodi poematium,quod ipsecondi curavit. Id colli^tur ex Ipsius epistola, sane per quam salebrosissima quie Fridegodi carinini in quibnsdam codicibus prsefigttur {vide supra hujus tomi coL 945) sub hoc exordio : « OrthodoxaB fidei famnlitio ancillatis^ eidemque ecclesiastico antis- tantibus proposito quHquaversum orbis, tam ins- tantibus, quamque futuris, Odo Dorobernicarum A Subsidibus patris ex omni regione coactiS| Cum miranda nimis fulserunt signa sub astris. Qu8Brebant etenim quis tot pastore vacanles Excipiat caulas, et ovilia tanto reservet. Hesperus aeriis sed jam densaverat umbrasj Pernox cura fratrum cum coelum respicit altum. Emicuit cyclus tenebrosa per astra coruscus Ceu matutinos ignires Phosphorus ortus. Canduit hic radius monachum ccenobia circum Officiose, vias, visus liquisse polinas. Hinc patuit, Domini quia constat vinea firmis Oratu Wilfridi asvum stabiiita gigantis. Mox apopempseo (350) grates persolvere summo Accelerant, nonsenque Patris constanter honorant. Fistula rurestris cecinit prothemata cavis, H Csdlosas cani Meligor velut excola sannas, Enervi trutinans exotica docmina [dogmata] ple- [ctro. Nunc oleate mihi faveas industrius Odo (351). Ut natum retuli stcmma tum maximo diisi. Non epistasin capit, ecstasinque veretor. Pagina» Lector, ave : tibi c«etera carpe tuapte. opiho ovillarum, » etc. Epistola tota Fridegodi ge- nium sapit, eoque tendit, ut de translatione rdi- quiarum S. Wilfridi, deque ejus vita metrica faciat vita fidem. Nihil in ea histoncum reperias praeter gaucula qufe sequuntur : € Igitur v^nerabilimas eati confessoris Christi Wilfridi reliquias inde- centi senticosae voraginis situ marcidas, imo (quod dictu quoqu^ meticulosum est) prselatorum horri- pilatione neglectas, cum inde, favente Deo, scilicet a loco sepulcri ejus, qiiidam traristulissent, reve- renter excepi atque imtA ambitnm metropolitanae, cui gratia Dei praesideo, ecclesiae. coUocavi, pr»- sertim pogente iilp evangelisiae (estimonio, meo videlicet apologetico : quia ubicunque fuerit cor- puSy congregabuntur et dquilx, Itaque tantfib tam- quae dignae affinitatis delectatus vicmitate, et edi- tiore eas antheca decusare, et excerptis de libro vitae hujus floscuhs novo opere pretium duxi car- mine veniistare. » Haec satis superque satis. AlfNO DOMINI DGCCCLXm. JOANNES PAPA XII NOTITIA HISTORICA. (Apud Mansiy Conciliorum amplissima CoUect., tom XVIII, col. 447). Joannes^ Alberici illius qui iirl^i doininabatur filius, apostoficam sedem invasit anno Domini 965 tempore Constantini Vlil imperatoris et quanquam hido legitima ffitas ahaque omnia deessefit quce in legittmo pontifice requiruntur, tamen accedente post^a consensu totius cleri visum est hunc potius e88etoIerandum,quam Ecolesiam schismate aliquo^ qnod aJioquin exortum fuisset, dividendam. Cum- que universa Ecclesia cathohca scir^t minus inflLlmii esse^ caput quantumlibet monstrosum proferre, quam unum corpus in duo secari et duobus capiti- b us informari ,eumdem toto orbe terrarum tanquam verum et legitimum pontificem venerata fuif. Hic revera primus et mventus qui sibi nomen inutaTit, quiqueex Octaviano,pro mutaianonexuta tvran- nide, voluit Joannes nominari. Ob emporale IJrbis dominium Albericus pater filium suin Octavianum nominaverat : ille contra,pontifieatum et spiritoale iOI9 EPISTOLiB ET PmVlLEGIA. i014 dominium totius orbis consecutud, spirituali no- mine hoc Joannis appellari voluit. Idem juvenili ardore spirans minarum et cfledis, coUecto exerci- tu copiisque auxiliariis ex Spoletano ducatu con- ductis. adversus principem Capuanum nomine Pandulphum beilum movit : cui cum iUe Salerni- tanorum ope et auxilio fortiter resisteret, ad pro- pria redire pacemque per legatos petere coactus fuit. Hujus tempore bcrengarius, solutus timore defuncti Luilhulphi filii Ottonis, cjui ad coercendam ipsius Berengarii tyrannidem in Italiam missus erat, per universalem ItaUam impune grassabatur, et profana simul et sacra absque delectu devasta- bat. Qua de causa Joannes papja, tyrannidem il- lani non ampUus ferens, legationem mislt ad Ot- tonem regem Germaniee, suppliciter, auotore Luit- prandro, litteris et signis regem orans, quatenus pro Dei amore sanctorumque apostolorum Petri et PauU, quos deUctorum siioriim cuperet esse re- missores. se sibique commissam sanctam Homa- nam Ecclesiam ex suorum inimicorum faucibus Uberaret, acsaluti etpristinas libertati resUtueret. Cumque idem eodem tempore auctore Deo Medio- lanenses per deputatam legationem petivissent, Otto, antequam e Germania recederet, WormaUaB comitia habuit, in quibus Ulium suum Ottonem, ex Adelheide ^enitum, creavit regem; eumque Wilel- mo Moguntmo archiepiscopo ex aUa uxore iUjo nutriendum commisit, praestitaque per juramen- tum UdeUtate et securitate sedi apostoUcffi, de fu- tura successione in Romano imperio ejusque ju- ribus ac tiluUs promissionem accepit. His praeviis rex pUssimus, mquit Luitprandus, coUectis copiis in IttiUam percitus venit, tantoque Berengarium atque Adelbertum celerius expulit, quanto evi- dentius constat quod commilitones PelrumetPau- lum sanctissimos apostolos habuit. Postquam ablata suis queeque dominis resUtuisset, anno Christi Redemptoris 962, qui erat septimus annus pontificatus Joannis, Romam venit, ibique magno > cum honore miroque ornatu et apparatu suscep- tus a pontifice cum applausu totius popuU impe- rator et Augustus vocatus et ordinatus, unctionem imperii suscepit. Quae vero post haec legitime pe- racta Joanni papae restituerit, c[uae(|ue dono ule Ecclesiae Romanse adjecerit, indicat ipsum authen- ticum donationis diploma, quod aureis litteris exa- A ratum Romae in casteUo S. Angeli asservatnr. Pro gratia referenda pontifex omnesqne Urbis optima- tes supra corpus beati Petri jurarunt se nunquam Berengario atque Adelberto auxiUaturos ; atque ita imperator Roma discedens Papiam se contuiit. Interea Joannes pontifex ad deiectionem soiUci- tatusy immemor juramenti praestiti, Adelberto se conjunxit. Quod cum imperator per nuntios undi- gue red^untes yerum esse inteUexisset. Luitpran- dus eum dixisse scribit: «Puerest,faciiebonorum immutabitur exemplo virorum : spero eum objur- gatione honesta, suasione Uberali facUe exiUis sese emersurum maUs. » Cum hac de causa impe- rator Romam redUsset, papa simul et Adelbertus aufu^erunt. Cives vero, inquit Luitprandus, sanc- tum imperatorem cum suis omnibus in Urbem susceperunt, iidelitatemque promiserunt :1iaeo ad- dentes Urmiterque jurantes nunquam se papam electurosaut ordinaturos praeter consensum at- B que elecUonem Jomini imperatoris Ottonis Gaesa- ris Augusti^ Uluque ipsius regis Ottonis. Post tri- dum quam Romam venisset, auotoritate Ottonis habita est pseudosynodus, qua Joanne in ordinem redacto suorogatus estpseudopapa Leo VIIL Quem iUe post obitum Ottonis in Urbem revocatus, velut adutterum et invasorem sedis deposuit, rescissis omnibus ilUs conciUabuU actis, quibus nuUo juris et antiquitatis ordine servato, Joanne papa, amo- to, suilectus fuerat. De infausto Joannis papae exi- tu auctor*qui asseri^ur Luitprandus haec scribit : « Quadam nocte extra Romam dum secum cujus- dam viri uxore oblectaret, in temporibus adeo a diabolo estpercussus, ut intra dierum octo spa- tium eodem sit Tuinere mortaus. n Non quia, ut iUe ait, juste damnatus et iuste receptus fuerit, quia tot tantisque vexationibus a Deo admonitus, a peccatis consuetis non abstinuit. Quanquam ista quae apud Luitprandum narrantur non ipsius sint 0 quam nominis adversarii, et Ottoni plusnimio as- cribentis, tcunen veritatem eorum non controver- so, utpote quod nuUum dispendium afferant Udei cathoucae, ae qua unanin^i consensu proUtemur, Pefrum Petrique successores post acceptam Chris- ti promissionem, in moribus ^uidem» non autem in tide, deficere posse. Contigisse obitum Joannis papae anno 964,pridie Idus Mau. in Reginonis auc- tario asseritur. JOANNIS PAP^ XII EPISTOLE ET PRIVILEGIA I. BPISTOUk JOANNIS VkPM XU AD WILHELMUM ▲RCmEPl- SCOPUM MOGUNTINUM. (Anno 955). Sigmficat liUeras ejus, Agapeto inscriptaSy sibi redditas fuisse. Miserias ejus dolet, [EpisiolCB P. Bonifacii, ed : W., p. 376.] JoANNEs episcopus, servus servorum Dei^ reveren- tissimo et charissimo confratri Willihelmo archie- piscopo sanctae Mogontiacensis Ecclesiae. Litteras quas sanctae memoriae Agapeto papae vestra destinavit fraternitas suscepisse cognoscite, quem divina omnia disponens potentia in apostoli- cam sedem eomoriente ordinavit,non nostris me- D ritis, sed ^us misericordia nos praByeniente, a quo sunt cuncta quae sunt : qui nihil in orbe agi credimus, nisi quod aut velle aut consensu ejus factum fuerit. Miseriarum quippe atque afflictio- num jacturas malorumque insidias hominum,qui sanctarum Dei Ecclesiarum, et omnem perturbant ordinem, atque statum condoluissey sicut aposto- lica censura decrevit, gaudere cum gaudentibus» et cum flentibus flere. Totius namque Christiani* tatis post Dominum caput e£fecti non aliquo pri* vilegio humano, seil Yoce ipsius Domini beaXo Pe-* tro apostolo, sicut bene nostis, dicentis : Tu es Petrus, et super hancpetram aedificabo Ecclesiam meam, etc. Idcirco si aliquod nostri corporis mem- i015 iOANNIS PAPiE Xn 101« brum tribulationes aut molestias pati injuste no- A dem loci regularis abbatis permissione. Si quis verimus, sive litteris sive alio quoiibet modo com- patimur^ et dolore gravamur, et quibus possimus una vobiscum conatibus illorum insidiis atque ini- quitatibus apostolica auctoritate obviamus. Hor- tamur interim fraternitatem vestram ut contra eos qui contumaces et inique vivere volunt, et eccle- sias Domini devastare satagunt, nostrisque piis prfficeptis et vestris monitis obedire noluerint, omni virtute resistere curemini, et ad pacis atque veritatis et justitiffi viam deducatis, ne crassante illormn maiitia, reos apud justum judicem inve- niamus : quos vero in malis actibus permanere cognoscitis et minime reilecti jussionibus vestris voluerint, ad hanc nostram apostolicam sedem, vero pro hac adipiscenda pecuniam vel quodlibet munus regi, aut cuilibetprincipi dederit^ sive pro« miserit, subinferendae !iialedictioni subjacebit. Sit igitur eidem cellffi abbas secundum regulam saoc- ti Benedicti constitutus, et monachi regulari dis- trictioni subjecti, quos de rebus ejusdem cellffi aliquod dispendium perpeti cum omni imperio prohibemus. Res vero ejusdem ecclesise sunt Hu- molarias villa, in qua eadem cella constructa est, cum mansionibus cunctis ad se pertinentibus ; Merulficurtis cum adjacentis suis : Eudoldicurtis cum appendiciis suis ; Caviniacus cum mansis ad se pertinentibus ; in viUa quffi dicitur Frisia su* per fluvium Somnam xu mansi, quos pro coni- sicut antiqua consuetudo fuit, dirigite, et cum eis b moditate piscium eidem ecclesiffi perpetualiferha- vestros credulos fideles, qui nobis iUorum causas, et omnia quffi in Galliarum atque Germaniffi parti- bus aguntur fideliter atque ordinabiliter intimate ; quoniam hoc nobis cordi est et magno cupimus desiderio, ut ecclesiis omnibus et cuncto Christia- no populo pax et honor unicuique proprius ma- neat, et malorum omnium vestigia, si qua hacte- nus fuerant, funditus removeantur. II. lOAKNlS PAPJB XU PRIVILE61UM PRO MONASTERIO S. MABLB HUMOLARIENSI. (Anno 956.) [Mabill. Acta, Sffic. u, p. i025.] JoANNEs episcopus servus servorum Dei, vene* C rabili abbati Bernero beat» Dei genitricis Maria virginis Ecclesiffi, et per eam cunctffi congregatio- ni in perpetuum. Si justis petitionibus prffistabiles piorum assen- sum prffibemus, voluntati Domini nosmihtare cre- dimus. Ergo notum sit universis oatholicffi matris Ecclesiffi filiis tam prffisentibus quam futuris, quod misit ad nos filius noster, gloriosffi indohs puer, scilicet Lotharius, rex Francorum, paterni- tatem nostram humiliter obsecrans, ut quamdam cellam in pago veromandensi sitam, in honore beatffi Dei genitricis virginis Maris et sanctffi Hu- negundis virginis constructam, auctoritatis pps* sidio muniremus : quam suggerentibus genitori bere hceat. Hsc itaque et si qua aha ecciesia ei- dem Domino opitulante acquirere sibi potuerit, apostohca fulta auctoritate licenter et sine aliqua contradictione possidebit, etc. Scriptum per ma- num Leonis, sacri scrinii sanctffi sedis apostolics in mense Jan., per manum Georgii secundi epi- scopi sanctffi sedis apostohc»^ anno primo, Domi- no propitio, pontificatus domni Joannis S. P. et universalis pap». IIL (352) JOANNIS PAPiB XU BPISTOLA AD BERBNGARICH EPISCOPUM VIRDUNENSEM. (Anno 956.) MonasteriiS, Vitoni privilegiaet possessiones eon- firmat. [ApudD. CslmeX,ffist.deLorraine,Preuvesp. 369.} JoANNES episcopus, servus servorum Dei, Beren- 6ER0 fratri nostro Virdunensis Ecclesi» episcopo, cum omnibus sibi a Deo commissis, bravium ffiternffi remunerationis. Convenit apostolico moderamini pia religjone polientibus benevola charitate favere, et posoen- tium animis alacri devotione assensum prsbere. Gx hoc enim potissimum .prffimium lucri a condi- tore omnium Domino sine dubio promerebimur, si venerabilia sanctorum loca opportune ordinata ad meliorem fuerint statum nostra auctoritat« j[>erducta. Igitur quoniam te, frater charissime, in- 8U0 Ludovico, videlicet regi comite Adalberto, et D ter cffitera sanctffi conversationis exercitia compe- idoneo satis viro Gilberto, qui eamdem abbatio- lam jure beneficii possidebat, ad sacrs religionis venerabilem cultum erigere conatur, atque regiffi potestatis prsecepto corroborare nititur. Cujus pe- titioni congaudentes, ecclesiastici vigoris manum exerimus, et ex ea qua fulcimur apostoUca aucto- ritate prfficipimus, ut prffifatam abbatiam nemo unquam sfficularium possideat, neque ex rebus ejusdem cellffi quidquam sibi aliquis usurpet, non rexy non comes, non episcopus, nec quilibet prin- ceps quacunque potestate prffiditus, nisi forte tuendi ac defendendi causa, et hoc nonnisi ejus- rimus quod monasterium in tuo episcopio ju^ta civitatem Virduni, in ecclesia videlicet beati Petri, pro amore Dei construxisse, in qua requiescunt corpora sanctorum confessorum, atque prefats ecclesiffi sanctffi Mariffi quondam episcoporumVi- toni, Pulchronii, Possessoris atque Firmini, et de rebus tuffi ecclesiffi provida consideratione suble- vasse, ut si quando filii Ecclesiffi tuffi divino com- puucti amore terrena despicientes, ad contem- plativffi vitffi perfectionem confugere desiderarenty ne a tua Ecclesia penitus disssociatividerentur, in monasterio, quod membrum est ejusdem Ecclesis, (BS^ H®c buUa Joawi ^II pern^rftm a nonnuUis tribuitur \ nam Berengarius episcopus jam anno 963 obiit. Jaffe. 1017 EPlSTOLiG ET PRIVILEGIA. 1018 solatii refugium sub habitu religionis sibi inveni- A rent, et Domino tranquillitate quieta inibi famu- lentur : noverit omnium fidelium tam prsesentium quam futurorum industria, nos idem monasterium tua ordinatione constructum, cum omnibus rebus regalibusque praeceptis tuo consultu sibi sanctis, in aeternum yelle permanere inconvulsum ; scili- cet viUam supra Scantiam, cum suis pertinentiis ; Fldviuiacum, cum suis adjunctis ; abbatiam san- cti Amantii, cum quidquid ad eam pertinet. Ad Nova-Villa, cum suis )ocis ; ad Mantionis curtem, quantum ad vos pertinent ; Parridum, cum suis adjacentiis ; de Marculfl-Curte ecclesiam^ cum suis adjacentiis ; Arbordi-Villa, cum suis pertinentiis ; Gastouis-Curte ecclesia, cum bis quse ad eam per- tinent ; ecclesia de Marleio, cum suis adjacentiis ; g ecclesia de Amonzei-Villa^ cum suis adjacentiis^ cum terris, et vineis et molendinis, cum servis et ancillis ; abbatia Petri, et ecnlesia de Maroa ; ad Limacum quidquid ad illum locum pertinent ; ad Nova-Vila in Barrensi comitatu, quidquid pertinet ad eum lociun. Haec praedicta loca omnia, cum omnibus suis generaliter atque specialiter perti- nentiis^ et quidquid Deo opitulante voto fidelium buic monasterio concessum fuerit, in futuro tem- pore per hoc nostrum apostohcum privilegium perenniter confirmamus ; tam vobis quam vestris successoribus, et insuper hoc nostrsB auctoritatis priviiegio esse corroboratimi, quatenus eadem Virdunends Ecclesia, quae hactenus de filiis ab ipsis iafantiffi rudimentis in gremio suo ezpositis, q dum ad externa monasteria confugiebant, frauda- batur, adhinc et deinceps in membro sibisubjecto ; consilio sui episcopi, atque providentia gloriosi abbatis Humberti, de eorum sancta conversatione sublimata glorietur. Si qua autem temerario ausu, magna parvaque persona, cujusque ordinis aut potestatisy contra hanc nostram apostolicam prse- ceptionem adire prsasumpserit^ sciat se auctoritate beati Petri apostolorum principis excommunica- tura,atque anathematis vinculo esse innodatum, et a regno Dei ahenum, cum omnibusque impiis fieterno incendio atque supplicio condemnatum. Qui vero observator exstiterit hujus nostri pree- cepti, gratiam atque misericordiam vitamque eetemam a misericordissimo Domino Deo nostro _ consequi mereatur, Scriptum per manus Leonis scrinarii sanctae sedis apostolicse, in menso Januario per indictionem quartam decimam. Bene valete. Datum v Idus Ja- ntiariipermanum Martini episcopi et sanctsB sedis apostolicse bibUolhecarii, annopontificatus domini Joannis summi pontificis et universalis duodecimi papae in sacratissima sede beati Pctri apostoh septi- mo, primo in mense, et indictione quarta decima. IV. JOANNIS PAPJI Xn EPISTOLA AD LANDULPHUM BENEVENTANUM EPISCOPUM. (Anno 956.) [Apud Ughelli, ItaliaSacra, VIII, 57.] JoAiiNBs episcopufl servus servorum Dei, reveren , dissimo et sanctissimo LAifDULPHo sanctie Bene- ventanae Ecclesiae^ episcopo, suisque successoribus in perpetuum . Cum summse et apostolicae dignitatis apex in di- vini profectns nitore dignoscatur praefulgere, et in exercendis Dei laudibus suis impensius studeat laboris exhibere certamen, ob hoc debita nos ejusdem apostolicfe pastoralis compulit soUicitu- dinis cura, quaeque ad stabilitatem piorum loco- rum promulgare et apostoUcee institutionis cen- sura confirmare. Igitur quia postulasti a nobis quatenus, sancta Beneventanensis Ecclcbia, cui, Deo favente, praees, privilegiis sanctse sedis apos- toUcee decoraretur, et antiquos terminoseidem con- cessos ab antecessoribus nostris pontificibus con- firmaremus, piis tuis desidenis favantes, hac no- stra auctoritate id quod exposcitur efifectui man- cipamus. (^oncedimus tibi tuseque sanctae Beneven- tanensi Ecclesifle quaecunque legaUter et rationabi- liter antiquo jure tempore praedecessorum tuorum visa et possidere, id est Bivinum, Asculum, Lari- num, Sipontumetecclesiam S. MichaeUs archan- geU in monte Gargano, cum omnibus eorum per- tinentiis, et omnia praedia cum ecclesus, famiUis utriusque sexus, et massis,cutictaque infiratuae pa« rochiae loca ditionis antiquae tuae reUgioni succes- soribusque tuis concedimus dominanda, etlegaUtor atque canonicfi disponenda cum omnibus suis per- tinentiis, sive sint civitates, seu quaecunque casteUa possessa dudum ab antecessoribus tuis episcopis. Censentes siquidem insuper apostolicacensura sub divini judicu obtestatione et vaUdis, atque atrocio- ribus anathematis interdictionibus, ut nulius un- quam aUcujus dignitatis potestate praeditus homo praesumat, sive sit iUa magna, sive parva per- sona, aut Graeciis, in praedicta tua S. Beneventa- nensis Ecdesia aUquamvim facere, veldehisqua ei pertinere. videntur quoquomodo auferre, aut alienare, vel ei imminuere terminos, sed nec quam- libet maUtiam, aut jacturi» molestiam in eadem inferre quocunque tempore, nec Ucentia sit^ ut dictum est ex eis, vel omnibus eidem peftinenti- bus cuiquam magnae parvaeque personae auferre, ut profecto juxta id quod a nobis statutum est, eadem venerabilem S. Beneventanensis Ecclesia apostolicis constitutis, atque privUegiis consistens ornata, inconcusse dotata permaneat. Si quis au- tem (quod non optamus) nefario ausu haec quae a nobis adlaudem Dei pro stabiUtate jam dictae Ec- clesiae Beneyentanae statuta sunt refragare, aut in quoquam transgredi, sive Qraecus sit, seuquicun- que alter homo qui dominationem aut primatum habere voluerit, per so aut per alterum quemUbet hominem in praefatis ecclesiis sine voluntate et jus- sione Beneventani episcopi, et iUi qui eos fortasse recipere praesumpserint, omues pariter sub eodem nostro apostoUco et districto insolubUi anathe- mate permaneant, et in nuUam ecclesiam intrare praesumant, aut aliquod officium ecclesiasticum faciant. At vero qui pro intuitu observator et in omnUi)usexstiterit custodiens hujus nostriconstitutl im JOANNIS PAPiB XII 1020 ad cultum Dei respicieDs, benedictionis gratiam a misericordissimo Domino Deo nostro multipliciter consequalur, et vitffi fleternse particeps cffici me- reatur. Scriptum per manum Leonis scriniarii S. R. E. in mense Decembri indict. xv. Bene valete. Dat. xYui Kal. Januarii per manum Marini epi- scopii et summee sedis apostolicse bibliotheoarii^ Domino propitio pontificatus domini nostri Joan- nis summi pontificis et universalis Xll papae in sa- cratissima sede beati Petri apostoli xi, mense et indict. suprascripta xv (353). JOANNIS XII EPISTOLA AD HENRICUM ARCHIEPISCOPUM TREVIRENSEM. Fragmentum. — (Anno 957.) Illipallii uswn concedit. [Apud Gunther. Cod, diplom, Rhen.-MoselL l, 127.] J0ANN88 episcopusj servus servorum Dei, reve- rentissimo et charissimo fratri Enricho sanctaB Tre- Yirensi Eeclesiee archiepiscopo vitae tuae tantum- modo.. Datum pridie Id. Febr. per manum Joan* nis bibliothecarii sanctffi sedis apostohc» anno Ded propitio pontificatus domni Joannis sunmai pontificis et universalis Xll papse, in sacratissima sede beati Petri apostoli v domno piissimo..^.. Augusto Ottone a Deo coronato, magno im- peratore anno primo, in mense Februario, indi- ctioiie T. VI. BRBVE RECOROATIONIS. Qualiter Joannes XII papa Sublacenses^ qui re- fractarii erant abbati monasteni Sublacensis, eique multa bona occuparant, repressit et omnia restituere coegitf anno 958. [Apud Muratoriy Antiq. Ital. Vi, 203.] Anno (fortasse tertio) domni Joannis papae XU, mense Maio^ indiot. prima. Ouia mens humana semper in laboribus esse dignoscitur, et animus uniusoujusque pro diversis euris seu sollicitudini- bus huc atque illuo vagando discurrit, nec valet omnia explicare sermonO) nec futura tenere memo- ria : idoiroo Dei nutu prudentissimis viris inge- nium litterarum repertum est, ut quod mente reti- nere nequimus, litteris exaremus. Propterea ego Leo abbas sancti Benedicti Sublacensis, qualiter domnus papa in nostro monasterio causa orationis Yenissetf reclamavimus super omnibus in supra- dicto Sublaeo oastello, et in nostris aliis partibus oommorantibusde multispersecutionibusseu affli- ctionibus quas in nostro monasterio assidue com- mittebant. Unde repente domnus papa pietate motus ac misericordia de eodem venerabili loco, et de cunctanostra fraterna congregatione condolere coe- pit deque tantis injuriis quas passi sumus a diebus. in quibuB bonee memorias donmus Albericus obiit (353) Quod in hoc diplomate bis repetita inve- niantur Ula verba, sive Grsecus sit, eo esl refe- rendum quia tunc temporis Bcneventana provin- cia assiduis premebatur Graecorum incursionibus, oumque ee a solo patriarcha Gonstantinopolitano A dehacvita. Tuncresidente eodem summo ponti- ficeHn eodem venerabili monasterio cum venera- bilibus episcopis, videlicet Marinus Polimartiensis Ecclesiee, et bibliothecarius sanctae sedis apostoli- cep, Constantinus episcopus Portuensis, Joannes humilis episcopus sanctae Tiburtinae Ecclesiee, seu Romanorum judicibus Georgius secundicerius sanctae Romanee Ecclesiae, Leo protoscriniarius sanctae sedis apostolicee et alii plurimi. Et sic pr»- cepit ut omnes adversarii ante suam prsesentiam venirent. Qui dum ante domnum papam una no- biscum venirent, coerciti sunt niinium ; et fecit ut omnia bona et casalia et fundora, quse ibi sin- gulatim memorantur, monasterio redderentur. £t pra3cepit abbati ut de hoc negotio breve recor- 3 dationis faciens, a supradictis viris et aliis dignis viris subscribere ad rei sempiternam memoriam faceret. VII. BULLA JOA^NIS PAPiE XII AD LEONEM ABBATEH. (Anno 938.) Sublacensis monasterii bona etjura confirmat, [Apud Muratori^ Antiq. Ital. V, 46 i]. JoANNES episcopus^ servus servorum Dei, Leom venerabili presbytero ac monacho atque abbati venerabiLis monasterii sancti Benedicti et sanct» Scholasticae, quod ponitur in Sublaco, sancteque suae congregationi, successoribusque vestris in perpetuum. Cum piae desiderium voluntatis et laudand» de- p votionis intentio apostolicis sint semper de his adjuvandis, quorum est sollicitudo adjuvanda, ut ea, quae legaUter geruntur, aequitate et firmi- tate consistant, et nulia valeant refragatione per- turbari, sed irrefragabih jure atque auctoritate debeant permanere *, ob hoc apostohcis promulga- tis sanctionibus propria unicuique, quae rationi suppetunt^ fas exigit possidenda coniirmari. £t ideo, quoniam constat sanctitatem vestram plu- rima sanctorum loca acquisisse, et cuncta in ho- nore et utilitate, vestrique yenerabilis monasterii jure et ditione pertinere, et diversos agros una cum casteUis et possessionibus, et famulorum mul- titudine, videmini habere ; quee omnia sub tuae re- verentiae ditione, sanctaeque tuse congregationis, successorumque vestrorum servorum Doxnini, in " perpetuum eadem loca venerabilia et agros seu massas et possessiones, cum omnibus originaiibus famulis ibidem manentibus^ cum colonis et oolo- nabus, vel universisinibipertinentibus,apostolic«e sedis privilegiis poposcitis coniirmari detinenda.Sci- licet castellum in integrum, quod vocatur Sublaco, sive quibus aliis vocabuiis nuncupatur, una cum omnibus iinibus,terminis,Iimitibusque suis, terris, casis, vineis, campis, pratis, pascuis, silvis, sale- «tis^ arboribuspomiferis, fructiferis diversi generis, anathemate feriri posse jactarent, et Romanus ta- men ponlifex ob; eam, quam semper habuit in toto orbe Christiano, summam potestatem cum ilia extensione etiam ad GreecoB sua anathemata promulgabat. im EPlSTOLiE BfP PWVILEGIA. lesft piiteis, fontibns, rivis aqtie perennis eedificii pa- rietinis, attiguis, adjunctis, adjacentibusque suis, cultum et incultum» vacuum et plenum, una cum colonis et colonabus utriusque sexus illi pertinen- tibus, simulque cum glandaticis, herbaticis, vel qualibet alia datione, qusB ad castelli jus pertinet, et nbstrae sanctffi Romanse EcclesieB soliti sunt per- solvere. Illud vobis pleniter cum omnibus suis ubique pertinentiis et adjacentiis perpetualiter ad usmn et utilltatem sancti Benedicti coenobii con- firmamns, et roborabiliter stabiiimus detinendum sine aliqua datione, nnacum flumine^ sicut incipil a Petra imperatoris recte in ponte Terraneo per venas incedendo usque in lacum, qui est sub ipso monasterio cilm aquimolis suis, et deinde recte in Silicella et Saliceto, et per locum, ubi Mandra vo- catur, cnin dqnitiiolis ibidem habentibus^ et deinde per pontem descendentes in sancto Angelo, item in saneto Petro, et deinde in prata de Ajano. Si- nlfliter et aliam aquam, qnm Cona vocatnr, sita in ipso flumine; et deinde in aqua, quffi Flumicello Yocatur, nna cum Augusta, et Biillica atque Ti- mida^ omnes decurrentes in supradicto fluvio, et usque in territorio sancti Gosm» ; cum ripis et plagis omnibns prffinominatis ab utraque parte in integrum perkinentibns ; cum omnibus loci ipsitrs aquis, ubi aquimoli f^cti sunt, et facere poterit^ sive ubicunque pisces capere potuerit in totis aquis supradictis. Necnon et eoclesiam sanctffi Felicitatis sine aliqua datione vobis vestrisque successoribus perpetualiter concedimus detinen- dam in usum et salarium suprascripto vestro ve- nerabili monasterio; Pari modo et massam, qnm vocatur Lubenzana^ et Intermarana in integrum cum fundis et eanalibus, et omnibus casalibus suis, ubicunque ad ipsam massam pertinentibus : videlicet fundum Gonterano, et Marano^ Semina- rum, atque Oricula, et Arsula, Bulsinianum, Toc- canellum^ Marcatellum, fundum Paternum, fun- dum Aprunio, fundnm Arpeilum, fundum Lenanu, fundum Tessine, montes qui vocantur Qemini^ descendentes in Trellano»monte Gordiano,fundum Sassa et coUe de Ferrari, et monasterellum^ et alium monasterellum, Piscano, et Goloniam juxta sanctum Valerium ex duobus lateribus^ et medie- tatem de ibice ; fundum Miniano, fundum Gasta- niolai et Lorilliano^ sancta GeciUa, fundum Bobera- num, fundum quod vocatur Valle, cum ecclesia sancti Eleutherii, fundum quod vocatur Gapramo- lente cum ecclesia sancti Anastasii ; massam. quffi Yocatur Ampolloni, cum ecclesia sancti Martini ; fundum Paternum, quod appellatur Pentima, ftm- dum Bruvano, fundum Sancti Pamphili, fundum Danieli, fundum Merulana, fundum Paccano, fun- dum Tospoliaiio cUm ecclesia ^anctiJH Mdriffi et sancti Liicentn; fUndum sancti Girici; funditiii Cispa ; fundum Romani cum ecclesia sahcU AngeU et sancU FeUcis, inter affines ab uno latere flu- vium Tivertino, et a secundo latere Papi, et a ter- tio iatere Arco FulguraUj et descendente inmonte, ubi sunt cjpressii yeniente in monte, qui voeatur A BultureUa, et recte per sancta Maria descendente in Piscano. Et cum omnibus ad suprascriptam massam in integrum pertinenUbus. SimiU modo fundum GaUsoano in integrum cum eoclesia sancU Petri. Necnon monasterium sanctts Barbar» et sancti Anastasu cum corUcelUs duabas, una ante se, et aUa post se, cum casis et fundis atque oasaUbus suis, cum omnibus ad eas in integrum pertinenti- buH, positum intra civitate TiburUna ; atque me- dietatem de ecclesia sanctffi Mariffi 'ibi in ipso^ cum casis, vineis et terris et omnibus perUnentus suis trans Tiberim juxta pontem Marmoreum, at- que clusuram super se in integrum vinea, quffi ap* peUatur VaUe Arcese, et clusuram super se in in- H tegrum vineatam, cum arboribns olivarum. Et ecclesiam sancU Sebastiani^ et modicam vineam ante se cum oUveto,atqueclusuram devinea^quw ponitur subtus posterula TiburUna juxtasJUce,qui vocatur Quarrati. Pari modo ciausuram in inte- grum super se de yinea, quffi yooatur Ortu Magno. Fundum Casaperta, clusureUam de vinea, qu» vocatur Asorbo, porUonem in Prato majore, quo fuit de Galvo episcopo ; fundum StaUlanum in in- tegrum, fundum Romaniano in integrum^ fundum Patelini in integrum, fundum Ozano in integrum^ fundum Griptule, fundum Panzi, fundum DiruUj fundum Agnaniole, fundum Macroniano, fundum Semissano, fundum Paternum. VaU^loUgafundum sanctffi Mariffi in Pesile, fundum DonabelU, fun-' Q dum Factoro, fundum Lucu, fundum Gatacumba cum ecclesia sancti LaurentU, fundum Afri cum pnenominaUs fundis in integrum omnibus positis territorio Prenestino et Tuburtino. Item clusuram de vinea, quffi vocatur Ancarano^ in integrtun cum arboribus suprascriptis ; terram el vineam qu» appeUatur Pentuma, quffi fuit de Tetualdo presbj- tero ; petias duas de vineaadsanctum Laurentium in duobus locis : item([ue fundum Porclanicum in integrum cum omnibus suis pertinentiis ; fundum Otorano, fundum Arcerano, fundum Palasanoj fundum GesuUne^ fundum Olebano, fundum Can>- peUone^fundum Ojano et Priano, fundum Gamm^ rano, fundum GoUemundum, Gatilano^ Cocubalo, Pacurano : ecclesiam sancti AngeU cum omnibus suis perUnenUis, positam in territorio Ferentinello ' minore ; omnia territorio Campanino. Verum etiam fundum Falconiano cum ecelesia saiioti Nicolai, fundum Fontiniano et CoUe de MorelU^ fundum ToccaneUum^ fundum Gapla, fundum Oraro fun- dum GratuUano, fundum Gerviano, fundum Labe^ zanoy fundum Gasanico, fundum Domum cum ecclesia sancU Petri; fundum Ponzia, fundum Pozzorosano cum vinea clausura super se, quffi ponitur juxta Caranico, et Vallem modioruni qua- tuor cum Gastanieto sUo juxla sanctuM PetrUm, cum terris, vineis el casis atque sUvis per diversa loca territorio AquUano positam. itemque territoritt Albanense fundum Sorano cum vineisseuterriset criptis» et ecclesia Sanctorum quatuor : fundum SUva Majore : portionem qu» fuii de Flim tepimo» 4023 JOANNIS PAPiE Xn lOU po : petiam de vinea in Zizinni, seu et clusuram de vinea in integnim, quie ponitur in fundo Cera- sano. Necnon casinas duas ad pontem Salarum ; portionem de Palmi cum terris et hortis. Prata duo juxta Portam Majorem ; casalinas duas, unam in Pedica, quaB vocatur Burdunaria, et aliam in Cam- po Majore* Pari modo domoras in integrum cum cortis et hortis, et ecclesia sancti Theodori, positas infra civitatem Romas juxta Porta Majore, sicut fuerunt de Floro episcopo. SimiIiterdomoras,qu8e fuerunt de Joanne et Stephano de Griphi, cum corte et pergule et hortulo juxta Formam Clau- diam. Et vineam clusuratam in integrum cum ar- boribus pomiferis^ cum criptis juxta viam, quae ducit ad Jerusalem. SimiU modo domum in inte- gro cum corte eliiortulo et vinea, et cum omnibus ad eam pertinentibus, positam Romfie Regione Septima, in qua domo est ecclesia sancti Viti. Nec- non et vineam seu terram juxta Jerusalem. Item dusuram de vinea in integrum in Albanp in fundo Zizinni, petias sex ; atque domum in integrum cum hortulo, positum juxta sanctum Martinum. Similiter domum cum corte qu8B ponitur in Sibura. Pari modo et monasterium sancti Erasmi cum omnibus suis adjacentiis vel pertinentiis, sicut in vestro continetur prsBcepto : pariterque petias duas de vinea Inosti, una quidem in fundo Mauri, et alia in Calabriceto. Similiter pratum cultum et assolutum fundo Aguzanu. Quae suprascripta cum omnibus fundis, seu casalibus, massis, ecclesiis, monasteriis, domibus, hortis, vineis, servis, et ancillis, colonis et colonabus, tluminibus et aqui- molis, piscariis, sicut supra legitur, ye\ etiam in aliis partibus vel civitatibus, ubicunque vestrum venerabile monasterium tenere et possidere vide- tur per quodcunque instrumentum chartarum» tam per prsecepti paginam, seu privilegii jura, neC noQ per commutationes seu donationes et omnia quae fideles Christiani vestrse sanctae congregationi pro suorum venia dehctorum donaverunt, vel un- decunque chartulis tam vetustis quamque etiam novis in vestro monasterio habere videmini, robo- rabiliter vobis vestrisque successoribus per hoc nostrum apostoUcum praeceptum confirmamus detinendum perpetualiter atque perenniter. Verum- tamen confirmamus vobis casalo unum in inte- grum, quod vocatur... juxta Quartum cum prato 8U0 inter affines, a primo latere casale, quod vo- catur Barbilianum, et ab alio latere fundum Muni- tula, saliente ab ipso prato per iimites suos usque ad parietes desertas, quae sunt ultra Formam, et exeunte in via Publica, et a tertio latere ipsa via Publica; a quarto latere fundum, quod vocatur Decorita, aqua descendente per limites suos in formam Jovia, et exeunte per formam, et rever- tente per limitem juxta aquam usque ad praedictum (354) Scribe universalis XII PapcB : neque enmi Chronologicae Notae cum temporibus Joan- nis X Papae alligari possunt. Ughellius tom. VIII Ital. Sacr. in archiepiscopis Beneventanis bullam refert ^usdem pontificis Joannis XII, datam per manus Manni epiicopi (id est PolimarHen$i$) et A fundum Barbilianum. Verum etiam fundum in integrum Sexto cum prato suo juxta rivum inter affines, ab uno latere via qusB pergit ad pontem Adenona^ et ab alio latere via publica, et si qui alii affines simt. Omnia vestris piislocis, etsanctfe nostrae Romanae^ cui, Domino auctore^ deservi- mus, Ecclesiae, inclinati precibus vestris, per hu- jus apostoli privilegii seriem suprascripta omnia immobilia loca cum omnibus eorum pertinentiis, ut supra legitur, a praesenti prima indictione et in perpetuum vobis vestrisque successoribus conce- dimus et confirmamus detinendum in usam et utilitatem ipsius venerabilis monasterii. Ita tamen, ut quotidianis diebus sacerdotes et monachi ipsius monasterii pro remedio animae nostrffi, nostro- B rumque successorum clament in eadem ecclesia centum Kyrie eleison et centum Christe eleison, ei sacerdotes sacras oblationes in missarum solem- niis tribus vicibus per singulas hebdomadas pro absolutione nostr» animffi, nostrorumque sucoe»- sorum pontificum omnipotenti Deo offerant. Sta- tueutes apostolica censura, sub divini judicii obt^ stationem et anathematis interdictum, ut nullus unquam nostrorum successorum pontificum, vel alia quffilibet magna parvaque persona audeat vel prsesumat de omnibus suprascriptis inmiQbilJ- bus locis cum omnibus illorum pertinentiis et ad- jacentiis, ut supra legitur^ contra hoc nostrum pontificale privilegium agere vel alienare aut au- ferre prssumat; sed potius firmum atque stabile ^ perpetuis ac perennis temporibus, ita ut a nobis statuta sunt, decernimus permanendum. Si quis autem (quod non optamus) contra hoc nostrum apostolicum priviiegium temptator exstiterit, et in quoquam contraire, et transgressor esse voluerit, sciat se auctoritate Dei omnipotentis,etDomini no> stri, apostolorum principis, Petri, cujus licet im- meriti, Domini tamen dignatione, gerimus vices, anathematis vinculo innodatum, et a regno Dei alienum. Qui vero pio intuitu verus custos et ob- servator exstiterit hujus nostri apostolici privilegii, meritis atque precibus beati Petri apostolorum principis, et sancti Benedicti in ffithereis arcibus prffimik ac benedictionis gratiam atque misericor- diam a justo judice Domino Deo nostro, vitamque ffiternam consequi mereatur. Scriptum per manum Leonis, scriniarii et nota- rii sanctffi summffi sedisapostolicffiin menseMaio, indictione supra jam dicta prima. ^ Bene valete. ^ Datum VI, idus Maii per manum Marini, sanctffi PoUmartienais Ecciesi» episcopi et bibliothecarii summffi sedis apostolicffi^anno Deo propitio pontifi- catus Domini nostri Joannis summi pontiiicis et universalis X (354) Papffi in sacratissima sede beati sutnmw sedis apostolicw bibUothecarii^ anno Do- mini propitio (scribe Deo propitio) pontificaius domni nostri Joannis, etc.. undecimo ; mense De- cembri, indictione 15. Scribendum anno primo, si a Septembri indictio nova deducatur, aut anno seeundo. 1025 EPISTOLiE ET PRIVILEGU 1026 Petri apostoli tertio, in mense et indictione supra- A scripta prima. Accedat etiam ad majus Sublacensis coenobii ornamentum nomine diploma, quod itidem in cjus tabulario asservatur. VIII. RESCRIPTUM J0A.NNiS PAPiB XII PRO EXCOMMUNIGATIONE ARTALDI RHEMENSIS, AMBLARDI LUGDUNENSIS AR- cniEPiscopoRUM, etc., OB S. SYMPHORIANI POSSES- SIONUM INYASIONEM. (Anno 958.) Transmissio excommunicationis. [Apud Mansi ConciL tom. XVIII, col. 450]. Anno incarnationis Dominicae 959,indictione ni, imperante Michaele imperatore Constantinopoli, ^ domno autem Joanne apostolico Romas prsesidente, regnante vero Lothario Francorum rege, trans- missa est hffic excommunicatio archiepiscopis FranciaB et Burgundise : Artaldo Rhemensis Eccle- siflB archiepiscopo et subjectis sibi episcopis, Am- blardo Lugdunensis Ecclesise archiepiscopo^ Rod- mundo Edunensis Ecciesise episcopo, Achardo Lingonensis sedis episcopo, Frotgario Cabilonen- sis EcclesifiB episcopo, NatranoNivernensiepiscopo, Richardo Antissiodorensi episcopo, de terra et alodo S. Fausti,et sanctsB Augustae^ et S. Sympho- riani, quae est in regione Provincifie, in iinibus loci qui Yocatur Magna ; quam tenet per potestatem Isuardus et socii ejus. Excommunicatio, ^ Auctoritate Patris, et Filii, et Spiritus sancti, et ordine omnium sanctorum, et nostra communi ezcommunicatione aUigamus et anathematizamus Isuardum et omnes socios ejus, qui tenent terram S. Symphoriani. Ut nuUus eorum, postquam hoc audierit, ecclesiam non intret, missam non audiat, pacem cum Christiano non faciat: neque mandu- cet, neque bibat, neque dormiat ; et si infirmave- rit, non visitetur ; et si mortuus fuerit, non sepe- liatur, neque pro eo oretur^ nisi ad emendationem et satisfactionem venerit. De his terris S. Symphoriani quse sit» sunt in comitatibus Avenionense et Cayellico, tandem satisfecit Isuardus Girardo Augustodunensi epis- copo (352). Feria ui, xyn Kalendas Augusti, anno ^ Oomini 972, indictione xv, regnante quidem rege Gondrado. Rerum autem in Cavellicensi episco- patu sitarum restitutionem^ Hugoni ecclesiae S. Sjmphoriani Cavellicensis decano et clericis ejus factam, confirmavit Desiderius episcopus Cavelli- censis. IX. EPISTOLA JOANNiS PP. Xll AO SANCTUM DUNSTANUM CANTUARIENSBM EPISCOPUM. (Anno 960). De concessione pallU. [Apud Mansi ubi supra]. JoANNEs episcopus, servus servorum Dei, con- iratri Dunstano Dorobernensis Ecclesiffi archiepis- copo^ vltie perpetueB permanendam in Christo sa- lutem. Si pastores ovium solcm geluque pro gregis sui custodia die ac nocte ferre contenti sunt, et ocu- lis conspectant vigilantibus ne aliqua ex ovibus aut errando pereat, aut labianta morsibus rapia- tur, quanta cura quantoque sudore debemus esse pervigiles ob salutem animarum, qui dicimur pas- tores esse carum ? Attendamus igitur nos officium exhibere erga custodiam ovium Dominicarum, ne quasilupo veniente territi fugiamus, ne in die divini examinisprodesiderianostra ante summum pasto- rem et neghgentia vestra excruciemur, unde modo honoris reverenlia in subhmiore arce caeteris diju- dicamur. Primatum itaque tuum, in quo tibi ex more antecessorum tuorum vices apostolicse sedis exercere convenit, ita tibi ad plenum confirmamus, sicut beatum Augustinum ejusque successores praefatfiB Ecclesiae pontiiices habuisse dignoscitur. Pallium vero fraternitati tu8B ex more ad missa- rum solemnia celebrandacommendamus;quotibi non ahter uti concedimus, quam eo usu quo ante- cessores nostri prodiderunt, eccIesisB tuae privile- giis in suo statu manentibus. Neque tua pruden- tia hocincognitum habet, vel quicunque, quantum indumenti honor moderatione actuum tremendus erit. Honestati morum tuorum hsec ornamenta conveniunt, quatenus, Deo auctore, posses esse conspicuus, ita ut vita tiliis tuis sit regula ; et in illa, si qua fortitudo iUis inest, dirigantur, dum in ea quffl imitentur aspiciant. Et in fine epistolm : Sancta Trinitas fratemita- tem vestram gratiae suse protectione circumdet, at- que ita in timoris sui viam te dirigat, ut post vi- tfiBhujus amaritudinem ad aetemam pervenire si- mul mereamur dulcedinem. Et hoc scriptum est per manum Leonis, scriniarii sedis apostolicae, in mense Octobris, indictione quarta, die primo Ka- lend. Octob. anno duodecimo [sexto] summi pon- tiiicis Joannis. X. PRIVILEGIUM JOANNIS PAPJB XII PRO MONASTERIO S. SAL- VATORIS FULDENSI. (Anno 961). [Apud Dronke, Cod. diplom, Fuld,, p. 328]. JoANNES episcopus, servus servorum Dei^ dilecto filio HATTONi venerando abbati venerabilis monas- terii sancti Salvatoris Domini nostri Jesu Christi et sancti Bonifacii martyris Christi, quod situm est in loco BoconifiB super ripam fluminis Fuldae, tibi successoribusque tuis abbatibus in perpetuum. Quoniam semper sunt concedenda qu£B ratio- nalibus congruunt desideriis, oportet ut devo- tioni conditoris picB constructionis auctoritas in privilegiis praestandis minime denegetur. Igitur quia poslulasti a nobis quatenus praefatum mo- nasterium sancti Salvatoris privilegii sedis apos- toliine infulis decoretur ut sub jurisdictione nostrsB cui Deo auctore deservimus Ecclesiffi constitutum nuUius alterius EccIesiaB jurisdictio- nibus submittatur ; idcirco piis desideriis favent mi JdANNIS PAPiB XII 1028 (es tiae nostra auctoritate id quod exposcitur e£fec- A tui mancipamus. Et ideo omnem cujuslibet Eccle- siae sacerdotem in prsefato monasterio ditionem quamlibet habere aut auetoritatem pr^ter sedem apostoiicam prohibemus, ita ut nisi ab abbate monasterii fuerit invitatus, nec missarum ibidem Bolemnitatem quispiam praesumat omnino cele- brare, ut profecto juxta id quod subjectum apos- totic8B sedi firmitate privilegii consistit inconcusse dotatum permaneat locis et rebus, tam eis quas moderno tempore tenet vel possidet, quam quas futuris temporibus in j ura ipsius venerabilis mo- nasterii divina pietas augere voluerit ex donis et oblationibus decimisque lidelium absque ullius personse contradictione lirmitate perpetua per- fruatur. Constituimus quoque per hujus decretig nostri paginam ut quicunque cujuslibet Ecclesiae prcesul vel quacunque dignitate persona hanc hostri privilegii chartam quam auctoritate princi- pis apostoiorum firmamus temerare tentaverit, anathema sit, et iram Dei incurrens a coetu om- nium sanctorum extorris existat, et nihilominus praefati monasterii dignitas a nobis indulta perpe- tuaiiter inviolata permanaat apostolica auctori- tate subnixa. Scriptum per manum Leonis. secundicerii sedis apostohcffi, in mense Decembrio^ indietione quinta. Datum iV Idus Decembris per maaum Joannis episcopi et bibiiothecarii sanctae i^edis apostohcae, anno Deo propiiio pontificatus domnl Joannis summi portificis et universalis papse xii^ in sacra- ^ tissima sede beati Petri apostoli, in mense sexto ' indictione quinta. XI. JOANNIS PAPiE XII PRIVILEGIUM PRO ECCLESIA SA.LZBUR- GENSI. (Anno 962). Ecclesim Scklzb^rgemU privilegia et possessiones confirmat. Fridenco archiepiscopo palliumt pe- tente Ottone imperatore,concedit. Hei*aldumcae' cfUumdei€;cli/imquearcttiepiscopum,nisiprocura- resacradesistatyQ,nathematizatum iri denuntiat, [Apogr. ssec. xii intabuiario Vindobonensi.— -Apud Ueianiajem Nach. v. luv, Archang, 2!0H], Si sacerdotum) etc. DaAa vii Idus Februcgrii per manum Andreae^ ar- Q ,carii sanotis sedi^ apostolicsB^ etc. XII. EPISTOLA. J0ANN18 PA.PJB XII AD ARGEIEPISCOPOS, EPI- 8G0P0S, ABBATES, CLERUM KT POPULUM GALLI£, GER- MANUS ET BAVARliB. (Anno 962). Ob Ottone I imperatore rogatus decemit ut mo- nasterium Magdeburgense in archiepiscopatum et Merseburgense in episcopatum Magdeburgen^ sis Ecclesias suffraganeum commutetur, [Apud Mabill. Acta SS,, Saec. V, p. 57JJ. JoANNEs episcopus, servus servorum Dei, reve- rentissimis confratribus, arcliiepiscopis, episcopis, abbatibus, monacliis, primatibus, omni elero et popuio, in Gaiiiay Germama, Bavaria constiiu- tis. Quoties ad profectum novae Christianitatis, con- cessionis firmitatisqueprivilegium a sancta Roma- na Ecclesia, cui Deo auctore deservimus, exposci- tur, toties omni dihgentia omnique amore imper- liri operae pretium duximus ; ne quod erga pia de- sideria prop^nsius impendi convenit,caUidi hostis invidia od desidiam indeficienter subripiat. Totis ergo viribus, charissimi fratres, certandum est, ut Christianitatem, quam Deus omnipotens per ser- vos suo$ coelesti ti^opaeo quotidie extendit et pro- vehit, nostro quoque per eum adjutorip, in eodem solidetur et maneat. Nunc vero Dei operante cle- mentia charissimus et Christianissimus fih'us nos- ter Otto, devictis barbaris gentibus, Avaribus sci- licet aliisque quamplurimis, ut ad defensionem sanctae Dei Ecclesiee triumphalem, victoriae impe- rii culmen, per nos a beato Petro apostolorum principe susciperet coronam^ summam et univer- salem, cui Deo praesidemus auctore, adiiit sedem: quem paterno affectu suscipientes, ob defensio- nem sanct» Dei Ecclesiss in imperatorem cum beati Petri benedictione unximus. Cumque in ec- clesia beati Petri apostoU de statu et regimiue to- tius Christianitatis iractantes, quoe utilia sunt, uti- liter secundum Deum tractarentur, prmfatus piis- simus imperator Otto, qualiter Sciavos, quos ipse devicit, in catholica fide noviter fundaverat, nos- trce innotuit paternitati, deprecans et obnixe pos- tulans, ne oves, quas ipse in Christo acquisie- rat, ob pastoris deHectioAem antiqui serpentis versutia dominaretur. Ad hanc itaque pelitionem ascensum, fratres charissimi, merito prcBbuimus. Totis ergo medullis cordis, prout dignum est, ut novella haec plantatio super verticem montis in petra, quffi Christus est, fundetur, iniendamus : dabit vires qui neminem vult perire. Cujus an- nuente clementia volumus, et per hanc priTilegii paginam jubemus, ut Magdaburgense monaste- rium in regnoSaxonum juxta Albim constpnctum, quod praeUbatus sanctissimus imperator ob no- vam Christianitatem construxity quiavicinius id locorum gentibus est, in archiepiscopalem trans- feratur sedem, quse per subditos sufEraganeos to- tum Dei gregem reg^re et guberaare valeat. Yolu- mus et per hanc privilegii paginam jubemos, ut Mersburgense monasterium, quod ipse piisaimus imperator, quia Ungros prostravit, luturum Deo devovit; in episcopalem evehatur sedem, qufle Ma- gedaburgensi sit subdita sedi ; quia tot gentas sub uno pastore regi minime possimt. Volumus el per nostrae auctoritatis privilegium censemus, ut cen* sum, et decimationem osminm gentium, quas idem piissimus imperaior baptizavit, vel per eum suumque filium fl^quivacum regem successores- que eorum Deo $uui.uente bap^andae sunt, ipsi successoresque eoriun potestatem habeant distri- buendi, subdendi Magedeburgensi, Mersburgensi, velcuique velint futurae sedi. Voiumus etiam,cha- rissimi fratres^ et ex beati Petri apostoli jussione 4029 EPISTOLiE BT PRIVILEGIA. mo prseeipimus et Moguntiensis, Treyerensis, Colo- A pilacto veBerabili moaaster... et Dionyaii atque niensis, Salzeburgensis, Hammaburgensis arcfai- preesules^ Magedaburgensis monasterii in arcfaie- piscopalem, etMersburgensis translationem in epis- eopalem sedem totius cordis corporisque viribus consentanei fautores persistant. Ciua vero Deus omnipotens per praetaxatum servum suum invic- tissimum imperatorem, suumque filium regem, successoresque eorum^ vicinam Slavorum gentem ad cultum CfaristianaB fidei perduxerit, per eos in convenientibus locis secundum oportunitatem epi- scopatus constitui, et eidem per consentum pree- diotorum, et arcfaiprsesuium successorumque eo- rum, ab arcfaiepiscopo Magdaburgensi episcopos eonsecrari volumus sufifraganeos. Sed tamen si pontificis Sylvestri qui appellatur Cata Pauii quon- dam papad successoribusque tuis abbatibus in per- petuum. Convenit apostolico moderamini pia religioBe pollentibus benevola compassione succurrere et poscenti animi alacri devotione impertiri assen- sum. Bx hoc potissimum prsemium apudcoadito- rem omnium Domino veniam promeremur sive venerabilia loca sanctorum ordinata cui meliorem fuerint sine dubio statum perducta. Igitur quia tua refagiositas apostolatui faumiliter p quatenus concederemus et confirmaremusvobis preenomina- tum monasterium cum Ecclesiis omnibus suis eedi- ficiis el pertinentiis cum infra se, quamque etiam praefati filii nostri piissimi imperatoris, suique filii b circa se, simulque montem in integro qai appeMa- sequivoci regis successores eorum statuta frangere tentaverint, aut praedictarum ecclesiarum csetera- rumque prsesuies successoresque eorum Magede- burgensi arcfaiepiscopo suisque successoribus, ad- jutores consentaneique non fuerint, anatfaematis mucrone feriantur, a summoque retributore dam- nationem sine fine recipiant. Omnipotens itaque Deus serenissimo imperatori Ottoni, suoque nato sequivoco regi spiritualibus filiis nostris longtevam tribuat vitam ; quatenus in faoc seeculo tranquille viventes, in futuro immarcessibilis gloriee perci- piant palmam. Scriptum per manum Leonis scri- niarii sanct» sedis apostolicse in mense Februario, indict. 5. Data n Id. Februarii per manum Georgii tur Augusto cum ecdesia sancti Angeli in caeu- mine ipsius montis una cum vineis et terris oirea eumdem montem^etecdesia sancti Nicolaiintegra cum oiunibus suis pertinentiis, sicuti inferius affi- nes signatur^ ab uno latere via publica quee dueis sub arcora et forma qui appellatur virginiSy et a secundo latere ipsa forma virgini et monte qui dicitur Pinei, et a tertio latere muros ci- vitatis Romee et porta sancti Valentini, et a quarto latere dicto muro istius civitatis re- meante usque in Posterula antiqua ques olim cognomin£d)atur sanctae Agatfaw ; et via ab ipsa Posterula quee pergitjuxta supra scripta ec- clesia et via publica qune ducii sub arcora sita secundicerii sanctse sedis apostollcae, anno Deo p namque Roma Regioquinta. Itemqueettransprfle- propitio pontificatus domni Joannis summi ponti- ficis et universalis papee vii, imperii domni piissi- mi Augusti Ottonis a Deo coronati magni impera- toris anno 1 , in mense et indictione preedictis. xin. JEPISTOLA JOANNIS PAPiE XII AD HENRICUM TREVIRENSEM ARCUIEPISCOPUM. Fragmentum. — (Ajqqo 962.) lUi tmim pallii Uerum concedit. [Apud Gimtfaer., Cod,diplom,Rhen,—MoselL\,\^l,] JoANNES servus servorum Dei, cfaarissimo ac re- verentissimo Henrico sanctae Trevirensi Ecclesifle dicta forma et terr«e cum aedifix^iis earum sicuti eadem monasterium detinere videntur cum terra infra se Arcfaiones subtus vinea de Joannis oHm magni episcopi Rerumque Goiumna ma- jore marmorea in integra quee dicitur Antonino sculpta ut videtur esse per omnia cum ecclesia sancti Andreae ad pedes^ et terra in circuitu suo sicuti undique a Publica via circumdata esse videntur infra faanc civitatem flomam constructa. Itemque et duee ecclesise una majore et alia mino- re quee dicitur sancta Maria, namque sitee ante portam supra scripti monasterii ; et ecclesia sancti Hypofati cum sua pertinentia quee est foris supra scripta forma cum ecclesia sancti Anastasii cum arcfaiepiscopO; diebus vitae tuse tantummodo ^ puteo post se cum sua pertinentia; et ecdesia Datum VI Idus Jan. per manum Leonis nomencu- latoris sanct» sedis apostolicae, anno, Deo propi- tio, pontificatus domni Joannis summi pontificis et universalis xu papse in sacritissima sede beati Petri apostoli secundo, in mense Januario, et in- dictione xv, anno incarnationis Domini 957. XIV. JOANNIS PAPiB XU PRIVILEGIUM PRO MONASTERIO SS. SIEPHAMI £T DIONTSU £T SYLVESTRI ROMAKO. (Anno 962.) [Marini, Papiri diplomaiichi I, 45.] JoANNEs episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Domino filio et a nobis constituto abbati Theo- sancti Stepfaani qui dicitur a Gampo ; et ecclesia sanctfie Mariee quae ubi dicitur Arciones ; et ecclesia sancti Joannis quse ponitur in Pinea cum sua per- tinentia. Necnon confirmamus vobis monasterium in integrum sancti Yalentini cum omnibus suis aedificiis et adjacentiis suis ubique rejacere vide- tur ejus pertinentiis sita foris porta item quse di- citur sancti Valentini juris supra scripti venera- bilis monasterii. Verum etiam et confirmamus vo- bis pontem MOvium in integrum cum omnibus ejQs ingressu et egressu, dationem vel tributum. Pari modo et terram sementariciam sitam foris portam sancti Valentini juxta muros faujus civitatis Romflemanulaevainter affines a primolatere Fossa- tum quod est carbonaria inter ipsum murum, et 103i JOANNIS PAPiE XII. 4032 eadem terra extenderet usque in fluyium Tiberim ; et a secundo lalere ipsum fluvium et a tertio latere via publica quee ducit et reducit ad sanctum Va- lentinum, et a quarto latere juris sanctae Ro- manae Ecclesise. In monte et alia terra sementaricia cum ortalibus suis in ingressu cum omnibus ad eum pertinentem posit. Ibi ipso manu dextera euntes ad sanctum Valentinum cum arco majore infra eadem terra quaB appellatur Passaranum et ortum piscium in integrum inter affines a primo latere jam dicta via PubiiQA» et a secundo latere fontana aquae vivse commimalis inter supra scrip- tum monasterium et Gregorium Mansonario scho- Iffi confessionis beati Petri apostoli, et exinde recte ducente usque in caput de pariete antiqua, et a tertio latere terra de venerabili monasterio sancti Ciriaci qui ponitur via Lata et recte per limite du- cente ^sic) sursum per Planum Montis qui dicitur Bossetulo et exit in via Flaminea. Nempe et con- firmamus vobis cassale in integrum qui, dicitur Girulo cum diversis arboribus suis, cum omnibus ad eum pertinentibus, sicut vobis per scriptura- rum seriem pertinere videtur positum foris portam sancti Valentini miliiario ab urbe Roma plus minus unius inter affines ab uno latere via publica quae est silice antiqua qui descendit usque in Saugui- naria, et a secundo latere FormeUo aquse vivae qui exit sub monte istius Girulo seu prato de su- pra scripto sancto Ciriaco,et a tertio mou....pr6ed. Monasterium sancti Valentini, seu terra sementari- cia juris vestri monasterii quam detinent hseredes Romani a campo Martio a quarto latere. Itemque confirmamus vobis casale unum in integrum qui appellatur Pelajolo cum terris suis sationaJibus, campiSy pratis, pascuis, mont. in quo est ecclesia sancti Sylvestri in desertis posita, et cum omni- bus generaliter ad eum et in integro pertinentibusy sicuti olim in supra scripto venerabili monasteno in commutationem dedit per commutationis char- tulam Albericus quondam Romanorum senator in qua et ilie cum suis fratribu8....manibus subscrip- serunt, videlicet Gonstantius nobilis vir, Sergius sanctfie Nepesinse Ecclesise episcopus^ cum Berta et alia Berta propter vallem sancti Viti quem in venerabili monasterio fuitposit. foris portam Sa- lariam milhario... tertio juxta fluvium Tiberis in- t^r affines ab uno latere tundum Gorgini^ et a se- cundo iatere ipsum fluvium Tiberis seu terra ubi nunc sunt vineee cum prato suo de venerabili mo- nasterio sancti Bazilii sit. in Scala mortuorum cum alia terra. Item cum prato suo de venerabili mo- nasterio sanctae.... terram cum prato suo de Gre- gorio a Capo Marzo; a tertio latere fundum ad quinque columnas, et qui dicitur Molario, et a quarto latere etiam confirmamus casale in inte- grum qui dicitur Gallorum et Balleolum et Pacia- num sive quibus aliis vocabulis vocabantur aut ab origine fuerintsicut oIim....per donationis chartu- lam in supra scripto vestro obtuli monasterio cum terris stationabilibus, cryptis arenariis, campis,pas- cuis, pratis, aedificiis parietinis adventus, adjacen- A tibusque suis montibus, planitiis,puteis, fontibus cultum et incultum, omnibusque ad eum pertinen- tibus situm foris.... ab ipso ponte plus minus unius. Inter afiines ab imo latere casale quod fuit quondam Rose superinstante et a secundo latere pariete antiqua, et terra qun olim fuit quondam Azzonis sacella filii qui nunc detinet Elpizo nobili viro, et a tertio latere terra Stephani de Teodoro.... latere crjpta qufie dicitur Serpentarico cum alia terra vacante juxta se juris monasterii sancti Viti. Namque et aha lerra sationales petias duas in in- tegras ibi ipso positas juxta ipsum casale supra scripta crypta de ista parte ipsius cryptee juris monasterii sancti Viti. Pari modo et foris.^.. Nu- ment... casalc in integrum quod appellatur Lam- n pati cum omnibus ad eum pertinentibus. Pari mo- do confirmamus vobis casale uno in integro qiiod dicitur Aguziano qui ponitur foris pontem Matra, prffiterea et conflrmamus vobis fundora tresin integro unum qui dicitur ponte de Nono ab mtra ipso ponte cum diversis terris sationalibus arbo- ribus suis sive cryptas arenariis cum parietinis de- sertis Sinino opere coopertsB, cultum et incultum, et cum omnibus ad eum pertinentibus posit ponte supra script. Joannis, qui dicitur via Latina nuncupatur milliario ab urbe Rom» plus minus nono. Inter affines a primo latere supra scripta forma aqueeductioniA quee dici- tur Claudia et prsed. ponte qui dicitut Nono; et a secundo latere jam prsefata forma qui dici- tur Ebeberatorium, et a tertio latere corte de Mo- rene, et a quarto latere limite qui dicitur justa crypta, qui dicitur Ardenda juris sanctse Romanffi Ecclesiffi. Itemque et alium fundum qui dicitur DominicaUa in quo est ecciesia deserta cum hortis et parietinis suis, cultum et incultum^ omnibus- que ad eum pertinentibus situm supra scripta via Latina juxta ipsum prffinominatum fundum qui dicitur ponte de Nono. Inter afflnes ab oiio latere ipsum fundum et a secundo latere livo cwm aqua decurrit qui appellatur Papati, et a tertio latere via publica cum silice antiqua et a quarto latere forma majore et fundum qui appellatur sep- tem Vassi cum ejusdem pertinentia, etiam et fun- dum alium in integrum qui vocatur.... nos cum diversis locis et vocabulis, videlicet valle Mancia- ria, casa pretiosa, monte qiii dicitur Paupelli et campo qui dicitur Albanensis, vel si quis nuncu- pantur cum terris et sationibus suis. Silvis et di- versis arboribus suis, aquimolis molentibus, sive ecclesiaru desertam quae dicitur sancti Petri posi- tam jam de via Latino milUario ab urbe Roma plus minus decem, ab uno latere terra sementaricia ubi olim fuerunt prata qui vocantur Pauli^ a se- cundo latere fundum Civitella, a tertio latere via Pubiica qui descendit ubi dicitur cella sancti Petri, et a quarto latere ecclesiam deserta qu» appellatur sanctae Marise in diaconia et exinde de»- cendit per Fossatum usque in suprascripta forma majore, vel si quis aliis vocabulis nuncupantur juris venerabilis monasterii sanctorom apostolorum iOd3 EPISTOLiE ET PRIVILEGIA. 1034 Andrese et Bartholomapi q\u appclldtur Honorii . Imo et ecclesia una in integra ([iii dicitnr sancti Angcli cum vineis el terris circa seposita territorio Alba- nensi milliario ab urbe Roma plus minus... in ruonte qui dicitur Crescentuli, simulque vineee in integro cum introitu suo atque redimire ad calca- torio suo posit, territorio Albanensi, in loco qui vocafur Cassa nova. Uem vinece petiee quatuor in integre cum rediminc et calcalorio suo in introitu suo ejusdem territorio in loco qui vocatur Jusi, atque vinea cum redimine ac calcatorio suo cum introitu suo a territorio Arioiense, posit. in loco qui vocatur Cucurti. Etiam concedimus vobis casale qui appellatur Zinziomi cum ecclesia sanctae Ma- riae, vineis, terris^ seu aquimolum, et scriptis si- cuti manibus vestrisdetinetis jamd. territorioAlba- nens., positum milliario ab ui*be Roma plus minus tertio decimo... etiam duse prtiae vinearum in loco qui vocatur Honorii, territorio Arciens. Nempe et in suprascripto territorio Arciense in loco qui vo- catur. . um in pede silice majori (stc) juris vene- rabilis diaconiae sanctie Mariee quse appellatur Cos- medi. Pari modo concedimus, ac confirmamus vobis medietatetp in integrum de uno filo salinsB in loco qui vocantur Fossatnm majore, sicuti vobis per scripturarum seriem evenit ab haered. quon- dam domino qui dicitur Cacoinbucte. Similiter et alium unum filum in integrum qui appellatur sancti Syivestri in loco Campo majore juris ejusdem prfle- fati vestri monasterii. Etiam confirmamus vobis aquimolum duo molentes in integros in fiuvium Tiberis, juxta schola Frisorum posit., sicuti vobis ejusdem aquimolo... quondam Alto Amaro, atque alium aquimolum molentem unum in integrum cum ligamentorio et introitu suo et cum omni con- zatura sua et omnibus ad eum pertinente, siccti manibus vestris detinetis, vel secuti a predeces- sore nostro papa Agapiti sanctissimi... per sui pri- vilegii pagina vobis concessit atque confirniavit, in suprascripto fluvio Tiberis ante clavaca, cum aqua post se ad alium aquimolum faciendum, in- ter affines ab uno latere aquimolum sanctee Marise in Capitoleo et aquimolum Lconis protoseminarii, et a secundo latere medietas ipsius fluminis, et a tertio latere aquimolum Theofilacti qui vocatur Numenculario, et aquimolum de monasterio sancti Ciriaci qui est in via Lata, et a quarto latere via Pubhca juris cui existens, nempe et monasterium in integrum qui vocatur sancti Terentiani cum omnibus subscriptis cellis suis,videIicetsancfiSte- phani atque sanctse Mariae, sive cella sancti Bene- dicti^ et sancti Sylvestri, et sancti Val., vel cum omnibus ^orum pertinentiis situm territorio Poli- marciense, juris ven. monasterii sancti Christi martyris Laurentii, Prcesertim dum sanctorum suf- fragia Cristo nociis opere convalescit nisus fuerit {sic). Igitur quia petiit a nobis tua religiositas qua- tenus confirmaremus vobis in honorem Dei se Salvatoris Domini nostri Jesu Christi Curtliani cum omnibus suis pertinentiis , etreddjmus suprascripto monasterio massa qui vocatur Ortana^sive quo alio Patrol. CXXXIII A vocabulo nuncupatur, inter binos annos a nobis jam d. monastcrio subtraelus csse (sic) .cognovi- mus. Nam qui se misericordia... inopiaque ipsius ven. monasterii perco^itanles omnipotcntis Dei amore animaeque mercedc, nec non pro mona- chorum fratum subsidia (sic) reddimus atque con- firmamus vobis, vestris successorihus in perpe- tuum praed. massam in inlegruni, una cum suis casalibus, scilicet Mojana, Tojana, Ociana, Anti- quina... Suranco, Belriiano, casaie Pingiano, Te- renzano, Centum cellre, Coriliano (a/. Catiliano weZ Camilliano), Pozanelle, Cenbriano, Collicelio, Ju- lianello, Sepuliano, puteum, de casale Fuficanum cum rivis etaquis, et cum casis, vineis et terris et silvis, campis... pascuis, salectis, arboribus pomi- 3 feris et infructifcris, puteis, fontibus, rivis aquae pereunis,{edificiis parietinis antiquis adjacentibus- que suis, cultum vel incultum cum aquimolis suis, nec non et cum colonos et colonas (s?V?), masculis etfeminis omnibusque ad eamdem massam qui vo- catur Ortana, sive quo alio vocabulo nuncupantur, generahter et in integro pertinentibus ; pariterque concedimus atque confirmamus vobis ecclesiam unam in integram cogromento sancti Juvenalis, cum terris, silvis, atque olivetis, universis arbori- bus, cultum vel incultum, omnia sita suprascripto territorio Ortano milliario ab urbe Roma plus minus quinquagesimo. Iterum stabilimus vobis infra scriptam civitatem Ortanam casis ad suprascriptam ecclesiam sancti Juvenalis pertinentem, et omni- Q bus immobihbus locis qute juris suprascripti ven. monasterii pertinuit, tam infra Ortana civitate quamque etiam ubique in ejus territorio de foris suntpositffi. Itemque confirmamus vobisPaternum in integrum cum omni sua pertinentia,cum casis, vineis et terris silvis, pratis, salectis, et cum om- nibus ad eum generaliter et integre pertinentibus tam infra se quam etiam de foris, posit, infras- scripto territorio Ortano; affines ejus ab uno leetere caselle, et a secundo latere fluvium decurrente {sic)y et a tertio latere CoreIiano,et a quarto latere casele juris Pinatorum et Septiniano. Iterumque etiam stabilimus vobis omnibusimmobilibus locis quae jus suprascripti veslri monasterii pertin. in- fra civitatem Gallesana, et in ejusubique territorio sive in his trium fundorum qui appellantur Caza- num^ Pusiniam et Cesa Namiense. Verum etiam et massa quee vocatur Preciliano vobis concedi- mus cum omnibus ad eam generaliter pertinen- tibus^ sita territorio Savinensi, juris sanctae Ro- manse Ec*)Iesia>, inter affines ab uno latere massa quse vocatur Paura, et a secundo latere rivo de Utriculo qui vocatur Butino, a tertio latcre res monasterii sanct»! Marifle, et a quarto latere res monasterii sancti Salvatoris. Verum etiam et con* mamus vobis res quse jurisdictionem et juste a vestro monasterio pertinente (sic) in territorio Nepetimo, et Casa mala, qu» est fundi qui voca- tur Casa nova et Bobarica atque Boltejano, una cum servis et ancillis, ibidem residentibus adeam- dem jam di. vestro monasterio pertinentibus. Nec 33 D i035 JOANNIS PAPiE Xll 1036 non et coDfiriuamuB vobis ea quffi per scriptiira- A innodatum, atque a regno Deialienum etcum dia- rum seriem ejusdem monasterii jam d. territorio Ab Alto quondam Amaro vobis pertinuit. Itemque confirmamus casale integrum qui vocatur Paccia- num, cum omnibus ad eam pertinentibus, posit. teiTitorio Sutrino seu cella sancti Georgii cum ad se pertinentibus in suprascripto territorio Sutrino. Simulque et omnes res confirmamus vobis qui jus et rationem suprascripti vestri monasterii pertinet in toto territorio Collinense, et in loco qui vocatur Yallis et Tintorissi, in monte qui vocatur de Arca, sive in sancto Cassano et in Curte, atque in Baccaricio, cum vineis et terris sationalibus, silvis Gum pantano suo majore, cum casis et colonis et coionabus suis ubique commorantibas ad ipsum bolo etejus atrocissimis pompis, sive cum Juda traditore Jesu Christi in «ternum igne coQcrema- tum, simulque et voragine tartareoque chaos de- mersus cum impiis deficiant. Qui vero pio intuitu custodes et obcdientes, atque observatores hujus salutiferi praecepti conlirmationis nostrs steterit, benedictionem et gratiam coelestis retributionis aeternaque gaudia sub justo judice Domino Deo nostro consequi mereatur. Scriptum per manum Leonis scriniarii sanctee Romanae Ecciesise in mense Martii, et indict supra- scripta quinta. Bene vaiete. f Datum octavo die Martii per manus Joannis episcopi et bibliothecarii sanctsB sedis apostolic^, anno Deo propitio ponti- pr(ed. vcstrum monasterium pertinentem omnia b ^catus domni nostri Joannis aummi pontificis et suprascript. immobilium locorum juris sancUe nostrie Romanie Ecclesise et suprascript. monaste- rium vel aliorum piorum locorum cujuscunque existunt. Inclioati precibus vestris... succ... anima- bus intercessione pro inviolabiii coafirmatione et stabilitate monasterii suprascripti^ per hujus in per- petuum pr/^Eceptum seriem suprascriptas massa>. in integre qui vocatiur Ortana, cum vineis seu terris, casalinis atque aquimolis, ct universis colonis co- lonabus, tiliis» Qliabus corum ibidem residentibus, cum ecclesia intcgra sancti Juvenalis juxta eadem posit., nec non et prffinominato Paterno inintegro et cum omnibus ad eum pertinentiis ut superius leguutur a prsaeenti quinta ind. in perpetuum. Con- universaUs duodecimi papsB in sacratissima scde beati Petri apostoli septimo. Ego Cirinus sanctee RomaniB ficdesie scnmi^ rius, sicut inveni in carticineo privikgio Joannie episcopi nihil minui vel addidi, ita scripsi et fideli- ter exemplavi : Deo gratias. Ego Joannes Laurentii Angeli de Urbe auetori- tate sanctae Romanae praefecturse notaniiay rogatus a religiosa et honesta muliere domna Jacoba de Comite, abbatissa monasterii sancti Silvestri de Capite, prout inveni iu prsed. sumptoseu ezemplo scripto per Cirinum quoadam sanot» Romaxi^e £c- clesi.-vj serinianum,pr€edict.de carticineoprivilegio Maliter sumpto ut apparet de eo quod percipere cedimus atque confirmamus vobis, vestro supras- q potui, fideliter exemplavi, et in publicam formam cripto monasterio inconvulse detinendum omne quod qua indiget melioratione seu defensione in- difterenter vos sine dubio procurantes efticiatur ea proi*sus ratione ut nec licentia sit cuique comiti aut castaldo, vel ahse cuili])et magn» parvaeque personae de suprascript» massiB aut Ecclesiae per- tinente^ vel de famihis ibidem pertinentibus vel residenlibus in quoquam diminuare vel alienare vel ahqua chartula contra eodem ven. monaste- riumIitigandumdemonstrare,aIioquin si quispiam nostro subgessit apostolatui et de praed. massae pertinent aut de suprascript. ecclesise prfficeptum a nobis factum contra idem monasterium per eum htigare voluerit, inanem et va.:uum facimus per- manere eoque injuste et contra legem contractum est. Statuentes apostoHca cessura sub divino judi- cio (sic) obtestationeauctoritate beati Petri princi- pis anatbematis interdictum utnulli unquam nos- trorum successores (sic) poBtificum, vel aliffi cuih- bet ut posse relatum est, magnffique personffi in ipsa^ prffinominatffi mass» seu ecclesifie aut vineis» terris, vel omnia ejus pertii^entia aliqua (sic) vim facere audeat, se potius aut propria utilitate et usu in prffifatum monasterium pro sustentatione et ali- moniis fratrum monachorum ibidemcommoranti- bus (sic) perpetuis maneat temporibus. Siquis autem temerario ausu contra nostrum hujusmodi aposto- licumeonfirmationisprfficeptum anobis promulga- tum contemnereprffisumpserit, sciatsedonminostri apostolorum principi» Petri anathematis vinculo redegi ex ipso exemplo quod apparet in Ltetera Limentana {IL Littero Beneventana), eoram viris htteratis, et speciahter venerabih viro domiio Joanne episcopo Nepesino domni pp. ia Urbe vi- cirio generali, et coram Joanne Omiasancti, Joan- ne Laurentii, Petro Laurentii, Jaeobo Nicholai, Omniasancti, et Francisco Laurentii Mancini nofta- riis testibus rogatis auscultantibus vidaticel, Jiisi forte httera vel syllaba per errorem noik..... quod veritatem dicti instrumenti mutare poeset, «i Me- Uter in pubhcam formam rede^, rogaius sub amio Domini miilesimo trecentesimo octavo deeimo, pontificatus domni Joannis vice^mi seeundi pap», ind. prima^ mensis ApriUs die 26. XV. JOAPIlfrS PAP^ XII PRlVHEGlUir PRO MONASTERro S. PETBI BlVOREIfSl (Anno 9W.) [Origin. Guelf, IV, 556.] Monasterium SS. Petri, Joannes,Viti, Stephani ei Agatha Bivorense, a BilUngo comite conditum, unius sedii apostolicoB iurisdictimi subjicU^ bo- naque ejus confirmat , ea lege « ut sibisuisque suc- cessoribus singulis quibusque indictionibus pensi nomine rationabiliter una libra argenti super altoo^e 5. Petri conferatur, » Cum omnes apostolicse, etc. 1037 EPISTOLiE ET PRIVILEGIA. 1038 XVI. JOANNIS PAPJJ Xll RESCRIPTUM AD EPISCOPOS SYNODI ROMANiB. (Anno 963). [Pertz. Monum, Germ. Leg. II, 30j. Nos audivimus dicere quia vos vultis alium pa- pam facere ; si hoc facitis, excommunico vos de Deo omnipotenti, ut non habeatis licentiam nullum ordinare et missam celebrare. DUBIA XVII. JOANNIS PAPiB XII EPISTOLA AD JOANNEM ARCHIPRESBY- TERUM , JOANNEM SECUNDUM ET JOANNEM TERTIUM B PRESBYTEROS. (Anno 957). [Marini, Diplom. Pontif\, 65]. JoANNES episcop»us, servus servorum De<, diiectis in Christo filiis Joanni religioso archipresbyterO) et JoANNi secundo, atque Joanni tertio rehgiosis pre- sbyteris atque ejus confratribus vestrisque sncces- soribus in perpetuum. Convenit apostolico moderamini pia religione poUentibus benevola compassione succurrere et petentium animis desiderabilem impertiri« assen- sum. Tunc enim potissimum praemium apud om- nium auctorem reponitur Deum quando venerabi- lia loca opportune ordinata ad meliorem fuerint q sine dubio statum perducta. Igitur quia postulastis a nobis quatenus concederemus et confirmaremus vobis vestrique successoribus ecclesiam sancti Christi martyris Triphonis esse tutam et liberam ab omni condictione cum omnibus quae ad eam pertinent; quas per Cr6scentium nobilissimum RomansB urbis prsefectum, seu per caeteros ejus- dem ecclesiae vicinos a noviter est constructa. Si- quidem per interventionem suprascripti fiUi no- stri Crescentii gloriosissimi prsefati jam dictam ecclesiam confirmamus vobis vestrisque successo- ribus per hoc nostrse auctoritatis privilegium, ita ut perpetualiter in ea permaneatis, atque perenni- ter laudes aeterno Deo referatis, a praesenti quinta indictione vobis vestrisque successoribus concedi- mus detinendam. In die enim sacrse dedicationis ^ ejusdem ecclesise, cum sanctissimum corpus beati Tryphonis martyris propriis nostris manibus ibi- dem reconderemus, promulgatum est a nobis ut quemadmodum reliqusB catholicae Ecclesiee infra Romanam urbem honorabiles existunt, similiter et ipsa consistat. 1 )ignum namque est ut sancto martyri Tryphoni cum summa devotione famule- mur, et ecclesia quae sub ejusnomineomnipotenti Deo et attitulata a nobis et a nostris successoribus debilum honorem recipiat, atque in indicta ibi processione vel satione nostri sacri palatii schola cantorum conveniat. Ipse enim prseceUentissimus martyr obtuUt corpus suum propter Deum ad di- versa suppUcia, ideo promeruit coronam coeiestis regni. Quod si conspexerit nos devotos erga suum serviUum,per illius inlerventionem promerebimus evadere gehennale suppUcium. Non enim parvi pretii opus sibi reservat preecipne cum azylum illius, quod usqne hactenus exstitit breve, a fun- damento est preeclaro opere constructum^ et in altitudinem elevatum atque in latitudinem ezten- sum. Et quod antea videbatur strictum, et obsce- num, nunc divina praeeunte clementia conspicitur clarum et pulchrum. Sicut enim eumdem asylum ad honorificentiam omnipotentisDei et pretiosissi- mi Tryphonis martyris est peractum, ita optima domicilia et bene deeorata invenient omnes in coe- lesti patria^ qui in iUius erectione prodesse stu- duerunt. Gaudet enim ipse eminentissimus martyr cum Cbrlsto, gaudebunt et omnes iUius servitores qui grata iUi impendunt servitia. Sicut enim quo- tidie in nobis accrescunt nostri Redemptoris bene- Ucia, ita erga ipsius ecclesiam a nobis plurima debent fleri obsequia. GloriUcetur quoque Deus per nos famulos in ea ut sanctus martyr, pro cu- jus amore est constructa, sibi subjectos famulos Deum laudantium ad seternam perducat gloriam. Pariter conUrmamus vobis et vestroe jam dictfle Ecclesiee sancti Tryphonis oratorium quod aedifi- catum est inhonore sancti Stephani protoraartyris, cum libris et ornamentis ipsius oratorii et porticale juxta se et terra vacante ad tumulandum in cir- cuitu suo. Item confirmamus vobis totam pusteru- lam quft> vocatur a PUa, cum ipsa pila quse sita est infra flumen Tiberis in ipsa pusterula, cum aqua ad aquimolum construendum et cum ripa ipsius pusterulee atque percipiatis inde ripaticum a pusterula sanctae Lucise usque ad pusterulam sancti Martini, et cum omnibus ad ipsum orato- rium pertinentibus. Possessionem in regione Cam- pomartis juxta eamdem pustefulam quae a pUa, et inter affines a primo latero et ipsa pusterula, a secundo latere est alveusfluminis, a tertio latere murus civitatis et domus Joannis mansionarU, a quarto latere est via publica, sicut supra scriptus Crf scentius nobUissimus urbis prsefectus dictum oratorium sancti protomartyris Stephani a pUa per donationis cartulam vobis et supra scriptae ecclesiae donavit atque concessit, sic eum tutum et Uberum ab omni conditione aUarum ecclesia- rum tam temporaUbus quam etiam spirituaUbus rebus cum tota parochia sua et omnibus suis teni- mentis et pertinentUs,sicut supra dictumest, vobis et yestrse ecclesise concedimus et confirmamus in perpetuum. Nostrum etiam successorum pontifi- cum quicunque vice beati Petri apostolorum prin- cipis fungi meruerit volumus atque per apostoU- cam auctoritatem jubemus, ut nulla occasione vel dolo hoc privilegium nostrae concessionis et con- firmationis immutetur, aut aliquo modo violetur. Si quis autem, quod non credimus, temerarius exstiterit contra hoc nostrum apostoUcum privUe- gium venire aut in quoquam disrumpere prae- sumpserit, et superius a nobis statutum est ita permanere non dimiserit; sciat se, nisi resipiscat, 1039 JOANNIS PAPiE Xn i040 ^aucloritate Dei omnipotentis et beatorum Petri et Pauli ac nostra cujus fungimur vieariatione ana- thematis viaculo esse innodatuui, et a le^no Dai alienum, cum diabolo et ejus airocissimis pompis atque Juda traditore Domini nostri Jesu Christi ffiternii supplicii incendio concremandum. Qui vero pio intuitu custos et observator exstiterit hu- jus nostree apostolicae constitutionis privilegii, be- nedictionisgratiam ajusto judice Domino Deo et Salvatore nostro Jesu Ghristo, et a sancla penitrice ejus virgine Maria, vitamque a?ternam cum omni- bus sanctis et electis Dei consequi mereatur in sfficula sseculorum. Amen. XVIll. BULLA JOANNIS PAPiE XH PRO MONASTERIO VULTUR- NENSI S. VINCENTII. (Aano 962). [Apud Muratori. Rer. ItaL Script. I, ii, 447]. JoANNES episcopus, servus servorum Dei, Paulo venerabili abbati, et monasterk) sancti Vincentii martyris Christi i^itum super fontem Vulturni flu- minis, parlibus Samniae, terrilorioBeneventano,et per te in eodem venerabili monasterio tuis suc- cessoribus regulariter promovendis in perpetuum. Cum magna nobis sollicitudine cura insistit pro universis Dei ecclesiis ac piis locis vigilandum^ ne aliquam necessitatis jacturam sustineant, sed ma- gis propria utilitate stipendia conscquantur, ideo convenit nos pastorali tota mentis integritate eo- rumdem venerabilium locorum maxime stabilita- tis integritatem procurarc, et sedule eorum utili- tati subsidia conferre, ut Deo nostro omnipotenti id quod pro ejus sancti nominis honore, etiam ad laudem atque gloriam ejus divinee majestatis ve- nerabilibus collatum est locis, sit acceptabiie no- bis, quod ad ejus locum plenissima misericordia dignum hujusmodi pii opcris in sidereis confera* tu actibus remuneratio. Igitur, quia petistis a no- bis quatenus monasterium beati Yincentii mar- tyris situm supra fiuvium Vuiturnum, territorio Beneventaao, partibus Samnia; una cum p^rtinen- tiis suis et monasteriis, videlicet monasterium beati Pelri apostoli situm juxta fluvium Sabbati, territorio jam dicto Beneventano ; sed et monaste- rium sanctiie Dei geuitricis Mariae in loco Sano ; item mouasterium Salvaloris Domioi nostri Jesu Christi, quod positum est in Ahfe ; necnon et mo- nasterium in honore sanctfie Marifie aedificatum vi- delicet in territorio Marsicano, loco Apinianici. Porro monasterium sancti Mauri infra comitatum Atinensem quam et aliud monasterium sanctse Dei genitricis Mariae situm in territorio Pennense in lo- co, qui dicitur Marano ; necnon et monasterium aliud consecratum in honore sanclce Dei genitri- cis MarifB, loco qui dicitur Duas Basilicas ; quam una cuui aliis monasteriis ot celiis, massis, et ca- sis, casilibus, cum servis, et ancillis utriusque sexus ibidem residentibus, cum omnia et in omni- bus suis pertinentiis, tibi, aliisque successoribus abbatibus, qui ibidm in tempore fueriat, (jonce- A damus, ut sub jurisdiotfone sanct» nostr», cui Deo auctore deservijflus, ecclesice, vobis detinen- dum, nullius alterius ecclesiae jurisdictionibus submittatur. Pro qua re piis desideriis faventes, hac nostra auctoritate, (ijuod exposcitis mancipa- mus Et ideo conced'mus vobis, vestrisque suc- ' cessoribus abbatibus licehtiam apostolicse sedis nostrse, ut quamlibet Christianitatem indigentibus in prsefafo venerabili monasterio, quaUs episcopus vobis ad invitandum ire voiueritis, habendi pote- statem omnimodo concedimus, ad ecclesias con- secrandas, et similitor ordinatienem de subdiaco- nibus et diaconibus per tempora faciendam, et de omni gradu ecclesiastico ibidem in tempora im- plendum. Protestamur etiam, ut nuUus episcopus B exinde debeat subdiaconem ad suam synodum provocare, nisi sua fuorit propria voluntas autab- batem, vel monachum nuUo modo judicare, vel excommunicare. Vohimus etiam et aposloVicam injungimus auctoritatem vobis vestrisque succes- soribus abbatibu8,qiii ibidem in tempore ordinati fuerint, ut si sacerdos, vel clerici de quacunque ecclesia venerint ad habitandum congregationem fratrum, sive monachicum suscipiendi habitum se contulerint, statim recipiantur. Chrisma vero, et firmatam a quaU episcopo vobis voh^ntas fuerit impetrandi, liceat semper, et secundum, utnuUus diximus. sub apostohcam nostram potestatem. Et omnem cujuslibet ecclesiie sacerdoteni in praefato venerabih monasterii ditionem quamlibet habere, Q ac auctoritatem, preeter sedem apostolicam, pro- hibemus, ita ut nisi ab abbate monasterii fuerit invitatus, nec missarum ibi solemnitates quispiam celebrare praesumat. Statuentes insuper apostolica ceusura sub divini judicii obtestatione, sed et vali- dis atque atrocibus anathematis interdictionibus, ut unquam prwsumat quispiam alius cujuscunque dignitatis preeditus potestate^ vel etiam in eodem monasterio venerabih, vel ejus causis incumbere, aut de rebus et possessionibus, vel ecclesiis sub- jectis vel quidquid de his exinde inesse videtur, quoquo modo auferre, aut aUenare, sed nec quam- hbet malitiam, aut jacturffi molestiam ibidem, sive pacis sive barbarorum tempore, quoquomodo inferendum, cum praefatum perenniter, ut dictum est, tam pacis^ quam barbarorum tempore firma stabihtate decreverimus sub jurisdictione sanctse ecclesiee nostrae perma.iendum. Promulgantes quoque, et hac auctoritate beatorum apostolorum principis, coram Deo^ et terribih ejus examine futuro, per hujus nosti'i apostolici privilegu, atque constimti paginam sancimus , atque decemi- mus, loca, quae abbatibus cujusUbetque vobis in eodem venerabili monasterio sancti Vincentii martyris Christi commutata vel et concessa sunl, necnon et aUa» locorum possessiones, qum a regi- bus, vel ducibus, vel castaldeis, et universis Chri- stianis largita, atquc oblata suut, aut in post- modum iUic concessa fuerint, firmastabiUtate juri ipsius praefati monasterii existenda, atque in per- p^tuum permanenda statuimus; nec Ucentia sit. 4041 EPlSTOLiE ET PRIVILEQIA. mt ut dictom est, ex ejus, vel omnibus monasterii A constituatur, in ioco eodem consecretur [et gregi] pertinentiis^ cuiquam molestias inferre, vel sibi donata auferre a prsefato, juxta id quod subjec- tum eisdem venerabilibus iocis apostolicis institu- tis^ atque privilegis inconcussa permaneant. Et li- ceat eosdem monachos de sua congregatione ab- batem semper eligere. £t liceat ipsum abba- tem suos qui fuerint judicare manachos^ non solum virile monasterium,sed etiam muliebre sibi subjectum. Si quis autem, quod non optamus, ne- fario ausu prsesumpserit hsec, qu» a nobis ad laudem Dei pro stabiiitate jam dicti venerabilis monasterii statuta sunt, refragare, aut in quoquam transilire voluerint^ anathematis vinculo innoda- tus, et cum diabolo et ejus atrocissimis, atque Ju- Dominico praeficiatur. NuHus ibi prsBsulum aliquam sibi auctoritatem usurpet, sed nec ibi, nisi ab ab- bate invitatus, illorum missam celebrare prsesu- mat ; per onmia sicut praedecessores nostri juris apostohci Deoque digni in suis privilegiis eidem contulerunt Ecciesiae. Quibus ne quisquam teme- ratio ausu refragari audeat, etiam nostrse parvita- tis scripta ex auctoritate apostolica superaddere curavimus. Constat igitur praefatum monasterium primum esse omni ab initio vestrse nascentis Ee- clesise sanctorum monachorum religione decora- tum ; quod iEthelbertus, rex Ghristianissimus, a beato Augustino^ beatae memorifie Gregorii disei- pulo, ad Christi fidem perductus, hortatu ejusdem da traditore Domini nostri Jesu Christi eeterno in- b Patiis, apostoh vestri Augustini, a fundamentis ceudio concremandus deputetur. At vero, qui pio intuitu observator in omnibus exstiterit, custo- diens nostri apostoiici constitutum ad cultum Dei respicientem, benedictionis gratiam a misericor- dissimo Domino Deo nostro multiphciter conse- quatur^ et vitae aetern» particeps effici mereatur. Bene valete. Scriptum per manus Benedicti, scriniarii sanctae Romanae Ecclesiae in mense Julio, indictione b, in sacratissima sede i>eati Petri apostoli, 8 anno pon- tificatus domini Joannis. XIX. JOANNIS PAPJB BPISTOLA AD iBDREDUM ANGLOaUM RE6EM. (Anno 955-63). [Apud Mansi, Conc. tom. XVIII^ col. 455]. Monet ut veterrmi AngliaB monasterii SS. Petri et Pauli Cantuarensis privilegia tueatur, JoANNES episcopus, servus servorum Dei,i£DREDo regi excellentissimo, atque omnibus episcopis, du- cibus, comitibus, abbatibus, et cuncto fideli po- puio Anglicae gentis, charissimam salutem, et apostolicam benedictionem. Studio divini cultus promovemus pro vanerabi- lium locorum semper percogitare stabilitate, qua- tenus proveniente pio lal>ore animae Christo di- catae, quse se iliic diebus vitee eorum servire deore. verint, sub regulari institutione persevercnt im- perturbatae ; nec non illa maneant fidetenus in- construxit, ibique Petrum monachum, ab hac apos- tolica sede direotum, monachis Dominum timen- tibus abbatem prseposuit ; ubi etiam ex precepto ejusdem Gregorii praedictus Pater Augustinus ipsi regi sibique et successoribus suis regibus, atque arciiiepiscopis ubi corporales eorum exuviae diem resurrcctionis exspectarent locum elegit. Si quis vero hoc sanctae rehgionis propositum contami- nare vei delere conaverit, sciat se auctoritata apos- tolica anathematis vinculo innodatum, et cum Ju- da traditore Domini aeterni incendii supplicio con« cremandum. Unde canonicis de monasterio S. Sal- vatoris illi loco insidentibus, praecipimus onmi- modis ne sanctae hujus devotionis cultum inquie» tare praesumant. Quod si fecennt, eodem anathe- mate puniantur. In Christo cum omnibus tuis, do- mine fili, valeas. Data declmo die Kalend. Moii^ imperante domino piissimo Augusto Ottone, anno undecimo regni ejus, indictione undecima. XX. AD BUMDEM BT CLERUM ANGU^. (Ann. 955-63). [Mansi, ibid,]. Privilegia ejusdem monasterii SS. Petri et PauU confirmat, JoANNEs episcopus, servus servorum Dei^ iGDRE- Do, regi Anglorum exceUentissimo^ dilectissimoque filio nostro Odoni Dorovemensis Ecclesiae archi- convulsa, quse ob rehgionis cultum in Dei laude praesuli cum omnibus episcopis, ducibus, comiti- construcla sunt. Quapropter mando tibi, rex in- clyte ac fili charissime, et caeteris omnibus prae- dictce gent.s fihis nostris spiritualibus, ut monas- terium penes vos in honore beatorumaposlolorum principis Petri, et doctoris gentium Pauli instruc- tum, sub cura nostra habere dignemini, ne ali- cujus magnae parvveque personae perturbentux' in- quietudine, sed abbas et monachi inibi Deo ser- vientes vestro uti commimi subsidio, et quaeque juri eorum pertinere videntur, libere possidentes, efficacius, in stmcta conversatione suam queant ducere vitam. Cum vero abbatem ipsum obiisse contigerit, non aliunde quam ex eadem congre- gaUone, quem ipsi communi consilio elegerint, bus, abbatibus et cuncto fideli populo Anglicae gentis, saluteni et apostolicam benedictionem. Inter praeclaras sacrae iidei vestae virtutes, qui- bus et vos, praeceilentissime fili, et subjectos vobis reges cum optimatibus vestris, et populis Ghris- tianae religioni subjecistis, hanc charitatis vestra*. flagrantiam familiarius amplectimur, quod primi- tivum regni vestri monasterium in suburbio Doro- bemiie situm (in honore principum apostolorum Petri et Pauli consecratum a primo doctore et apostolo Angorum Augustino, et a primo regum Anglorum Christiano, Deo amabili rege ifithei- berto fundatum ; ut scilicet in perpetuum aposto- lica auctoritate sepeliantur corpora regum et ar^ idis ORDO RERDM 4044 chiepificoporam Gsntariffi) yedtm regalis emmen- tiA postulat etiam per nos antiqaa sua dignitate confirmari, ao libertate, sicntvidelicet antecessores vestri regeSyetprfledecessores nostri pontifices des- .criptis apostolicis privilegiis sanxere. Ergo et nos gratifice annaentes statuimus, quatenus ipsa apos- tolica Ecclesia, sicut in gratia principum aposto- lorum censentur apud vos primogenita, sit caete- rornm monasteriorum yestri regni qufle post sur- rexere yel deinceps in.omnem posteritatem nascen- tur, mater primaria, sit(inquam)regia et apostoli- ca conflrmatione regalis et apostoiica sit ab omni sflBCulariservitute libera, ita utnuilusepiscoporum^ nulius successorum vestrorum regum in aliquo eam laedere aut inquietare praesumat, nec aliqua imquam servitutis occasio de rebus ad ipsam eo- clesiam pertinentibus, vel in minimo ab ullo exi- gatur, quatenus sub rege suo, defensore, non ty- ranno, libere Ghristo soli deservlat. Dilecto etiam fllio nostro et consacerdoti Dorovemensis Eccle- siffi Odoni, Vice beatorum apostolorum principis Petri, in onmibus mandamus, ut non typho prae- lationis, sed officio charitatis ubi poscitur, se im- pendat ; abbatemque ipsius ac in Romanum lega- tum et comministrum Evangelii pacis habeat et &atemum sibi socium sestimet, non subjectum, A per omnia, sicut sancti et Deo dilecti fllii, sedis apostolicae archiprflesui Theodoms et abbas Adria- nus se habuere. Nullum vero potentatum in hanc Ecclesiam praeripiat, nec (prfleter ordinationem abbatis) quodlibet officium sine ipsius favore et fratrum sibi arroget ; sed ncque ab ipsis intimis et peculiaribus locis, aut parochiis, vel in omni priviiegio ipsius juris quidquam prseter ejusdem abbatis assensum accipiat yel faciat, ne qua scili- cet abusione pacem perturbet gregis Dominici ; quales scandahzare est cum mola asinaria in pro- fundum demergi. Abbas quoque ejus reliquis prior habeatur, ita duntaxat, ut ad sacr» fidei, charitatis et concordise compaginationem loco primogeniti, et vice Romana affectuose magis 3 quam imperiose prfleluceat confratribus. Baec igi- tur et caetera quaecunque tam sunt a vobis quam ab fluitecessoribus vestris, aut a vobis, aut a suc- cessoribus vestris, vel a quibuslibet personis usque in finem jura tradentur, juxta vestram postulationem, ita observanda ab omnibus regi- bus et principibus ac plebibus Britannifle contes- tamur ; ne quis prsevaricator (quod absit) excom- municationis 8. Petri principis apostolorum gla- dio cxcisus intereat^ sed magis favens Ecclesiae ip- sius clave admissus regno gaudeat. maL ORDO RERUM QUiE m HOG TOMO CONTINENTUR. SANCTUS ODO ABBAS CLUNIACENSIS. PBOLBOOBfBNA. 9 S. Odonis elogititti historicTim auctore Mabillonio. 9 Yita Odonis scripta a Joanne Monacho, ejus dis- eipulo. 43 S. Odonis Yita altera, aactore Nalgodo Clunia- cenai monacho saBculi xii. 85 MORAJJUM IN JOB LIBRI XXXY. 105 Lectori. 105 Pr»fatio. 107 PrsQfatio metrica. 109 LlBBR 1. 109 LlBBB II. 115 LlBBB III. 125 LiBBR lY. 133 LibbrY. 145 LiBBR YI. 155 LiBBR Ya. 165 LiBBR YIIL 175 LlBBR IX. 191 LlBBB X. 210 LiBBB XL 219 LiBBB Xn. 233 LiBBR XIIL 247 LiBBB XIY. 258 LiBBR XY. 271 LiBBR XYI. 287 LiBBR XYil. 307 LoBBR XYIIL 317 LiBBR XIX. 331 LiBBR XX. 342 LiBBR XXI. 358 LiBBR XXn. 363 • LiBBR XXIII. 373 LiBBR XXIY. 384 LiBBR XXY. 393 LdbbXXYI. 400 LlBBR XXYII. 413 LlBBR XXVIII. 429 LiberXXIX. 435 LlBBR XXX. 450 LibbrXXXI. 462 LlBER XXXII. 479 LiBBR xxxni. 486 LlBER XXXI Y. 497 LlBBR XXXY. 503 DE B. MARTINO ANTIPHONiE XIL &\4 S. ODONIS HYMNI QUATl OR. 513 I. — Desacramentocorporis et sanguinis Domini5l3 II. — De B. Maria Magdalena. 514 111. — De S. Martino Turonorum archi«piscopo.5i5 lY. — HymnuB in honorem sancti Martini a S. Odone in extremis compositus. 516 COLLATIONUM LIBRI TRES. 517 Epistola nuncnpatoria. 517 LlBBR I. 520 LiBBR II. 547 LlBBR III. 580 DE YITA S. GERALDI AURILIACENSIS COMITIS LIBRI QUATUOR. 639 AuctoriB epistola nuncnpatoria. 639 Prsefatio. 639 LlBBR I. 641 Prsefatio in libmm secnndum. 667 LlBBR II. 670 LlBBR III. 680 LiBBR lY. 698 SERMONES QUINQUE. 709 Sermo 1. — In cathedra sancti Petri. 709 Sbrmo II. — In veneratione sanctiA Mari» Magda* I«n». 713 Sbrmo III.'^ De sancto Benedicto abbate. 721 Sbrmo lY. — De combustione basilic» besti Martini. 729 1045 QUifi IN HOG TQMO CONTINENTUR. iM6 SxRMO. Y. — In festo saneti Martini. 749 OPUSCULA DE MUSICA. 751 Monitum. 751 PRO(EMIUM TONARII. Incipit formulasupertonos, qualiter unttBquisque cantor in ecclesia agere debeat. 75o INCIPIT LIBER, QUI ET DIALOGUS DICITUR, a domno Odone compositus succinctim,decenter at- que honeste ad utilitatem legentium collectus. 757 Prologus. 757 Musica. 759 De Rhythmlmachia. 795 Regulse super abacum. 807 Quomodo organistrum eonstruatur» 815 APPENDIX AD S. ODONEM. 817 I. — De reversione beati Martini a Burgundia tractatus. 817 II. ^ Sermo in natali sancti Odonis. 857 in. — Ludovici IV R. F. et Conradi imp. prse- cepta duo. 839 IV. — Preeceptum Ludovici Francorum regis de Salustriaco, Chaviniis, piscatura Os», Camberiaco, Savigniaco et Amberta. 839 V. — Prseceptum Chuonradi regis, de Tusiaco in pago Lugdunensi. 842 VI. — Donatio Leotaldi eomitis MatiAConensis mo- nasterio Cluniaceasi facta. 842 VII. — Testamenlum Willelmi cognomento Pii, Arvernorum comitis «t ducis Aquitamorum, de cons- tructione Cluniacensis loci. 843 VIII. — Testamentum domni Bernonis abbatis cui primo fuit commissum regimem Cluniacensis coenobii per Guillelmum Plum fundatorem dicti mo- nasterii. 845 CAPPIDUS STAURfENSIS FRISIUS SACERDOS. Notitia historica. 867 DE VITA SANCTI ODULPHI PRESBYTBRI. 858 MARINUS PAPA IL Notitia historica. 863 I. — Privilegium pro monasterio Vizeliacensf. 863 II. — Privilegium pro monasterio Bonifacii Ful- densi. 865 III. — Privilegium pro eeclesia Beneventana. 866 IV. — Privilegium pro monasterio Cassinensi. 867 V. — Bulla pro monasterio S. Vincentii Vultur- nensi. 869 VI. — BuUa pro eeclesia Sabinensi. 872 VII. — Epistola ad Sicum Capuanum episcopum. 873 DumA I. — Privilegium pro eeelesia Hamburgensi. 875 II. — Balla confirmatoria omnium jurium ac ho- norum Eedesi» Adrienris. 876 III. — Privilegium pro monasterio Nonantalano S. Sylvestri. 878 COSMAS JAPYGUS MATERIENSIS. Notitia historica. 879 VITA S. ODONIS ABBATIS CLUNLICENSIS II. 883 CARMEN IN HONOREM SS. THEOPOMPI ET SOCIORUM. 879 JOANNES ITALUS CLUNIACENSIS MONACHUS. Notitia historica. 883 LAURENTIUS CASSINENSIS MONACEUS. SERMO IN VIGILIIS SANCTI PATRIS BENE- DICTI. 886 AGAPETUS PAPA IL Notitia historica. 889-890 EPISTOLiE ET PRIVILEGIA. 889 I. — Privilegium pro monaaterio sancti Salva- toris Fuldensi. 889 II. — Epistola ad Atenulfum |NPiBeipeai )iaii«Ten- tanum 892 in. — Privilegium pro Parthenone Easenensi. 893 IV. — Epistola ad Leonem et Benediciom iu eeclesias Tridentinam et Termolenaem intnuios. 894 V. — Epistola ad Adalgarum Hambargensem ar- chiepiBcopum. 895 VI. — Epistola ad Windilgiu:dem abbatissam. 896 VIL — Privilegium pro monasterio S. Bonifacii Fuldensi. 897 VIII. — • Ad Gerardum LaureacenBem archiepis- copum. 898 IX. — Ad Ajmardum abbatem GluniaceDBem. 900 X. — Ad Wiliardum abbatem. 902 XI. — Privilegium j)ro monaaterio SS« Germani et Michaelis Cuxanensis. 903 XII. — Epistola ad Wisardum Urgellensem ^is- copum, 905 aIII. — Privilegium pro monasterio S. MarieeRi- vipullensi. 908 A.1V. — Epistola ad Surlnianum abbatem. 909 XV. — Pnvilegium concessum Maibodo MatiscfH nensi episcopo. 010 XVI. — Eipistola ad Arvernos. 912 XVII. — Epistola ad Landulphumt Capuanum principem* 913 XVIII. — Epistola ad Willihelmum Archiepisco- pum Moguntinum. 914 XIX. — Privilegium pro monasterio SS# Ste- phani, Dlonvsii et Sjlvestrl in Capite. 916 XX. — Privilegium pro monasterio S. Martini de Cenis. 928 XXI. — Privilegium pro monaaterio montit Cas- Bini. 929 XXII. — Privile^ium pro cella S. Mariee et S. Hunegundis Humoliarensi. 930 S. ODOCANTUARIENSIS ARCHIEPISCOPUS. Vita sancti Odonis auctore utvidetur OBbernomo- nacho Cantuariensis. 931 S. ODONIS EPISTOLA IN VITAM WILFBEDI ARCHIEPISCOPI EBORACENSIS. 945 S. ODONIS CONSTITUTIONES tempore regis Edmundi, hoc est anno circiter Domini, 9^ 945 Pnefatio. 947 Cap I. — De immunitate EecIeBiffi. 947 Cap IL — De Bcecularium principua ofScio et obedlentia episcopis prsestanda 947 Cap IIL — De officio epiacoporum. 948 Cap IV. — De officio preebjterorum. 948 Cap V. — De officio ciericorum. 948 Cap Vr. — De officio monachorum. 948 Cap VII — De prohibendiB iilicitlB eonnubilB. 948 Cap Vm. — De eoncordia in EccleBia eoBse- cranda. 949 €ap IX. — De jejuaiiB et eleemosyniB facieadJB 949 Cap. X. — De decimiB reddendis. 949 S. ODONIS BPISTOLA SYNODALIS. 950 RORICO LAUDUNENSIS EPISCOPUS. Notitia hiBtoria. 952 CONSTITUTIO. De restituendis in monasterio S. Vincentii monachia. 952 ARTALDUS RSEMSNSIS ABCBIEPISCOPUS. Notitia historica. 953 EPISTOLA AD SYNODUM APUD INGELHEIM CONGREGATAM. ^ ODALRICUS RHEMENSIS ARCEIEPISCOPUS^ Notitia historica. 903 SENTENTIA CONTRA FURES SACRILEGOS. 964 8IGEEARDUS MONACEUS SANCTl MAXIMINI TREVIRBNSIS. DE MIRACUUS SANCTI MAXIMI. 965 Monitam ad leetorem. 966 IM7 ORDO RCRUM. 1048 PraBfatio auctoriB. 967 FRIDEGODUS BENEDICTINUS MONACSUS Notitia historica. 977 DE VITA iSANCTI WILFRIDI EPISCOPI EBORA- CENSIS. 979 ObBeryationes priBYi». 979 PriBfatio. 981 Incpit vita. 983 I. — Wilfridus in Britannia ortus luce indice. 983 II. — Pie institutus. noverca relicta palatium pe- tit. dein monasterium sub Cudda. 983 III. — Romam peregrinatur ; ab Ercomberto de- tinetur quadriennio. 984 IV. — Lugduni a Dalwino. 984 V. — Romam tamen peraccedit, ubi a Bonifacio edoctus, pap» donariis honoratus, Lugdunum re- vertitur. « 985 VI. — Post annos tres tondetur, Delphino caeso, Britanniam repetit. 985 VII. — Regiam adit, et rege pr»dia accipit et Ri- pense monasterium. 987 VIII. — Ab iEgilberto Gallo episcopo presbyter ordinatur. 987 IX. — Schismate exorto de Paschate, Wilfridus ScotOB rerincit. 987 X. — Eboraci designatur episcopus. InGallia Yult ordinari 989 XI. — Fretum trajicit ; consecratur. 989 XII. — Rediens tempestate jactatur. A prsddoni- buB impetitur. Victorportum attingit. 9.0 XIII. — Ceadda Eboraci substituto, in Ripense monasterium aecedit. A Volfa in rege Merciorum expetitur. Cantise ministros ordinat, monasteria construit. 990 XIV. — A Theodoro sedi restituitur. 991 XV. — Templum resarcit, Ripensem basilicam sacrat. 991 XVI — BaptizatoB confirmat. Puerum mortuum Biiscitat. 992 XVII. — Angliae Felix status. Egfridus rex Noi^ tanhumbrornm Pictos rebelles perdomat Wilfridi meritiB. 993 XVIII. — Mercii quoque perdomantur. 994 XIX. — Wilfridus pie vivit. 994 XX. — S. Andre» basilicam condit, Elisum sos- pitati redintegrat. 994 XXI. — ErmenburgsB reginse impulsu Egifridus rex. Theodori consensu, Wilfridls dioecesim in tres partitur. Romam appelat Wilfrldus. Insectantium poenas prsedicit. 996 XXII. — Mare transmisso ad Fresones depor- tatus, verbum Dei prsedicat. 996 XXIII. — Frisonum regem in Wilfridum accen- dere nititur Ebroinus. 997 XXI V. — Apostrophe ad reginam. 997 XXV. — Wilfridus ad Dagobertum se recipit. 997 XXVI. — Ipso prsesente Rom» sjnodus convo- catur in qua restituitur Wilfridus. 998 XXVII. — Dagoberto bello impetito et c»80 Wil- fridus ob ipsum servatum convitio appetitur. 999 XXVIII. — In Angliam reversus htteras exhibet pontificias. 999 XXIX. — QuibuB spretis ipse in carcerem conji- citur. 1000 XXX. — Oratio ipsius ad suos. 1000 XXXI. — In carcere illustratur luce superna. 1000 XXXII. — Pontificias litteras violari non patitur. lOOI XXXIII. — Pr»Bidi8 uzorem pene exanimem Mnat. 1001 XXXI V. — Arctius religatur, sed frustra. Solvi- tur. 1001 XXXV. — Regina ob sublatum reliquiarium punitur. Wilfrido liberato convalescit. 1002 XXXVI. — Wilfridus libcr deserit patriam. Pala- bundus adversariorum factione. 1002 XXXVII. — Ad Australes Saxonea se recipit. Regem Edilwalk cum suis Christo lucratur. Coeno- bia construit. r03 XXXVIli. — A Cedwala in regnum restituto ex- cipiturinW^etsaxoniam. 1003 XXXIX. — Egfrido mortuo, redit in gratiam cumTheodoro. 1003 XL. — Aldfrido et aliis commendatur. 1004 XLI. — Ab Aldfrido revocatur. 1004 XLII. — Aldfrido iterum vexante rursus confu- git ad Edilredum. 1004 XLIll. — In concilium ?ocatus, paratas Technas eludit 1005 XLIV. — Non vu t sponte pontificatum abdicare. Romam iterum appellat. 1005 XLV. — Ad Edilredum redit. 1006 XLVI. - Romam revisit. 1006 XLVII. Causam agit apud papam, prolatis llt- teris apostolicis. 1006 XLVIII. 1008. — XLIX. 1009. — L. 1009. — LI. 1009. — LII. 1010. — LIII. 1010. — UV. -- 1010. — LV 1011. J0ANNE8 PAPA ZII. Notitia historia. 1011 EPISTOL/E ET PRIVILEGIA. 1013 I. — Epistola Joannis pap» XII ad Wilhelmum archiepiscopum Moguntinum. 1014 II. — Privilegium pro monasteno S. Mari» Uu- molariensi. 1015 III. — Epistola ad Berengarium episcopum Vir Ju- nensem. 1016 IV. — Epistola ad Landulphum Beneventanum episcopum. 1017 V. — Epistola ad Henricum archieplBCopum Tre- virensem. 1019 VI. — Breve recordationis. 1019 VII. — BullaadLeonem abbatem. 1020 VIII. — Rescriptum pro excommunatione Arlha di Rhe.-jensis, Amblardi Lugdunensis archiepiseo- porum, etc. , ob S. Sjmphoriani pObsesBionum inva- sionem. I0i^5 IX. — Epistola ad S. Dunstanum, Cantnarienseni episcopum. 1025 X. — Privilegium pro monasterio S. Salvatoria Fuldensi. 10-26 XI. — Privilegium pro ecclesia Salzbnrgensi. 1027 XII. — Epistolaadarchiepiscopos, episcopos, ab- batesy clerum et populum Gallisey Germani», et Ba- varifiB. 1027 XIII. — Epistola ad Henricum Trevirenaem ar- chiepiscopum. 1029 XIV. — Privilegium pro monasterio S. Stephani etDionysii et Sylvestri Romam. 1029 XV — Privilegium pro monasterio S. Petri Bi- vorensi. 1036 XVI. — Rescriptum ad epiBcopos sjnodi Romanse. 1037 XVII. — Epistola ad Joannem archipresbTterum, Joannem secundum et Joannem tertium presojteros. 1037 XVIU. ^ BuUa pro monasterio Vulturnensi S. Vincentii. 1039 XIX. — Epistola ad (Edredum Anglomm regem. 1 041 XX. — Ad eumdem et clerum Angli«. 1042. FINIS TOMI GENTESIMI TRICESIMI TERTII. Valleguidone. — Ex typis Janun^ , - ; n jbbb ^WD 3 2044 054 759 949 ^- THis vgll:;e DOES NOT CiRCULATF OUTSIDE THF l !{1J,A